Mâm Cơm Đêm Mở Sổ

Ánh đèn neon giăng dài dọc theo hàng hiên xi măng, hắt thứ ánh sáng trắng nhờ nhợt xuống khoảng sân gạch tàu nhà cô Sáu ở ngã ba rạch. Tiếng ly chén va vào nhau leng keng, tiếng rổ rá lùa xột xoạt, tiếng mấy chồng ghế nhựa chực đổ nhào làm hai bên màng tang Duyên giật liên hồi. Cô cúi rạp người, hai cánh tay gầy guộc ráng ôm ghì một lúc mười chiếc ghế nhựa đỏ chồng khít vào nhau, chân bước quýnh quáng qua những vũng nước đọng mỡ màng. Bàn chân trần của cô miết xuống mặt gạch trơn nhẫy, chạm vào mép gạch mẻ khiến vết cứa sâu hoắm do vỏ ốc hôm qua ở Bưng Sen lại toét miệng, rỉ máu ran rát. Nhưng Duyên không dám đứng lại dù chỉ để cúi xuống xoa lấy một cái. Giữa cơn hoảng loạn của một kẻ vừa nhận việc quá sức mình, cô bàng hoàng nhận ra một chuyện tày đình: từ lúc gật đầu nhận đám tiệc này tới giờ, cô chưa từng mở miệng hỏi cô Sáu xem tiền thuê khoảng sân gạch, tiền dùng sàn nước và tiền dọn dẹp bãi chiến trường này sẽ tính bao nhiêu.

Mấy cây đinh tán bằng sắt gỉ đóng dọc be xuồng và vách ghe ngoài bến vẫn còn dính từng mảng bùn non khô quắt, dấu tích của một buổi trưa quần quại đẩy chiếc ghe mắc cạn giữa đồng Bưng Sen khát nước. Gót chân Duyên sưng tấy, từng thớ thịt căng nhức như có dằm xóc, nhưng cái nhức buốt ấy không thấm tháp gì so với nỗi kinh hoàng đang đè nặng trong óc cô: khoản nợ năm trăm ngàn đồng tiền công và tiền tiện lại trục láp ở xưởng Chú Tư Máy chỉ còn vỏn vẹn một ngày nữa là tới hạn chót của kỳ thanh toán đầu tiên. Chú Tư Máy nổi tiếng khắp khúc sông này là tay thợ già khó tính, mặt lạnh như sắt nguội, nói một là một, hai là hai. Đã hẹn mặt trời lặn ngày mai mang tiền sang đặt lên bàn thợ thì đúng giờ đó phải có, trễ một buổi là ông khóa xích mui ghe lại, đừng hòng ai nổ máy rời bến. Chiếc ghe cơm của hai đứa vừa thoát khỏi đợt phạt nặng nề bên công trường kè đá của thằng Phúc – chỗ làm ăn tưởng như béo bở thì thằng Phúc bị cai thầu trừ đứt ba mươi phần trăm tổng tiền suất ăn vì giao cơm trễ giờ ca ba, coi như chuyến đó hai đứa ôm trọn tiền túi trả nợ rau thịt, trắng tay không còn một đồng dằn túi. Nếu không chộp lấy đám tiệc năm mâm cỗ lớn nhà cô Sáu để gỡ gạc, chiếc ghe coi như hết đường chạy máy, nằm chết gí ở mé sông chờ người ta tới xiết đồ nghề.

Khi chuông điện thoại reo lên lúc chập tối hôm kia, nghe giọng cô Sáu ngọt xớt bảo có đám giỗ kiêm họp mặt họ hàng lớn lắm, cần nấu cỗ tại chỗ, Duyên đã tính nhẩm trong đầu món tiền cọc một triệu rưỡi dằn túi và khoản lời hơn một triệu đồng sau khi tàn tiệc. Nghĩ tới cảnh có tiền tươi trả cho Chú Tư Máy, lại còn dư dả dăm bảy trăm ngàn dằn túi mua bao gạo lúa mùa trữ trong khoang, Duyên đã gật đầu cái rụp, nhanh đến mức không thèm hỏi kỹ nếp tẻ ra sao. Nhưng người tính chẳng bằng trời tính, cái sự đời làm ăn nơi bến nước chưa bao giờ chịu trải phẳng cho kẻ cơ hàn. Đám tiệc này không phải đám giỗ miệt vườn xuề xòa vài ba món nhậu đưa cay. Khách khứa là một nhánh gia tộc bề thế họ Phan từ miệt U Minh thượng lục tục kéo về làm lễ tạ mộ tổ và họp mặt thân tộc sau mấy năm trời xa xứ. Người già trong họ chiếm hơn phân nửa, toàn những bậc cao niên khó tính, quen thói lễ nghi nề nếp, khinh khỉnh với mấy thứ đồ ăn hộp hay cơm phần dọn thau dọn dĩa của đám thợ công trường. Thực đơn đưa ra phải đúng chuẩn cỗ bàn truyền thống, gồm năm món cầu kỳ đến thắt ruột: khai vị bằng gỏi ngó sen tôm thịt trộn nước mắm chua ngọt rắc đậu phộng rang vàng; gà ta thả vườn hấp lá chanh ăn kèm xôi gấc hạt sen đỏ au đơm đĩa; cá chẽm chưng tương hột bún tàu nấm mèo; lẩu cù lao hoa đồng nội nghi ngút than hồng; và tráng miệng bằng chè hạt sen long nhãn nấu đường phèn thanh mát.

