Sửa trước hay giao trước

Tiếng kim loại va đập lách cách khô khốc bên trong khoang máy chiết rót hòa lẫn tiếng nước xối xả nơi rãnh thoát nước, tạo nên một bầu không khí căng như dây đàn khi đoàn kiểm tra bước vào xưởng.

Điểm đóng chai Phong Nẫm nằm lọt thỏm giữa khu đất trũng ven rìa thị xã, bốn bề quây tôn fibro-xi măng cũ kỹ đã xỉn màu và rỗ hoa tiêu vì hơi muối biển lẫn gió chướng tích tụ qua nhiều năm tháng. Mặt sàn bê tông mài thô vốn đã loang lổ những vệt ố màu cánh gián sẫm của nước mắm rò rỉ lâu ngày, nay lại lõng bõng nước rửa sàn sau ca làm việc vội vã buổi sáng. Không khí sực lên thứ mùi đặc trưng đến nghẹt thở: mùi mắm cốt mặn chát của đạm cá cơm phân giải tầng sâu quyện đặc với mùi ẩm mốc lưu cữu nơi góc tường gạch mục và mùi nước javel sát khuẩn rẻ tiền bốc hơi chưa kịp ráo.

Phạm Đức Tín bước qua ngưỡng cửa sắt rỉ sét, không một lời chào xã giao. Chuyên viên kiểm định chất lượng của hệ thống bán lẻ Nam Lộ khoác trên mình bộ blouse trắng phẳng phiu cài kín cổ, chân mang ủng cao su khử trùng màu xanh lam cao gần tới đầu gối, đầu đội mũ trùm tóc y tế tiệt trùng che kín mang tai. Đi cùng anh ta là một nhân viên cấp dưới cầm kẹp hồ sơ bọc da đen, tay lăm lăm máy tính bảng và bút chì kỹ thuật. Ánh mắt Tín quét một lượt từ trần tôn cách nhiệt đã bong tróc vài mảng xốp xuống tận chân tường, sự lạnh lùng chuyên nghiệp thể hiện rõ qua từng nếp nhăn bất động nơi khóe mắt.

Trần Thị Liên, tổ trưởng điểm đóng chai, vội vã lau hai bàn tay còn bết dính nước muối vào chiếc tạp dề nhựa dày cộp, định cất tiếng đon đả mời Tín bước sang chiếc bàn gỗ kê ở góc phòng nhưng anh ta đã giơ bàn tay đeo găng cao su trắng toát chặn ngang giữa không trung.

— Tôi không vào uống trà, chị Liên, — Tín nói, giọng đều đều, trầm và dứt khoát như tiếng thước kẻ gõ xuống mặt bàn đá. — Chúng tôi đi thẳng vào dây chuyền. Theo thông báo khảo sát đột xuất đã gửi qua văn phòng cơ sở lúc bảy giờ sáng nay, Nam Lộ có toàn quyền kiểm tra hiện trường không báo trước bốn mươi tám tiếng đối với các đơn vị đang chuẩn bị giao lô hàng thử nghiệm.

Lan đứng cách đó ba bước chân, tập sổ ghi chép và cây bút bi bấm kẹp chặt trong lòng bàn tay. Lớp áo sơ mi công sở của cô đã lấm tấm vài chấm mắm li ti bắn lên trong lúc phụ nhóm thợ khiêng các két chai rỗng từ sáng sớm. Cô không hề bất ngờ trước sự xuất hiện của Tín. Một hệ thống bán lẻ quy mô hàng trăm siêu thị như Nam Lộ không bao giờ chịu dựa vào những bản cam kết miệng hay các biên bản thẩm định trên giấy tờ phẳng phiu của phòng thu mua. Họ có bộ phận độc lập để săn lỗi. Và Tín chính là người gác cổng khắc nghiệt nhất, một chuyên viên sẵn sàng đánh trượt cả một lô hàng chỉ vì một hạt bụi đọng trong ren nắp.

Tín bước chậm rãi dọc theo rãnh thoát nước sàn chạy song song với hệ thống băng tải con lăn thủ công. Anh ta dừng lại ngay đoạn cua vuông góc dẫn ra hố thu gom ngoài mé hiên, cúi người xuống. Từ túi áo ngực, Tín rút ra một cây thước đo độ sâu bằng inox sáng loáng và một chiếc đèn pin kỹ thuật số có chùm sáng hội tụ cực mạnh.

Luồng ánh sáng trắng lạnh lẽo chiếu thẳng xuống đáy rãnh thoát nước láng xi măng. Dưới đáy rãnh, nước rửa chai lẫn cặn mắm đọng lại thành một vệt sền sệt màu xám xịt, lờ đờ không hề chảy xuôi về phía hố ga bên ngoài. Tín cắm đầu thước xuống đáy rãnh, ngón tay miết nhẹ trên bọt thủy ngân đo độ nghiêng kỹ thuật số, rồi ngẩng lên nhìn Lan. Đôi mắt sau tròng kính cận không lộ chút biểu cảm:

— Độ dốc sàn và rãnh thoát không đạt chuẩn tối thiểu hai phần trăm, — Tín nói, từng từ rơi xuống sàn bê tông như mảnh sành vỡ trên nền đá. — Đoạn này bị võng cục bộ do lún nền, nước thải đọng thành vũng sâu gần hai phân. Chị Lan, chị học tài chính nhưng chắc chị hiểu quy chuẩn vi sinh cơ bản trong chế biến thực phẩm. Chị biết môi trường ẩm ướt, đọng đạm hữu cơ và cặn muối này là ổ chứa lý tưởng của những vi sinh vật nào không? *Clostridium*, tụ cầu, nấm mốc, và các chủng vi khuẩn yếm khí gây biến đổi phẩm chất mắm. Một giọt bắn từ vũng nước ứ đọng này khi công nhân bước vội qua cũng đủ làm nhiễm chéo toàn bộ vỏ chai thành phẩm đang xếp trên khay chờ dán nhãn.

Liên tái mặt, hai bàn tay vo tròn góc tạp dề nhựa, giọng chị nghẹn lại vì tự ái xen lẫn nỗi hoảng sợ:

— Anh Tín… sáng nào tụi tui cũng xối nước với thuốc tẩy hai ba bận chớ đâu có dám lơ là. Tại cái cống thoát nước ngoài lộ chính bên công trình mở rộng họ đổ đất tôn cao hơn sân xưởng mình nửa mét, nước nó rút chậm chớ tụi tui nào có để dơ dáy…

— Thưa chị, vi sinh vật không phân biệt lý do khách quan hay chủ quan, — Tín ngắt lời không một chút do dự, ánh mắt vẫn đóng đinh vào đáy rãnh nước. — Tiêu chuẩn kỹ thuật của hợp đồng gia công lô Bếp Bờ Biển quy định rất rõ: khu vực chiết rót cấp độ sạch loại hai phải bảo đảm thoát nước khô ráo hoàn toàn trong vòng ba mươi phút sau ca vệ sinh sàn. Ở đây nước đọng thành vũng lưu niên. Rêu xanh đã bắt đầu ăn lấn vào chân ron gạch men ốp tường. Đây là mối nguy ô nhiễm chéo cấp độ một theo chuẩn HACCP.

