Cái Bắt Tay Dưới Ánh Đèn Bàn

Sáng sớm hôm sau, căn phòng làm việc của Trần Minh Châu tại lầu một Nhà sách Minh Châu chìm trong bầu không khí ngột ngạt đến nghẹt thở. Bốn bề tường quét vôi màu kem nhạt dán kín những áp phích quảng cáo sách thiếu nhi và lịch phát hành ấn phẩm mùa tựu trường, nhưng không gian rộng thênh thang ấy dường như đang bị thu hẹp lại dưới sức nặng của một phiên tòa nội bộ không tiếng gõ búa.

Chiếc quạt trần Marelli ba cánh sắt trên trần cao quay chầm chậm, phả từng luồng gió hanh hao mang theo mùi giấy bóng láng của truyện tranh nhập khẩu và mùi mực in công nghiệp bốc lên từ các quầy kệ sáng choang dưới tầng trệt. Sự mát mẻ cơ học ấy chẳng thể xoa dịu cảm giác lạnh toát đang chạy dọc sống lưng Lê Bá Khôi. Anh ta đứng chôn chân giữa phòng, hai bàn tay giấu sau lưng siết chặt lấy mép chiếc áo sơ mi kẻ sọc đắt tiền, đầu cúi gằm xuống đôi giày da Ý bóng lộn nay đã bám một lớp bụi mờ.

Trên mặt bàn làm việc bằng gỗ gõ đỏ bóng loáng của Minh Châu, từng món đồ mà Tuệ Anh đã trao trả chiều hôm trước được bày ra rành rẽ, thẳng thớm và lạnh lùng như những tang vật trước vành móng ngựa. Đó là chiếc cặp bạt tráng nhựa màu xanh rêu còn vương vệt bùn khô quánh từ đợt ngập đêm trước; tờ giấy biên nhận năm trăm ngàn đồng có nét chữ ký nghệch ngoạc nhận tiền “bồi dưỡng thông tin đặc biệt” của Toàn “què”; xấp danh sách chép tay tên tuổi, địa chỉ những giáo sư, học giả đặt mua sách cổ của tiệm Mộc bị gạch chéo đỏ lòm bằng bút lông dầu; và trên cùng là những bản sao công văn gửi sang Chi nhánh Tổng công ty Phát hành sách miền Nam mang dấu mộc tròn của Phòng Quản lý Nguồn hàng mà Khôi đã lén lút ký khống.

Trần Minh Châu ngồi tựa lưng vào chiếc ghế xoay bọc da đen, hai bàn tay đan chặt đặt lên mặt bàn. Áo sơ mi lụa trắng cài kín cổ, mái tóc uốn lượn sóng gọn gàng sau gáy, gương mặt cô không hề có nét giận dữ đỏ bừng của kẻ mất bình tĩnh, mà phủ một lớp băng giá sắc lẹm. Đôi mắt phượng thường ngày sắc sảo trong các thương vụ lớn giờ đây quắc lên một thứ uy quyền khiến người đối diện không dám thở mạnh. Giữa hai người, khoảng cách chỉ chừng hai mét mặt gỗ, nhưng thăm thẳm như một bờ vực chia cắt kẻ chủ mưu ti tiện và người cầm lái một doanh nghiệp đang khẳng định tên tuổi.

“Anh giải thích đi, anh Khôi,” Minh Châu mở lời. Thanh âm của cô không cao, đều đặn và trầm thấp, nhưng sắc như lưỡi dao trổ giấy vừa thay thép mới. “Từ bao giờ mà Phòng Quản lý Nguồn hàng của Nhà sách Minh Châu lại kiêm luôn nghề chỉ điểm, mua chuộc người làm công của người ta, rồi giả mạo thẩm quyền để bóp nghẹt một tiệm sách cũ đang ngập ngụa trong nợ nần vậy?”

Khôi nuốt khan một ngụm nước bọt. Yết hầu anh ta giật giật, trán lấm tấm mồ hôi dẫu máy lạnh góc tường và quạt trần vẫn đang chạy rì rầm. Khôi ngước mắt lên, cố nặn ra vẻ phân trần đầy nhiệt huyết của một kẻ tận tụy hết lòng vì cơ nghiệp chung:

“Cô Châu... xin cô bớt giận, cô nghe tôi giải thích đôi điều đã. Tôi làm tất cả những việc này... xét cho cùng cũng chỉ vì cơ nghiệp của Minh Châu mình! Năm nay kinh tế bung ra, các hiệu sách tư nhân mọc lên như nấm sau mưa khắp cái đất Sài Gòn này. Cái tiệm Mộc đó nhìn bề ngoài thì xập xệ, ẩm mốc, nhưng con nhỏ Tuệ Anh với bà Mộc Lan trước đây nắm trọn mạng lưới độc giả trí thức, cựu giáo chức và sinh viên quanh khu Đại học Sư phạm, Kiến trúc, Tổng hợp. Nó mở góc thuê truyện cho học trò, mở quầy cà phê cóc lôi kéo đám văn nghệ sĩ, lại còn rục rịch gom nguồn sách quý để làm bản in độc quyền... Tôi chỉ muốn nhổ cỏ tận gốc, thâu tóm toàn bộ thị phần khu vực ngã tư Trần Nhân Tôn này về một mối cho cô. Tôi chặn đầu nguồn hàng của nó, ép bên phân phối ngừng cấp truyện tranh là để bảo vệ doanh số cho đợt nhập truyện ba mươi triệu đồng của nhà sách mình chứ có vì túi riêng của tôi đâu!”

“Bảo vệ doanh số?”

Minh Châu đập mạnh lòng bàn tay xuống mặt bàn. Tiếng *chát* khô khốc nổ ra giữa bốn bức tường, làm xấp tài liệu nảy nhẹ, chiếc gạt tàn pha lê đặt góc bàn rung lên lanh lảnh.