Bình đã đứng dưới mui ghe từ lúc gà gáy le te tảng sáng, nhìn cái thực đơn viết ngoằn ngoèo bằng mực xanh trên tờ giấy học trò xé dở mà mặt mày không còn một giọt máu. Chiếc ghe bếp hoán cải dài chín mét của hai đứa, sức chứa tối đa chỉ gánh nổi ba mươi suất ăn gọn nhẹ kiểu một nồi canh chua một chảo thịt kho mặn, nay bỗng chốc bị ép phải gánh một bữa đại tiệc năm món cho ba mươi miệng ăn sành sỏi. Bếp núc chật chội dưới khoang không thể nào xoay xở nổi, bắt buộc phải dời toàn bộ đồ nghề, vác ba cái bếp khè công nghiệp nặng trịch cùng bình gas mười hai ký vượt dốc bờ kè trơn trượt lên dựng bếp dã chiến nơi góc sân nhà cô Sáu. Nhưng Duyên đã lỡ nhận một triệu rưỡi tiền ứng trước, đã đem sạch số tiền đó ra chợ đầu mối mua năm con cá chẽm bự còn bơi lội quẫy đuôi trong thùng sục khí, mua cả lồng gà ta sống nhốt năm con kêu quang quác chở từ chợ nổi Phong Điền về. Trong cuốn tập học trò xé dở kê trên đùi, Duyên chỉ cắm cúi cộng trừ tiền mua gà, cá, tôm khô, ngó sen cọng dài, mớ rau sống, nấm mèo và chục trái dừa xiêm ngọt nước. Cô đinh ninh trong bụng rằng sân nhà cô Sáu là chỗ người quen trong xóm, cứ việc tấp ghe vô sàn nước rồi xách đồ lên mượn góc sân đỏ lửa là êm xuôi. Cô quên bẵng mất rằng để làm sạch số cá chẽm đầy nhớt tanh nồng và năm con gà ta nhổ lông trụng nước sôi, chiếc máy bơm nước giếng khoan của cô Sáu đã phải chạy ầm ầm rung bần bật suốt từ trưa đứng bóng cho tới sẩm tối. Cô cũng chưa từng nghĩ tới chuyện sau khi tàn một bữa tiệc linh đình đầy xương xẩu, đầu tôm, vỏ ốc, cặn bia rượu đổ lênh láng trên nền gạch tàu rộng thênh thang, ai sẽ là người còng lưng quét rửa ngoài hai cái bóng còm cõi của hai đứa.

"Duyên nè, sao mày bưng chồng ghế mà mặt mày lấm lét như đi ăn trộm vậy con?" Cô Sáu bước từ trong nhà trên ra, tà áo hoa sam bay phất phơ, tay cầm xấp khăn giấy lau bàn xé dở. Miệng cô cười xởi lởi, hàm răng bọc vàng lấp lóa dưới bóng đèn neon, nhưng cặp mắt sắc lẻm của một bà chủ đất miệt vườn thì đảo một vòng chuẩn xác qua mấy cái bếp lò dã chiến đang phè phè đỏ lửa ngoài góc rào. "Mần ăn cho tươm tất nghen mầy, người ta là dân buôn bán trên phố, có chi nhánh tuốt miệt Cà Mau, U Minh về đó, giàu có mà kỹ lưỡng dữ dội lắm. Nước nôi thì cô cho xài thoải mái, cứ việc với tay bật cầu dao máy bơm đằng sau chuồng heo mà xài cho đã nương, đừng có hà tiện nước rồi làm đồ ăn dơ dáy người ta quở chết mẹ."

"Dạ, con biết rồi, con cảm ơn cô Sáu nhiều lắm," Duyên quẹt vội những giọt mồ hôi đang túa ra hai bên thái dương, cười một nụ cười gượng gạo méo xệch rồi cong lưng chạy tót ra mé sàn nước.

Chưa kịp thở lấy một hơi cho buồng phổi bớt nghẹn, tiếng máy đuôi tôm ngoài vàm rạch đã thi nhau nổ dòn tan, xé toạc không gian tĩnh mịch của khúc sông đang ngả màu xám xịt. Ba chiếc vỏ lãi composite dài ngoằng, gắn máy dầu công suất lớn rẽ sóng lao vun vút tới, kéo theo từng đợt sóng cuộn dâng đập ầm ầm vào bờ kè đá và thành ghe của hai đứa, làm chiếc ghe bếp chao đảo dữ dội, nồi niêu dưới khoang va vào nhau loảng xoảng. Ba chiếc vỏ lãi nối đuôi nhau cập bến nhà cô Sáu. Tiếng cười nói huyên náo, tiếng gọi nhau í ới, tiếng giày da gõ cồm cộp lên mặt cầu ván bắc tạm làm râm ran cả một góc trời. Khách bước lên bờ nườm nượp: đàn ông mặc com lê thắt cà vạt, áo sơ mi ủi phẳng phiu thơm phức mùi nước hoa ngoại; đàn bà mặc áo dài nhung the sang trọng, cổ đeo kiềng vàng, tay xách bóp da lấp lánh; dắt theo một bầy con nít xúng xính quần áo mới đang chạy lăng xăng, đuổi bắt nhau vòng quanh mấy lu nước mưa của cô Sáu.

Duyên đứng nép bên cột hiên, hai bàn tay nắm chặt lấy vạt áo bà ba sờn chỉ, tim đập thình thịch như gõ trống trận khi thầm đếm từng cái đầu người đang lục tục bước qua cánh cổng rào sắt: ba mươi... ba mươi hai... ba mươi lăm... ba mươi tám người lớn! Ba mươi tám người, chưa tính đám con nít sáu bảy đứa đang chạy nhảy la hét ỏm tỏi. Tám người lớn phát sinh ngoài kế hoạch ban đầu! Trong cách tính cỗ bàn của dân làm tiệc, tám người lớn là trọn vẹn một mâm rưỡi cỗ bàn đầy ắp, chứ đâu phải chỉ là vài ba cái chén dĩa thêm vào cho vui miệng.

