Kẹt Nước Bưng Sen

Tiếng máy xúc gầm rú từ mé rạch Bưng Sen vọng sang rền vang cả một khúc sông, nghe như mũi khoan nện thẳng vào lồng ngực đang thắt lại từng cơn của Duyên. Đứng ở sàn lái chiếc ghe bếp cải hoán, cô siết chặt tay ga máy đuôi tôm, mắt dán trân trân vào khoảng rạch ngoằn ngoèo phía trước mui. Nhưng mặt nước chẳng còn là mặt nước; con nước ròng kiệt của ngày rằm tháng Chạp đã cào rút dòng chảy đi quá nửa, phơi ra hai triền bãi trơ khấc những vệt bùn lầy xám xịt nham nhở cỏ dại, bèo tây và những chùm rễ bần chỉa ngược lên trời như chông nhọn.

Mới hơn sáu giờ sáng, khi dải sương mù đùng đục còn giăng kín như một tấm mùng rách trên mặt sông Cái Mít, chiếc điện thoại cục gạch nhét trong túi chiếc áo bà ba sờn chỉ của Duyên đã réo lên từng hồi gắt gỏng. Máy rung bần bật, kêu tút tút từng chập rát tai bên tai phải. Duyên vừa quẹt ngón tay cái dính đầy vảy rỉ sắt lên phím nghe, giọng Đặng Văn Phúc đã ập tới như sấm giật. Phúc là tổ trưởng phụ trách đội thi công bờ kè đá chống sạt lở mé rạch Bưng Sen. Tiếng anh khàn đặc mùi khói thuốc rê, lẫn trong tiếng gió hun hút của mé bãi và tiếng kim loại va đập chan chát ở công trường.

Bên thi công của Phúc vừa nhận lệnh khẩn từ chủ thầu: phải đổ đá dồn thêm một đoạn sạt lở sâu hoắm mới ngoạm vào chân đê lúc rạng sáng, thợ thuyền phải làm thông tầm, cần gấp hai mươi lăm suất cơm trưa tươm tất đặng thợ dằn bụng quai búa, vác đá, xúc đất. Yêu cầu của Phúc cụ thể, rành rọt từng chữ: cơm trắng xới vun đầy cặp lồng, sườn heo chặt dày kho tiêu cho thiệt mặn mòi đưa cơm, một nồi canh bí đao nấu sườn giải nhiệt nắng gắt và một bọc rau muống đồng luộc chấm nước kho. Giá cứng bốn mươi ngàn đồng một phần, tổng cộng tròn trịa một triệu đồng tiền tươi trao tay. Đúng mười một giờ ba mươi phải có mặt tại bãi bồi Bưng Sen, không được trễ tràng dẫu chỉ một phút. Mười hai giờ trưa là giờ máy xúc đổi ca nghỉ máy, thợ xúc đất phơi nắng suốt buổi sáng nếu không có hột cơm dằn bụng đúng cữ sẽ bãi công đòi tiền phụ cấp trễ giờ, công trường đình trệ thì Phúc là người chịu đòn đầu tiên.

Giữa lúc túi tiền của chiếc ghe bếp đã cạn tới những đồng bạc cắc cuối cùng, con số một triệu đồng tiền tươi giống hệt một miếng phao cứu sinh ném xuống giữa dòng nước xoáy cuộn xiết. Sau chuyến phục vụ nhớ đời cho tổ thợ của Nam ở rạch Vàm Dừa hôm qua, Duyên vẫn còn bàng hoàng. Nồi chè bưởi độn chuối xiêm non thối chí thất bại ê chề không những làm sứt mẻ uy tín mà ghe bếp dày công gây dựng, mà còn khoét một vết thương sâu hoắm vào vốn liếng của cô. Mớ cùi bưởi dạt mua đắt đỏ ngoài chợ nổi, tiền dầu máy chạy ngược xuôi giữa các khúc sông rạch, tiền Duyên bấm bụng đổi hai phần cơm trưa lấy nải chuối còi của ông Hai Trí đã khiến cô thâm hụt trực tiếp gần hai trăm ngàn đồng tiền vốn lưu động.

Chưa hết, Thanh Bình còn ấm ức giấu kín món tiền túi sáu mươi ngàn đồng anh bấm bụng móc ra mua đường thốt nốt loại tốt để chữa cháy cho nồi chè mà chẳng buồn nhắc tới, chỉ lẳng lặng nhìn cô bằng ánh mắt nặng nề. Nghiệt ngã hơn cả những chuyện đó, món nợ năm trăm ngàn đồng thay trục láp ở xưởng Chú Tư Máy chỉ còn vỏn vẹn hai ngày nữa là đến hạn kỳ đầu tiên. Chú Tư vốn kỹ tính, miệng mồm tuy bộc trực thương học trò thiệt tình nhưng ghét cay ghét đắng thói lần lữa khất nợ của dân sông nước. Nghĩ tới ánh mắt soi xét của ông thợ già ngồi bên đống sắt vụn và cờ-lê mỏ-lết, sống lưng Duyên lại lạnh toát. Cô nhận lời Phúc cái rụp, cam đoan chắc nịch như đinh đóng cột rằng cơm canh sẽ nóng hổi tận tay công nhân đúng boong giờ hẹn, không suy suyển một li.

"Hai mươi lăm phần cơm sườn, giao tận chân bờ kè Bưng Sen lúc mười một giờ rưỡi. Chuyện nhỏ anh Phúc ơi, ghe tui máy móc êm ru, chạy rạch nào mà hổng tới! Anh cứ an tâm cho anh em mần việc, trưa nay có cơm sườn bén ngót ăn lấy sức!"

Duyên cúp máy đánh cạch, quẹt mồ hôi trán, vẻ mặt hớn hở quay ngoắt sang Thanh Bình đang lui cui gom mớ nồi niêu dưới khoang bếp nhỏ.