“Anh gọi việc hối lộ năm trăm ngàn cho một thằng cháu họ đốn mạt để cướp đơn sách của một người đàn bà đang nằm thoi thóp trong Bệnh viện Chợ Rẫy là bảo vệ doanh số sao?” Ánh mắt Minh Châu rực lửa. Cô đứng bật dậy, chồm nửa người về phía trước, ngón tay thanh mảnh chỉ thẳng vào mặt Khôi. “Anh gọi việc cho người đi rải truyền đơn ngoài cổng trường tiểu học, vu khống sách người ta dính dịch bệnh ghẻ lở, đau mắt đỏ từ bãi rác về là vì cơ nghiệp của Minh Châu này sao? Anh có biết hai chữ ‘thương hiệu’ mà tôi gầy dựng suốt bảy năm qua ở đất Sài Gòn này được đánh đổi bằng cái gì không? Bằng uy tín, bằng sự sòng phẳng từng hào công nợ, bằng năng lực đàm phán dòng tiền và nguồn hàng chính ngạch với các nhà xuất bản quốc doanh! Chứ không phải bằng những trò bẩn thỉu, hạ đẳng của phường trộm gà bắt chó!”

Lê Bá Khôi tái mét mặt mày. Sự ngạo mạn thường ngày của một gã quản lý tháo vát bỗng chốc vỡ vụn dưới cơn thịnh nộ danh chính ngôn thuận của người chủ. Chiếc chùm chìa khóa xe Dream II dắt bên hông quần anh ta khẽ va vào nhau lách cách vì hai chân bắt đầu run rẩy. Anh ta lắp bắp:

“Nhưng thưa cô... trên thương trường, cá lớn nuốt cá bé là chuyện bình thường... Thời buổi kinh tế thị trường, ai nhanh tay người đó thắng, ai chậm chân thì bị đào thải...”

“Thương trường có luật chơi của thương trường!” Minh Châu ngắt lời bằng một giọng sắt đá, đanh thép tới mức từng âm tiết như nện vào màng nhĩ gã quản lý. “Người làm sách có đạo đức của người làm sách! Tôi cạnh tranh với Mộc bằng quy mô ba tầng lầu, bằng mức chiết khấu mười lăm phần trăm của nguồn hàng sỉ, bằng không gian trưng bày máy lạnh sáng choang đón hàng trăm lượt khách mỗi giờ. Nếu Mộc chết vì họ không quản trị nổi dòng tiền, vì mặt bằng ẩm mốc dột nát, vì sách họ không hút khách, đó là quy luật đào thải sòng phẳng. Nhưng dùng thủ đoạn hèn hạ để triệt hạ đối thủ rồi kéo cả thanh danh của Nhà sách Minh Châu xuống vũng bùn dơ dáy, thì anh không phải là người làm kinh doanh. Anh là một khối ung nhọt!”

Cô hít một hơi sâu để nén lồng ngực đang phập phồng vì giận dữ. Đôi mắt sắc lẹm đảo qua sấp hóa đơn, Minh Châu kéo lại vạt áo lụa, chậm rãi ngồi xuống ghế. Ánh nhìn của cô chuyển từ sự bộc phát sang nét dứt khoát lạnh lùng, tàn nhẫn của người nắm toàn quyền sinh sát:

“Tôi đã cho chị kế toán trưởng rà soát lại toàn bộ các phiếu chi tiếp thị thực địa do anh ký duyệt trong sáu tháng qua. Khoản tiền năm trăm ngàn anh đưa cho Toàn ‘què’ được anh phù phép, hợp thức hóa bằng hóa đơn tiếp khách ngoại giao với các sạp Chợ Lớn. Đó không chỉ là việc làm trái đạo lý, đó là hành vi lạm dụng tín nhiệm, lập chứng từ khống để biển thủ công quỹ của công ty. Lẽ ra, với đống giấy tờ rành rành này, tôi đã gọi điện mời công an kinh tế quận vào làm việc ngay từ tám giờ sáng nay.”

Hai đầu gối Khôi như mềm nhũn ra. Anh ta bước tới nửa bước, đôi bàn tay chắp lại trước ngực, giọng nghẹn lại:

“Cô Châu... xin cô... xin cô nể tình tôi theo cô từ ngày đầu mở sạp ở đường Lê Lợi... Ngày ấy mưa gió, một tay tôi chở từng kiện sách giáo khoa, thức trắng đêm dán tem giá...”

“Chính vì nể những ngày anh còn biết đổ mồ hôi vác từng kiện sách giáo khoa, tôi mới cho anh một con đường lui,” Minh Châu lạnh lùng mở ngăn kéo bên tay phải, lấy ra một tờ quyết định đã được đánh máy sẵn trên giấy pelure mỏng, có đóng dấu treo nhưng chưa có chữ ký của giám đốc. “Kể từ mười hai giờ trưa nay, bãi miễn toàn bộ chức vụ Trưởng phòng Quản lý Nguồn hàng của Lê Bá Khôi. Điều chuyển anh về bộ phận kho bãi dự trữ tại bến Phú Định. Công việc của anh từ nay là bốc dỡ hàng, kiểm đếm pallet và dọn vệ sinh kho ẩm. Lương giảm xuống bậc ba của nhân viên tạp vụ. Tuyệt đối không được can thiệp vào bất kỳ hoạt động đối ngoại hay giao dịch nguồn hàng nào của nhà sách.”

Khôi sững sờ, mắt trợn tròn nhìn tờ giấy mỏng manh. Đang từ một quản lý thét ra lửa, ngày ngày lái Dream II màu nho, thắt cà vạt đỏ bầm tiếp đón các đại diện nhà xuất bản, giờ đây bị đày xuống tận kho bến cảng ngoại ô heo hút để bốc vác mướn? Đó là một đòn giáng chí mạng vào sĩ diện, danh dự và toàn bộ tương lai trong giới phát hành sách của anh ta.

“Cô Châu... cô đày tôi đi bốc vác ở bến Phú Định sao? Tôi... tôi có kinh nghiệm điều phối hàng chục mối sỉ lớn nhỏ khắp ba miền...”

“Anh không đi thì nộp đơn xin nghỉ việc ngay lập tức, và chờ công an mời lên làm việc về tội tham ô chứng từ,” Minh Châu cắt ngang tàn nhẫn, không để lộ một kẽ hở cho sự kỳ kèo. “Và việc đầu tiên anh phải làm trước khi bước chân ra khỏi căn phòng này: cầm ngay ống nghe điện thoại bàn kia lên.”

