Việc riêng và danh nghĩa chung

Cuộc gọi khiếu nại lúc tám giờ sáng thứ Hai từ một chủ hộ chung cư quen thuộc khiến Hà ngỡ ngàng khi người này phàn nàn về vết ố sáp trên sàn gỗ sau ca làm Chủ nhật mà hệ thống không hề ghi nhận.

Đầu dây bên kia là giọng chị Trâm, chủ căn hộ ba phòng ngủ ở tháp B khu chung cư Lexington Residences phía quận 2, nơi Sạch Nhà từng phục vụ hai lần gói vệ sinh chuyên sâu hồi đầu năm. Tiếng chị Trâm đanh lại, từng âm sắc bị kéo căng bởi sự bực dọc tích tụ sau một đêm mất ngủ, xen lẫn tiếng đế dép cao su miết trên mặt ván sàn nghe rít rịt, cọ kẹt từng hồi đầy khó chịu:

“Hà hả em? Chị tính không bao giờ gọi cho em vào đầu tuần đầu tháng để khỏi mang tiếng xui rủi hay kiếm chuyện xé to ra làm gì, nhưng mà cái sàn gỗ phòng ngủ của con bé Bống nhà chị sáng nay lem nhem thực sự không tài nào chịu nổi. Tối qua thợ bên em làm xong thì đã sẩm tối, trong phòng chỉ bật mấy cái đèn hắt vàng mờ mờ mờ mờ nên chị đứng ngoài cửa nhìn lướt qua tưởng bóng bẩy sạch sẽ, mới ký giấy nghiệm thu rồi đưa luôn tiền mặt cho cậu ấy. Ai ngờ đâu đến sáng nay kéo hết rèm cửa sổ ra đón nắng, chị mới tá hỏa gà khi thấy cả cái sàn loang lổ từng mảng vệt mờ nhờ nhờ như dính mỡ bò! Chị lấy khăn nhúng nước ấm lau thử thì nó không những không sạch mà càng bết dính, bước chân trần vào là rít rịt, bám nguyên dấu bàn chân dơ hầy. Em xem xếp người trưa nay chạy gấp qua đánh bóng bóc sáp lại giùm chị, chứ bên Sạch Nhà của em làm ăn có tiếng kỹ tính, trước giờ chị tin tưởng tuyệt đối mới giao chìa khóa, mà giờ giao lại cái sàn nhờn nhụa thế này là chị không thể nào ưng bụng đâu đấy!”

Hà kẹp chiếc điện thoại bên tai, một tay giữ chặt ống nghe, bàn tay còn lại lướt nhanh chuột máy tính trên bàn làm việc tại văn phòng kiêm kho trung tâm ở Bình Thạnh. Màn hình máy tính đang mở giao diện bảng điều phối ca chạy trên nền web nội bộ do Minh vừa thiết lập lại tuần trước. Các ô màu đại diện cho từng kíp thợ, từng khung giờ hiện lên rõ mồn một từng chi tiết:

“Chị Trâm ơi, em đang mở hồ sơ quản trị của căn hộ nhà mình ở tháp B đây ạ. Em kiểm tra rất kỹ dữ liệu hệ thống, nhưng trên lịch điều phối của Sạch Nhà, hợp đồng dịch vụ gần nhất của nhà chị là từ ngày mười tám tháng Năm, tức là ca vệ sinh bảo dưỡng định kỳ trước đợt nghỉ lễ. Hôm qua là Chủ nhật, ngày mười chín, bên em khóa toàn bộ lịch dân dụng để bảo dưỡng máy chà sàn công nghiệp và tập huấn nội bộ, toàn bộ các đội thợ đều không phát sinh bất kỳ ca làm nào tại các cụm chung cư cả.”

Đầu dây bên kia im bặt chừng ba giây, chỉ còn lại tiếng điều hòa rít gió nhè nhẹ qua mic điện thoại, rồi một tiếng cười gượng gạo pha lẫn giận dữ vang lên:

“Ủa, sao lại bảo là không có hả Hà? Em nói vậy là có ý phủi tay đấy à? Cậu Phúc mặc nguyên cái áo thun cổ bẻ màu xanh cổ vịt in chữ Sạch Nhà to tướng sau lưng với trước ngực, tay xách nách mang hai cái xô chuyên dụng màu ghi xám có dán nhãn công ty, xách cả chai nước lau sàn màu tím nhạt của bên em đến làm từ hai giờ chiều tới tận gần sáu giờ tối mới xong mà! Cậu ấy còn mang theo cả cây lau sàn cán nhôm dẹt bản rộng của bên em sang làm cho nhà chị. Chị gọi thẳng số máy riêng của cậu ấy từ hôm chiều thứ Sáu vì nhớ đợt trước cậu ấy làm cẩn thận, lễ phép, bảo chủ nhật tiện đường ghé làm giùm chị ba tiếng, chị gửi tiền mặt sáu trăm ngàn bồi dưỡng trực tiếp. Em đừng có bảo là công ty không nhận tiền qua tài khoản rồi giờ quay sang phủi tay không bảo hành đấy nhé! Người là người của em, áo mang thương hiệu của em, đồ đạc máy móc của em, giờ sàn nhà người ta bị vệt sáp loang lổ hỏng bét thế này mà em bảo hệ thống không ghi nhận là sao?”

Từng câu chữ của chị Trâm như những mũi kim châm thẳng vào màng nhĩ, nhưng lưng Hà vẫn giữ thẳng tắp theo thói quen buồng phòng khách sạn năm sao đã ăn sâu vào tiềm thức suốt cả thập kỷ. Cô không hề ngắt lời khách một nhịp nào, kiên nhẫn đợi cho cơn bức xúc của người phụ nữ trút cạn qua đường truyền viễn thông, trong khi ngón trỏ tay phải của cô thoăn thoắt bấm tổ hợp phím mở trình quản lý nhật ký định vị GPS tích hợp trên ứng dụng chấm công nội bộ của nhân viên.