Bình ngẩng đầu lên khỏi đống xoong chảo ám khói, trán nhíu lại thành một vệt sâu hoắm, đôi lông mày rậm rạp chùng xuống: "Bưng Sen lòng rạch hẹp té, đáy cạn queo, bữa nay rằm nước rút sớm dữ lắm đó Duyên. Tính đi chợ nổi Cái Mít lấy sườn rồi ghé đâu lấy nước? Bốn can nước ngọt kỳ trước xài sạch trơn tới giọt cặn rồi, ghe mình giờ trơ đáy không còn một gáo."

"Thì ghé Bến Nước Bà Hảo chớ đâu!" Duyên phẩy tay đánh xoạt, giọng đầy chủ quan không chút đắn đo. "Bến bà Hảo nằm ngay ngã ba sông chính, tiện đường ghe rẽ vô Bưng Sen. Mình lướt qua chợ nổi lấy sườn xong ghé bến bả thảy bốn can hai mươi lít lên bờ, cắm vòi bơm cái ào chừng mười lăm phút là đầy nhóc. Rồi tống ga chạy tọt vô Bưng Sen, vừa đi vừa nổi lửa nấu là vừa vặn. Khỏi chở nước từ sớm chi cho nặng máy, khẳm mũi hao dầu tổ trác."

Bình thở dài một hơi thật thượt, bàn tay đang cầm chiếc vá inox khựng lại giữa chừng, rồi lắc đầu nhưng không cãi tiếp. Anh biết cái nết của Duyên: một khi đã thấy cục tiền nợ năm trăm ngàn treo lơ lửng trước trán cùng giấc mộng thu về bạc triệu, đầu óc cô chỉ toàn vạch ra những con đường tắt phẳng phiu trên giấy, bỏ qua hết những cạm bẫy dưới đáy sông.

***

Tám giờ sáng, sau khi luồn lách qua mớ ghe tam bản ken đặc ở chợ nổi Cái Mít để lựa được bốn ký sườn heo tươi rói, thịt dày nạc rải đều lớp mỡ mỏng dính cùng mớ bí đao thẳng thớm và mấy bó rau muống cọng xanh mởn, Duyên nổ máy đuôi tôm rù rì quay mũi ghe hướng về phía bến nước ven sông chính. Khói than củi từ quầy nước giải khát của bến bốc lên khen khét giữa khoảng trời ban mai.

Chiếc ghe tấp vào bờ kè gỗ ọp ẹp của Bến Nước Bà Hảo, vỏ gỗ cọ vào cọc tiêu kêu kin kít. Nhưng vừa nhảy phóc lên cầu tàu bằng ván ép lung lay dưới chân, đập vào mắt Duyên không phải là dãy can nhựa màu xanh xếp ngay ngắn chờ khách như mọi bận, mà là cảnh tượng trơ trọi đến rợn người của mấy trụ bơm nước đã đóng then sắt gỉ sét. Bồn chứa inox năm ngàn lít khổng lồ của bà Hảo kêu leng keng khô khốc dưới cái nắng sớm bắt đầu gay gắt, van xả khóa chặt bằng ổ khóa gang to tướng.

Bà Hảo đang ngồi trên chiếc ghế bố đan dây nhựa bạc màu dưới bóng cây tra, tay phe phẩy chiếc quạt nan rách mép tạo ra những luồng gió nóng ran. Thấy Duyên hớt hải bước vội lên cầu tàu, bà chép miệng xua tay rối rít: "Trễ rồi Duyên ơi! Hồi bảy giờ có chiếc ghe chở cát bốn mươi tấn ghé qua, người ta đi đường dài mối ruột, bơm sạch bách một bồn nước ngọt của tao rồi. Xe bồn trên huyện chạy đường lộ tiếp nước đang kẹt phà ngoài vàm, sớm sủa gì cũng phải ba giờ chiều mới có nước bơm lại nghen con!"

Tai Duyên lùng bùng như có cả bầy ong vò vẽ bay quanh. Cô đứng sững lại, hai bầu mắt trợn tròn: "Trời đất ơi bà Hảo! Con dặn bữa trước là sáng nay con ghé lấy bốn can hai mươi lít nấu cơm cho đội công trường mà! Giờ ba giờ chiều mới có thì ghe con húp cháo hả bà? Bốn ký sườn heo nằm dưới khoang kia kìa!"

"Mày có dặn nhưng mày đâu có đặt cọc tiền trước!" Bà Hảo đanh giọng lại, nụ cười xởi lởi bán buôn ngày thường biến sạch, thay vào đó là nét mặt sắc sảo, lạnh băng của người đàn bà bám bến sông mấy chục năm trời nuôi miệng ăn. "Ghe cát người ta trả tiền tươi mười lăm ngàn một can ba mươi lít, lấy cả trăm can một lượt, tiền rải ra bàn đếm liền tay. Tao mở bến bán nước kiếm cơm nuôi con chớ có phải làm từ thiện đâu mà dám ôm nước chờ mày? Mày không cọc thì tao bán cho mối lớn, trách ai được!"

Duyên đứng chết trân trên cầu tàu, gió sông thổi qua rát rạt mà mồ hôi mẹ mồ hôi con cứ túa ra ướt đẫm lưng áo bà ba. Cô đưa mắt nhìn quanh quất như người sắp chìm xuồng vớ được khúc củi mục.

Ngay bên mé hiên nhà sàn, Nguyễn Thị Mai – con gái bà Hảo – đang còng lưng dùng dây thun ràng hai két nước ngọt có ga và mấy bao đá cây đập vụn lên yên sau của chiếc xe máy Wave cũ mèm, lốp xe mòn vẹt. Máy xe nổ giòn giã "tạch tạch tạch", ống bô phả ra luồng khói xám xộc mùi xăng sống.