Mặt Duyên không còn một giọt máu. Cô ba chân bốn cẳng phóng vụt về phía góc sân sau, nơi Thanh Bình đang đứng lọt thỏm giữa ba cái bếp gas công nghiệp đang khè lửa xanh lè, tỏa hơi nóng hầm hập như một lò luyện thép. Mồ hôi tuôn ra như tắm làm bết rệt mái tóc trước trán anh, hai bắp tay Bình đỏ ửng lên vì hơi nóng từ chảo mỡ đang sôi sùng sục để chiên sơ cá chẽm bốc lên nghi ngút.

"Bình ơi... Bình! Nguy to rồi mày ơi," Duyên ghé sát tai anh, hơi thở đứt quãng, giọng thì thào run rẩy như sợ gió mang lời nói bay ra sân trước. "Họ đi đông quá sức... lố tám người lớn lận Bình ơi! Chưa tính đám con nít nữa!"

Bình đang cầm cái vá nhôm lớn đảo đều nồi nước dùng hầm từ xương heo và mía lau cho món lẩu cù lao. Nghe mấy chữ của Duyên, cái vá trên tay anh khựng lại giữa không trung. Những giọt nước dùng sôi sùng sục rớt tỏng tỏng xuống mặt bếp gas, xèo lên một tiếng khô khốc. Bình quay phắt người lại, tròng mắt mở to trừng trừng, hai quầng mắt thâm quầng vì thức trắng đêm ánh lên những tia giận dữ tột cùng:

"Mày nói cái gì? Lố tám người? Tao đã dặn mày từ hồi trưa hôm qua là chiếc ghe này, cái sức của hai đứa mình chỉ kham nổi ba mươi phần là kịch kim, không được nhận thêm dù chỉ một miệng ăn! Bây giờ cá chẽm tao mổ đúng số con, năm con gà thả vườn luộc chia đều năm mâm, xôi gấc cũng chỉ đồ chừng đó nếp trong cái xửng hấp nhỏ. Đào đâu ra đồ ăn cho tám người nữa hả Duyên? Mày tính biến tao thành trò hề trước mặt cả dòng họ người ta hả?"

"Tao... tao có biết người ta đi cả bầy cả lũ vậy đâu!" Duyên lí nhí, hai vai so lại, hai bàn tay vò nát gấu áo đã lấm lem tro bếp và vệt mỡ gà. "Khách tới nơi rồi, họ ngồi chật ních mấy cái bàn tròn ngoài kia rồi Bình ơi. Giờ mày ráng chia nhỏ ra giùm tao đi, mỗi đĩa bớt lại một miếng, gắp qua đắp lại cho ra thêm một mâm rưỡi nữa. Chứ giờ tiệc người ta sắp cúng kiếng rồi, mày biểu tao đuổi người ta về làm sao được!"

Bình nghiến chặt quai hàm đến mức hai bên quai bạnh nổi rõ lên, thái dương giật giật từng hồi. Anh nhìn ra khoảng sân trước, nơi tiếng cười nói, tiếng cụng ly rôm rả đã bắt đầu vang lên cùng tiếng giục giã của người nhà cô Sáu bảo dọn món lên cho kịp giờ hoàng đạo cúng tổ tiên. Không còn đường lui nữa. Bình chửi thề một tiếng cộc lốc trong họng, rồi giật phắt lấy con dao phay lớn bản dày cộm trên thớt gỗ nghiến.

Dưới ánh đèn neon chập chờn lẫn trong màn khói dầu khét lẹt cay xè mắt mũi, một khung cảnh chắp vá thảm hại và nhục nhã bắt đầu diễn ra trên chiếc bàn inox dài mượn tạm của nhà hàng xóm. Bình chặt thịt gà như một kẻ bị dồn vào chân tường. Bình thường, từng nhát dao của anh hạ xuống dứt khoát, chia đều từng miếng thịt đùi, thịt ức dày dặn, vàng ươm màu mỡ gà, xếp lớp ngay ngắn thành hình con gà nằm úp đầy đặn trên đĩa sứ. Nhưng giờ đây, lưỡi dao của anh phải lạng nghiêng, xẻ mỏng từng thớ thịt nạc. Từng miếng gà bị băm nhỏ ra, xương xẩu, đầu cánh, cổ họng bị băm vụn nát để cố tình độn vào giữa đĩa cho vun ngọn, rồi phủ vài ba miếng da mỏng dính lên trên để đánh lừa thị giác. Đĩa gà dành cho bàn của mấy bậc trưởng thượng ngồi ở gian trên thì còn tươm tất, trông ra hình ra miếng; còn mấy đĩa dọn sau cùng mang xuống dãy bàn phía sau của đám thanh niên và phụ nữ thì chỉ toàn là cổ, cánh, phao câu với những mảnh xương vụn nát nằm trơ trọi trên lớp lá chanh xắt vội còn chưa kịp ráo nước.

Nồi xôi gấc hạt sen vừa mở nắp, khói thơm bốc lên nghi ngút cũng không thoát khỏi số phận nghiệt ngã của sự thiếu hụt. Thay vì dùng cái khuôn hoa mai bằng nhôm ép thành từng bánh xôi tròn trịa, chắc nịch, đỏ tươi hạt nếp và rải đều hạt sen chín bở, Bình phải dùng muôi xới từng góc nhỏ, tán mỏng tanh ra đáy từng chiếc đĩa sứ. Đĩa xôi cho bàn phát sinh chỉ lèo tèo vài hạt nếp đỏ quánh nằm dính bết vào đáy đĩa, hạt sen đếm chưa đầy năm hạt trên đầu ngón tay, nhìn méo mó và trơ trọi. Đĩa thì đầy vun có ngọn, đĩa thì vơi đến mức nhìn thấy rõ cả hoa văn viền xanh của lòng đĩa. Bình vừa xới xôi vừa run rẩy, đôi môi mím chặt tái mét đi vì sự xấu hổ tột cùng của một người thợ nấu hiểu rõ rằng những món ăn mình đang dọn lên là một thứ đồ chắp vá tồi tàn, lừa dối thực khách.