Ngón tay thuôn dài của cô chỉ thẳng vào chiếc điện thoại bàn màu xám tro nhãn hiệu Daewoo đặt bên góc phải bàn làm việc.

“Gọi ngay cho anh Trí bên Chi nhánh Tổng công ty Phát hành sách miền Nam. Sau đó gọi tiếp cho tay chủ sạp đại diện liên minh sách Chợ Lớn. Đích thân anh phải nói rõ từng lời: những thông tin trước đây về việc tiệm Mộc vỡ nợ, bị siết nhà, sách nhiễm nấm mốc độc hại là do anh thu thập sai lệch, tiệm Mộc hoàn toàn có năng lực tài chính và uy tín. Yêu cầu họ khôi phục lại hạn mức cấp hàng gối đầu và mở lại nguồn phân phối truyện tranh cho tiệm Mộc theo đúng quy chế chung của thị trường. Nếu anh nói sai một chữ, hoặc để tôi biết anh còn lén lút gây khó dễ cho họ ở bất cứ ngóc ngách nào, tập hồ sơ này cùng các phiếu chi tiếp khách khống sẽ nằm ngay ngắn trên bàn làm việc của Viện Kiểm sát Quận.”

Khôi đứng chết trân tại chỗ. Từng lời nói của Minh Châu như từng chiếc đinh thép đóng chặt số phận anh ta vào ván cờ đã định đoạt. Vị đắng ngắt, nhục nhã nghẹn ứ nơi cuống họng. Khôi nhìn khuôn mặt kiên định không chút lay chuyển của Minh Châu, hiểu rằng nếu chần chừ thêm một giây, tương lai của mình sẽ chính thức chôn vùi sau song sắt.

Anh ta lê từng bước chân nặng như đeo chì tới cạnh bàn, run rẩy nhấc ống nghe màu xám. Những ngón tay quen bấm phím máy tính cộng tiền giờ đây lóng ngóng quay từng con số trên chiếc điện thoại bàn. Từng tiếng tút dài vang lên trong tĩnh lặng như gõ vào thái dương gã quản lý. Khi đầu dây bên kia bắt máy, giọng Khôi vỡ ra, méo mó, nghẹn ngào khi phải tự mình nuốt lại những lời dối trá đã từng thốt ra để bôi nhọ tiệm Mộc, tự mình xin lỗi và yêu cầu đối tác lập tức mở lại van hàng cho đối thủ.

Minh Châu ngồi yên bất động trên chiếc ghế da, đôi mắt lạnh lùng giám sát từng câu từng chữ. Cho đến khi Khôi run rẩy gác ống nghe cuộc gọi thứ hai xuống máy, cô mới khẽ phất tay, không buồn nhìn lại mặt anh ta:

“Thu dọn đồ đạc cá nhân ở phòng làm việc. Chiều nay có mặt ở bến Phú Định nhận việc. Ra ngoài.”

Khôi cay đắng chấp nhận quyết định kỷ luật dù ánh mắt vẫn còn nặng trĩu tự ái và uất ức; anh ta cúi đầu bước ra khỏi phòng, bóng lưng gập xuống như vừa bị rút cạn hết nhuệ khí.

Nhìn cánh cửa gỗ nặng nề khép lại sau lưng gã cấp dưới, Minh Châu thở dài một hơi thật khẽ. Cô đưa những ngón tay mềm mại lên xoa nhẹ hai bên thái dương đang giật từng cơn vì căng thẳng. Nhưng sự mệt mỏi ấy nhanh chóng nhường chỗ cho một ý nghĩ thực tế và quyết đoán hơn.

Là một người làm kinh doanh có tầm nhìn xa, Minh Châu hiểu rất rõ rằng việc dọn dẹp nội bộ chỉ là một nửa chặng đường. Đuổi một gã quản lý mưu mô không tự động xóa đi những vết rạn nứt trong thị trường, cũng không thể bù đắp trọn vẹn tổn thất thanh danh mà Nhà sách Minh Châu có thể phải gánh chịu nếu chuyện này vỡ lở. Nửa chặng đường còn lại, quan trọng hơn nhiều, là vị thế của cô trước đối thủ, và trước lương tri của chính một người gắn bó với nghề sách.

Ngay trong chiều hôm đó, khi cái nắng gay gắt sau cơn bão lịch sử đã dịu lại thành một dải vàng óng ả trải dài trên mặt đường nhựa, Minh Châu không dùng chiếc xe hơi Lada của nhà sách, cũng không để nhân viên đưa đón. Cô thay bộ áo dài công sở bằng một bộ âu phục màu xanh đen trang nhã, phẳng phiu, tự mình điều khiển chiếc xe máy Honda Astrea băng qua vài dãy phố tấp nập, dừng lại ngay trước mái hiên rợp bóng mát của tiệm sách cũ Mộc.

Sau cơn bão lụt tàn khốc đêm nọ, tiệm Mộc đã khoác lên mình một diện mạo mới mẻ đến ngỡ ngàng. Mùi bùn non hôi tanh của cống rãnh ngập úng đã hoàn toàn biến mất, thay vào đó là mùi vôi mới thoang thoảng từ những mảng tường vừa được trát lại phẳng phiu, mùi dầu thông the mát phảng phất từ những thanh pallet gỗ đã được đánh ráp bóng loáng kê cao dưới chân kệ, và trên hết, là hương thơm ấm nồng, thân thuộc của hàng ngàn trang giấy cũ được hong khô cẩn thận dưới nắng giòn.

Dưới mái hiên, con đê bao cát dã chiến đã được dọn sạch không còn một dấu vết, nền gạch tàu màu đỏ thẫm được cọ rửa sạch bóng, khô ráo đến mức có thể soi bóng người.