“Chị Trâm bình tĩnh lắng nghe em một chút ạ. Em hoàn toàn hiểu cảm giác khó chịu của chị khi bước chân lên một mặt sàn bị bết rít như vậy, nhất là phòng ngủ của bé Bống. Trước hết, em xin khẳng định chắc chắn một điều: Sạch Nhà không bao giờ trốn tránh bất kỳ lỗi kỹ thuật nào nếu đó là trách nhiệm dịch vụ và con người của công ty. Để xử lý dứt điểm bề mặt sàn cho chị ngay trong sáng nay, chị tuyệt đối dặn người nhà không dùng thêm bất kỳ loại nước lau sàn tạo bọt, xà phòng hay nước rửa chén chà xát lên, vì lớp sáp thừa khi gặp chất hoạt động bề mặt sẽ càng bị nhũ hóa ngược và bám dính sâu hơn vào các khe hèm. Em sẽ cử ngay một thợ kỹ thuật mang máy hút và cồn y tế nồng độ chuẩn cùng khăn vi sợi phẳng sang xử lý bóc tách toàn bộ lớp màng sáp đó cho chị trước mười hai giờ trưa nay, trả lại đúng độ lì nguyên bản của sàn. Còn về quy trình tiếp nhận thông tin và ca làm chiều hôm qua, em xin phép kiểm tra nội bộ trong đúng ba mươi phút rồi sẽ đích thân gọi lại giải trình cụ thể với chị.”

Hà buông điện thoại xuống mặt bàn gỗ ép phát ra một tiếng cộc khô khốc. Màn hình máy tính trước mặt cô vẫn đang hiển thị bản đồ số thành phố Hồ Chí Minh với những vệt lộ trình màu xanh lá và xanh dương đan xen chằng chịt.

Ứng dụng nội bộ của Sạch Nhà yêu cầu thợ phải bật định vị khi bắt đầu ca và tắt sau khi khách hàng ký biên bản nghiệm thu điện tử để tính phụ cấp di chuyển trên từng kilômét đường sá. Chủ nhật hôm qua, toàn bộ đội ngũ gồm Hạnh, Vy, Phúc đều hiển thị trạng thái nghỉ ca tuần theo đúng lịch luân phiên giãn cách sức lao động mà cô vừa vất vả thiết lập lại sau vụ khủng hoảng kiệt sức tuần trước. Thế nhưng, lịch sử định vị nền trên máy điện thoại cá nhân của Phúc — vốn chỉ kích hoạt tín hiệu ping nhẹ mỗi ba mươi phút một lần khi ra vào bán kính các cụm công trình quen thuộc để phục vụ công tác an toàn lao động — lại vạch ra một đường di chuyển không thể chối cãi: chấm xanh di chuyển từ dãy phòng trọ của anh ở phường Bình Triệu sang đúng tọa độ khu chung cư Lexington Residences lúc mười ba giờ bốn mươi phút, đứng yên tại vị trí tháp B suốt bốn tiếng đồng hồ và chỉ rời đi lúc mười bảy giờ năm mươi lăm phút.

Không có hợp đồng dịch vụ. Không có phiếu phân công công việc từ quản lý. Không có mã đặt lịch trên bảng điều phối ca do Minh quản lý. Không có bất kỳ khoản tiền sáu trăm ngàn nào chảy vào tài khoản ngân hàng của Sạch Nhà để hạch toán doanh thu hay thuế.

Đây hoàn toàn là một ca làm ngoài luồng của cá nhân. Một ca "nhận chui" điển hình mà dân trong nghề giúp việc và vệ sinh công nghiệp vẫn thường rỉ tai nhau để kiếm thêm tiền tươi bỏ túi riêng vào ngày nghỉ.

Hà ngả lưng ra thành chiếc ghế sắt văn phòng đã sờn rách lớp nỉ bọc, ngước mắt nhìn lên trần kho lợp tôn xi măng xám xịt. Bên ngoài, nắng sáng của ngày thứ Hai bắt đầu bốc lên hầm hập, phả qua những ô cửa chớp thông gió hẹp. Tiếng cánh quạt trần đảo đều đều trên trần nhà, thổi bay những sợi bông vi sợi li ti lơ lửng trong luồng không khí oi ả. Một cảm giác nhức nhối quen thuộc trỗi dậy nơi lồng ngực, bóp nghẹt lấy tâm can cô.

Mới chiều thứ Sáu tuần trước thôi, Phúc còn đứng cạnh cô giữa sảnh tòa nhà văn phòng cho thuê ở Phú Nhuận, gương mặt rạng rỡ khi cùng cô chốt lại bản phụ lục hợp đồng với Lâm Gia Uyên. Chiều hôm đó, cô đã kiên quyết bảo vệ người thợ của mình trước sức ép vô lý của tay quản lý tòa nhà, giành lại từng phút nghỉ ngơi chính đáng, rút ngắn giờ làm ca đêm xuống còn một tiếng rưỡi để Phúc không phải vắt kiệt sức lực giữa đêm hôm khuya khoắt. Cô đã tin rằng Phúc hiểu giá trị của sự minh bạch, hiểu giá trị của việc làm nghề bằng lòng tự trọng và trật tự vận hành. Nhưng chỉ sau hai ngày cuối tuần, một vết ố sáp lem luốc trên mặt sàn gỗ của một khách hàng cũ lại kéo tụt tất cả những nỗ lực ấy về với thực tại trần trụi và trớ trêu của cuộc mưu sinh luộm thuộm.

Hà hít một hơi sâu, nén chặt sự thất vọng xuống đáy lòng, rồi đứng dậy bước ra phía cửa ngăn bằng nhôm kính nối giữa gian văn phòng hẹp và khu nhà kho chứa dụng cụ phía sau.

Bên trong gian kho, mùi tinh dầu sả chanh thoang thoảng bốc lên từ chiếc máy khuếch tán mini hòa lẫn với mùi cao su mới của các ống hút bụi công nghiệp và mùi ẩm mốc đặc trưng của những tấm giẻ lau vừa được giặt phơi. Bùi Thành Phúc đang ngồi xổm trên một tấm bạt dứa màu xanh trải giữa sàn xi măng, cặm cụi dùng chiếc kìm mỏ nhọn bằng thép gỡ từng sợi chỉ may và tóc rối quấn chặt quanh trục bi của chiếc máy hút bụi ba mô-tơ. Chiếc áo thun đồng phục màu xanh cổ vịt của Sạch Nhà, với logo ba chiếc lá cách điệu thêu chỉ màu xanh ngọc nổi bật sau lưng, ướt đẫm mồ hôi dọc theo rãnh sống lưng anh. Dưới chân anh, chiếc xô đựng dụng cụ bằng nhựa cứng màu ghi xám đã được chùi rửa sạch bong, úp nghiêng trên giá sắt cho ráo nước.