Nói đoạn, Tín đứng thẳng dậy, bước nhanh về phía cụm máy chiết rót bốn vòi bán tự động đặt giữa xưởng. Cỗ máy bằng khung inox 201 cũ kỹ, lớp kim loại đã bị hơi muối biển ăn mòn làm mờ xỉn bề mặt, bốn đầu vòi kim loại nhô ra như những ngón tay khẳng khiu treo lơ lửng trên máng hứng. Bên dưới băng chuyền thủ công, một hàng năm mươi chai thủy tinh dung tích nửa lít nhãn hiệu Hải Thành đang nằm chờ nạp mắm.

Tín đưa tay đeo găng cao su trắng miết dọc thân một chiếc vòi chiết số hai. Anh ta rút ngón tay lại. Trên đầu ngón găng trắng muốt đọng lại một giọt nước mắm màu nâu đỏ đậm đặc quánh, sủi những bọt khí li ti. Tín giơ ngón tay lên sát tầm mắt Lan:

— Gioăng chặn đáy của cụm vòi chiết đã mất hoàn toàn độ đàn hồi lưu hóa. Khi ngắt chu trình bơm, áp lực âm của đường ống không giữ được dòng chảy, dẫn đến hiện tượng nhỏ giọt sau khi chai đã rút ra khỏi bệ đỡ. Nhỏ giọt thì sao? Mắm sẽ lem ra miệng chai, rớt xuống cổ chai, và khi qua công đoạn dán nhãn, nước mắm sẽ ngấm vào mép giấy nhãn mác. Axit amin tự do và muối mặn sẽ làm bong lớp keo nhiệt, ố vàng toàn bộ giấy nhãn cao cấp của chuỗi siêu thị chúng tôi. Chưa kể, nếu nước mắm dính ở ren nắp nhôm mà gioăng siết không đạt áp lực kín khít, vi sinh ngoài không khí sẽ lập tức xâm nhập gây sùi bọt khí chỉ sau mười lăm ngày nằm trên kệ quầy.

Tín quay sang người nhân viên đi cùng, gõ ngón tay trỏ xuống mặt kẹp hồ sơ bọc da đen:

— Lập biên bản kiểm tra đột xuất tại hiện trường. Ghi rõ ràng: Điểm đóng chai Phong Nẫm thuộc cơ sở Hải Thành không đạt điều kiện vệ sinh công nghiệp theo tiêu chuẩn QCVN 12-4:2015 và Phụ lục kiểm soát mối nguy HACCP ban hành kèm hợp đồng nguyên tắc số mười lăm của Nam Lộ. Lỗi nghiêm trọng cấp độ A: Độ dốc thoát nước đọng không bảo đảm, có nguy cơ ô nhiễm chéo vi sinh vật; hệ thống vòi chiết rò rỉ cơ học gây mất an toàn vệ sinh bề mặt bao bì tiếp xúc trực tiếp.

Từng chữ Tín đọc như những nhát đục nện thẳng vào màng nhĩ Lan. Đôi mắt cô dõi theo ngòi bút bi kim loại của người trợ lý đang vạch từng nét chữ đều đặn lên tờ giấy in sẵn logo xanh đỏ của Nam Lộ. Từng ký tự như một bản án tài chính đang dần định hình.

— Chị Lan, — Tín ký xoẹt một chữ ký góc cạnh ở phần đại diện kiểm định, rồi xé tờ biên bản thứ hai trao cho cô, ánh mắt sau cặp kính cận tuyệt nhiên không có lấy một tia gợn sóng. — Thời hạn khắc phục cho quý cơ sở là đúng bảy mươi hai giờ, tính từ mười giờ sáng nay, trước khi xe tải của Nam Lộ xuống niêm phong lô thử nghiệm năm ngàn chai để bốc hàng về tổng kho Tân Tạo. Nếu tại buổi tái kiểm tra trước giờ xuất xưởng, hai lỗi vi sinh và rò rỉ cơ học này chưa được xử lý dứt điểm bằng biên bản kỹ thuật có xác nhận của đơn vị cơ điện đủ năng lực, tôi sẽ ký lệnh từ chối nghiệm thu toàn bộ lô hàng năm ngàn chai ngay tại cổng xưởng. Phạt vi phạm hợp đồng tám phần trăm giá trị đơn hàng và thu hồi khoản tiền tạm ứng hai mươi bốn triệu đồng sẽ được kích hoạt tự động theo điều khoản mười hai.

Lan đón lấy tờ biên bản. Mặt giấy can mỏng manh còn vương hơi ấm từ ngón tay Tín. Cô hít sâu một hơi, nén cơn đau thắt nơi cuống họng, hai bàn tay giữ mép giấy phẳng phiu không run rẩy, gật đầu rành rọt:

— Tôi hiểu toàn bộ yêu cầu kỹ thuật của bên anh, anh Tín. Chúng tôi sẽ xử lý triệt để hai lỗi này trước thời hạn tái kiểm tra.

Tín nhìn Lan một giây. Trong đáy mắt người chuyên viên kiểm định sắt đá dường như có một thoáng ngạc nhiên trước thái độ bình thản, không một lời van nài, không một câu thanh minh hay viện cớ hoàn cảnh của người phụ nữ trẻ đang đơn độc chèo chống một cơ sở gia đình rệu rã. Nhưng rồi, sự chuyên nghiệp vô cảm kéo anh ta quay gót. Tiếng ủng cao su nện lẹp bẹp trên sàn ướt đưa Tín và người trợ lý trở lại chiếc xe bán tải màu bạc đang nổ máy rì rầm chờ sẵn bên ngoài rào giậu râm bụt.

***

Chiếc xe bán tải của Nam Lộ vừa khuất sau rặng phi lao chắn gió nơi đầu ngõ, bụi đỏ còn chưa kịp lắng xuống mặt đường đá dăm thì một chiếc xe máy Dream cũ kỹ chở theo thùng đồ nghề bằng sắt tây nặng trịch trờ tới.

Lê Quốc An gạt chân chống nghiêng. Anh mặc bộ quần áo bảo hộ lao động màu xanh công nhân đã bạc phếch hai bên vai vì nắng gió công trường, ngực áo thêu dòng chữ mờ nhạt của một xưởng cơ điện công nghiệp cũ tại Phan Thiết. Khác hẳn với vẻ ngoài chỉn chu, cách biệt của các kỹ sư thành thị, An có vóc dáng đậm chắc của người thợ thực chiến, hai cánh tay rắn rỏi sạm đen vì dầu mỡ và kim loại, bàn tay to bè với những đốt ngón tay thô ráp chai sần.

— Lan, — An tháo mũ bảo hiểm nửa đầu, đưa mu bàn tay áo quẹt nhanh vệt mồ hôi nhễ nhại trên trán. — Tôi chạy từ xưởng dưới Phú Hài lên ngay sau khi nghe điện thoại của bà. Sao rồi? Máy dập nắp bữa trước hỏng nặng lắm à? Nghe bà nói trong máy giọng gấp quá.