Minh Châu gạt chân chống xe, đứng lặng ngắm nhìn tấm biển hiệu gỗ bạc màu khắc chữ “Mộc” mộc mạc treo nghiêng nghiêng dưới giàn hoa giấy. Bên trong tiệm, tiếng nhạc cổ điển phát ra khe khẽ từ chiếc đài cassette hiệu Sanyo cũ kỹ, hòa cùng nhịp sống thanh bình của con hẻm nhỏ. Tại quầy giao dịch tầm thấp, bé Hạnh đang thoăn thoắt xếp lại những tập truyện tranh mỏng đã được lau chùi tinh tươm, bọc mép cẩn thận. Ở góc chữ L, mùi cà phê Robusta rang mộc đậm đà bốc lên nghi ngút từ những chiếc phin nhôm Hải Phòng, lan tỏa một cảm giác an yên đến lạ kỳ.

Tiếng chuông gió bằng vỏ ốc treo trên bậu cửa khẽ reo lên lanh canh khi Minh Châu đưa tay vén nhẹ tấm rèm vải thô bước vào.

Tuệ Anh đang đứng bên kệ sách chuyên khảo địa chí, trên tay cầm chiếc khăn lông mềm cẩn thận lau sạch lớp bụi mịn bám trên gáy một cuốn sách khổ lớn. Nghe tiếng chuông reo, cô quay người lại. Nhìn thấy người phụ nữ đứng ở ngưỡng cửa với phong thái đĩnh đạc, sang trọng của một chủ cơ nghiệp lớn nhưng hoàn toàn không mang theo vẻ trịch thượng hay kiêu kỳ, ánh mắt Tuệ Anh thoáng chút ngạc nhiên, rồi rất nhanh, nét ngạc nhiên ấy nhường chỗ cho sự điềm tĩnh thường ngày.

Ở góc xưởng mộc dã chiến phía sau tiệm, Vĩnh đang cầm chiếc bào tay chỉnh lại mép một tấm gỗ giằng chịu lực. Nghe tiếng động lạ và thấy bóng dáng quen thuộc của người đứng đầu Nhà sách Minh Châu, anh lập tức đặt chiếc bào xuống mặt bàn thao tác, phủi vội lớp phoi bào bám trên tạp dề rồi bước nhanh lên phía trước. Anh đứng chếch bên cạnh Tuệ Anh, nửa bước lùi về sau, tạo thành một điểm tựa thầm lặng nhưng vững chãi như một người lính gác.

“Chào cô Tuệ Anh,” Minh Châu cất lời trước, nụ cười trên môi chừng mực và lịch thiệp. “Và chào cậu... Vĩnh, đúng không?”

“Chào cô Minh Châu,” Tuệ Anh khẽ mỉm cười đáp lễ, cẩn thận đặt cuốn sách địa chí lên giá rồi quay hẳn người lại. “Thật vinh hạnh cho tiệm Mộc được đón tiếp cô chủ của nhà sách hiện đại nhất nhì khu phố. Mời cô vào trong.”

Minh Châu bước qua ngạch cửa, đưa mắt chậm rãi quan sát một vòng không gian tiệm. Ánh mắt nhà nghề của cô dừng lại thật lâu ở cách bố trí không gian: lối đi giữa các kệ sách được nới rộng thông thoáng trên một mét, từng phân khu sách nghiên cứu, thi ca tiền chiến, tạp chí chuyên khảo và sách dịch thuật được phân định rõ ràng bằng những tấm biển gỗ nhỏ viết chữ chân phương nắn nót. Góc đọc sách tại chỗ được bố trí hai chiếc ghế bành bọc nỉ tuy cũ nhưng sạch sẽ dưới ánh đèn vàng ấm áp. Từng cuốn sách quý trên giá đều được bọc bằng giấy kiếng phẳng phiu, bên trong kẹp một mảnh giấy bìa cứng ghi tóm lược nội dung và niên đại xuất bản bằng mực tím.

Đó tuyệt đối không phải là cung cách buôn bán của một người gom đồng nát chộp giật, mà là tâm huyết của một người thực sự am tường và tôn thờ linh hồn của từng trang giấy.

“Tiệm của cô phục hồi sau bão nhanh hơn tôi tưởng rất nhiều,” Minh Châu chân thành nhận xét, ánh mắt ánh lên vẻ khâm phục kín đáo. “Và cách bài trí này... quả thực khiến người bước chân vào có cảm giác muốn được ngồi xuống, trút bỏ mọi hối hả ngoài phố để mở một trang sách.”

“Nhờ sự chung tay của bà con lối xóm và sự hỗ trợ hết mình của những người bạn,” Tuệ Anh nhẹ nhàng đáp, đưa tay hướng về chiếc bàn gỗ dài đặt dưới ánh đèn chụp ấm áp ở trung tâm gian nhà. “Mời cô ngồi. Vĩnh, phiền anh châm giúp tôi một ấm trà sen nóng nhé.”

“Để tôi làm ngay,” Vĩnh khẽ gật đầu, liếc nhìn Minh Châu một cách chừng mực rồi quay sang góc quầy pha chế, nơi ấm nước sôi đang reo vui trên bếp dầu.

Tại chiếc bàn gỗ dài, không gian tiệm Mộc dường như lắng lại, tách biệt hẳn với sự ồn ào của dòng xe cộ xuôi ngược ngoài đường Trần Nhân Tôn. Hương sen thanh khiết từ ba chén trà gốm mộc bốc khói nghi ngút, hòa quyện với mùi gỗ thông mới bào và mùi giấy cũ tạo nên một bầu không khí tĩnh tại, trang nghiêm.

Minh Châu không vòng vo đãi bôi. Cô mở chiếc cặp da nhỏ mang bên mình, lấy ra một văn bản chính thức có in tiêu đề trang trọng của Nhà sách Minh Châu, bên dưới có chữ ký tươi cùng con dấu mộc tròn đỏ thắm của công ty, đặt ngay ngắn lên mặt bàn đẩy về phía Tuệ Anh.