Hà không lên tiếng vội. Cô đứng tựa lưng vào mép cửa nhôm, lặng lẽ quan sát những ngón tay thô ráp, chai sần từng mảng lớn của người thợ trẻ. Phúc đang khéo léo, tỉ mẩn bẩy từng búi rác kẹt cứng trong ổ bi bạc đạn mà không làm xước trục máy. Phúc làm việc chăm chỉ, tháo vát và chưa từng một lần nề hà việc nặng bẩn. Mỗi lần máy móc kẹt rác, xe ba gác chở đồ chết máy giữa cơn mưa ngập đường Ung Văn Khiêm, hay những công trình phải cạo vôi vữa trên giàn giáo cao vút, Phúc luôn là người xông xáo đi đầu, không một lời than vãn. Nhưng chính cái sự tháo vát tùy tiện, bản năng và thiếu ranh giới ấy, khi vượt ra ngoài vòng kiểm soát của quy chuẩn vận hành, lại có thể biến thành một quả bom nổ chậm đe dọa trực tiếp đến sự tồn vong của cả một doanh nghiệp vừa chớm gượng dậy sau chuỗi ngày giông bão.

“Phúc này, em buông cái kìm đó ra, vào góc bàn trong kho uống miếng nước đi. Chị có chuyện cần trao đổi riêng với em một chút.”

Giọng Hà cất lên thật trầm và phẳng lặng. Âm vực của cô không hề gay gắt, không có chút gì của sự nổi giận hay tra khảo, nhưng độ dứt khoát và sự nghiêm cẩn trong đó đủ khiến động tác tay của Phúc khựng lại ngay tắp lự.

Anh ngẩng đầu lên, quệt vội mu bàn tay lấm lem dầu mỡ đen sì lên trán, để lại một vệt bẩn ngang mày. Ánh mắt Phúc thoáng chao đảo, hiện rõ vẻ bối rối và giật mình khi bắt gặp ánh nhìn chăm chú, tĩnh lặng như mặt hồ không gợn sóng của người quản lý.

“Dạ… có chuyện gì gấp hả chị Hà? Em đang ráng gỡ nốt mấy cái sợi cước quấn trong ổ bi bánh xe này cho kíp chiều các em chở đi công trình bên Bình Trưng Tây.”

“Cứ để đó đã. Ra vòi nước rửa tay cho sạch xà phòng rồi vào đây với chị.”

Hà quay người bước vào góc kho nhỏ phía trong, nơi kê một chiếc bàn gỗ ép cũ phủ mặt mica trắng dùng làm chỗ ghi chép phiếu xuất nhập vật tư và hai chiếc ghế đẩu bằng nhựa màu xanh. Cô kéo một chiếc ghế ngồi xuống, đặt cuốn sổ nhật ký xuất nhập kho bìa cứng màu đen và chiếc điện thoại thông minh màn hình vẫn còn sáng vệt định vị màu xanh lên mặt bàn.

Phúc bước vào sau khi đã kỳ cọ đôi bàn tay bằng xà phòng bánh dưới vòi nước góc sân sau. Đôi bàn tay anh còn ướt nước, những giọt nước rỏ tong tòng xuống nền xi măng. Anh kéo chiếc ghế đối diện nhưng không dám ngồi trọn vẹn, chỉ dám đặt nửa mông ở mép ngoài cùng của chiếc ghế đẩu, hai bàn tay đan chặt vào nhau đặt trên đầu gối, lưng hơi còng xuống, ánh mắt dán chặt vào những vết xước mờ dọc ngang trên mặt bàn gỗ ép.

Hà rót một ly nước lọc từ chiếc bình thủy tinh đặt trên kệ, đẩy nhẹ về phía anh, rồi mở lời bằng một giọng điềm đạm, rành mạch đến từng âm tiết:

“Chị Trâm ở căn ba phòng ngủ tháp B Lexington vừa gọi điện cho chị lúc tám giờ sáng nay.”

Bả vai Phúc giật nảy lên một cái. Toàn thân anh cứng đờ lại như bị điện giật. Anh không ngước lên nhìn Hà, đôi môi mỏng mím chặt lại thành một đường thẳng tắp, các khớp ngón tay đang đan vào nhau siết chặt lại đến mức trắng bệch, không còn giọt máu.

“Chị không muốn nói vòng vo tam quốc với em làm gì cho mất thời gian,” Hà tiếp tục, giọng cô đều đặn và sắc gọn. “Chị Trâm phàn nàn rằng sàn gỗ phòng ngủ của con gái chị ấy dính đầy vệt sáp, nhờn nhụa, bết rít chân và yêu cầu Sạch Nhà trưa nay phải cử người sang bảo hành gấp. Chị đã kiểm tra hệ thống điều phối của Minh: ngày hôm qua không hề có đơn đặt lịch nào từ Lexington. Chị kiểm tra tín hiệu định vị nội bộ: máy điện thoại của em phát tín hiệu dừng lại ở đúng căn hộ đó hơn bốn tiếng đồng hồ trong buổi chiều hôm qua. Em nói cho chị nghe tường tận, chuyện gì đã diễn ra ở đó?”

Không gian trong góc kho chìm vào một sự im lặng ngột ngạt đến nghẹt thở. Tiếng giọt nước rỉ tí tách từ chiếc van vòi rửa góc sân sau đập đều đều vào lòng chậu nhôm vang lên rờn rợn. Tiếng ve sầu đầu mùa râm ran từ rặng cây trứng cá bên ngoài bờ tường tôn vọng vào, càng làm cho không khí thêm phần bức bối. Phúc cúi gằm mặt xuống sát ngực áo, lồng ngực anh phập phồng sau những nhịp thở dồn dập, đứt quãng. Phải mất gần một phút trôi qua trong sự giằng xé nội tâm, anh mới khó nhọc nuốt khan một ngụm nước bọt, giọng run rẩy, nghẹn ứ nơi cổ họng:

“Em… em xin lỗi chị Hà. Chiều hôm qua em nhận làm riêng cho chị Trâm… Em không báo qua công ty.”