"Bưng đi! Mau bưng lên lẹ đi kẻo người ta réo!" Duyên sốt ruột thúc giục, vừa hối hả bốc mấy đĩa gỏi ngó sen tôm thịt chuyền cho mấy đứa thanh niên trong xóm được thuê phụ bưng bê.

Thằng Út, con bà con xa của cô Sáu được Duyên thuê vội với giá năm mươi ngàn đồng để phụ bưng chén dĩa, đang lóng ngóng ôm một chồng đĩa sứ men lam lớn từ sàn nước bước lên bậc thềm xi măng. Chồng đĩa này là đồ quý cô Sáu mượn của bà dì ruột bên Cần Thơ mang qua, sứ xưa dày cui, nặng trịch, lại trơn nhẫy vì nước xà bông rửa vội chưa kịp lau khô.

"Coi chừng trơn nghen mày Út!" Duyên vừa ngoảnh mặt lại cất tiếng dặn thì một tiếng hét thất thanh "Ái da!" vang lên xé toang góc sân bếp.

Thằng Út dẫm phải vũng mỡ gà và nước luộc đổ tràn từ mép bàn dã chiến xuống nền gạch tàu đóng rong rêu ẩm ướt. Chân nó trượt dài một sải, cả người ngửa bật ra sau, hai tay buông thõng giữa không trung.

*Choang! Reng rảng!*

Âm thanh chát chúa của đồ sành sứ vỡ vụn vang lên khô khốc, sắc lẹm, át cả tiếng nhạc sống xập xình đang phát ra từ dàn loa kẹo kéo ngoài sân trước. Hơn một chục chiếc đĩa sứ men lam đập thẳng xuống nền gạch cứng, vỡ toác ra thành hàng trăm mảnh sắc nhọn, miểng chén văng tung tóe vào tận chân mấy cái bếp gas đang đỏ lửa. Dầu mỡ gà, nước mắm tỏi ớt chấm gỏi, cọng ngó sen và miểng sành quyện chặt vào nhau thành một bãi chiến trường tanh nồng, nhớp nhúa ngay lối đi độc đạo của gian bếp dã chiến. Thằng Út lồm cồm bò dậy giữa đống đổ nát, mặt mày cắt không còn giọt máu, hai lòng bàn tay rướm máu tươi vì quệt phải miểng đĩa vỡ vụn.

Duyên đứng chết trân tại chỗ, hai chân như bị đóng đinh xuống nền đất. Cô Sáu từ nhà trên hớt hải chạy xộc xuống, nhìn đống miểng sành men lam vỡ tan tành dưới đất mà hai tay ôm chặt lấy ngực, mặt mày biến sắc từ trắng bệch sang đỏ gay vì tiếc của:

"Trời đất quỷ thần hai họ ơi! Mớ đĩa kiểu của bà dì tao cất trong tủ kiếng đem bên Cần Thơ về cho mượn đó tụi bây ơi! Đĩa xưa đĩa cổ của người ta, một cái mấy chục ngàn bạc gom góp cả đời mới đủ một bộ mười mấy cái, tụi bay mần ăn kiểu gì mà đập bể nát hết trơn hết trọi của tao vầy nè?!"

Tiếng la bài hải the thé của cô Sáu làm mấy bàn tiệc ngoài sân bỗng chốc dạt ra, hàng chục ánh mắt đổ dồn về phía góc bếp. Không khí buổi tiệc bỗng chốc chùng hẳn xuống, ngột ngạt và căng thẳng như một sợi dây thừng sắp đứt. Duyên run rẩy cúi rạp người xuống định dùng tay không nhặt mấy mảnh vỡ thì một giọng nói phụ nữ đanh thép, lạnh tanh cất lên ngay bên ngạch cửa phụ sau nhà:

"Cứ để đó, càng quáng quàng dọn càng đứt tay đứt chân, rồi máu me dính hết vô đồ ăn dọn cho khách!"

Duyên giật mình thót ngực, ngước mắt lên. Đứng tựa lưng vào khung cửa gỗ, hai tay khoanh tròn trước ngực là Đỗ Thị Liên. Chị Liên mặc chiếc áo bà ba màu xám tro thẳng nếp, cổ đeo sợi dây chuyền vàng tây nhỏ, trên tay còn xách một giỏ cần xé nhỏ đựng mấy gói măng khô và nấm mèo – chắc là ghé ngang để giao đồ khô cho cô Sáu trữ chuẩn bị cho đám giỗ lớn tuần tới. Cặp mắt sắc sảo, lạnh lùng của người đàn bà cả đời làm chủ những bếp tiệc lớn trên bờ đảo qua một lượt: từ chiếc ghe bếp nhỏ thó đang cắm sào chơ vơ ngoài mé rạch ngập rác, tới ba cái bếp khè khói bốc mù mịt làm đen nhẻm vách tường nhà cô Sáu, những đĩa thịt gà độn xương băm vụn nát, và bãi chiến trường sành sứ vỡ nát dưới chân Duyên.

Chị Liên không thèm bước vào trong sân, chỉ đứng tựa cửa, giọng nói trầm đều nhưng sắc ngọt như một nhát dao lam cạo vào da thịt:

"Tụi bay tưởng mở cái ghe bếp trôi sông lạc chợ, sắm dăm ba cái chảo nhôm với cái bếp khè mua ve chai là nhảy lên bờ làm được tiệc đám họ hàng hả? Bếp bờ người ta nuôi ba bốn đứa thợ phụ cứng nghề, tính từng giọt nước giếng, từng cọng hành lá, định lượng mâm sáu người nó khác một trời một vực với mâm tám người, còn chưa dám nhận ẩu tả kiểu này. Nhận cho cố vô đặng lấy công làm lời, rồi lấy cái công đó đắp vô tiền đĩa bể, đắp vô tiền nước giếng, đắp vô mặt mũi của mình hả Bình?"