“Trước hết,” Minh Châu cất giọng nghiêm túc, ánh mắt thẳng thắn nhìn vào mắt Tuệ Anh, “đây là văn bản thông báo kết quả xử lý kỷ luật nội bộ của Nhà sách Minh Châu. Lê Bá Khôi đã bị bãi miễn toàn bộ chức vụ, điều chuyển vĩnh viễn về bộ phận bốc dỡ kho bãi ngoại thành bến Phú Định. Trưa nay, đích thân anh ta đã gọi điện đính chính toàn bộ thông tin sai lệch về danh dự và năng lực tài chính của tiệm Mộc tới Tổng công ty Phát hành sách miền Nam và các đầu mối lớn ở Chợ Lớn. Kể từ ngày mai, nguồn cung sách và hạn mức công nợ gối đầu của Mộc sẽ được khôi phục nguyên trạng. Tôi thay mặt Ban Quản lý Nhà sách Minh Châu, gửi tới cô và ký ức của bà Mộc Lan lời xin lỗi chân thành nhất về những trò quấy rối đê tiện mà cấp dưới của tôi đã tự ý gây ra.”

Tuệ Anh đón lấy tờ văn bản, chăm chú đọc từng dòng chữ đánh máy dứt khoát, rành mạch. Từng điều khoản kỷ luật, từng lời thừa nhận trách nhiệm được viết ra không một chút lấp liếm hay thoái thác, thể hiện rõ tinh thần thượng tôn trách nhiệm hiếm thấy ở một chủ doanh nghiệp tư nhân thời kỳ đầu mở cửa.

Cô khẽ thở phào một hơi nhẹ nhõm, gấp gọn tờ văn bản lại và đặt sang một bên mép bàn.

“Cảm ơn sự sòng phẳng và quyết liệt của cô Minh Châu,” Tuệ Anh nói, giọng cô chân thành nhưng giữ vững tư thế đĩnh đạc. “Tôi luôn tin rằng một người có thể gầy dựng nên cơ nghiệp lớn và uy tín như cô sẽ không bao giờ đồng lõa với những thủ đoạn đê hèn ấy.”

“Đó là trách nhiệm tối thiểu tôi phải làm để bảo vệ danh dự của chính mình và công ty,” Minh Châu mỉm cười nhẹ, rồi nét mặt cô chuyển dần sang vẻ nghiêm cẩn, chuyên nghiệp của một nhà kinh doanh sắc sảo. “Nhưng hôm nay tôi sang đây, không chỉ đơn thuần là để mang tới một lời xin lỗi. Tôi sang đây với tư cách một người làm sách tìm đến một người làm sách, để đặt vấn đề hợp tác lâu dài.”

Tuệ Anh khẽ nhướn mày, đôi mắt thoáng chút suy tư:

“Hợp tác? Giữa một nhà sách bán lẻ quy mô hàng đầu khu vực và một tiệm sách cũ đang chật vật gom từng đồng trả nợ mặt bằng sao cô?”

Lúc này, Vĩnh bưng khay trà bước tới, đặt từng chén trà sen trước mặt hai người phụ nữ rồi kéo chiếc ghế đẩu gỗ ngồi xuống cạnh Tuệ Anh. Anh không lên tiếng xen vào, nhưng ánh mắt chăm chú theo dõi từng cử chỉ của Minh Châu, sẵn sàng ghi nhận mọi khía cạnh thực tế của câu chuyện.

“Quy mô suy cho cùng cũng chỉ là những con số trên sổ sách kế toán, thưa cô Tuệ Anh,” Minh Châu nhấp một ngụm trà sen nóng, đôi mắt ánh lên sự thấu suốt của một người đã trải qua nhiều thăng trầm trên thương trường Sài Gòn. “Sau sự việc vừa rồi, và đặc biệt là sau khi tôi tận mắt quan sát cách Mộc vượt qua cuộc khủng hoảng giá, cách cô bọc từng cuốn sách, viết từng dòng tóm tắt, cách các bạn phục dựng lại cơ ngơi này sau một trận ngập lịch sử... tôi nhận ra một điều cốt lõi: Nhà sách Minh Châu và tiệm Mộc chưa bao giờ là đối thủ triệt tiêu lẫn nhau. Chúng ta đại diện cho hai phân khúc hoàn toàn khác biệt của đời sống văn hóa đọc.”

Minh Châu mở ngăn bên trong của chiếc cặp da, lấy ra một bản thảo hợp đồng thứ hai dày dặn hơn, đẩy nhẹ sang phía Tuệ Anh:

“Đây là bản đề xuất phân định ranh giới thương mại mà tôi đã tự tay soạn thảo tối qua. Hãy nhìn thẳng vào thực tế: Thế mạnh của Nhà sách Minh Châu là gì? Đó là vốn lưu động lớn, mặt bằng ba tầng lầu sáng sủa, mối quan hệ sâu rộng với các nhà xuất bản quốc doanh. Thế mạnh của tôi là phân phối đại trà: hàng vạn bộ sách giáo khoa mùa tựu trường, sách tham khảo phổ thông, dụng cụ học sinh số lượng lớn, truyện tranh mới phát hành hàng loạt phục vụ thanh thiếu niên. Nhưng ngược lại, điểm yếu chí mạng của tôi chính là sự cồng kềnh. Tôi không có thời gian, không có đội ngũ nhân sự đủ kiên nhẫn và am tường học thuật để lùng sục từng cuốn sách nghiên cứu tuyệt bản, không thể thẩm định những pho sách cổ chữ Nôm hay văn học tiền chiến, và càng không thể tạo ra một không gian văn hóa cộng đồng gắn kết, ấm cúng như Mộc đang làm.”

Tuệ Anh chăm chú lật giở từng trang của bản đề xuất. Từng dòng chữ, từng gạch đầu dòng đều toát lên một tư duy chiến lược mạch lạc, rạch ròi đến kinh ngạc.

“Nguyên tắc hợp tác giữa chúng ta rất đơn giản,” Minh Châu tiếp tục phân tích, ngón tay thanh mảnh gõ nhẹ lên mặt bàn gỗ theo từng luận điểm. “Thứ nhất: Phân luồng khách hàng. Tại Nhà sách Minh Châu, trung bình mỗi tuần chúng tôi tiếp nhận hàng chục lượt độc giả là các giáo sư, nhà nghiên cứu, sinh viên chuyên ngành lịch sử, văn hóa hỏi tìm những tài liệu khảo cứu cổ, những tác phẩm văn học dịch giai đoạn 1954–1975, hoặc những pho sách đã tuyệt bản từ lâu. Trước đây, nhân viên bán hàng của tôi chỉ biết lắc đầu báo hết hàng, để mặc khách ra về trong thất vọng. Kể từ nay, Minh Châu sẽ in một tập phiếu giới thiệu trang trọng, đặt ngay tại quầy lễ tân, hướng dẫn toàn bộ nhóm khách này sang tiệm Mộc. Chúng tôi chuyển giao hoàn toàn tệp khách hàng tinh hoa đó cho cô mà không đòi hỏi bất kỳ khoản phí môi giới nào.”