Lan thở phào một nhịp ngắn, lồng ngực căng tức suốt buổi sáng bất giác chùng xuống đôi chút khi nhìn thấy gương mặt vuông vức, sạm nắng thời trung học. Nhưng thực tế nghiệt ngã không cho phép cô dừng lại ở cảm xúc riêng tư hay tìm kiếm sự vỗ về. Cô đưa tờ biên bản đỏ lòm chữ ký của Tín cho An:

— Vấn đề không chỉ có máy dập nắp, An à. Kiểm định chất lượng của Nam Lộ vừa lập biên bản cảnh báo đỏ tại chỗ. Cụm bốn vòi chiết nhỏ giọt làm lem mép nhãn mác, pít-tông lệch định lượng dung tích, và toàn bộ hệ thống siết nắp bị rò rỉ cơ học. Họ cho đúng bảy mươi hai tiếng. Nếu trong ba ngày nữa không dứt điểm, họ hủy luôn hợp đồng lô năm ngàn chai Bếp Bờ Biển, phạt tám phần trăm và đòi lại hai mươi bốn triệu tiền tạm ứng.

An cầm tờ biên bản, mắt lướt nhanh qua từng dòng chữ gạch đầu dòng chi tiết của Tín. Đôi lông mày rậm của anh khẽ nhíu lại. Anh không bình phẩm lấy một lời về sự khắt khe đến nghiệt ngã của chuỗi siêu thị, chỉ lẳng lặng xách chiếc thùng đồ nghề bằng sắt nặng trịch bước thẳng vào gian phòng máy.

— Mở nắp chụp bảo vệ hộp số ra giùm tôi, chị Liên, — An bảo, giọng trầm đục quen thuộc của người quen làm việc trong tiếng ồn máy móc.

Anh đặt thùng đồ nghề xuống sàn xi măng kêu một tiếng “choang” đanh gọn, rồi mở nắp thùng, rút ra một bộ cờ-lê tròng miệng bóng loáng, bút thử điện cao thế và một chiếc đồng hồ vạn năng điện tử Fluke màu vàng rực đã trầy xước vỏ bảo vệ.

An quỳ một chân xuống sàn xi măng ướt nước, hoàn toàn không bận tâm đến vũng nước rãnh vừa bị Tín chê bai là ổ vi sinh. Đôi mắt anh chăm chú soi rọi vào từng ngóc ngách của cỗ máy chiết bốn vòi. Anh bắt đầu dùng cờ-lê mười hai tháo từng con ốc siết nắp che cụm pít-tông điều áp khí nén.

— Bật công tắc bơm màng lên, bấm nhả chu trình không tải xem nào, — An ra lệnh ngắn gọn.

Liên vội vã với tay kéo cầu dao điện gắn trên vách ván ép. Tiếng mô-tơ điện ba pha gầm lên rè rè, tiếng pít-tông khí nén dập “phì phì” ngắt quãng nghe nặng nhọc như người hen suyễn. Bốn chiếc vòi kim loại thụt lên thụt xuống vụng về, lệch nhịp thấy rõ.

An ghé sát mặt vào khoang máy, chiếc đèn pin thợ mỏ kẹp bên vành tai rọi thẳng luồng sáng vào cụm van điện từ và các rơ-le bán dẫn nằm chen chúc trong hộp điều khiển bị mạng nhện và bụi mắm bám dày một lớp nâu xám. Anh dùng tuốc-nơ-vít cách điện khẽ gảy từng đường dây dẫn bọc nhựa đã giòn vụn, rồi áp que đo của đồng hồ Fluke vào hai đầu cực:

— Cảm biến quang nhận diện cổ chai bị đục thấu kính do hơi muối mắm bốc lên lâu ngày tích tụ, làm trễ tín hiệu ngắt van mười lăm phần trăm giây. Đây là lý do mắm cứ bơm tràn trề ra ngoài trước khi chai kịp dịch chuyển qua vị trí chờ. Mắm tràn thì dính cổ chai, dính vào máng hứng rồi văng tứ tung ra sàn.

Anh tiếp tục dùng cờ-lê tháo rời cụm bốn vòi chiết bằng thép không gỉ. Động tác tháo lắp của anh thuần thục, dứt khoát đến mức không phát ra một tiếng va đập thừa thãi. Khi rút thanh pít-tông bên trong vòi số hai và số bốn ra ngoài, An đưa đầu ngón tay cái miết nhẹ lên một lớp màng cao su màu xám đen bị nhão nhoét:

— Gioăng cao su làm kín ở đây là loại cao su công nghiệp thường mua ngoài chợ trời, không phải cao su silicon chuyên dùng cho thực phẩm chịu mặn nồng độ cao. Muối cá ba mươi độ đạm ngâm ròng rã mười lăm tháng đã ăn mòn vẹt mép gioăng, tạo thành các rãnh xước tế vi mà mắt thường không thấy được. Áp lực hút chân không bị hở, mắm không ngắt dứt khoát được mà cứ rỉ tong tỏng sau chu trình là vì vậy. Thay vòi mới mà không thay cụm van ngắt khí nén chuyên dụng thì cũng bằng thừa.

An đứng dậy, bước sang cỗ máy dập nắp nhôm bán tự động đặt ngay bên cạnh chiếc bàn xoay. Anh đưa hai tay nắm lấy trục quay chính của đầu siết nắp, dùng lực lắc mạnh sang hai bên. Trục định tâm rơ lắc, phát ra tiếng kêu “lóc cóc” lỏng lẻo.

— Bạc đạn định tâm bị rỉ sét nghẹt cứng bên trong rồi. Mô-tơ quay lệch tâm khiến ba con lăn miết mép nhôm đè không đều lực: một bên thì siết quá chặt làm đứt ren nhôm răng cưa, một bên thì hở toang hoác khiến màng co không khóa được cổ chai. Lô vỏ chai mới của bà Quyên cung cấp có độ dày ngấn cổ chai chênh nhau nửa ly, gặp cái máy rơ trục này thì mười chai rò rỉ hết bốn. Bữa trước thợ của bà lấy kìm bóp mép nắp cho khít đúng không? Bóp mép bằng tay thì làm sao qua mắt được máy đo áp suất chân không của bên siêu thị!

An đứng thẳng lưng, rút chiếc giẻ lau vắt bên hông lau sạch dầu mỡ đen ngòm bám trên các kẽ ngón tay. Động tác của anh chuẩn xác, lạnh lùng và dứt khoát của một người thợ cơ khí lành nghề, không có lấy một cử chỉ thừa, không có một lời an ủi sáo rỗng.

Lan đứng tựa lưng vào khung cửa sắt han rỉ, lặng lẽ quan sát từng chuyển động của người bạn học cũ. Giữa mớ hỗn độn đổ nát của xưởng mắm sau cơn tai biến bất ngờ của cha, sự vững chãi, bình thản và cái nhìn thấu suốt cấu trúc cơ khí của An đem lại cho cô một cảm giác an tâm hiếm hoi giữa cơn bão táp. Nhưng cô hiểu rất rõ, đằng sau sự chuẩn xác của kỹ thuật bao giờ cũng là cái giá khắc nghiệt được định lượng bằng tiền mặt.

***

An rút từ túi ngực chiếc kẹp giấy có gắn sẵn một tập hóa đơn bán lẻ hai liên và một cây bút chì kỹ thuật ngòi đậm. Anh ngồi xuống chiếc ghế đẩu bằng nhựa màu đỏ đã bạc màu, kê tập giấy lên đầu gối, ngòi chì bắt đầu vạch những đường thẳng dứt khoát trên trang giấy kẻ ô li.