Bình đứng chết lặng bên chảo cá chẽm đang bốc khói khét lẹt, đôi đũa bếp dài trên tay anh run rẩy bần bật. Anh không dám ngẩng đầu lên nhìn người phụ nữ từng kèm cặp mình từng đường dao thớ thịt, từng cách canh lửa nêm mắm những ngày đầu mới bước chân vô nghề bếp. Lời của Liên rơi xuống từng giọt, nặng như tảng đá tảng đè bẹp dí chút tự trọng cuối cùng của một người thợ nấu. Chị Liên nhếch mép cười khẩy một cái, buông một câu lạnh ngắt như tạt gáo nước đá rồi quay lưng bước thẳng ra cổng rào:

"Những kẻ tính ăn xổi ở thì, lấy công làm lời mà không biết lượng sức mình... trước sau gì cũng tự tay bóp chết cái nghề của mình thôi."

Bóng chị Liên khuất dần sau rặng dừa nước đang đung đưa trong gió đêm, để lại một khoảng lặng buốt giá giữa gian bếp ngập mùi khói khét và mỡ cháy. Duyên cắn chặt môi dưới đến mức bật máu, cố nén giọt nước mắt tủi nhục chực trào ra, lầm lũi cúi gập người dùng cái xẻng sắt gom từng mảnh đĩa sứ vỡ vụn vào góc chân tường.

***

Bữa tiệc rốt cuộc cũng trôi qua như một cơn ác mộng kéo dài dằng dặc tưởng chừng không bao giờ dứt. Đến tận chín giờ đêm, tiếng hát hò karaoke lè nhè từ chiếc loa kẹo kéo ngoài sân mới chịu tắt ngấm. Khách khứa lục tục đứng dậy ra về, tiếng chân bước loạng choạng trên mặt cầu ván, mùi rượu đế pha cồn lẫn mùi bia tràn ngập khắp khoảng sân gạch bẩn thỉu.

Nhưng tấn bi kịch chưa dừng lại ở đó. Một người đàn ông trạc năm mươi tuổi, mặt đỏ gay gắt vì men rượu, chiếc áo sơ mi bung cúc ngực lộ ra sợi dây chuyền bạc to bản, tự xưng là trưởng ban tổ chức buổi họp mặt của gia tộc họ Phan, bước xộc về phía góc bếp dã chiến nơi Duyên và Bình đang cắm cúi thu dọn xoong nồi. Ông ta đập mạnh một xấp tiền giấy xuống mặt bàn gỗ lấm tấm mỡ gà nguội ngắt, giọng nói lè nhè nhưng hằn học đầy vẻ hạch sách:

"Cô chủ ghe đâu? Bước ra đây nói chuyện cho rõ ràng coi!"

Duyên vội vàng chùi hai bàn tay ướt sũng vào chiếc tạp dề cáu bẩn, bước vội ra cúi đầu lễ phép: "Dạ, con nghe đây chú. Dạ chú thấy tiệc bữa nay... bà con trong họ dùng bữa có vừa miệng hôn chú?"

"Vừa miệng cái con khỉ mốc chứ vừa miệng!" Người đàn ông gắt lên, ngón tay trỏ chỉ thẳng vào mấy chiếc bàn tiệc còn ngổn ngang chén bát dơ dáy phía sau. "Tụi tui bỏ tiền triệu ra đặt tiệc năm món đàng hoàng lịch sự, chớ có phải đi xin ăn thí phát đâu mà mấy người dọn lên cái thứ đồ ăn kiểu đó? Món ăn thì chờ dài cổ ra, ba mươi bốn mươi phút mới thò ra được một đĩa nguội ngắt nguội ngơ! Đã vậy đĩa xôi bàn trên của mấy ông già thì có miếng thịt gà tươm tất, bàn dưới của mấy đứa cháu tui dọn lên chỉ toàn đầu cổ cánh với xương vụn băm nát bét, xôi gấc thì lèo tèo vài hạt như đồ cho chim ăn! Mấy người coi thường dòng họ tui dưới quê lên, thấy hiền rồi muốn xỏ mũi sao xỏ phải hôn?"

"Dạ không có đâu chú ơi, chú tha lỗi cho tụi con..." Duyên run rẩy phân trần, hai vành tai nóng bừng lên vì xấu hổ trước mặt mấy người khách còn nán lại. "Tại... tại nãy phát sinh thêm tám người đột xuất quá, tụi con sợ thiếu phần các cô các chú nên mới ráng chia nhỏ ra cho đủ mâm để ai cũng có dùng..."

"Đó là chuyện của mấy người, hổng phải chuyện của tui!" Người đàn ông khoát tay dứt khoát, cắt ngang lời cô. "Mấy người nhận tiệc trọn gói thì phải lo cho đủ cơ số, thiếu đồ ăn thì phải báo liền để tui sai người chạy đi mua thêm, chớ ai cho phép tụi bây tự tiện bớt xén đồ ăn của khách thành ra cái thứ bầy hầy mất mặt như vậy? Đám họp họ mấy năm mới có một lần mà làm ăn như bôi tro trát trấu vô mặt tui!"

Ông ta hậm hực rút bớt một nắm tiền trong xấp tiền mặt trên bàn, nhét ngược trở lại vào túi quần tây:

"Tổng đơn tiệc này năm mâm cả thảy năm triệu bạc. Trừ một triệu rưỡi tiền cọc đưa trước, còn lại ba triệu rưỡi. Nhưng với cái kiểu phục vụ trễ nải, đồ ăn đĩa đầy đĩa vơi làm mất mặt gia tộc tui bữa nay, tui trừ thẳng hai mươi phần trăm tổng tiền tiệc! Trừ đúng một triệu đồng tròn trĩnh. Còn lại hai triệu rưỡi, lấy thì cầm lấy, không thì tui khỏi trả luôn cho biết thân biết phận!"