“Tại sao em lại nhận làm trực tiếp với khách mà không thông báo cho Minh để đưa vào lịch điều phối chung?”

Phúc ngẩng mặt lên, khóe mắt anh đã đỏ hoe từ lúc nào, gương mặt sạm nắng và gầy gò hiện rõ vẻ quẫn bách đến khốn cùng:

“Chị Trâm… chị ấy gọi thẳng vào số máy riêng của em từ chiều thứ Sáu, ngay sau lúc em với chị rời cái tòa nhà bên Phú Nhuận về. Chị ấy bảo sàn gỗ dạo này nhìn cứ xỉn xỉn mờ mờ, muốn nhờ em chủ nhật ngày nghỉ rảnh rỗi thì tạt qua lau chùi, đánh bóng lại giùm, chị ấy gửi em sáu trăm ngàn tiền mặt bồi dưỡng trực tiếp. Em… em biết nội quy công ty mình quy định ngày chủ nhật là ngày nghỉ ca để bảo dưỡng máy móc và dưỡng sức. Nhưng mà chị Hà ơi, tuần này tới hạn chót đóng tiền học kỳ hai cho thằng Bo nhà em rồi. Tiền học mẫu giáo bán trú của nó, tiền cơ sở vật chất với tiền mua thêm hai hộp sữa bột cho nó tháng này cộng lại hết gần hai triệu rưỡi. Tiền lương đợt một hôm hai mươi lăm vừa rồi, em vừa lĩnh xong là phải gửi trọn vẹn về quê ngoài Quảng Ngãi cho mẹ em đi khám lấy thuốc tiểu đường với phụ tiền mua phân bón thúc lúa cho ông già ở nhà. Trong túi quần em sáng hôm qua thực sự không còn nổi hai trăm ngàn dằn túi đổ xăng ăn cơm…”

Phúc nghẹn lời, hai bàn tay run rẩy vò nát gấu chiếc áo đồng phục màu xanh đang mặc trên người:

“Em tính quẩn… em nghĩ mình tranh thủ ngày nghỉ ba bốn tiếng buổi chiều, bỏ chút mồ hôi nước mắt ra làm để kiếm sáu trăm ngàn đóng tiền học cho con. Em nghĩ chủ nhật là ngày nghỉ của em, em bỏ công sức cá nhân ra làm kiếm tiền nuôi con chứ em không trốn ca trong tuần, không ăn bớt giờ làm việc của công ty. Khách người ta quý mến người ta mới gọi riêng nhờ vả, em cũng tiếc số tiền đó quá nên em làm liều… Em biết em sai rồi chị Hà ơi, em sai rành rành rồi…”

Hà nhìn người thợ trẻ ngồi đối diện mình. Những giọt nước mắt lăn dài trên gò má xám xịt vì khói bụi của Phúc khiến lòng cô chùng xuống một nhịp. Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, ký ức của những năm tháng cũ dội ngược về trong tâm trí cô. Đó là những ngày đầu tiên cô rời bỏ vị trí giám sát buồng phòng tại khách sạn năm sao, ôm một bọc tài liệu và hai bàn tay trắng bước ra ngoài lập nghiệp. Cô nhớ như in cảm giác đứng giữa trưa nắng Sài Gòn, trong ví chỉ còn đúng ba mươi lăm ngàn đồng, nhìn dòng xe cộ nườm nượp qua lại mà ruột gan thắt lại vì lo tiền thuê nhà, tiền thuốc men cho người thân. Cô hiểu đến tận cùng cái cảm giác nghẹt thở của một người lao động chân tay khi ngày nộp học phí của con đến gần mà túi tiền rỗng không. Cô thấu hiểu nỗi lo lắng của một người con trai cả phải gồng gánh từng đồng gửi về quê chăm sóc cha mẹ già đau ốm triền miên.

Thế nhưng, sự thấu cảm về mặt hoàn cảnh cá nhân không thể và không bao giờ được phép biến thành tấm bình phong che lấp đi lỗ hổng chết người trong ý thức trách nhiệm và ranh giới nghề nghiệp. Nếu một người làm quản trị để cho lòng trắc ẩn lấn át các nguyên tắc pháp lý căn bản, doanh nghiệp đó sẽ sụp đổ ngay từ những vết nứt vô hình nhỏ nhất.

“Phúc này, chị hiểu áp lực tiền bạc của em,” Hà thở dài nhẹ một tiếng, ánh mắt cô vẫn giữ trọn sự kiên định, nghiêm nghị. “Nếu như ngày hôm qua, em dùng đúng ngày nghỉ của em, dùng sức lao động chân chính của em, đi xe máy của em, và dùng danh xưng của một cá nhân tự do là Bùi Thành Phúc để nhận việc bên ngoài kiếm thêm tiền lo cho con cái, công ty không có quyền và chị cũng không bao giờ có tư cách cấm cản quyền mưu sinh chính đáng đó của em. Luật pháp không cấm người lao động làm thêm ngoài giờ. Nhưng em hãy nhìn lại bản thân mình xem, chiều hôm qua khi bước chân vào căn hộ của chị Trâm ở Lexington, em xuất hiện trước mặt khách hàng với tư cách gì?”

Phúc ngơ ngác, ánh mắt lạc đi, vô thức nhìn xuống lồng ngực áo của mình.

“Em mặc chiếc áo thun đồng phục này đúng không?” Hà chỉ ngón tay thẳng vào logo ba chiếc lá thêu sắc sảo trên ngực trái của anh. “Em mang theo hai chiếc xô dụng cụ bằng nhựa cứng màu ghi xám của kho? Em mang theo cây lau sàn cán nhôm dẹt chuyên dụng của công ty? Và em đã tự ý mở chiếc kệ sắt đằng kia, chiết can sáp dưỡng sàn gỗ sinh học và chai dung dịch lau sàn trung tính của công ty vào chai nhỏ mang đi làm, có đúng như vậy không?”