Duyên mừng quýnh như bắt được vàng, lao bổ tới túm lấy ghi-đông xe của Mai: "Mai! Mai ơi, cứu chị chuyến này với em gái! Mày chạy xe máy ra trạm nước giếng khoan trên lộ ngã ba giùm chị, chở cấp tốc bốn can hai mươi lít nước sạch với bao đá đập đem qua điểm hẹn mé rạch Bưng Sen cho chị được hôn? Trưa nay ghe chị nấu cơm sườn ngon dữ dằn lắm, chị biếu mày hai phần cơm sườn kho thiệt bự ăn trừ công, nghen em gái?"

Mai tắt máy xe cái rụp, gạt chân chống nghiêng rồi ngước mắt nhìn Duyên. Đôi mắt một mí của cô gái giao hàng trẻ tuổi phẳng lặng như mặt nước lóng phèn, không một chút gợn sóng nể nang hay mủi lòng.

"Chị Duyên, em chuẩn bị chạy giao mối nước đá với nước ngọt này cho quán cà phê trên chợ huyện, người ta trả tiền cước tươi năm mươi ngàn một chuyến. Chị biểu em bỏ mối người ta để quành xe đi chở nước cho chị, rồi trả em bằng hai phần cơm sườn?"

"Thì hai phần cơm sườn tính ra cũng tám chục ngàn lận đó Mai!" Duyên sốt sắng thuyết phục, ngón tay run run bấu chặt vào tay lái sắt của chiếc xe máy. "Cơm ngon, sườn dày cui, Bình nó ướp đậm đà dữ dằn, mày ăn là no tới chiều luôn, lời hơn ba chục ngàn tiền cước của mày chớ bộ!"

"Nhưng em hổng có ăn cơm sườn trừ cơm bữa được hoài, chị Duyên." Mai gạt bàn tay đầy mồ hôi của Duyên ra khỏi ghi-đông xe, giọng nói bình thản đến tàn nhẫn nhưng rành rọt từng chữ như búa gõ vào đe. "Xe em chạy bằng xăng, hổng có đổ cơm sườn vô bình xăng mà chạy được. Cuối tháng tiền điện, tiền thuốc huyết áp của mẹ em cũng phải trả bằng tiền giấy, chớ chủ tiệm thuốc tây với người thu tiền điện người ta đâu có nhận dĩa cơm kho tiêu của chị? Chị thương tình thì tìm cách khác, chớ em không chạy không công, cũng hổng đổi chác ân tình kiểu này được. Làm ăn chuyến nào ra chuyến đó đi chị."

Lời nói của Mai như một cái tát khô khốc giáng thẳng vào mặt Duyên giữa ban ngày ban mặt. Đứng chết sững bên chiếc xe máy cũ khét lẹt mùi xăng, Duyên thấm thía đến tận xương tủy cái ranh giới khắc nghiệt của việc mưu sinh nơi bến sông. Ở cái chốn này, nơi đồng tiền xoay vòng theo từng vòng tua máy nổ, người ta không sống bằng những lời hứa hẹn ngọt ngào hay những phần cơm đãi đằng chẳng rõ giá trị quy đổi. Một can xăng có giá của một can xăng, một cuốc xe máy cày xới dưới nắng gắt có cái giá mồ hôi của nó. Mai vận hành dịch vụ chở hàng độc lập, và cô gái ấy có quyền tuyệt đối từ chối việc đem sức lao động và hao mòn xe cộ của mình đi đổi lấy một bữa ăn mà mình không có nhu cầu.

***

Thời gian nhích dần qua chín giờ mười lăm phút. Nắng trên sông Cái Mít bắt đầu chói chang, rọi thẳng xuống mặt nước hắt lên những luồng hơi nóng hầm hập.

Dưới lòng sông, dòng nước Cái Mít đục ngầu phù sa đỏ quạch, cuồn cuộn cuốn theo từng mảng lục bình trôi dạt, rác rưởi trôi nổi lờ đờ cùng váng dầu loang lổ từ những chiếc ghe cào chạy qua. Duyên trèo xuống ghe, nhìn xuống dòng nước đỏ ngầu, rồi nhìn vào thau sườn heo bốn ký nằm trơ trọi trên bàn bếp bằng inox. Ý nghĩ liều lĩnh, quẫn bách bỗng lóe lên trong đầu cô: hay là múc nước sông lên, đánh miếng phèn chua lóng trong rồi rửa đỡ phần sườn cho sạch cát, rồi trút chút nước ngọt hiếm hoi còn dính đáy can cũ ra tráng lại lần cuối?

Cô bước vội xuống bậc thang gỗ, cúi người định với lấy cái thùng thiếc múc nước buộc dây dù treo bên mé be ghe.

"Duyên tính làm cái trò gì đó?"

Tiếng quát trầm nhưng đanh thép của Thanh Bình vang lên từ góc bếp, chặt đứt hành động của Duyên. Bình đứng thẳng lưng, hai tay khoanh chặt trước ngực, đôi mắt sắc lẻm nhìn xoáy vào bàn tay Duyên đang nắm chặt quai thùng thiếc. Trên bàn chế biến, thau sườn heo vẫn còn nguyên màng mỡ chưa rửa, dao thớt nằm im lìm, hai chiếc bếp khè gas mini lạnh tanh không một tia lửa mồi.

"Tui tính... lóng miếng nước sông rửa sơ..." Duyên ấp úng, hai má đỏ bừng vì thẹn và vì hoảng. "Gấp quá rồi Bình ơi! Chín giờ rưỡi tới nơi rồi, thợ của Phúc mười một giờ rưỡi ăn mà giờ này sườn chưa ướp, cơm chưa vo, lửa chưa nhóm thì kịp đường nào nữa!"