— Bảng tính chi phí đây, Lan, — An ngẩng đầu lên sau vài phút tính toán, xé rời tờ giấy đưa cho cô. — Tôi bóc tách chi tiết từng hạng mục vật tư thay thế và công xá thợ, không kê khống của bà một xu nào.

Lan đón lấy tờ giấy mỏng. Nét chữ của An vuông vức, đậm nét, rõ ràng từng con số như một bản vẽ kỹ thuật:

1. *Thay mới toàn bộ 04 cụm vòi chiết inox 316 chuẩn thực phẩm, tích hợp van ngắt khí nén chống nhỏ giọt tự động: 8.500.000 đồng.* 2. *Thay thế 04 cảm biến quang sợi quang chống ăn mòn hóa chất và làm lại bảng mạch điều khiển rơ-le bán dẫn tự ngắt: 3.200.000 đồng.* 3. *Đại tu đầu dập nắp: thay cụm bạc đạn định tâm chịu lực, tiện lại 03 con lăn miết mép nhôm bằng thép gió tôi cứng, thay bộ lò xo phản hồi: 3.800.000 đồng.* 4. *Bộ gioăng silicon chịu mặn chuyên dụng (20 bộ dự phòng): 700.000 đồng.* 5. *Tiền công thợ tháo lắp, căn chỉnh hành trình và chạy thử tải liên tục trong hai ngày: 1.800.000 đồng.*

*Tổng cộng: 18.000.000 đồng (Mười tám triệu đồng chẵn).*

Lan nhìn trân trân vào con số 18.000.000 đồng nằm chỏng chơ ở góc dưới cùng của tờ giấy. Mực chì đen nhánh như một nhát dao rạch thẳng vào tâm trí đang căng thẳng tột độ của cô. Mười tám triệu đồng. Trong bối cảnh bình thường của một doanh nghiệp vừa và nhỏ, con số ấy chẳng đáng là bao. Nhưng tại thời điểm này, tại xưởng mắm Hải Thành đang thoi thóp từng ngày, mười tám triệu đồng là cả một sinh mệnh.

— Mười tám triệu… — Lan lẩm bẩm, ngón tay cái vô thức miết mạnh vào mép tờ giấy mỏng khiến thớ giấy hơi nhăn lại.

— Đây là mức giá vật tư sát giá gốc tôi lấy từ đại lý cơ điện lớn ở Sài Gòn chuyển xe đò về trong đêm, — An nhìn thẳng vào mắt Lan, giọng anh trầm xuống, không có vẻ gì là thương thảo hay mặc cả. — Lan, tôi với bà quen nhau từ nhỏ, học chung ba năm cấp ba trường thị xã, tôi biết rõ hoàn cảnh bác Hai đang nằm liệt trên giường bệnh viện tỉnh, biết xưởng mình đang ngập đầu trong nợ nần vật tư. Nhưng chuyện nào phải ra chuyện đó.

An khoanh hai cánh tay vạm vỡ trước ngực, giọng nói vạch rõ một lằn ranh giới sòng phẳng không chút né tránh:

— Mười tám triệu này, riêng tiền phụ tùng cơ khí và linh kiện điện tử đã chiếm hết mười sáu triệu hai trăm ngàn rồi. Tiền đó tôi phải chuyển khoản ngay cho bên cung ứng linh kiện ở chợ Kim Biên thì họ mới chịu đóng kiện gửi chành xe về Phan Thiết trong đêm nay để sáng mai tôi có đồ ráp vào máy. Tôi không thể làm thiếu nợ đại lý, và tôi cũng không thể ứng tiền túi ra bù cho xưởng Hải Thành được. Tôi làm thợ tự do, đồng vốn xoay vòng eo hẹp, nuôi hai đứa em ăn học, tôi không thể gánh thay rủi ro cho khách hàng, dù khách hàng đó là bà.

Anh dừng lại một nhịp, đưa tay chỉ vào khung thép rỉ sét nâng đỡ toàn bộ dàn máy chiết rót:

— Thêm một điều kiện kỹ thuật mang tính nguyên tắc nữa: tôi chỉ bảo hành ba tháng cho đúng những cụm linh kiện tôi thay mới—tức là bốn vòi chiết inox 316, mạch ngắt tự động và đầu dập nắp. Còn cái khung sắt rỉ sét mục ruỗng kia, cái mô-tơ bơm màng cũ mèm và đường ống dẫn mắm từ bồn trung gian trên gác xuống mà các bà chưa có tiền thay, tôi tuyệt đối không chịu trách nhiệm nếu nó bục vỡ hay chập cháy điện. Làm ăn kỹ thuật là phải sòng phẳng trắng đen, không có chuyện làm nửa chừng rồi mai mốt trục trặc lại đổ thừa cho thợ sửa máy không có lương tâm.

Liên đứng bên cạnh, nghe đến con số mười tám triệu thì giật bắn người, hai mắt trợn tròn, lắp bắp:

— Chú An ơi… có cách nào… hàn đắp tạm lại mấy cái pít-tông cũ, rồi quấn thêm mấy vòng băng keo lụa vào mấy cái gioăng cho nó đỡ xì mắm không chú? Chứ mười tám triệu bạc tiền tươi thóc thật lúc này… xưởng đào đâu ra hả chú? Chú thương tình bác Hai với con Lan, coi bớt cho xưởng chút đỉnh, hay làm cách nào rẻ hơn giùm tụi tui…

An lắc đầu dứt khoát, ánh mắt không hề dao động trước lời nài nỉ:

— Chị Liên, quấn băng keo lụa với chêm long-đền cao su ruột xe là cách vá víu để đóng can bán mắm rong ngoài chợ truyền thống, bán cho người quen ăn liền trong tuần. Còn đây là chuyên viên của chuỗi siêu thị Nam Lộ! Họ đem kính lúp với thước kẹp điện tử xuống soi từng giọt mắm lem mép nhãn, họ kiểm tra độ kín khít bằng máy hút chân không chuyên dụng. Chị vá víu kiểu đó, máy chạy được nửa ngày lại rỉ mắm ra sàn, người ta lập biên bản hủy cả lô hàng trăm triệu, phạt thêm tám phần trăm hợp đồng, lúc đó ai đền cho chị? Không làm thì thôi, đã làm cho Nam Lộ thì phải làm cho đúng chuẩn kỹ thuật công nghiệp. Cơ khí chính xác không có chỗ cho sự xuê xoa “tạm bợ”.

Đúng lúc đó, chiếc điện thoại thông minh đặt trong túi quần bảo hộ của An bỗng rung lên bần bật, kèm theo chuông báo dồn dập.

An rút máy ra, nhìn màn hình hiển thị tên người gọi: *Trưởng ban QLDA Khu Công nghiệp Amata*. Anh bấm nút nghe, bước lùi ra phía mép hiên cách Lan vài bước chân, giọng nói lập tức chuyển sang tông giọng đàm phán công việc rành mạch:

— Alo, tôi nghe đây anh Hùng… Dạ, gói thầu lắp đặt toàn bộ hệ thống cơ điện lạnh và băng tải cấp đông cho nhà máy chế biến thủy sản ngoài tỉnh… Dạ, tôi đã xem qua hồ sơ thiết kế sơ bộ… Thời gian thi công sáu tháng trọn gói đúng không anh?… Dạ, mức tạm ứng ba mươi phần trăm và phụ cấp lưu trú như vậy là rất tốt… Dạ, tôi đang cân nhắc thu xếp dứt điểm mấy việc lặt vặt ngoài này, nội trong tuần sau tôi sẽ trả lời dứt khoát để ký hợp đồng và nhận cọc… Dạ, cảm ơn anh Hùng.