Gương mặt Phúc cắt không còn giọt máu. Môi anh run bần bật, giọng lắp bắp đứt quãng:

“Dạ… em… em nghĩ sẵn đồ nghề lau dọn để ở kho, với lại chai sáp dưỡng đó công ty mình còn dư nửa can từ đợt làm công trình biệt thự đợt trước nên em chiết một ít mang đi dùng… Em nghĩ trong bụng là làm xong chiều em lại mang xô với cây lau về kho cọ rửa sạch sẽ cất vào chỗ cũ, không làm hư hao mất mát gì của công ty cả…”

“Đó chính là mấu chốt của sự nhập nhằng và tranh chấp pháp lý, Phúc à!” Giọng Hà đanh thép hơn, từng lập luận sắc bén của một cựu giám sát quy trình bắt đầu bung ra, tầng tầng lớp lớp, chặt chẽ đến mức không để lại một kẽ hở nào cho sự biện minh cảm tính. “Chị Trâm gọi điện cho chị lúc tám giờ sáng nay không phải để mắng một người làm thuê tự do tên là Bùi Thành Phúc! Chị ấy gọi để mắng công ty Sạch Nhà! Chị ấy quát vào điện thoại: ‘Người là người của em, áo mang thương hiệu của em, đồ đạc máy móc hóa chất của bên em, giờ sàn nhà người ta bị loang lổ thì bên em phải chịu trách nhiệm đền bù!’ Em đã nhìn thấy cái bẫy trách nhiệm nằm ở đâu chưa?”

Phúc ngồi chết lặng, đôi mắt mở to nhìn Hà như thể vừa bị một gáo nước lạnh tạt thẳng vào mặt giữa cơn mê sảng.

“Khi em khoác chiếc áo có in logo Sạch Nhà lên người, khi em xách bộ công cụ mang bộ nhận diện chuẩn hóa của công ty bước vào nhà khách hàng, thì trong mắt chị Trâm và bất kỳ khách hàng nào khác, em không còn là một cá nhân đi làm kiếm thêm ngày nghỉ nữa. Em chính là hiện thân đại diện cho pháp nhân Sạch Nhà! Khách hàng mặc định rằng toàn bộ chất lượng ca làm đó, độ an toàn của vật liệu, và mọi sự cố phát sinh đều được bảo chứng bởi uy tín thương hiệu, quy trình kiểm soát và chính sách bảo hành dài hạn của công ty chúng ta. Chị Trâm đưa sáu trăm ngàn tiền mặt cho em đút túi riêng, nhưng khi bề mặt sàn gỗ nhà người ta gặp sự cố kỹ thuật nghiêm trọng, họ túm lấy ai để đòi bồi thường? Họ túm tóc Sạch Nhà! Em hưởng trọn vẹn lợi ích kinh tế cá nhân, nhưng em lại đẩy toàn bộ rủi ro pháp lý và tổn hại uy tín cho tập thể gánh chịu!”

Hà đứng bật dậy, những bước chân dứt khoát đưa cô tiến lại gần chiếc kệ sắt chứa hóa chất ở góc kho. Cô nhấc can nhựa màu trắng đục dung tích năm lít chứa sáp dưỡng sàn gỗ sinh học đặt mạnh xuống mặt bàn gỗ ép ngay trước mặt Phúc. Tiếng đáy can va vào mặt bàn phát ra một âm thanh trầm đục:

“Em có biết vì sao mặt sàn gỗ phòng ngủ nhà chị Trâm sáng nay lại bị ố nhờ nhờ và bết rít chân không?”

Phúc nuốt khan một ngụm nước bọt nghẹn ứ, lắc đầu trong hoang mang tột độ:

“Hôm qua… hôm qua em hút bụi sạch bong rồi em mới dùng khăn lau sáp mà chị… Em làm y hệt các bước hồi em với chị Hạnh làm ở cái biệt thự bên Thảo Điền mà…”

“Sai hoàn toàn về mặt bản chất vật liệu!” Hà gõ ngón tay trỏ dứt khoát lên nhãn mác in chữ xanh trên thân can hóa chất. “Ở căn biệt thự Thảo Điền, sàn nhà người ta là sàn gỗ tự nhiên gõ đỏ nhóm một, đã được xả nhám và chỉ lau lót một lớp dầu thực vật bảo vệ. Gỗ tự nhiên có các mao mạch rỗng li ti, nó có khả năng thẩm thấu và 'uống' lớp sáp dưỡng sinh học này để làm no thớ gỗ và tạo độ bóng sâu tự nhiên. Còn căn hộ của chị Trâm ở Lexington là sàn gỗ công nghiệp HDF phủ màng laminate oxit nhôm chống trầy xước cấp độ AC4! Bản thân lớp phủ laminate là một bề mặt trơ nhân tạo, hoàn toàn không có tính mao dẫn, không hề có lỗ xốp để thẩm thấu bất kỳ giọt dầu hay sáp hữu cơ nào cả!”

Phúc há hốc miệng, tròng mắt giãn ra khi từng thuật ngữ kỹ thuật rành rọt của Hà đập vào tai anh.

“Can sáp này là nhũ tương sáp carnauba tự nhiên kết hợp gốc sáp ong, dùng chuyên dụng cho gỗ tự nhiên chưa sơn bóng PU,” Hà tiếp tục phân tích, giọng cô rành rọt như một giảng viên đang mổ xẻ một ca tai nạn kỹ thuật. “Em mang thứ sáp nhũ tương này quét đẫm lên bề mặt trơ của màng laminate, lớp sáp hoàn toàn không ngấm được vào cốt gỗ, nó chỉ nằm trơ trọi thành một lớp màng váng mỏng dính trên bề mặt nhựa. Đêm qua, phòng ngủ đóng kín cửa, bật máy lạnh chạy liên tục ở nhiệt độ hai mươi mốt độ C, độ ẩm không khí bị hút cạn làm cho lớp sáp bị co ngót và nhũ hóa ngược. Khi gặp hơi ẩm ngưng tụ từ sàn nhà vào sáng sớm, nó biến thành từng vệt váng dầu loang lổ, nhớp nháp, bám chặt vào đế dép và bàn chân như một lớp keo dính!”

Từng lời nói của Hà như bóc trần sự thiếu hiểu biết kỹ thuật đằng sau thói quen làm việc theo quán tính. Phúc run rẩy nhìn can sáp, hai bàn tay co rúm lại.