"Duyên dẹp ngay cái ý nghĩ đó đi!" Bình bước tới một bước, chân giẫm mạnh lên sàn gỗ, giọng anh dứt khoát không có một kẽ hở cho sự thỏa hiệp. "Nước sông Cái Mít mùa này vừa ngập phù sa, vừa cặn bẩn dầu nhớt ghe cào, rác rưởi xác súc vật với thuốc trừ sâu trên vườn cây đổ ra rạch, Duyên đem rửa thịt heo cho hai mươi lăm con người ăn rồi rủi người ta đau bụng ngộ độc đi cấp cứu thì sao? Lúc đó ghe bếp này dẹp tiệm, hay Duyên vô tù ngồi gánh nợ thay cho người ta? Tui đã nói từ ngày đầu bước chân lên cái ghe này, nguyên tắc làm bếp của tui là nước sạch tuyệt đối. Nước sông không bao giờ được dùng trực tiếp để nấu nướng hay sơ chế thực phẩm. Bốn can nước sạch chưa đặt ngay ngắn lên sàn ghe này thì tui kiên quyết không đụng một ngón tay vô thau sườn, tuyệt đối không nổi lửa!"

Thái độ sắt đá của Bình như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào chút liều lĩnh cuối cùng của Duyên. Anh đứng đó, bất động và sừng sững như một cột gỗ lim bên cạnh bếp gas nguội ngắt. Bình không dùng lời lẽ chợ búa để thóa mạ, nhưng cái khoanh tay kiên định và ánh mắt không khoan nhượng của anh là một bức tường thép bảo vệ sự an toàn tối thiểu của cái nghề nấu nướng. Duyên buông lỏng tay, chiếc thùng thiếc rơi cọc cạch xuống sàn ghe. Cô biết anh nói đúng đến từng dấu chấm dấu phẩy. Một dĩa cơm kiếm vài chục ngàn tiền lời không thể và không bao giờ đáng để đánh đổi bằng tính mạng, sức khỏe của người ăn và danh dự của cái ghe bếp này.

Cùng đường, Duyên cắn chặt môi đến bật máu, quay ngoắt trở lên cầu tàu bằng những bước chân nặng nề. Cô rút chiếc ví vải dính dầu nhớt đen nhẻm từ đáy túi áo bà ba ra, run rẩy đếm từng tờ tiền lẻ nhàu nát còn sót lại sau chuyến lỗ thảm hại hôm qua.

"Mai!" Duyên gọi với theo bóng lưng cô gái đang dắt xe ra tới lộ đất đỏ. "Chở giùm chị bốn can hai mươi lít nước ngọt với một bao đá đập qua mé rạch Bưng Sen! Tính cước đường bộ đàng hoàng, bao nhiêu tiền chị trả đủ bằng tiền mặt ngay bây giờ!"

Mai dừng xe, quay đầu lại nhìn xấp tiền bạc cắc vuốt thẳng thớm trên tay Duyên, nét mặt hơi giãn ra đôi chút: "Từ trạm nước giếng khoan chạy vòng qua con đường đất đỏ Bưng Sen xa hơn ba cây số, đường đá dăm lầy lội khó đi dữ dằn. Bốn can nước tám chục ngàn tiền nước, bao đá hai chục ngàn, tiền cước xe máy em lấy đúng bảy mươi ngàn. Tổng cộng một trăm bảy chục ngàn đồng, tiền trao cháo múc."

Bảy mươi ngàn đồng tiền cước vận chuyển đường bộ! Con số đó giáng một đòn chí mạng vào túi tiền vốn đã teo tóp của Duyên. Bảy mươi ngàn gần bằng hai phần cơm sườn bán cho công nhân, bằng gần nửa tiền dầu chạy máy đuôi tôm cả buổi sáng. Nhưng Duyên không còn bất kỳ con đường nào khác để thối lui. Cô run run đếm đủ một trăm bảy mươi ngàn đồng tiền mặt, gom từng tờ mười ngàn, hai mươi ngàn nhăn nhúm trao tận tay Mai.

Mai nhận tiền, đếm lại rành rẽ từng tờ rồi nhét cẩn thận vào chiếc túi bao tử dù đeo ngang hông, đoạn đạp máy xe phóng vút đi, để lại một màn bụi đỏ bay mù mịt bám đầy tóc tai Duyên.

***

Gần mười giờ trưa, chiếc xe máy chở nặng của Mai mới lạch cạch bò tới điểm hẹn là một mố cầu bê tông nông thôn cũ kỹ bắc qua mé rạch Bưng Sen. Bốn can nhựa màu xanh chứa đầy nước ngọt giếng khoan mát lạnh, trong veo cùng bao đá đập vụn được hai chị em chuyền vội vã xuống khoang ghe.

Can nước sạch vừa chạm xuống sàn gỗ, Bình không chần chừ một giây, lập tức xắn tay áo lao vào việc như một cỗ máy đã nạp đủ dầu. Tiếng dao bản lớn chặt sườn bôm bốp trên mặt thớt gỗ nghiến vang lên giòn giã. Tiếng nước ngọt xối xả từ gáo dừa rửa sạch từng miếng thịt đỏ tươi, cuốn trôi hết màng mỡ thừa và vụn xương.

Ngọn lửa từ chiếc bếp gas khè bùng lên xanh biếc, liếm láp quanh đáy chảo gang dày cộp. Mùi hành tím và tỏi băm phi mỡ thơm lừng xộc lên mũi, quyện chặt với mùi đường thốt nốt thắng keo lại thành màu cánh gián nâu óng ả bốc lên ngào ngạt, át hẳn đi cái mùi bùn lầy nồng nặc của khúc rạch cạn. Bình thoăn thoắt đảo đều tay cho từng miếng sườn săn lại, ngấm đẫm gia vị, rồi nêm nước mắm nhĩ thơm lừng, rắc thêm một vốc tiêu sọ đập dập thơm cay nồng nặc. Cùng lúc đó, chiếc nồi cơm điện cải hoán cắm nguồn bình ắc-quy trên sàn bắt đầu sôi ùng ục, phả hơi khói trắng nghi ngút qua khe mái che bằng tôn lạnh.

Duyên giật dây le, nổ máy đuôi tôm. Cô vừa ghì chặt tay lái cho ghe bò chậm rãi dọc theo con rạch ngoằn ngoèo tiến sâu vào Bưng Sen, vừa với tay phụ Bình lặt mớ rau muống non và gọt vỏ bí đao xắt miếng dày. Chiếc điện thoại trong túi áo báo mười giờ bốn mươi phút.