Cuộc điện thoại ngắn ngủi rơi vào khoảng lặng ngột ngạt của gian xưởng đóng chai. Tiếng gió biển lùa qua khe tôn rít lên từng hồi khô khốc. Lan nghe rõ mồn một từng câu từng chữ.

An cất điện thoại vào túi, quay lại nhìn cô. Anh không nói thêm một lời nào về cuộc gọi vừa rồi, nhưng trong ánh mắt người thợ cơ khí ấy đã hiện rõ một thực tế khách quan đến tàn nhẫn: An là một kỹ sư có tay nghề thực chiến, thị trường ngoài kia với những dự án hàng trăm triệu, hàng tỷ đồng luôn sẵn sàng trải thảm đỏ và trả tiền sòng phẳng cho anh. Anh nhận lời chạy xe máy từ Phú Hài lên đây kiểm tra máy cho cô là vì nghĩa cũ của những năm tháng tuổi thơ, vì mối giao tình học trò thuở trước. Nhưng anh không thể và không có nghĩa vụ phải chôn chân bên một xác tàu đắm. Anh không thể đánh đổi công việc, chén cơm và tương lai của chính mình để làm phao cứu sinh miễn phí cho một cơ sở gia đình đang trên đà phá sản.

***

Một bài toán dòng tiền sinh tử bày ra trước mắt Lan, trần trụi, lạnh lùng và tàn nhẫn như một bảng cân đối kế toán bị âm vốn lưu động nghiêm trọng.

Lan bước lại chiếc bàn gỗ ở góc phòng, ngồi xuống chiếc ghế băng ọp ẹp. Cô rút cuốn sổ tay bọc bìa da màu nâu cũ kỹ—vật bất ly thân ghi chép toàn bộ dòng tiền thu chi của Hải Thành kể từ ngày cha cô gục ngã trên sàn xưởng. Cô lật từng trang giấy chi chít những con số mực xanh mực đỏ. Những con số nhảy múa trong đầu cô như những mũi kim châm buốt óc.

Quỹ tiền mặt khả dụng thực tế của Hải Thành lúc này là bao nhiêu?

Khoản tiền tạm ứng ba mươi phần trăm trị giá hai mươi bốn triệu đồng từ Nam Lộ vừa nhận tuần trước đã bị xé vụn ngay khi vừa vào tài khoản: mười lăm triệu đồng đã phải chuyển khoản khẩn cấp đặt cọc cho bà Quyên để giữ chân năm ngàn vỏ chai thủy tinh chuyên dụng in nổi logo, số còn lại cùng với các khoản thu hồi nợ lẻ tẻ từ các đại lý mắm truyền thống chỉ vừa đủ trích ra hai mươi hai triệu năm trăm ngàn đồng để trả năm mươi phần trăm lương tồn đọng tháng trước cho mười bốn người thợ xưởng ủ bên sông Cà Ty.

Tiền mặt tồn quỹ thực tế trong chiếc hòm sắt nhỏ khóa hai ổ khóa đặt dưới chân bàn làm việc của cô lúc này chỉ còn vỏn vẹn hai mươi mốt triệu một trăm năm mươi ngàn đồng. Đó là toàn bộ sinh mạng tài chính còn lại của cơ sở.

Và tuần tới, vào ngày rằm—đúng hạn chót mười lăm ngày mà cô đã hứa danh dự trước toàn thể công nhân—hai áp lực tài chính khổng lồ sẽ cùng lúc ập xuống như hai con sóng thần:

Thứ nhất, năm mươi phần trăm số lương còn lại của mười bốn người thợ xưởng ủ do thợ cả Bảy Hòa dẫn dắt, cộng với tiền công nhật của tổ đóng chai bốn người của chị Liên, tổng cộng tối thiểu hai mươi lăm triệu đồng. Đó không phải là những con số trên giấy. Đó là tiền đong gạo, tiền nộp học phí cho con cái, tiền mua thuốc đau lưng, mồ hôi nước mắt của hàng chục con người đã gắn bó với cha cô suốt mấy chục năm qua. Họ đã chấp nhận nhận nửa lương một lần vì tin vào lời hứa của cô gái trẻ mang danh cử nhân kinh tế. Nếu đến ngày rằm tuần sau cô thất hứa lần thứ hai, sự kiên nhẫn của họ sẽ biến thành giận dữ tột cùng. Một cuộc đình công toàn diện sẽ bùng nổ, lò ủ sẽ tắt lửa, các van chắt mắm sẽ bị khóa chặt, và Hải Thành sẽ chết ngay từ bên trong.

Thứ hai, nếu cô trích mười tám triệu đồng tiền mặt ngay bây giờ để giao cho An mua linh kiện sửa máy, quỹ tiền mặt của Hải Thành sẽ bị vét sạch đến đồng xu cuối cùng. Số dư còn lại ba triệu một trăm năm mươi ngàn đồng sẽ không đủ trả tiền điện sản xuất ba pha, không đủ tiền xăng xe ba gác chở hàng, và tệ hại hơn cả, không còn một đồng dự phòng nào nếu bệnh tình của cha cô trên bệnh viện tỉnh chuyển biến xấu cần mua thuốc ngoài danh mục bảo hiểm. Khi đến ngày rằm tuần sau, cô chắc chắn sẽ thiếu hụt nghiêm trọng quỹ lương thợ.

Nhưng nếu không sửa máy?

Nếu cô chọn giải pháp an toàn cho quỹ lương, từ chối báo giá mười tám triệu của An, chấp nhận dùng giải pháp vá víu của chị Liên—quấn băng keo lụa, chêm gioăng cao su cũ, dùng kìm bấm mép nắp—để tiếp tục đóng chai cho đủ năm ngàn sản phẩm giao cho siêu thị?

Hậu quả hiển hiện ngay trên tờ biên bản kiểm định của Tín: Chuyên viên kiểm định của Nam Lộ không phải là người mua hàng ngoài chợ để có thể du di. Chỉ cần mười chai bị lem nhãn mác vì vòi chiết nhỏ giọt, chỉ cần tỷ lệ rò rỉ nắp vượt quá ngưỡng một phần nghìn khi qua máy hút chân không kiểm tra ngẫu nhiên, Tín sẽ thẳng tay dập con dấu đỏ từ chối nghiệm thu toàn bộ lô hàng năm ngàn chai ngay tại bãi bốc dỡ.

Khi lô hàng thử nghiệm bị hủy, Nam Lộ sẽ lập tức kích hoạt điều khoản phạt tám phần trăm—tương đương sáu triệu bốn trăm ngàn đồng—và tiến hành thủ tục thu hồi toàn bộ hai mươi bốn triệu tiền tạm ứng. Toàn bộ năm ngàn vỏ chai thủy tinh in chữ nổi mang thương hiệu riêng “Bếp Bờ Biển” trị giá ba mươi tám triệu đồng của bà Quyên sẽ biến thành đống phế liệu vô giá trị, không thể dùng để đóng mắm Hải Thành bán lẻ, cũng không thể bán lại cho bất kỳ cơ sở nào khác trên thị trường. Và tổn thất khủng khiếp nhất: Hải Thành sẽ vĩnh viễn mất đi chiếc phao cứu sinh hiện đại duy nhất, bị đóng chặt cánh cửa bước vào chuỗi phân phối chính ngạch, quay trở lại kiếp sống mòn mỏi làm con nợ và nạn nhân bị chèn ép, bóp nghẹt bởi những tay buôn cá cơ hội như Phan Quốc Lợi.