“Nếu đây là một ca làm việc chính thức được tiếp nhận qua hệ thống của Sạch Nhà,” Hà tiếp tục, “quy trình bắt buộc của chúng ta là gì? Khách hàng phải gửi hình ảnh chụp cận cảnh bề mặt vật liệu hoặc kỹ thuật viên phải khảo sát trước. Khi nhìn thấy đó là sàn công nghiệp HDF phủ laminate, Minh sẽ không bao giờ xuất can sáp này ra khỏi kho! Minh sẽ chỉ định dùng dung dịch cồn y tế bảy mươi độ pha loãng theo tỷ lệ một mười với nước cất, kết hợp với khăn vi sợi dệt phẳng có độ ẩm dưới mười lăm phần trăm để lau khử khuẩn và làm sạch tĩnh điện, tuyệt đối nghiêm cấm việc dùng sáp phủ bóng! Nhưng vì em đi làm chui, em tự ý lấy vật tư sai chủng loại, tự ý thi công bừa bãi theo kinh nghiệm truyền miệng. Và hậu quả là gì? Vết sáp bết dính đó nếu chị Trâm sốt ruột lấy bùi nhùi sắt hay nước rửa chén chà xát lung tung, lớp màng laminate sẽ bị mài mòn và xước xát vĩnh viễn. Diện tích phòng ngủ đó ba mươi mét vuông, chi phí cạy bỏ hèm khóa để lát lại toàn bộ sàn gỗ mới là bao nhiêu tiền? Ít nhất là từ mười lăm đến hai mươi triệu đồng! Em đút túi sáu trăm ngàn tiền công, nhưng em đang treo một bản án rủi ro bồi thường hai mươi triệu đồng lên đầu của công ty!”

Cả người Phúc sụp xuống. Hai vai anh xuôi xị, đầu gục hẳn xuống ngực áo. Từng giọt nước mắt lăn dài qua cằm, rỏ xuống chiếc quần kaki bảo hộ lao động đã sờn rách ở đầu gối. Tiếng khóc nấc nghẹn ngào bật ra từ lồng ngực người thợ trẻ:

“Em… em thực sự không ngờ hậu quả nó lại ghê gớm đến mức như vậy… Em ngu dốt quá chị Hà ơi… Em cứ nghĩ đơn giản trong đầu là sáp dưỡng đồ gỗ thì sàn gỗ nào bôi lên nó cũng bóng lộn như nhau… Em tham mấy trăm ngàn bạc tiền tươi mà em làm khổ chị, làm khổ cả công ty… Chị Hà ơi, em… em có bị đuổi việc không chị? Em xin chị… chị đừng đuổi việc em… Chị trừ hết lương tháng này của em đi, hay trừ cả lương tháng sau nữa để đền tiền làm lại sàn cho chị Trâm cũng được… Miễn là chị cho em ở lại làm việc… Em ra ngoài giờ này em không biết bấu víu vào đâu để nuôi con…”

Nhìn dáng vẻ hoảng loạn, sợ hãi tột cùng của Phúc, cơn giận và sự bức bối trong lòng Hà dần dần lắng xuống. Thay vào đó là một sự tỉnh táo, lạnh lùng và chuẩn xác của một người thuyền trưởng đang chèo lái một con thuyền đi qua bãi đá ngầm.

Đuổi việc một người thợ như Phúc? Đó là việc làm dễ dàng nhất trên đời. Chỉ cần một chữ ký, một quyết định thanh lý hợp đồng lao động là xong, rũ sạch mọi rắc rối. Nhưng đuổi việc Phúc thì giải quyết được cái gì? Phúc là một lao động chân chất, chịu thương chịu khó, tay nghề cơ khí và sức vóc rất tốt, chỉ vì sự túng quẫn bủa vây và nhận thức mơ hồ về ranh giới pháp lý mà phạm sai lầm. Nếu cô dùng quyền lực của người sử dụng lao động để trừng phạt Phúc một cách thô bạo, đè bẹp anh bằng sự sợ hãi và đuổi anh ra đường, anh sẽ mang theo nỗi ấm ức và sự mặc cảm ra đi. Còn nội bộ công ty? Những người khác như Vy, như Hạnh, liệu có vì thế mà tuân thủ quy trình hơn, hay họ chỉ học cách lén lút làm ngoài luồng một cách tinh vi hơn, giấu giếm kỹ càng hơn để không bị phát hiện?

Sự kỷ luật không nằm ở đòn roi hay sự trừng phạt mang tính hủy diệt. Kỷ luật thực sự là thiết lập lại các ranh giới rõ ràng, buộc người vi phạm phải đối diện với hậu quả thực tế, và dẫn dắt họ quay trở lại trật tự chuẩn mực bằng lòng tự trọng nghề nghiệp.

Hà kéo chiếc ghế đẩu lại gần Phúc hơn một chút. Cô ngồi xuống, giọng nói trầm ấm trở lại nhưng từng lời nói đều mang sức nặng chuẩn xác:

“Phúc, ngẩng đầu lên nghe chị nói cho kỹ đây. Chị gọi em vào góc kho này nói chuyện riêng với tư cách một người chị, một người quản lý, không phải để bêu riếu em trước mặt cả đội thợ, và càng không phải để ra quyết định đuổi việc em.”

Phúc từ từ ngẩng đầu lên. Đôi mắt kèm nhèm nước mắt nhìn cô đầy vẻ ngỡ ngàng, nửa tin nửa ngờ.

“Công ty chúng ta vừa mới chật vật bước qua một chuỗi ngày giông bão thập tử nhất sinh,” Hà chậm rãi nói, từng chữ rành rọt khắc sâu vào không gian. “Chúng ta suýt chút nữa phá sản vì một cáo buộc vu khống mất cắp tài sản không có chứng cứ. Chúng ta mất đi ba hợp đồng vệ sinh định kỳ béo bở chỉ vì một đánh giá một sao cay nghiệt về mấy hạt bụi trong rãnh cửa lùa. Chúng ta vừa phải chắt bóp từng đồng, cân não từng điều khoản hợp đồng với chị Uyên bên Phú Nhuận vào chiều thứ Sáu tuần trước để giữ được dòng tiền, bảo đảm ngày hai mươi lăm hằng tháng các em đều có đủ lương gửi về quê lo cho gia đình. Chiều hôm đó, khi ông Cường quản lý tòa nhà ép thợ của chúng ta phải lau chùi không công cả cái sảnh chung rộng thênh thang, chị đã nói gì với em?”