Duyên nhẩm tính trong đầu: nếu ghe chạy êm ru thêm mười lăm phút nữa thì vẫn kịp cập chân công trường lúc mười một giờ, để Bình có trọn vẹn nửa tiếng múc canh, xới cơm, vừa vặn mười một giờ ba mươi dọn cơm lên bờ giao cho Phúc. Mọi sự vẫn còn có thể cứu vãn.

Nhưng dòng nước sông rạch Nam Bộ không bao giờ chiều lòng những kẻ tính toán trễ tràng.

Vừa lách qua khỏi khúc quanh có rặng dừa nước rậm rạp để tiến thẳng vào lòng rạch Bưng Sen, tim Duyên bỗng thắt nghẹn lại. Mặt nước rạch phẳng lặng ban nãy bỗng tụt dốc không phanh với tốc độ kinh hoàng. Con nước ròng ngày rằm rút đi như có ai rút nút xả dưới đáy sông, để lộ ra hai bên bờ từng mảng đất bùn xám xịt, nhão nhoét. Lòng rạch Bưng Sen vốn đã hẹp té nay co rúm lại thành một lạch nước nhỏ xíu, đục ngầu bùn non và sủi bọt tăm phù sa.

"Nước rút sát đáy rồi Duyên ơi! Coi chừng láp!" Bình đang canh nồi canh bí đao nấu sườn cũng phải giật mình ngẩng lên thốt lên thảng thốt.

Duyên siết chặt tay lái, hai mắt căng ra như muốn rách khóe để dò từng vệt nước sẫm màu báo hiệu luồng sâu. Nhưng chiếc ghe bếp bằng gỗ sao cải hoán chở theo hai con người, máy móc nặng trịch, bếp núc, xoong chảo gang dày và bốn can nước đầy ắp đang đè mớn nước chìm sâu hơn ngày thường gần hai tấc.

Đột nhiên, một tiếng kêu chói tai xé toạc không gian: "Khục... xoẹt xoẹt xoẹt!"

Chân vịt bằng đồng ba cánh cào thẳng vào lớp bùn đặc quánh pha lẫn rễ dừa nước chằng chịt dưới đáy rạch.

Đuôi tôm giật nảy lên bần bật như muốn bứt tung khỏi ngàm sắt gắn ở đuôi ghe. Cần lái văng mạnh đập vào hông Duyên đau điếng. Máy nổ gầm rú nghẹn ngào, tiếng xúp-páp kêu lách cách dữ dội, khói đen sì phụt ra mù mịt từ ống xả sắt cắm ngập nửa vời trong bùn. Chiếc ghe rùng mình khựng lại giữa dòng, mũi ghe chúc thẳng xuống một bãi bùn lầy nham nhở cỏ dại và rác rưởi.

Kinh nghiệm của một đứa từng nhiều năm lăn lộn phụ việc ở xưởng Chú Tư Máy mách bảo Duyên rằng: nếu lúc này cô cố tình rồ ga, ép máy chạy tiếp để vượt cạn, trục láp sẽ bị xoắn gãy đôi hoặc chân vịt đồng sẽ bị bẻ cong queo như cánh bèo, và món nợ năm trăm ngàn ở xưởng Chú Tư sẽ đội lên thành tiền triệu trong chớp mắt.

"Tắt máy! Tắt máy liền Bình ơi!" Duyên hét lạc cả giọng, hai tay vừa run rẩy vừa giật phắt cần ga về vị trí số không rồi ngắt le máy.

Tiếng động cơ bặt hẳn. Cả khúc rạch Bưng Sen chìm vào một khoảng lặng ngột ngạt đến phát điên, chỉ còn lại tiếng mỡ xèo xèo của chảo sườn kho đang cạn dần nước sốt trên bếp gas và tiếng máy xúc từ phía xa xa vọng lại từng chập đinh tai. Duyên vớ lấy cây sào tre dài cắm phập xuống lớp bùn nhão bên be ghe, dùng hết sức bình sinh ghì chặt để chiếc ghe không bị con nước ròng kéo xoay ngang rạch rồi lật úp.

Cô đứng thở dốc trên mũi ghe, đưa bàn tay run rẩy che trán nhìn về phía trước. Bãi công trường gia cố bờ kè Bưng Sen hiện ra lờ mờ sau rặng bần còi cọc, cách vị trí ghe mắc cạn chừng hơn ba trăm mét đường chim bay. Giữa chiếc ghe và bờ kè đá là một bãi sình lầy ngập ngụa phù sa, rễ mục, bèo tây dạt bờ nằm la liệt, không có lấy một tấc nước nào đủ sâu để một chiếc xuồng ba lá lướt qua, nói chi đến chiếc ghe bếp nặng trịch này.

Chiếc điện thoại trong túi rung nhẹ một tiếng, màn hình hiện rõ: mười một giờ mười lăm phút.

"Mắc cạn cứng ngắc rồi..." Giọng Duyên run lên bần bật, đắng chát và cay xè nơi khóe mắt. "Nước ròng rút hết trơn, không cách nào đưa ghe vô sát mé kè được nữa rồi Bình ơi."

Bình tắt bếp gas khè, nhắc chiếc chảo sườn kho tiêu đã keo lại màu nâu bóng, thơm lừng mùi tiêu sọ xuống sàn gỗ. Anh ngẩng đầu nhìn bãi bùn lầy trải dài tít tắp dưới cái nắng trưa chang chang, rồi nhìn sâu vào mắt Duyên. Khuôn mặt người đầu bếp vốn điềm đạm, ít nói thường ngày giờ đây căng thẳng tột độ, hai quai hàm bạnh ra.

"Ghe không vô được thì người phải lội bộ đưa cơm vô." Bình dứt khoát nói, giọng trầm xuống đầy kiên quyết. "Người ta trông cơm để làm việc. Mình trễ hẹn do tính toán sai là mình đã sai rồi, nhưng tuyệt đối không thể để cơm nằm nguội ngắt, sình ươn trên chiếc ghe này."