Vĩnh nghe đến đây thì hai mắt sáng lên. Anh khẽ liếc nhìn Tuệ Anh, lồng ngực khẽ phập phồng vì xúc động. Đây chính là điều mà Mộc đang khao khát: tiếp cận đúng tệp độc giả thực thụ, những người sẵn sàng trân trọng giá trị tri thức của những cuốn sách cũ thay vì phải mòn mỏi chờ đợi khách vãng lai qua đường.

“Đổi lại,” Minh Châu mỉm cười nhìn Tuệ Anh, ánh mắt đầy thiện chí, “tiệm Mộc của cô có diện tích mặt bằng hạn chế, dòng vốn mỏng, không thể ôm đồm sách giáo khoa hay văn phòng phẩm cồng kềnh chiếm diện tích. Vào mỗi mùa tựu trường tháng Tám, phụ huynh lao động quanh xóm hay các cơ quan, trường học muốn đặt mua sỉ sách giáo khoa, tập vở, bút mực số lượng lớn, cô sẽ chuyển toàn bộ các đơn hàng sỉ đó sang cho Minh Châu. Nhà sách chúng tôi cam kết sẽ chiết khấu lại cho Mộc năm phần trăm hoa hồng bằng tiền mặt trên mỗi đơn hàng được giới thiệu thành công. Đôi bên cùng có lợi, phát huy tối đa thế mạnh của mình, không ai phải dẫm chân lên thị phần của ai.”

Tuệ Anh gật đầu tán đồng không chút do dự:

“Một đề xuất rất sòng phẳng và thực tế. Phân định rõ ràng năng lực cốt lõi để tương hỗ thay vì dìm giá triệt hạ nhau trong một cái ao nhỏ. Tôi hoàn toàn đồng ý với nguyên tắc phân luồng khách hàng này.”

“Chưa hết,” nụ cười trên môi Minh Châu rạng rỡ hơn, nhưng ánh mắt cô lại trở nên sâu thẳm, đầy tính toán của một nhà đầu tư có tầm nhìn vượt trước thời cuộc. “Đó mới chỉ là phần phân định thị phần thường nhật để hai bên cùng sống hòa bình. Điều cốt lõi tôi muốn đặt cược hôm nay... nằm ở dự án này.”

Minh Châu đưa tay rút từ túi áo khoác ra một tờ giấy gấp tư quen thuộc. Khi mở ra, đó chính là tờ “Phiếu Đăng Ký Đỡ Đầu Bản In” tác phẩm *Hồn Đất Phù Sa* của cụ Huỳnh Tấn Nghĩa — tờ phiếu do chính tay Vĩnh dùng bút sắt vẽ hoa văn mây lượn phong cách Đông Dương và đóng con triện son đỏ chót của tiệm Mộc.

Tim Tuệ Anh khẽ thắt lại một nhịp, rồi đập nhanh hơn. Cô cố gắng giữ nét mặt bình thản:

“Cô Minh Châu cũng quan tâm đến bản thảo tuyệt bản này sao?”

“Tôi không chỉ quan tâm, mà tôi thực sự ngả mũ thán phục cô và cậu Vĩnh đây,” Minh Châu chân thành nói, giọng cô lắng xuống đầy trân trọng. “Giới làm sách ở Sài Gòn này không quá rộng. Tôi biết việc cô lặn lội liên hệ được với người thừa kế di cảo ở tu viện Đà Lạt, mời được thầy Trịnh Văn Nghiêm đứng tên hiệu đính và thuyết phục được xưởng in An Thành giữ lại bộ chữ chì Didot cuối cùng. Đó là một kỳ tích văn hóa mà ngay cả một đơn vị lớn, lắm tiền nhiều của như Minh Châu chưa chắc đã làm nổi nếu không có cái tâm và sự kiên trì tuyệt đối với di sản. Tôi biết chắc chắn cuốn sách này khi ra đời sẽ tạo nên một tiếng vang rất lớn trong giới trí thức, học giả và kiều bào yêu văn hóa Nam Bộ.”

Minh Châu đặt phẳng tờ phiếu đăng ký lên mặt bàn, mắt nhìn thẳng vào Tuệ Anh, đưa ra một quyết định làm thay đổi toàn bộ cục diện:

“Tôi muốn đặt phân phối độc quyền ba mươi phần trăm số lượng ấn bản của đợt in đầu tiên này tại một vị trí trang trọng nhất: Quầy Sách Tinh Tuyển mà tôi sắp khánh thành tại sảnh chính tầng trệt Nhà sách Minh Châu.”

Cả Tuệ Anh và Vĩnh đồng thời sững sờ.

Ba mươi phần trăm của một ngàn bản in theo kế hoạch ban đầu... là ba trăm cuốn! Đó là một con số khổng lồ, một khối lượng phát hành không tưởng đối với một ấn phẩm khảo cứu học thuật chuyên sâu và kén độc giả trong lần xuất bản đầu tiên.

“Cô muốn lấy ba trăm cuốn?” Vĩnh không kìm được sự kinh ngạc, buột miệng hỏi. “Sách khảo cứu địa chí văn hóa miền Tây không phải là loại hàng bán chạy ào ào như truyện tranh hiệp khách hay tiểu thuyết diễm tình Quỳnh Dao đâu thưa cô.”