Phúc đưa mu bàn tay quệt nước mắt, giọng lí nhí:

“Chị bảo… sức lao động của người thợ có giá trị đàng hoàng, tuyệt đối không được làm giùm, làm ẩu vô nguyên tắc…”

“Đúng! Chị đứng ra bảo vệ danh dự và sức lao động của các em trước khách hàng và đối tác, không phải là để biến Sạch Nhà thành một cái chợ dung dưỡng cho sự tùy tiện và vô kỷ luật. Sạch Nhà tồn tại được giữa đất Sài Gòn khốc liệt này là nhờ bán sự tin cậy. Khách hàng sẵn sàng trả cho chúng ta mức giá cao hơn ba mươi đến bốn mươi phần trăm so với những người giúp việc theo giờ tự do ngoài chợ, không phải vì chúng ta có đôi bàn tay khỏe hơn hay chúng ta biết lau chùi nhanh hơn họ. Người ta thuê chúng ta vì đằng sau lưng chúng ta có một quy trình kỹ thuật chuẩn xác, có sự an toàn tuyệt đối về mặt vật liệu, và có sự cam kết chịu trách nhiệm đến cùng bằng uy tín của cả một pháp nhân!”

Hà đưa tay chỉ thẳng vào logo thêu trên ngực áo của Phúc:

“Chiếc áo đồng phục này, cái tên Sạch Nhà này, không phải là một mảnh vải miễn phí mà bất kỳ ai muốn khoác lên người lúc nào cũng được! Nó là tài sản thương hiệu. Nó được đánh đổi bằng những giọt mồ hôi của chị Hạnh khi quỳ gối chà từng kẽ gạch nhà vệ sinh, bằng những đêm chị thức trắng mắt đọc tài liệu nước ngoài để viết từng trang cẩm nang tương thích vật liệu, bằng sự kiên nhẫn của chính em khi cắn răng chở máy móc cồng kềnh qua những đoạn đường ngập nước lút bánh xe. Khi em khoác nó lên người đi làm việc riêng để lấy tiền nhét vào túi cá nhân, em đang đánh cắp uy tín chung của cả tập thể để mang đi bảo chứng cho những rủi ro thiếu hiểu biết của riêng em. Đó là sự vi phạm ranh giới đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm dân sự nghiêm trọng nhất!”

Phúc cắn chặt môi đến ứa máu, hai vai run rẩy bần bật:

“Em hiểu rồi chị… Em thực sự hiểu rồi… Đầu óc em tăm tối, em chỉ nghĩ nông cạn là kiếm mấy trăm ngàn đóng tiền học cho con Bo… Em không nhìn thấy cái giá phải trả lớn đến như vậy…”

“Chị nhắc lại một lần nữa: quyền làm thêm ngoài giờ để cải thiện thu nhập là quyền hoàn toàn chính đáng của em và của tất cả mọi người. Chị không cấm, và luật pháp cũng không cho phép ai cấm cản người lao động dùng thời gian nghỉ ngơi của mình để kiếm sống,” Hà nói, giọng cô đanh thép nhưng thấu tình đạt lý đến từng chi tiết. “Nhưng ranh giới dân sự ở đây là gì? Việc riêng thì phải đứng tên riêng! Khi em nhận làm việc riêng cho chị Trâm, em phải nói rõ ràng và sòng phẳng ngay từ đầu: ‘Tôi là Bùi Thành Phúc, hôm nay là ngày nghỉ của tôi, tôi đến làm việc tự do cho chị với tư cách cá nhân, không liên quan gì đến công ty Sạch Nhà. Tôi tự chịu trách nhiệm về chất lượng và giá cả với chị.’ Khi đó, em mặc áo thun của em, em mang đồ nghề của em. Nếu mặt sàn bị hỏng, em và chị Trâm tự đối thoại, tự thỏa thuận bồi thường trách nhiệm dân sự với nhau. Em tuyệt đối không được phép kéo công ty vào gánh chịu rủi ro thay cho em, trong khi công ty không hề hay biết và không hề thu một đồng phí dịch vụ nào từ ca làm đó!”

Phúc gật đầu lia lịa, hai bàn tay vẫn siết chặt lấy nhau:

“Dạ… em hiểu thấu đáo rồi chị Hà. Lỗi này là do em trăm phần trăm. Giờ chị bảo em phải làm sao em cũng xin nghe theo, em chấp nhận mọi hình thức kỷ luật của công ty, miễn là chị đừng đuổi việc em…”

Hà với tay lấy tờ giấy A4 trắng tinh và chiếc bút bi đặt trên bàn làm việc, kéo lại gần trước mặt Phúc.

“Chúng ta sẽ giải quyết triệt để sự cố này theo đúng nguyên tắc ba bước: xử lý sự cố hiện trường, khắc phục thiệt hại vật tư, và ban hành quy chế minh bạch.”

Hà nhìn thẳng vào đôi mắt đỏ hoe của Phúc, ánh mắt cô sắc sảo nhưng không hề có sự đe dọa:

“Bước thứ nhất: Trưa nay, đúng mười một giờ, chị và em sẽ cùng sang căn hộ của chị Trâm ở Lexington. Em sẽ thay chiếc áo đồng phục này ra, mặc chiếc áo thun cá nhân của em. Chị sẽ mang theo cồn y tế bảy mươi độ pha chuẩn nồng độ, máy hút bụi khô và giẻ vi sợi dệt phẳng để hướng dẫn em kỹ thuật bóc tách từng mảng sáp thừa trên sàn laminate mà không làm tổn hại đến mép hèm khóa của ván sàn. Em sẽ là người trực tiếp quỳ xuống làm sạch lại toàn bộ căn phòng đó dưới sự giám sát kỹ thuật của chị. Chúng ta sẽ làm cho đến khi nào chị Trâm hài lòng và ký vào biên bản kiểm tra bề mặt thì mới được bước chân ra về. Em có đồng ý không?”

“Dạ em đồng ý! Em xin làm hết sức mình, chị Trâm có mắng chửi thế nào em cũng xin chịu, em sẽ lau chùi cẩn thận từng centimet vuông chừng nào chị ấy ưng ý mới thôi ạ!” Phúc đáp ngay lập tức, không một giây chần chừ hay do dự.