Không còn thời gian để thở than hay phân bua. Bình thoăn thoắt trút cơm nóng hổi từ nồi vào các cặp lồng giữ nhiệt lớn bằng nhôm, đậy chặt nắp gài kim loại. Sườn kho tiêu nóng rực được chia đều vào các khay nhôm có nắp đậy khít để ngăn bụi đất công trường bay vào. Nồi canh bí đao nấu sườn nóng hôi hổi được anh dùng dây kẽm siết chặt hai bên quai nắp, cẩn thận bọc thêm một lớp bao nylon dày bên ngoài để nước canh không bị sóng sánh đổ ra ngoài khi di chuyển.

"Mỗi đứa xách hai cặp lồng cơm với một khay sườn, tui khiêng thêm nồi canh!" Bình phân công cộc lốc, không một động tác thừa.

Duyên cắn chặt môi gật đầu lia lịa. Cô xắn ống quần bà ba lên tận bẹn, dùng cọng thun cột túm lại cho khỏi vướng víu. Hai tay xách trĩu nặng hai chiếc cặp lồng cơm nhôm to tướng và một bọc khay sườn nặng trịch, Duyên bước chân qua mé be ghe, dò dẫm bước xuống bùn.

Bàn chân trần vừa chạm xuống mặt bùn, cả người cô lập tức thụt sâu xuống gần tới đầu gối. Lớp bùn non rạch Bưng Sen mát lạnh ở bề mặt nhưng bên dưới nhão nhoét, bám chặt lấy da thịt như keo dán sắt, mút chặt từng ngón chân như muốn kéo người ta lún sâu xuống đáy rạch. Mỗi bước nhấc chân lên là một cực hình xé thịt, tiếng bùn rít lên "bì bõm, xoàn xoạt" nặng trịch, nhọc nhằn. Mùi bùn sình thối rữa của lá cây ngâm lâu ngày lẫn với mùi rễ dừa mục bốc lên nồng nặc dưới cái nắng trưa hầm hập phả vào mặt.

Bình đi ngay phía sau cô, hai tay ôm chặt chiếc nồi canh lớn nghi ngút khói, trán anh tì sát vào thành nồi để giữ thăng bằng tuyệt đối. Bùn lầy ngập sâu khiến mỗi bước đi của hai người trở nên chao đảo, nghiêng ngả như người say rượu. Nắng trưa đứng bóng rọi thẳng xuống đỉnh đầu như thiêu như đốt. Mồ hôi túa ra như tắm, chảy ròng ròng qua trán, tràn qua lông mày rồi rớt thẳng vào khóe mắt, xót buốt và rát rạt.

Dưới đáy bùn sâu hoắm, những mảnh rễ cây khô nhọn hoắt và vỏ ốc bươu cào rách da bàn chân Duyên. Cô cảm nhận rõ từng cơn đau nhói buốt, máu tưa ra hòa vào dòng nước sình đục ngầu, nhưng đôi tay đang gồng cứng để giữ chặt hai cặp lồng cơm không cho phép cô dừng lại dẫu chỉ một giây để xoa dịu vết thương.

Hơn ba trăm mét đường sình lầy mà dài tựa như mấy cây số đường rừng vượt đèo. Đôi tay xách cơm của Duyên tê dại hoàn toàn, các khớp ngón tay co cứng lại trắng bệch vì sức nặng của kim loại và thức ăn. Cô cắn chặt răng đến mức nghe thấy tiếng xương quai hàm nghiến ken két, từng hơi thở rít qua kẽ răng khô khốc, nóng ran như than hồng. Mắt cô dán chặt vào mé bờ đất đỏ phía trước, nơi có những bóng người thợ lom khom và chiếc gàu máy xúc khổng lồ đang nằm bất động.

***

Khi cả hai lết được đôi chân bết đầy bùn đất nhão nhoét lên tới mặt bờ kè đất thịt của công trường Bưng Sen, chiếc điện thoại trong túi Duyên rung lên bần bật báo chuông: mười hai giờ mười phút trưa.

Trễ hẹn tròn bốn mươi phút.

Khung cảnh công trường lúc này chìm trong một sự im lìm ngột ngạt và căng thẳng đến nghẹt thở. Chiếc máy xúc khổng lồ gỉ sét đã tắt máy từ bao giờ, chiếc gàu múc cắm gục xuống đống đá hộc như một con quái vật kiệt sức. Dưới bóng râm chật hẹp của mấy tấm bạt nylon xanh đỏ rách rưới căng tạm bợ trên các thân cây tràm, hơn hai mươi người thợ vá bờ kè nằm ngồi la liệt trên nền đất cát bụi bặm.

Người thì cởi trần phanh ngực thở dốc, người thì vắt chiếc khăn rằn cáu bẩn lên mặt thiếp đi vì mệt lả và đói lả ruột gan. Không khí đặc quánh mùi dầu máy khét lẹt, mùi đất phơi nắng nung và sự uể oải, tức tối dồn nén đến tột cùng.

Nghe tiếng bước chân lẹp bẹp bùn non và hơi thở dốc của Duyên và Bình, vài người thợ hé mắt nhìn ra từ dưới mép khăn rằn, buông những tiếng chép miệng càu nhàu cay đắng: "Tưởng đâu ghe chìm mất tích ngoài vàm luôn rồi chớ..." "Đói muốn xỉu lên xỉu xuống, bụng sôi ùng ục từ mười một giờ tới giờ. Giờ này cơm nước gì nữa, mười hai giờ rưỡi máy xúc nó nổ máy chạy lại rồi, nuốt cho nghẹn họng hay sao mà nuốt!"

Duyên cắn răng, run rẩy đặt vội mấy cặp lồng cơm và khay sườn xuống mặt bàn gỗ ghép tạm bợ của lán chỉ huy. Đôi bàn tay cô co quắp, các đầu ngón tay mất hết cảm giác, tím tái đi vì bị quai sắt thắt chặt suốt một quãng đường dài. Bình cũng cẩn thận đặt chiếc nồi canh xuống, thở hắt ra một hơi dài đầy mệt mỏi.