“Tôi biết rất rõ điều đó, cậu Vĩnh,” Minh Châu điềm đạm đáp, ánh mắt sắc sảo nhìn người thợ mộc trẻ tuổi. “Tôi không mua nó về để bán tháo như một món hàng tiêu dùng nhanh. Nhà sách Minh Châu đang trong giai đoạn chuyển mình, chuẩn bị nâng cấp hình ảnh thương hiệu để đón đầu các dự án liên kết xuất bản lớn với các tổ chức văn hóa quốc tế trong tương lai gần. Sự hiện diện của một tác phẩm khảo cứu đỉnh cao như *Hồn Đất Phù Sa*, với lời giới thiệu uy tín của thầy Trịnh và bảo chứng từ di cảo của cụ Huỳnh Tấn Nghĩa, được in dập Typo thủ công trên giấy xốp ngoại nhập, sẽ là một biểu tượng định vị đẳng cấp văn hóa cho nhà sách của tôi. Tôi sẵn sàng mua đứt số lượng ba trăm cuốn đó theo giá bán buôn tiêu chuẩn, với mức chiết khấu ba mươi phần trăm theo đúng thông lệ ngành phát hành.”

Minh Châu dừng lại một nhịp thở, đưa tay kéo chiếc xắc tay bằng da thuộc màu hạt dẻ đặt bên cạnh. Cô mở khóa kéo, lấy ra một chiếc phong bì dày cộp bằng giấy xi măng thô ráp, buộc chặt bằng hai vòng dây thun đỏ, rồi đặt dứt khoát lên mặt bàn gỗ.

Chiếc phong bì trĩu nặng va vào mặt bàn phát ra một tiếng *bịch* trầm đục, êm ái nhưng có sức nặng tựa ngàn cân.

“Để chứng minh cho thiện chí và cam kết chắc chắn của mình, tôi xin đặt cọc trước năm mươi phần trăm giá trị phát hành của ba trăm cuốn sách đó. Hoàn toàn bằng tiền mặt.” Minh Châu nhẹ nhàng đẩy chiếc phong bì về phía Tuệ Anh. “Bên trong có đúng sáu trăm ngàn đồng tiền mặt, toàn bộ là tiền giấy năm mươi ngàn đồng mới tinh. Số tiền này là cọc bảo đảm hợp đồng phân phối, và sẽ không hoàn lại nếu Nhà sách Minh Châu tự ý đơn phương hủy bỏ thỏa thuận.”

Căn phòng tiệm sách cũ bỗng chốc chìm vào một khoảng lặng sững sờ đến nghẹn thở.

Sáu trăm ngàn đồng!

Tuệ Anh nhìn chằm chằm vào chiếc phong bì giấy xi măng đặt giữa hai chén trà sen, lồng ngực cô rung lên từng hồi mãnh liệt. Hiện tại, toàn bộ quỹ khả dụng của tiệm Mộc sau những ngày chắt bóp từng đồng từ tiền bán sách cũ bọc kiếng, tiền cho thuê truyện tranh của bé Hạnh, tiền bán từng ly cà phê cóc và các phiếu đỡ đầu lẻ tẻ gom góp được đang dừng lại ở con số một triệu một trăm hai mươi ngàn đồng. Họ chỉ còn thiếu đúng ba trăm tám mươi ngàn đồng nữa là chạm mốc một triệu năm trăm ngàn đồng tiền mặt để nộp tiền cọc mua giấy in cho chủ xưởng Ngô Thành An trước hạn chót định mệnh ngày 20 tháng 6.

Cơn khát vốn đè nặng lên vai cô suốt bao ngày đêm qua, khiến cô từng đêm trằn trọc mất ngủ vì lo sợ bộ chữ chì Didot trăm năm bị đưa vào lò nấu kim loại, giờ đây đã được giải tỏa hoàn toàn chỉ bằng một văn bản hợp tác danh chính ngôn thuận!

Không những đủ ba trăm tám mươi ngàn đồng còn thiếu, mà Mộc còn dư ra hơn hai trăm ngàn đồng tiền mặt tự do — một khoản dự phòng quý giá như vàng mười để trang trải chi phí hiệu đính, bồi dưỡng kíp thợ dập Typo và lo liệu các rủi ro phát sinh trong quá trình in ấn.

Nhìn sâu vào mắt Tuệ Anh, Minh Châu đọc được trọn vẹn những biến chuyển tinh tế, những đợt sóng cảm xúc đang cuộn trào trong lòng người con gái đối diện. Nụ cười của cô trở nên dịu dàng và đầy vẻ thấu hiểu:

“Tôi biết tiệm Mộc đang dồn toàn bộ tâm lực cho dự án này, và áp lực tiền cọc giấy ở xưởng An Thành không hề nhỏ. Khoản tiền cọc sáu trăm ngàn này là sự sòng phẳng trong thương mại, là sự sòng phẳng giữa những người cùng làm nghề, tuyệt đối không phải là sự bố thí hay thương hại. Tôi đầu tư vào một ấn phẩm có giá trị vượt thời gian, và tôi muốn đối tác của mình có đầy đủ nguồn lực tài chính để biến nó thành hiện thực với chất lượng hoàn hảo nhất.”

Tuệ Anh hít một hơi thật sâu, cảm nhận sự nhẹ nhõm vô bờ lan tỏa khắp các mạch máu, xua tan đi nỗi âu lo đã giam cầm tâm trí cô suốt cả tuần qua. Cô ngẩng cao đầu, ánh mắt trong veo nhìn thẳng vào người phụ nữ sắc sảo trước mặt với một sự tôn trọng và nể phục tuyệt đối.

“Cô Minh Châu, sự sòng phẳng, quyết đoán và tầm nhìn thương trường của cô khiến tôi vô cùng cảm phục. Đề xuất này không chỉ giải cứu dòng tiền trước mắt của Mộc, mà thực sự đã mở ra một con đường phát triển bền vững cho cả hai bên trong bối cảnh thị trường đang biến động dữ dội. Tiệm Mộc chúng tôi trân trọng chấp thuận toàn bộ các điều khoản.”

Dưới ánh đèn chụp ấm áp tỏa ánh vàng dịu nhẹ, không khí căng thẳng thương trường dường như đã hoàn toàn tan biến, nhường chỗ cho sự đồng điệu kỳ diệu của những con người thực sự trân quý giá trị của sách.

Vĩnh đứng dậy, bước nhanh tới chiếc tủ kính nhỏ, trân trọng mang ra nghiên mực tàu đã mài sẵn thơm mùi xạ hương cùng chiếc bút máy Kim Tinh vỏ nhựa đen ngòi vàng quen thuộc của Tuệ Anh.