"Chú... chú ơi, trừ dữ vậy tụi con lỗ chết chú ơi..." Duyên nghẹn ngào van nài, hai dòng nước mắt rốt cuộc cũng trào ra, lăn dài trên đôi má lấm lem tro bếp. "Tiền mua cá, mua gà sáng nay ở chợ nổi tụi con đã ứng hết tiền túi ra rồi chú..."

"Lỗ cũng phải chịu! Mần ăn không đàng hoàng thì ráng mà nuốt cho trôi!"

Người đàn ông dằn cọc tiền hai triệu rưỡi xuống mặt bàn inox rồi quay ngoắt lưng bước thẳng ra mé sông, nơi chiếc vỏ lãi đang nổ máy xình xịch chờ sẵn. Tiếng chân vịt khuấy nước ầm ĩ rồi xa dần về phía sông lớn, bỏ lại Duyên đứng trơ trọi, chết lặng giữa đống chén bát tanh tưởi và mùi dầu mỡ nguội ngắt.

Duyên chưa kịp hoàn hồn, bàn tay còn đang run rẩy với lấy cọc tiền thì một bàn tay thô ráp, móng tay sơn màu đỏ bầm đã nắm chặt lấy cổ tay cô kéo giật ra góc sân, ngay dưới giàn hoa giấy rụng đầy những cánh hoa khô xác xơ. Là cô Sáu. Nụ cười xởi lởi hàm răng bọc vàng ban sáng của cô đã biến đâu mất tăm, thay vào đó là gương mặt đanh lại, đôi mắt hẹp dài nhìn trừng trừng vào Duyên như một chủ nợ đang đòi mạng:

"Duyên nè, chuyện khách trừ tiền mày là chuyện của mày với người ta, cô hổng có dính dáng hay xen vô nghen. Nhưng chuyện trong sân nhà cô thì phải sòng phẳng cho dứt điểm."

Duyên ngơ ngác nhìn cô Sáu, lồng ngực thắt lại: "Dạ... chuyện gì vậy cô Sáu?"

"Chuyện gì nữa con nhỏ này, mày giả đò khờ hả?" Cô Sáu hạ thấp giọng nhưng từng chữ rằn rỗi, đanh thép như búa gõ vào đe. "Chiều giờ máy bơm nước giếng khoan nhà cô chạy phè phè không ngơi nghỉ một phút nào cho tụi bay mổ cá, nhổ lông gà, xả mỡ bò. Điện bơm giếng ở đây xài đồng hồ riêng, giá điện sinh hoạt nhà nước đội lên dữ dằn lắm chứ đâu phải chuyện chơi. Rồi mấy cái bóng đèn cao áp giăng ngoài sân sáng trưng từ trưa tới giờ cho tụi bay nấu nướng nữa. Cô lấy rẻ tiền điện nước phụ thu hai trăm ngàn."

Duyên há hốc mồm, mắt mở to bàng hoàng: "Hai... hai trăm ngàn tiền điện nước lận hả cô? Hồi sáng cô nói..."

"Hồi sáng là hồi sáng, lúc đó tao đâu có biết tụi bay xài nước như xả lũ vậy!" Cô Sáu hứ một tiếng sắc lẻm, rồi hất hàm chỉ tay về phía đống miểng vỡ mà thằng Út vừa gom lại một góc kẹt tường. "Chưa hết đâu nghen mày. Mười hai cái đĩa men lam của bà dì tao, mỗi cái bốn chục ngàn bạc tiền đền, mười hai cái là bốn trăm tám chục ngàn. Mày đền tròn năm trăm ngàn luôn đi, coi như bù sớt vô tiền xe lôi tao phải mang giỏ qua bên Cần Thơ tạ lỗi với bả rồi lùng mua đồ xưa đền lại. Với lại cái khoảng sân gạch tàu này mỡ gà mỡ cá đổ lênh láng, trơn trợt đóng rong rêu thế này, mai tao phải mướn hai đứa thợ giặt xịt xà bông chà rửa lại nguyên ngày mới hết mùi tanh tưởi. Tiền mướn người dọn dẹp thêm một trăm ngàn nữa. Tổng cộng hết thảy là tám trăm ngàn. Mày đưa tiền mặt ngay bây giờ cho cô rồi hãy dọn đồ nghề xuống ghe."

Từng con số, từng lời nói ráo hoảnh của cô Sáu rơi xuống như những nhát búa nện thẳng vào lồng ngực Duyên, bóp nghẹt từng hơi thở.

Tám trăm ngàn đồng!

Bàn tay Duyên run rẩy thọc vào túi áo bà ba, lôi cọc tiền hai triệu rưỡi vừa nhận được từ tay ông khách họ Phan. Những ngón tay cô mềm oặt, vụng về đếm ra tám tờ giấy bạc một trăm ngàn đồng nhớp nháp mồ hôi và tanh mùi dầu mỡ, run rẩy đặt vào lòng bàn tay mở sẵn của cô Sáu. Cô Sáu cầm lấy xấp tiền, ngón tay thoăn thoắt đếm lại một lượt, miết thẳng từng mép tiền rồi liếc nhìn Duyên một cái lạnh tanh trước khi quay ngoắt bước vào nhà trong. Cánh cửa gỗ dày cộp đóng sầm lại một tiếng khô khốc, then cài bên trong kêu rột xoạt, để lại hai đứa trơ trọi ngoài khoảng sân tối tăm.