Nắp cặp lồng mở ra, làn khói cơm bốc lên yếu ớt giữa trưa nắng. Món sườn kho tiêu đã nguội bớt, mỡ heo bắt đầu đông lại thành một lớp màng mỏng quanh mép khay; nồi canh bí đao nấu sườn chỉ còn giữ được độ âm ấm chứ không còn cái sôi sùng sục, bốc khói nghi ngút cần thiết để giải tỏa cơn khát mệt, kiệt sức của những người thợ làm việc nặng nhọc dưới trời nắng quái.

Từ trong góc lán chỉ huy, Đặng Văn Phúc bước ra. Chiếc áo bảo hộ lao động màu cam xỉn màu của anh loang lổ những vệt dầu máy đen sì và bụi đá xám xịt. Gương mặt Phúc đen sạm vì nắng gió công trường, hai gò má hóp sâu và ánh mắt thì lạnh lùng, sắc lẹm như một nhát dao cạo.

Trên cổ tay trái của Phúc, chiếc đồng hồ bấm giờ điện tử bằng nhựa màu đen vẫn đang nhấp nháy từng con số vô tình. Phúc không thèm nhìn tới thau sườn kho thơm lừng hay nồi canh bí đao, cũng chẳng buồn đoái hoài gì đến hai con người đang đứng thở dốc không ra hơi, người ngợm be bét sình lầy từ đầu gối xuống tận gót chân, mồ hôi nhễ nhại trước mặt mình. Anh giơ thẳng cổ tay trái, dí sát mặt đồng hồ vào trước mắt Duyên.

"Mười hai giờ mười phút." Giọng Phúc lạnh tanh, cộc lốc và khô khốc như tiếng đá hộc va vào nhau dưới lòng kè.

"Anh Phúc... tui xin lỗi..." Duyên vừa thở hổn hển vừa cố thanh minh, giọng cô run rẩy vì mệt, vì đuối sức và vì tủi thân nghẹn ứ nơi cổ họng. "Nước ròng ngày rằm rút kiệt rạch Bưng Sen nhanh quá, chân vịt cào bùn kẹt cứng ngắc ngoài bãi cạn kia kìa... Tui với thằng Bình phải xách bộ lội sình hơn ba trăm mét đưa cơm vô cho anh em..."

"Tui mướn ghe bếp giao cơm tận nơi đúng giờ, tui không mướn mấy người đi kể khổ!" Phúc cắt ngang lời Duyên không một chút do dự, giọng anh đanh lại, lạnh lùng tàn nhẫn.

Phúc đưa ngón tay trỏ chai sần chỉ thẳng về phía đám thợ đang nằm vật vã dưới mái bạt rách: "Mấy người dòm coi! Hai mươi lăm con người đói lả từ mười một giờ rưỡi tới giờ. Thợ xúc đất mất sức, đường huyết tụt, nằm bẹp dí như cá mắc cạn hổng ai nhấc nổi cái xẻng. Mười hai giờ trưa máy xúc đổi ca theo hợp đồng thuê máy tính theo giờ, mỗi giờ thuê cái máy xúc đó ngốn bạc triệu của tui, giờ máy xúc phải nằm chết gí chờ thợ ăn cơm trễ, bể nát hết tiến độ thi công của toàn đội hôm nay!"

Bình bước lên nửa bước, cố nén cơn giận và sự kiệt sức, giữ giọng bình tĩnh nhất có thể: "Anh Phúc, thức ăn tụi tui nấu nướng đàng hoàng, sườn heo tươi rói lấy từ chợ nổi sớm mai, nước nấu là nước ngọt giếng khoan sạch sẽ một trăm phần trăm, cơm dẻo, đồ ăn còn nguyên độ thơm ngon..."

"Đàng hoàng mà trễ bốn mươi phút thì cũng thành đồ bỏ!" Phúc gằn từng tiếng, ánh mắt thực dụng của một người cai thầu công trường quen nắm đằng chuôi không lộ ra một milimet nhượng bộ. "Trong hợp đồng miệng tui đã nói rõ ràng: mười một giờ ba mươi có cơm để mười hai giờ thợ nghỉ máy là ăn xong xuôi, kịp ca chiều vô việc. Mấy người trễ giờ làm đình trệ công trường, thợ mất sức chờ đợi. Cứ theo luật làm ăn công trường xưa nay: trễ giờ ảnh hưởng tiến độ thì trừ thẳng ba mươi phần trăm tiền công dịch vụ đơn hàng này."

"Trừ ba mươi phần trăm?!" Duyên thốt lên, hai mắt mở to bàng hoàng, cả người cô run rẩy như muốn sụp xuống nền đất. "Anh Phúc! Cả đơn hàng có một triệu đồng bạc, anh trừ ba mươi phần trăm là mất đứt ba trăm ngàn của tụi tui! Tụi tui tiền thịt sườn, tiền gạo, tiền rau, tiền mướn xe máy chở nước ngọt sạch sẽ hết cả vốn liếng rồi, anh trừ nghiệt ngã vậy tụi tui lấy cái gì mà sống?"

Phúc không thèm đôi co thêm một lời. Anh thọc tay vào túi chiếc quần bảo hộ cáu bẩn, rút ra một xấp tiền mặt nhăn nhúm, lạnh lùng đếm đúng bảy tờ mệnh giá một trăm ngàn đồng rồi ném cộp một cái xuống mặt bàn gỗ xù xì, ngay sát cạnh khay sườn heo.

"Bảy trăm ngàn. Lấy thì cầm tiền, không lấy thì dọn hết mớ cơm nguội này đem về ghe mà ăn trừ bữa. Tui chưa bắt mấy người đền tiền chết máy xúc bốn mươi phút qua là tui đã nể tình ghe bếp tụi bay mới mở mối làm ăn đó. Lần sau còn muốn mần ăn buôn bán trên khúc sông này thì học cách coi con nước cho kỹ rồi hẵng nhận đơn!"