Bản biên bản ghi nhớ hợp tác thương mại được vuốt phẳng phiu, đặt ngay ngắn ở chính giữa mặt bàn. Văn bản ghi nhận rõ ràng ba nội dung cốt lõi: phân định ranh giới phục vụ và phân luồng khách hàng chuyên sâu; cơ chế trích thưởng hoa hồng năm phần trăm cho các đơn hàng sỉ giới thiệu thành công; và hợp đồng nguyên tắc phân phối độc quyền ba trăm ấn bản *Hồn Đất Phù Sa* kèm điều khoản cọc bảo đảm sáu trăm ngàn đồng tiền mặt.

Tuệ Anh cẩn trọng đón lấy cây bút máy, nắn nót ký tên mình vào phần đại diện tiệm sách Mộc. Từng nét chữ thanh thoát, dứt khoát in hằn lên nền giấy trắng tinh. Tiếp đó, cô quay sang, đưa cây bút cho người bạn đồng hành của mình:

“Anh Vĩnh, anh là cộng sự kỹ thuật và là người đồng hành vượt qua cơn bão của Mộc, phiền anh ký vào phần người làm chứng và xác nhận quy chuẩn kỹ thuật bản in.”

Vĩnh đón lấy cây bút máy từ tay Tuệ Anh. Bàn tay thô ráp, chai sần vì cưa đục và còn vương chút bụi gỗ thông bỗng khẽ run lên vì xúc động. Anh hít một hơi dài, nắn nót ký từng chữ ngay ngắn bên cạnh chữ ký của Tuệ Anh: *Phạm Hoàng Vĩnh*.

Minh Châu đón lại tập văn bản, mở chiếc bút máy Parker cài trên túi áo âu phục, ký một chữ ký uốn lượn đầy uy lực và dứt khoát. Sau đó, cô mở chiếc hộp con dấu mang theo, chấm mực đỏ tươi rồi đóng mạnh con dấu mộc tròn của Công ty Phát hành sách và Thiết bị Văn hóa Minh Châu lên trang cuối cùng của hợp đồng. Tiếng triện đóng xuống mặt giấy giòn giã như một lời tuyên thệ đanh thép.

Minh Châu đứng dậy, khép nắp bút cài lại cẩn thận vào ngực áo. Cô đưa bàn tay thon dài, ấm áp về phía Tuệ Anh qua mặt bàn gỗ.

“Chúc mừng sự hợp tác chính thức giữa chúng ta, cô Tuệ Anh. Chúc cho *Hồn Đất Phù Sa* sẽ ra đời một cách rực rỡ và đàng hoàng nhất trên các kệ sách.”

Tuệ Anh cũng đứng thẳng người, vươn tay nắm chặt lấy bàn tay của Minh Châu.

Bàn tay của hai người phụ nữ — một người đại diện cho xu thế phân phối bán lẻ hiện đại, quy mô lớn, dám nghĩ dám làm giữa thời kỳ đổi mới; một người đại diện cho chiều sâu bảo tồn di sản, gìn giữ hoài niệm và những giá trị văn hóa tinh thần đích thực — siết chặt lấy nhau dưới ánh đèn vàng ấm áp của tiệm sách cũ Mộc.

Thế đối đầu thương mại căng thẳng, những đòn thù ngầm hiểm độc kéo dài suốt bao tuần qua đã chính thức khép lại sau cái bắt tay lịch sử ấy, chuyển hóa thành một mối quan hệ đồng hành, tôn trọng và nâng đỡ lẫn nhau giữa chốn thị thành đầy toan tính lọc lừa.

“Cảm ơn cô, cô Minh Châu,” Tuệ Anh khẽ nói, một nụ cười rạng rỡ, thanh thản nở trên môi. “Chúng tôi nhất định sẽ không làm cô thất vọng về chất lượng của từng trang in.”

Minh Châu khẽ mỉm cười, gật đầu chào từ biệt Vĩnh và Tuệ Anh rồi quay gót bước ra cửa. Tiếng chuông gió lại một lần nữa leng keng reo vang đón luồng gió chiều mát rượi thổi qua hiên tiệm, tiễn bóng dáng thanh lịch của cô chủ nhà sách rời đi trên chiếc xe máy Astrea xuôi về phía đại lộ.

Trong tiệm sách, không gian dường như bừng sáng lên. Vĩnh nhìn trân trân vào chiếc phong bì giấy xi măng dày cộp đặt cạnh bản hợp đồng còn tươi màu mực đỏ, rồi quay sang nhìn Tuệ Anh. Ánh mắt người thợ mộc trẻ ánh lên niềm vui sướng nghẹn ngào, hai bờ vai anh khẽ run lên vì trút bỏ được gánh nặng nghìn cân:

“Tuệ Anh... chúng ta làm được rồi! Thật sự đủ tiền cọc giấy rồi! Ngày mai mình có thể sang xưởng in An Thành, đặt tiền mặt lên bàn ông An để ký hợp đồng chính thức và giữ kíp thợ dập Typo rồi!”

Tuệ Anh nhìn Vĩnh, cảm nhận một niềm hạnh phúc trong trẻo, ngọt ngào dâng trào trong lồng ngực. Cô đưa những ngón tay mềm mại chạm nhẹ vào gáy những cuốn sách cũ xếp ngay ngắn trên bàn, khẽ ngước mắt nhìn lên bức di ảnh nhỏ của người dì quá cố trên kệ thờ, thầm thì trong tâm tưởng: *Dì Lan ơi, tiệm Mộc của dì đã đứng vững rồi... Bộ chữ chì của cụ Huỳnh sẽ không bao giờ bị nấu chảy...*

Nhưng niềm vui chiến thắng vừa chớm nở bỗng chốc bị ngắt quãng bởi tiếng bước chân lảo đảo, gấp gáp ngoài bậc thềm.

Bản hợp đồng phân phối đặt trên bàn còn chưa ráo mực thì ông giáo Trịnh run rẩy bước vào tiệm, đánh rơi chiếc kính lão xuống nền gạch vỡ tan.