Trong tay Duyên lúc này chỉ còn lại đúng một triệu bảy trăm ngàn đồng.

Cô đứng tựa vào gốc hoa giấy, đầu óc quay cuồng với những con số tàn nhẫn đang nhảy múa trong tâm trí. Cộng với một triệu rưỡi tiền cọc nhận trước đó, tổng số tiền thu về từ đám tiệc này là ba triệu hai trăm ngàn đồng. Nhưng tiền mua năm con gà ta thả vườn, số cá chẽm bơi sống, tôm sú làm gỏi, ngó sen, hạt sen Huế, nếp cái hoa vàng và mớ rau củ gia vị ở chợ nổi sáng nay đã ngốn sạch gần hai triệu chín trăm ngàn đồng tiền vốn. Sau một ngày dài quần quật từ bốn giờ sáng đến nửa đêm, mồ hôi đầm đìa ướt đẫm manh áo, chân tay rách toạc rỉ máu vì miểng chai và vỏ ốc, gánh chịu bao lời xỉ vả bẽ bàng nhục nhã, trong túi ghe bếp lúc này chỉ còn dư vỏn vẹn ba trăm ngàn đồng bạc lẻ.

Ba trăm ngàn đồng. Không đủ để trả món nợ năm trăm ngàn đồng thay trục láp cho xưởng Chú Tư Máy vào sáng ngày mai. Chiếc ghe coi như cầm chắc cái án nằm bờ, chịu người ta khóa xích buồng máy.

***

Đêm đã khuya khoắt tự bao giờ. Ngã ba rạch chìm ngập vào một màu đen đặc quánh như mực tàu. Tiếng dế rỉ rả buốt óc bên những rặng dừa nước rậm rạp, chỉ còn tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn thuyền theo từng đợt gió chướng thổi thốc từ ngoài sông lớn vào.

Duyên và Bình lầm lũi gom từng cái bếp gas công nghiệp nguội ngắt, từng chiếc nồi gang to bản, từng cái chảo mỡ cáu bẩn kéo xuống mạn ghe. Không ai nói với ai lấy một lời nào. Mỗi bước chân bước qua tấm ván bắc từ bờ kè đá xuống sàn ghe đều nặng nề như đang đeo đá tảng ngàn cân. Cả thân xác Duyên rã rời, hai đầu gối run rẩy chực quỵ xuống sau từng chuyến bê vác. Nhưng cái đau đớn, rã rời của thể xác chẳng thấm tháp vào đâu so với bầu không khí ngột ngạt, buốt giá đang bóp nghẹt lồng ngực cô lúc này.

Bình bước xuống khoang ghe sau cùng. Anh không buồn rửa chân, mặc kệ bùn đất bờ rạch và mỡ gà dính bết nơi mắt cá chân. Anh ngồi phịch xuống mép ván gỗ thông gần buồng máy, hai bàn tay thô ráp buông thõng giữa hai đùi, đầu gục xuống ngực. Bóng tối trong khoang thuyền đặc quánh lại, nồng nặc mùi tanh của cá ươn, mùi dầu mỡ nguội ngắt bốc lên từ đống xoong nồi chưa kịp rửa và mùi khói khét lẹt của những chiếc bếp gas vừa tắt lửa. Sự im lặng kéo dài đến rợn người, nặng nề như một khối chì đè nghến lên từng nhịp thở ngắt quãng của Duyên.

"Bình nè..." Duyên lên tiếng phá vỡ bầu không khí chết chóc, giọng cô khản đặc, run rẩy như chực vỡ òa ra tiếng khóc. "Tao... tao xin lỗi mày. Tao tính sai hết trơn rồi... Tao thiệt tình không ngờ người ta lại dẫn theo đông người phát sinh dữ vậy... rồi cô Sáu lại tính toán chi li, nghiệt ngã với tụi mình tới từng đồng từng cắc như vậy..."

Bình không ngẩng đầu lên. Anh vẫn ngồi im lìm như một pho tượng đá tạc giữa khoang thuyền tối om. Sự im lặng của anh lúc này còn tàn nhẫn, buốt giá và đáng sợ hơn bất kỳ lời chửi bới, đay nghiến nào mà Duyên có thể tưởng tượng ra. Duyên thà rằng anh cứ đứng phắt dậy, quát tháo ầm ĩ vào mặt cô, ném phăng cái chảo xuống sàn ghe mà mắng cô là con ngu si, con đàn bà tham lam mù quáng, còn hơn là phải chịu đựng cái sự câm lặng chết chóc này.

"Tao biết tao sai rồi mà Bình..." Duyên sụt sùi, hai giọt nước mắt nóng hổi rốt cuộc cũng không kìm nén nổi nữa, lăn dài qua khóe mắt, rơi lã chã xuống mu bàn tay lấm lem tro bếp của cô. "Nhưng tao kẹt quá mày ơi... Chú Tư Máy mai là tới hạn chót đòi lấy tiền trục láp rồi... Tao sợ chú Tư tháo đồ nghề, sợ ghe mình phải nằm bờ chịu chết đói... Tao chỉ muốn kiếm tiền cho xong cái nợ..."

*Tạch.*

Một tiếng bật công tắc khô khốc vang lên giòn giã giữa khoang thuyền. Dưới mái che khoang lái, ngọn đèn ắc quy mười hai vôn chớp giật hai cái rồi tỏa ra thứ ánh sáng vàng vọt, tù mù, soi rõ gương mặt hốc hác, đôi mắt trũng sâu đỏ ngầu những tia máu vì thiếu ngủ và uất ức của Thanh Bình.