Sửa máy trước hay trả lương trước?

Giữ uy tín với khách hàng lớn bằng sự chuẩn mực kỹ thuật công nghiệp, hay giữ sự bình yên mong manh với những người thợ đang ngóng từng đồng lương để trang trải manh áo chén cơm?

Mồ hôi túa ra trên trán Lan, lạnh ngắt dù không khí trong gian xưởng hầm hập như lò nung. Gió biển từ cửa sông thổi thốc qua khe vách tôn, mang theo vị mặn nồng nàn của muối cá và hơi nóng hầm hập của một mùa nắng khô khốc kéo dài. Lan nhắm nghiền hai mắt lại.

Hình ảnh người cha thân yêu hiện lên rõ mồn một trong tâm trí cô: ông Thành nằm bất động trên chiếc giường sắt của khoa hồi sức tích cực, nửa thân người bên phải liệt mềm, ống xông thức ăn luồn qua cánh mũi, và tiếng thở khò khè đứt quãng qua ống thở oxy. Cả một đời ba mươi năm lam lũ, cha cô đã duy trì xưởng mắm này bằng sự cả nể, bằng những cái bắt tay xuê xoa nơi quán rượu, bằng việc nhắm mắt làm ngơ trước những sai số kỹ thuật để đổi lấy cái gọi là “tình làng nghĩa xóm”, “dĩ hòa vi quý”. Và kết cục của ba mươi năm ấy là gì? Là một cuốn sổ nợ be bét những món tiền khó đòi từ các đại lý quen, là một dàn máy móc rệu rã chắp vá mua lại từ các bãi thanh lý phế liệu, và một cơ sở đứng bên bờ vực sụp đổ hoàn toàn chỉ sau một cơn tai biến của người chủ gia đình.

Nếu muốn cứu xưởng, không thể tiếp tục lặp lại vết xe đổ ấy. Muốn thoát khỏi vũng lầy, tuyệt đối không thể tiếp tục dùng thứ tư duy chắp vá, tạm bợ của vũng lầy để giải quyết bài toán sinh tồn.

Lan mở mắt ra. Đôi mắt cô trong veo, sắc sảo và lạnh lùng như nhát dao mổ của bác sĩ phẫu thuật trước một khối u ác tính. Sự do dự đã hoàn toàn biến mất.

***

Lan đứng dậy, gập mạnh cuốn sổ tay lại phát ra một tiếng “tách” dứt khoát. Cô bước thẳng đến bên cỗ máy chiết rót, nơi An vẫn đang kiên nhẫn đứng tựa lưng vào mép thùng đồ nghề bằng sắt, hai tay khoanh trước ngực chờ đợi.

— An, — Lan nói, từng thanh âm phát ra rõ ràng, đanh thép và chuẩn xác. — Tôi đồng ý toàn bộ báo giá mười tám triệu đồng của ông. Không bớt một xu, không xin nợ một đồng.

An khẽ giật mình, đôi lông mày rậm nhướng lên đầy ngạc nhiên:

— Bà chắc chắn chứ Lan? Mười tám triệu tiền mặt, trả ngay chiều nay để tôi chuyển khoản chốt linh kiện với đại lý Sài Gòn đấy. Tôi không nhận giấy hẹn hay lời hứa đâu.

— Tôi chắc chắn, — Lan gật đầu dứt khoát. — Chiều nay, đúng ba giờ, ông chạy xe qua văn phòng xưởng bên Cà Ty, tôi sẽ xuất phiếu chi và đếm đủ mười tám triệu tiền mặt giao tận tay ông. Với một điều kiện duy nhất: đúng trưa mai toàn bộ linh kiện chuẩn inox 316 và cụm van ngắt khí nén phải về tới xưởng Phong Nẫm này. Và trong vòng bốn mươi tám giờ tiếp theo, ông phải trực tiếp căn chỉnh xong xuôi toàn bộ dàn chiết rót và đầu dập nắp để điểm này chạy thử tải đạt chuẩn trước khi chuyên viên Tín của Nam Lộ xuống tái kiểm định.

An nhìn thẳng vào mắt Lan suốt mấy giây dài. Trong đáy mắt người phụ nữ ba mươi bốn tuổi ấy, anh không nhìn thấy sự bốc đồng mù quáng của một con bạc khát nước, mà là một sự kiên định lạnh lùng đến tàn nhẫn—thứ bản lĩnh được trui rèn từ kỷ luật số liệu của nghề kế toán tài chính, nhưng đang phải gánh vác một sinh mệnh thực tế nặng nề hơn mọi bảng cân đối dòng tiền.

— Được, — An gật đầu, một nụ cười kín đáo thoáng hiện nơi khóe môi người thợ cơ khí. — Bà đã dám quyết, tôi dám làm tới cùng. Tôi gọi điện chốt đơn linh kiện với chợ Kim Biên ngay bây giờ, yêu cầu họ đóng thùng gửi chuyến xe đò năm giờ chiều nay từ bến xe Miền Đông. Đúng tám giờ sáng mai tôi có mặt ở đây với đầy đủ đồ nghề.

Nói xong, An xách thùng đồ nghề bước nhanh ra ngoài sân, vừa đi vừa rút điện thoại bấm số gọi cho đầu mối cung ứng vật tư.

Lúc này, Liên mới hốt hoảng bước xăm xăm lại gần Lan, gương mặt người nữ tổ trưởng cắt không còn một giọt máu, giọng run rẩy:

— Lan ơi… Em điên thật rồi sao em? Trích mười tám triệu đưa hết cho chú An, vậy tuần sau lấy cái gì trả nốt nửa kỳ lương cho thợ? Mười bốn miệng ăn bên nhà thùng họ đang ngóng từng ngày từng giờ, rồi còn bốn chị em tui ở đây nữa… Chú Bảy Hòa thì nằm trạm xá vì thấp khớp tái phát, thợ thuyền họ xôn xao, bàn tán mấy bữa nay rồi… Em làm vậy họ nổi giận, họ bỏ xưởng bãi công thì lấy ai kéo cá, lấy ai rút mắm, lấy ai dán nhãn cho em kịp hạn giao hàng cho siêu thị?

— Chị Liên, — Lan bước tới, đưa hai tay nắm chặt lấy bàn tay thô ráp, nứt nẻ vì muối mắm của người nữ tổ trưởng. Bàn tay Lan lạnh ngắt, nhưng cái siết tay của cô lại truyền sang một sự kiên định lạ lùng. — Em không điên. Em hoàn toàn tỉnh táo. Nếu chúng ta không có mười tám triệu này để sửa dứt điểm cỗ máy chiết và dập nắp, năm ngàn chai mắm giao cho Nam Lộ tuần tới sẽ bị anh Tín lập biên bản trả về toàn bộ tại kho. Lúc đó xưởng phá sản thật sự, chị hiểu không? Khi xưởng sập tiệm, không phải là chậm lương một tuần, mà là tất cả chúng ta—cả em, cả chị, cả mười bốn người thợ bên sông Cà Ty—sẽ vĩnh viễn mất việc làm! Chiếc phao Nam Lộ chìm nghỉm thì không còn chiếc phao nào khác cứu nổi Hải Thành đâu!