Nói dứt lời, Phúc quay lưng bước đi dứt khoát, vỗ tay quát lớn gọi đám thợ dậy chia cơm ăn gấp gáp để kịp giờ nổ máy xúc ca chiều. Đám thợ uể oải ùa tới mở nắp lồng cơm một cách vội vã, tiếng muỗng đũa kim loại va vào nhau lách cách khô khốc, chẳng ai buồn để ý đến hai người chủ ghe đang đứng trơ trọi như hai pho tượng đất bên mép bàn.

***

Duyên đứng chôn chân bên mép bàn gỗ ghép. Nhìn xấp tiền bảy trăm ngàn đồng nằm trơ trọi, cô độc trên mặt ván xù xì loang lổ bụi đá, mắt cô mờ đi vì một tầng nước mắt cay xè dồn lên.

Bảy trăm ngàn đồng.

Một bài toán kinh tế nghiệt ngã, trần trụi hiện lên rõ mồn một trong đầu Duyên, bóp nghẹt từng nhịp thở trong lồng ngực cô: Tiền bốn ký sườn heo, rau muống đồng, bí đao mua sớm ở chợ nổi Cái Mít hết bốn trăm năm mươi ngàn đồng. Tiền cước xe máy đường bộ và tiền bốn can nước ngọt, một bao đá trả cho con Mai hết một trăm bảy mươi ngàn đồng. Tiền gạo thơm, gia vị mắm muối tiêu đường, dầu ăn hao phí hết khoảng tám mươi ngàn đồng nữa. Tổng chi phí thực tế bỏ ra đã là tròn trĩnh bảy trăm ngàn đồng!

Không thiếu một xu, không thừa một cắc.

Bảy trăm ngàn đồng tiền khách trả vừa khít với bảy trăm ngàn đồng tiền vốn bỏ ra. Chưa tính một giọt dầu máy nào của chiếc ghe đang nằm chết dí ngoài bãi sình, chưa tính tiền hao mòn máy móc, và chưa tính một đồng tiền công nào cho hai con người đã dầm bùn ngập gối, rách da toác thịt bàn chân, vắt kiệt từng giọt sức lực suốt cả buổi sáng ròng rã.

Bữa cơm này không phải là hòa vốn trên lý thuyết, mà thực chất là một chuyến lỗ trắng trợn, lỗ nặng nề vào sức lực, máu và nước mắt. Và đau đớn hơn cả, khoản nợ năm trăm ngàn đồng thay trục láp ở xưởng Chú Tư Máy chỉ còn đúng bốn mươi tám tiếng đồng hồ nữa là tới hạn kỳ trả nợ đầu tiên. Giờ đây, trong túi Duyên vẫn là một con số không tròn trĩnh.

Thanh Bình không nói một lời nào. Khuôn mặt anh đanh lại, lẳng lặng bước tới bên bàn, nhặt xấp tiền bảy trăm ngàn nhét chặt vào lòng bàn tay đang buông thõng của Duyên. Rồi anh cúi người, gom những chiếc nắp cặp lồng, vỏ khay nhôm và chiếc nồi canh đã được cánh thợ công trường múc sạch nhẵn nhụi. Bàn chân bết bùn của anh rướm máu từ những vết cắt do vỏ ốc cứa sâu, để lại những vệt đỏ lấm tấm trên nền đất bụi bặm của công trường.

Hai người lầm lũi quay trở lại mé bãi sình lầy, cắm đầu lội ngược ba trăm mét bùn nhão để trở về chiếc ghe bếp đang nằm trơ trọi giữa lòng rạch Bưng Sen cạn kiệt. Mỗi bước chân rút lên khỏi bùn giờ đây nặng nề như đeo chì, nỗi thất vọng và cay đắng đè nặng lên từng thớ thịt.

Leo được lên sàn ghe, Duyên ngồi phịch xuống sàn lái gỗ, hai tay buông thõng, mặc kệ lớp bùn đất bắt đầu khô quánh lại trên bắp chân ngứa ngáy và những vết cắt xót xa buốt nhói. Gió trưa từ phía sông Cái Mít thổi thốc vào lòng rạch ràn rạt, rát bỏng như lửa táp.

Đột nhiên, chiếc điện thoại cục gạch dính đầy mỡ heo trong túi áo Duyên lại rung lên bần bật, phá tan bầu không khí câm lặng chết chóc.

Duyên giật mình thon thót, bàn tay run rẩy rút chiếc điện thoại ra khỏi túi. Trên màn hình đen trắng nứt một góc chằng chịt hiện lên tên người gọi quen thuộc: "Cô Sáu Ngã Ba Rạch".

Duyên ngập ngừng một thoáng rồi bấm nút nghe. Tiếng cô Sáu đon đả, xởi lởi và sang sảng vang lên rành rọt qua chiếc loa thoại rè rè: "Alo, Duyên đó hả con? Cuối tuần này bên sân nhà cô có đám tiệc họp mặt bà con dưới quê lên đông dữ lắm, người ta đặt tròn hai mươi mâm cỗ lớn, cần bếp nấu trọn gói tại chỗ đàng hoàng. Mối này người ta ưng làm tiệc lớn, tiền bạc sòng phẳng lắm, ứng trước tiền cọc tử tế. Ghe tụi bay có nhận nổi chuyến này hôn?"

Duyên nắm chặt chiếc điện thoại trong bàn tay thô ráp, hướng ánh mắt nhìn xa xăm về phía ngã ba sông Cái Mít, nơi có những cột khói xám từ xưởng Chú Tư Máy đang mờ mịt bốc lên giữa trưa nắng. Chiếc phao cứu sinh duy nhất để bù đắp khoản lỗ và kiếm đủ tiền trả nợ trước ngày chú Tư đến hạn đang hiện ra ngay trước mắt cô.