“Bước thứ hai: Toàn bộ lượng sáp dưỡng sinh học và dung dịch lau sàn em đã tự ý chiết từ kho mang đi hôm qua, cộng với chi phí khấu hao máy móc cho ca xử lý trưa nay, Lan sẽ kiểm tra sổ sách và tính toán định mức chi tiết theo đúng giá vốn nhập kho của công ty. Em sẽ phải thanh toán hoàn trả lại toàn bộ số tiền vật tư đó cho công ty. Tuyệt đối không có chuyện lấy tài sản chung phục vụ việc riêng mà không hoàn trả. Em có đồng ý không?”

“Dạ em đồng ý hoàn toàn! Chị cứ bảo chị Lan tính toán kỹ lưỡng, rồi trừ thẳng vào tiền phụ cấp xăng xe tháng này của em, bao nhiêu em cũng xin nộp lại đủ từng đồng từng cắc!”

“Không trừ ngầm vào phụ cấp!” Hà nghiêm giọng chấn chỉnh ngay lập tức. “Tiền công lao động của em trong tháng này vẫn sẽ được chi trả đầy đủ vào tài khoản vào đúng ngày hai mươi lăm theo đúng bảng lương và phụ lục hợp đồng đã ký kết. Còn khoản tiền vật tư em trích dùng trái phép, em sẽ phải tự tay rút tiền mặt nộp lại cho thủ quỹ Lan, và Lan sẽ xuất phiếu thu tài chính rõ ràng ghi rõ lý do hoàn trả vật tư. Trách nhiệm nào phải ra trách nhiệm đó! Không có chuyện nhập nhằng giữa tiền lương và tiền vi phạm, không cấn trừ lôm côm để rồi biến sổ sách tài chính thành một mớ bòng bong không ai kiểm soát nổi.”

Phúc nhìn Hà trân trân. Trong ánh mắt của người thợ trẻ lúc này, sự hoảng loạn và phòng thủ ban đầu đã hoàn toàn biến mất, nhường chỗ cho một sự kính phục và biết ơn sâu sắc. Anh nhận ra Hà không hề muốn dồn anh vào chân tường hay tìm cách vắt kiệt sức lao động của anh để bù đắp thiệt hại. Cô đang dạy anh bài học đắt giá nhất của một người thợ chuyên nghiệp: bài học về danh dự, sự sòng phẳng và lòng tự trọng khi đứng trước sai lầm của chính mình.

“Và bước thứ ba,” Hà kéo tờ giấy A4 lại gần, đặt đầu bút bi xuống mặt giấy, “ngay trong buổi sáng hôm nay, chị sẽ soạn thảo và ban hành một quy chế nội bộ chính thức, dán công khai tại bảng tin của kho và gửi vào nhóm vận hành của toàn bộ đội ngũ Sạch Nhà. Chúng ta sẽ tuyên bố rõ ràng với nhau: Công ty tôn trọng tuyệt đối quyền làm thêm ngoài giờ của người lao động trong các ngày nghỉ, ca nghỉ để nâng cao thu nhập chính đáng cho gia đình. Công ty không bao giờ có ý định độc quyền thời gian sống của các bạn. Tuy nhiên, nghiêm cấm tuyệt đối hành vi sử dụng áo đồng phục mang logo Sạch Nhà, công cụ dụng cụ, máy móc, hóa chất thuộc sở hữu của công ty, cũng như danh xưng của Sạch Nhà khi thực hiện các công việc riêng không có hợp đồng và mã số điều phối từ hệ thống. Bất kỳ ai vi phạm ranh giới này sẽ bị đình chỉ nhận ca ngay lập tức và xử lý kỷ luật theo thỏa ước lao động tập thể.”

Hà dừng tay bút, ngẩng đầu lên nhìn thẳng vào gương mặt sạm đen của Phúc. Ánh mắt cô chân thành, ấm áp nhưng chứa đựng một sự nghiêm cẩn sắt đá:

“Chị không muốn bất kỳ ai trong đội ngũ của chúng ta phải sống trong cảnh nghèo túng, chật vật, phải đắn đo từng hộp sữa hay bữa ăn của con cái vì đồng lương eo hẹp. Nhưng chúng ta chỉ có thể ngẩng cao đầu đi làm nghề giữa đất Sài Gòn này khi chúng ta biết tôn trọng ranh giới của sự minh bạch. Em có hiểu được lòng chị không, Phúc?”

“Em hiểu… em hiểu thấu hết rồi chị Hà ơi…” Phúc nghẹn ngào, hai bờ mi rung lên bần bật vì xúc động.

Người thợ trẻ từ từ đứng dậy khỏi chiếc ghế đẩu nhựa. Dưới ánh sáng vàng nhạt hắt qua ô cửa thông gió của gian kho, đôi bàn tay thô ráp, chai sần của anh chầm chậm đưa lên trước ngực. Anh cởi từng chiếc cúc nhựa của chiếc áo thun đồng phục màu xanh cổ vịt. Động tác của anh chậm rãi, cẩn trọng và trang nghiêm như đang thực hiện một nghi thức tạ lỗi. Phúc cởi chiếc áo đồng phục ra khỏi người, để lộ chiếc áo lót ba lỗ màu xám đã bạc phếch và sờn vai bên trong, làm lộ rõ những múi cơ săn chắc vằn vện những vết sẹo nhỏ của một đời lao động nặng nhọc.

Phúc trải chiếc áo đồng phục phẳng phiu lên mặt bàn gỗ ép mica trắng. Anh dùng hai lòng bàn tay thô ráp vuốt ve từng nếp gấp nhăn nhúm trên mặt vải cotton, nắn nót gấp gọn gàng chiếc áo lại thành một hình vuông vức ngay ngắn, đặt ngay ngắn ở chính giữa bàn, để lộ rõ biểu tượng ba chiếc lá thêu chỉ màu xanh ngọc nằm trang trọng phía trên.

Phúc ngẩng đầu nhìn thẳng vào mắt Hà. Ánh mắt anh lúc này đã lấy lại sự trong sáng, thẳng thắn và kiên định của một người lao động có tự trọng:

“Em hiểu rồi chị Hà. Từ nay làm việc cho ai, em sẽ nói rõ bằng tên của chính em.”