Bình không nhìn Duyên lấy một cái. Anh chầm chậm xoay người, kéo chiếc ba lô vải dù sờn rách, bạc phếch màu nắng mưa để ở góc khoang ngủ lại gần mình. Đôi bàn tay thô ráp, nứt nẻ vì ngâm nước rửa chén lâu ngày và chằng chịt những vết sẹo bỏng dầu mỡ run rẩy mở khóa kéo rỉ sét. Từ đáy sâu nhất của chiếc ba lô, dưới mấy bộ quần áo cũ, Bình rút ra một bọc giấy được quấn kỹ lưỡng bằng hai lớp túi ni lông chống ẩm cột dây thun cẩn thận.

Anh tháo từng vòng dây thun, lột bỏ hai lớp ni lông ra. Bên trong là một xấp giấy biên nhận nhàu nhĩ, méo mó, có tờ đã ngả màu ố vàng vì ẩm mốc, có tờ dính vệt nước mắm khô quắt, có tờ vương vệt bột nghệ vàng khè: hóa đơn mua ba bình gas mini đợt nấu bữa cơm công trường ở Vàm Dừa; hóa đơn sáu mươi ngàn đồng tiền mua đường thốt nốt và ống vani để anh tự tay chữa cháy nồi chè bưởi bị đắng bữa nọ; hóa đơn mua thêm hai chai dầu ăn loại tốt; tiền mua tiêu sọ Đắk Lắk; tiền mua mắm nhĩ Phú Quốc loại một đóng chai thủy tinh mà anh tự móc tiền túi gom góp ra mua vì sợ ba thứ gia vị pha tạp rẻ tiền ngoài chợ làm hư vị món ăn của ghe...

Bình nắm chặt xấp giấy biên nhận trong lòng bàn tay. Từng đường gân xanh trên mu bàn tay anh nổi cộm lên cuồn cuộn. Rồi bằng một động tác dứt khoát, tàn nhẫn và dồn nén đến tột cùng, anh dằn mạnh xấp giấy xuống mặt sàn gỗ ván ngay trước mũi chân Duyên.

*Bộp!*

Âm thanh đập xuống sàn ván vang lên đanh gọn, dội vào vách ghe giữa đêm khuya thanh vắng. Mấy tờ giấy biên nhận bay xao xác, văng ra mép sàn, phơi bày những con số chi li dưới ánh đèn bình leo lét.

"Mở ra!" Bình gằn từng tiếng một qua kẽ răng, giọng anh trầm đục, nghẹn ngào nơi cuống họng nhưng sắc lạnh như một lưỡi thép nguội vừa tôi qua nước lạnh. "Mày lôi cuốn sổ chi tiêu chung giấu trong túi chống ướt cạnh buồng máy ra đây cho tao!"

Duyên giật bắn người, toàn thân run rẩy như cầy sấy, mắt trân trân nhìn xấp hóa đơn nhàu nhĩ đang nằm vương vãi trên sàn gỗ ẩm ướt.

"Mày tưởng trên đời này chỉ có một mình mày biết lo nghĩ chuyện trả nợ thôi hả Duyên?" Bình ngước mắt lên, nhìn thẳng trừng trừng vào mặt Duyên, trong đáy mắt sâu hoắm của anh ánh lên sự tổn thương cùng cực đã bị dồn nén, tích tụ qua bao nhiêu chuyến ghe cơ cực trôi nổi trên sông nước. "Mày nhận đơn tiệc này để chứng tỏ cái gì? Chứng tỏ mày giỏi giang, mày tháo vát, mày tự tay gánh vác được hết mọi chuyện trên đời này hả? Mày coi công sức của tao, coi cái nghề nấu nướng của tao là cái thứ rẻ rúng đến mức muốn bớt thì bớt, muốn độn thì độn, muốn lấy công làm lời kiểu gì cũng được hả mày? Mày nhìn mớ giấy lộn này đi! Từng đồng từng cắc tiền túi tao chắt chiu bỏ ra bù vô những lần mày tính thiếu, tính ẩu, tính non nớt, tao đã bao giờ hé răng mở miệng đòi mày một đồng nào chưa? Tao cắn răng im lặng là để giữ lấy cái tình bạn làm ăn với mày, giữ chiếc ghe này đặng còn có chỗ nương thân, chứ hổng phải để mày dắt tao lên bờ làm trò cười cho thiên hạ, cho chị Liên đứng khoanh tay chỉ vô mặt tao mà mắng như một con chó rách bữa nay!"

Từng lời nói của Bình như từng nhát dao nhọn hoắt cứa đứt sợi dây kiên nhẫn và chịu đựng cuối cùng còn sót lại giữa hai con người trên chiếc ghe nhỏ.

Duyên run rẩy quỳ sụp cả hai đầu gối xuống mặt sàn ván gỗ ẩm ướt. Nước mắt lã chã rơi ướt đẫm hai mu bàn tay lạnh ngắt. Cô thò tay vào khe vách gỗ ọp ẹp ngay cạnh buồng máy nồng nặc mùi dầu cặn, lôi ra chiếc túi vải bạt chống ướt màu rêu đã cũ mòn sờn rách mép. Bên trong chiếc túi bạt ấy là cuốn sổ tay bìa đen gáy xoắn – cuốn sổ ghi chép từng đồng thu chi, từng khoản nợ nần từ ngày hai đứa gom góp từng đồng bạc cắc mua lại chiếc ghe cũ này để khởi nghiệp bữa cơm sông nước, cuốn sổ mà bấy lâu nay Duyên luôn tìm mọi cách lảng tránh, giấu giếm, không bao giờ dám mở toang ra trước mặt Bình.

Cuốn sổ bìa đen nằm trơ trọi giữa sàn ván gỗ dưới ánh đèn ắc quy leo lét, vàng vọt. Không ai nói thêm với ai một lời nào nữa, khi từ phía sông lớn xa xa, tiếng máy ghe cào của nhà ai chạy đêm bỗng nổ giòn tan từng chập, khuấy động cả một vùng sông nước mênh mông, lạnh lẽo.