Liên sững sờ, bờ môi khô nẻ run run nhưng không thốt nên lời. Đôi mắt người đàn bà lam lũ nhìn vào đôi mắt sáng quắc của Lan, bắt đầu cảm nhận được sức nặng nghẹt thở của tình thế.

— Em cần chị giúp em một việc sống còn, — Lan nhìn sâu vào mắt Liên, giọng trầm xuống tha thiết. — Chiều nay, sau ca làm việc lúc bốn giờ rưỡi, em muốn chị tập hợp toàn bộ tổ thợ bốn người ở đây lại. Em cũng đã điện thoại cho anh Tám Thao đại diện cho nhóm thợ bên xưởng ủ chạy xe sang đây. Em sẽ mở một cuộc họp công khai trước toàn thể mọi người. Em không trốn tránh, không giấu giếm, và tuyệt đối không hứa suông. Em sẽ chìa tờ biên bản cảnh báo vi sinh của Nam Lộ ra, em sẽ giải thích cặn kẽ từng chi tiết tại sao chúng ta bắt buộc phải ưu tiên mười tám triệu này cho cỗ máy. Em sẽ xin lỗi mọi người một cách thành tâm nhất, và xin lùi lịch thanh toán năm mươi phần trăm số lương còn lại thêm đúng một tuần nữa—ngay sau khi lô hàng năm ngàn chai được Nam Lộ nghiệm thu đạt chuẩn và giải ngân đợt hai.

Lan dừng lại một nhịp, lồng ngực phập phồng theo từng nhịp thở dồn dập, giọng cô hơi khàn đi vì nói nhiều nhưng ánh mắt vẫn rực sáng một niềm tin sắt đá:

— Em sẽ cam kết bằng danh dự cá nhân của em. Nếu đến hạn đó mà tiền hàng từ siêu thị chưa về để trả lương cho bà con, em sẽ tự bán chiếc xe máy của em, bán chiếc máy tính làm việc của em để trả đủ từng đồng mồ hôi nước mắt cho mọi người. Nhưng máy móc, chất lượng hàng hóa khi bước ra khỏi cổng xưởng này, tuyệt đối không được phép làm ẩu! Chúng ta không thể đem đồ phế phẩm đi lừa người tiêu dùng được!

Liên nhìn trân trân vào gương mặt hốc hác, đôi quầng thâm đậm quầng dưới mắt của Lan. Đằng sau dáng vẻ mảnh khảnh, kiệt sức sau chuỗi ngày thức trắng đêm trông cha nơi bệnh viện là một ý chí sắt đá đến kinh ngạc. Người tổ trưởng thở dài một tiếng thật sâu, cái thở dài trút bỏ sự phản kháng, rồi gật đầu thật mạnh:

— Được rồi… Con nhỏ này, cái tính cứng đầu, bướng bỉnh y chang như ba mày hồi còn trẻ, nhưng mày sòng phẳng và dứt khoát hơn ổng nhiều! Chiều nay chị sẽ đứng ra nói đỡ với mấy chị em trong tổ. Tụi tui cực khổ quen rồi, nhịn ăn nhịn tiêu thêm một tuần để giữ cái nồi cơm lâu dài thì nhịn được. Mày ráng lo liệu cho xong cái máy với thằng An đi!

Bên ngoài hiên xưởng, An đã kết thúc cuộc gọi với đầu mối cung ứng phụ tùng. Anh đứng tựa lưng vào chiếc xe máy Dream cũ, châm một điếu thuốc lá, khói thuốc bay lãng đãng trong làn gió mặn. Qua khung cửa sổ nan sắt hoen rỉ, anh nhìn vào bên trong gian phòng đóng chai.

Anh nhìn thấy Lan đang đứng thẳng lưng bên cỗ máy chiết rót, vóc người nhỏ bé lọt thỏm giữa những khối kim loại nặng nề, những đường ống chằng chịt và mùi mắm mặn mòi nồng nặc. Ánh mắt An dừng lại thật lâu trên gương mặt tái nhợt vì thiếu ngủ và áp lực của cô gái mà anh từng thầm thương trộm nhớ suốt ba năm học trò chung lớp chuyên toán ngày nào. Trong ánh nhìn của người thợ cơ khí từng trải qua bao va đập cuộc đời ấy, có một sự cảm phục sâu sắc xen lẫn niềm băn khoăn, xót xa khôn tả. Cô gái ấy đang tự gánh một cây thập tự giá quá nặng trên đôi vai gầy guộc, bước đi trên sợi dây thép chênh vênh giữa dòng tiền cạn kiệt và chuẩn mực chất lượng khắt khe, không một bước lùi, không một lời than vãn oán hận số phận.

***

Hoàng hôn buông xuống thị xã Phan Thiết bằng một dải mây màu đỏ quạch như than hồng cuối ngày, trải dài trên mặt dòng sông Cà Ty đang vào mùa cạn nước.

Cuộc họp với tổ thợ lúc cuối buổi chiều diễn ra căng thẳng và nặng nề ngoài mọi dự liệu của Lan. Mười bốn người thợ từ xưởng ủ bên kia sông, mang theo mùi mắm cá nồng nặc bám trên từng thớ thịt và chiếc áo lao động rách vai, kéo sang ngồi chật kín gian phòng đóng chai Phong Nẫm. Cùng với bốn nữ công nhân của tổ chị Liên, họ tạo thành một khối người im lặng, ngột ngạt và đầy ức chế.

Những tiếng cằn nhằn bắt đầu râm ran khi Lan vừa dứt lời tuyên bố trích mười tám triệu quỹ tiền mặt để trả tiền mua phụ tùng sửa máy. Những cái thở dài sườn sượt, những ánh mắt hậm hực, nghi kỵ trút thẳng xuống chiếc bàn gỗ nhỏ nơi Lan đang ngồi.

— Cô Lan nói vậy sao nghe được! — anh Tám Thao, người thợ rút mắm bậc cao chỉ sau ông Bảy Hòa, đập mạnh bàn tay thô ráp xuống mặt bàn, giọng khàn đặc vì thuốc lào. — Tiền mồ hôi nước mắt của tụi tui làm từ đầu tháng trước tới giờ, cô hứa đúng rằm này trả đủ nửa còn lại để tui gửi về quê đóng tiền học cho con nhỏ thi chuyển cấp. Giờ cô đem cả cục tiền đi mua mấy cái cục sắt của chú An, rồi biểu tụi tui nhịn thêm một tuần nữa? Lỡ tuần sau siêu thị họ kiếm chuyện họ không trả tiền, rồi tụi tui cắn rơm cắn cỏ mà sống hả cô?

— Đúng đó cô Lan! — một chị công nhân tổ đóng chai rơm rớm nước mắt phụ họa. — Chồng tui đi biển bữa đực bữa cái, cả nhà trông vào mấy đồng công nhật của tui đong gạo từng bữa. Cô dời lại một tuần là cả nhà tui phải đi vay nóng ngoài chợ ăn qua ngày đó cô ơi!

Lan không hề né tránh những ánh mắt giận dữ ấy. Cô đứng thẳng dậy, đón nhận từng lời trách móc bằng sự im lặng kiên nhẫn. Đợi cho tiếng ồn ào lắng xuống bớt, cô mới chậm rãi bước ra giữa phòng, giơ cao tờ biên bản kỹ thuật màu đỏ của Nam Lộ và bảng bóc tách chi phí chi tiết của An.

Cô không dùng những lời lẽ hoa mỹ để xoa dịu, không viện cớ cha đang bệnh nặng để cầu xin lòng trắc ẩn. Cô nói bằng sự minh bạch tàn nhẫn của những con số. Cô chỉ rõ từng rủi ro nếu cố tình đóng chai bằng máy hỏng: năm ngàn chai bị trả về, phạt sáu triệu bốn trăm ngàn, mất trắng ba mươi tám triệu tiền vỏ chai của bà Quyên, và mất vĩnh viễn hợp đồng với chuỗi siêu thị lớn nhất miền Nam.

— Em không xin mọi người thông cảm cho hoàn cảnh riêng của gia đình em, — Lan nói, từng lời rành rọt, mắt nhìn thẳng vào mắt từng người thợ. — Em chỉ xin mọi người nhìn thẳng vào thực tế tồn tại của xưởng mắm này. Nếu chúng ta vì hai mươi lăm triệu tiền lương tuần này mà giao một lô hàng ẩu cho siêu thị, tuần sau Hải Thành sẽ phá sản. Khi xưởng đóng cửa, toàn bộ số nợ lương cũ của mọi người sẽ trở thành nợ khó đòi, và mười tám con người ở đây sẽ không còn nơi nào để làm việc nữa. Em xin mọi người đúng bảy ngày. Nếu đúng bảy ngày nữa, tiền hàng từ Nam Lộ không về tài khoản, em cam kết trước bàn thờ tổ nghề mắm sẽ tự tay bán chiếc xe máy của em, bán chiếc máy vi tính xách tay của em để trả đủ từng cắc từng đồng cho bà con.

Chị Liên lập tức đứng bật dậy, bước ra đứng cạnh Lan, cất giọng the thé nhưng đầy uy lực của người tổ trưởng thâm niên:

— Mấy người bớt lời lại đi! Con Lan nó nói có lý có tình như vậy mà mấy người còn muốn ép nó tới đâu nữa? Nó có ôm tiền trốn đi đâu đâu mà sợ! Bác Hai nằm liệt một chỗ, một mình nó gánh cả cái xưởng rệu rã này chạy vạy khắp nơi. Tui là tổ trưởng ở đây, tui xin chịu chậm lương một tuần cùng với nó. Ai chịu ở lại làm tiếp cho xong lô hàng này để cứu cái xưởng thì ở, ai không chịu thì cứ việc bước ra cửa, nhưng sau này xưởng phục hồi thì đừng có quay lại xin việc!

Sự cương quyết của Liên cùng thái độ sòng phẳng, minh bạch đến trần trụi của Lan đã chặn đứng ngọn lửa giận dữ đang chực bùng phát thành một cuộc bãi công. Không khí chùng xuống. Những cái đầu cúi thấp. Tiếng thở dài vẫn còn, nhưng là tiếng thở dài của sự chấp nhận cam chịu và chia sẻ gánh nặng. Từng người thợ lẳng lặng ký tên vào biên bản thống nhất dời lịch thanh toán lương thêm bảy ngày.

***

Tối đó, khi Lan lết những bước chân rã rời về đến căn nhà cũ của gia đình bên hạ lưu sông Cà Ty, đồng hồ trên tường phòng khách đã điểm chín giờ rưỡi đêm.

Toàn thân cô đau nhức như vừa trải qua một trận đòn roi vô hình. Từng thớ cơ ở bắp chân và sống lưng căng cứng, nhức buốt. Mùi mắm cá, mùi dầu mỡ máy móc và mùi bụi đường đất đỏ bám chặt vào từng thớ vải áo quần, quyện vào mái tóc dài đã bết dính mồ hôi.

Gian nhà ngoài tối om, tĩnh mịch đến nao lòng. Căn nhà vắng lặng kể từ ngày ông Thành vào bệnh viện tỉnh cấp cứu, chỉ có ánh đèn ngủ mờ ảo màu vàng đục hắt ra từ khe cửa buồng riêng của cha cô—nơi bà Hạnh vừa trở về sau ca trực chăm sóc chồng để chợp mắt đôi chút.

Lan bước khẽ khàng qua sàn gạch bông cũ kỹ, cởi đôi dép tổ ong để ngoài bậc cửa, định bụng đi thẳng vào gian bếp phía sau để rót một ly nước lọc nguội ngắt làm dịu cơn khát đang cháy bỏng nơi cuống họng.

Bất chợt, cánh cửa gỗ buồng riêng của cha khẽ cọt kẹt mở ra. Một bóng người gầy guộc, còng rạp bước ra ngoài trong bóng tối lờ nhờ.

Là bà Hạnh. Mẹ cô mặc chiếc áo bà ba màu nâu sẫm đã sờn rách ở mép tay áo, mái tóc hoa râm búi lỏng sau gáy, gương mặt hằn sâu những nếp nhăn lo âu, tiều tụy sau những tuần lễ dài đằng đẵng túc trực bên giường bệnh của chồng. Thấy Lan đứng tựa vào cột nhà, bà không hỏi một lời nào về chuyện xưởng đóng chai, cũng không hề nhắc tới số tiền mười tám triệu đồng mà Lan đã xuất quỹ giao cho An hồi ba giờ chiều. Bà chỉ lẳng lặng bước tới, đưa bàn tay gầy guộc, ram ráp nắm chặt lấy cổ tay con gái, kéo nhẹ về phía căn buồng:

— Lan à… vào đây với mẹ một lát, con.

Lan ngơ ngác, mệt mỏi bước theo từng bước chân của mẹ vào gian buồng quen thuộc. Chiếc giường gỗ lim bóng loáng nơi cha cô từng nằm nghỉ sau mỗi ca trông chượp giờ đây trống trải, chiếc mùng tuyn gác gọn gàng lên khung mắc, chỉ còn phảng phất mùi dầu gió và mùi gỗ cũ tích tụ qua năm tháng. Đêm nay Phúc nhận ca trực ở Bệnh viện Đa khoa tỉnh thay mẹ, căn phòng vì thế càng thêm quạnh quẽ.

Bà Hạnh khép chặt cánh cửa buồng lại, cẩn thận gài then sắt bên trong để ngăn mọi tiếng động lọt ra ngoài. Đoạn, bà cúi gập người xuống mép giường, lần mò vào khoảng tối dưới gầm chiếc giường gỗ lim nặng trịch, lôi ra một chiếc hộp sắt tây đựng bánh quy cũ kỹ đã hoen rỉ bốn góc và phủ đầy bụi bặm của thời gian.

Bà Hạnh ngồi xuống mép chiếc bàn tròn kê sát mép giường, đôi bàn tay gầy gò run rẩy cạy mở chiếc nắp hộp sắt đã bị kẹt chặt vì gỉ sét. Tối đó, bà Hạnh kéo Lan vào buồng riêng của cha, đặt lên bàn một bọc vải nhung cũ chứa giấy tờ nhà đất từ thời xưa.