Đất Không Vô Chủ

Tiếng đòn gánh kẽo kẹt nghiến trên những bờ đất nứt toác cùng tiếng bước chân giẫm rầm rập trên sỏi vụn cắt ngang buổi sáng tưới nước thuần hóa của Mộc Tầm.

Mặt trời mới chỉ là một vệt ửng đỏ lờ mờ sau rặng núi Thanh Lộ nham nhở. Nắng sớm chưa đủ sức xuyên thủng làn sương xám đục ngập ngụa mùi phèn chua, mùi quặng cháy và tro xỉ bốc lên từ lòng đất sau nhiều tháng bị độc khí ngâm thối. Mộc Tầm vẫn đang quỳ gối bên mép hố thử nghiệm số một. Đầu gối anh ép chặt xuống nền đất lạnh buốt, chiếc quần vải thô rách tơi bời đã ướt sũng lớp bùn xám chì tanh nồng. Hai bàn tay thô ráp đầy những vết nứt nẻ đóng vảy đen áp hờ phía trên miệng hố, giữ cho luồng gió bấc ràn rạt khỏi tạt thẳng vào cái mầm non mong manh vừa nhú.

Dưới đáy hố, mắt sinh màu xanh ngọc bích của Tức Căn vừa trải qua một đêm dài ngâm mình trong thứ nước đệm đã được pha loãng theo tỷ lệ nghiêm ngặt. Những sợi rễ tơ màu lam nhạt, mảnh dẻo như sợi cước câu cá, đang thận trọng lần mò, bám rễ vào các kẽ nứt li ti của vỉa đá vôi mục ải. Chúng thở từng nhịp yếu ớt. Một vầng quang mờ nhạt như lân tinh lập lòe quanh đầu rễ, mỗi lần co bóp lại chắt lọc lấy từng giọt ẩm ít ỏi sót lại trong tầng bùn men gốm. Chúng còn quá non nớt, tựa như mạch máu của trẻ sơ sinh. Chỉ cần một biến động nhỏ về độ chua của dòng nước, một gáo nước mặn chưa kịp lắng cặn, hay đơn giản chỉ là một chấn động cơ học thô bạo dội qua tầng đá ngầm, toàn bộ hệ thống mạch dẫn ấy sẽ lập tức co giật, thâm đen lại rồi thối rữa chỉ trong chớp mắt.

Thế nhưng, luồng chấn động truyền qua mặt đất khô nẻ mỗi lúc một dồn dập, nặng nề và hung bạo.

"Dừng tay lại hết cho tôi! Ai cho phép các người tự tiện vác búa đập đá cắm cọc trên đất hương hỏa nhà người khác?"

Một tiếng thét lanh lảnh, đanh gọn xé toang bầu không khí ẩm mục của cánh đồng Thạch Nê.

Mộc Tầm giật mình ngẩng đầu lên, trán lấm tấm mồ hôi dù gió sớm thổi qua lạnh buốt sống lưng. Phía triền đê đất dẫn từ con đường mòn Đường Nam, hơn hai mươi bóng người gầy guộc, xơ xác đang rầm rộ kéo tới như một đám mây đen rách rưới. Họ mang theo quang gánh trĩu nặng những bao tải vá chằng vá đụp, cuốc thuổng han gỉ vác chéo ngang vai, và dẫn đầu là Vũ Liên.

Nàng mặc chiếc áo vải thô nhuộm chàm đã bạc thếch hai bên vai vì cọ xát đòn gánh qua năm tháng buôn chuyến. Gấu quần xắn cao quá bắp chân, để lộ đôi cẳng chân rắn rỏi bết đầy bùn đỏ khô quắt. Mái tóc dài đen nhánh được búi chặt sau gáy bằng một chiếc trâm tre vót vụng, làm lộ rõ đôi gò má gầy nhưng cương nghị. Đôi mắt sắc như dao cau của người đàn bà từng bươn chải khắp các xới chợ, góc bến ven sông Bến Tro quét một vòng sắc lạnh qua bãi đất vừa bị đập vỡ lớp váng xỉ quặng, rồi dừng lại trừng trừng trên bóng lưng dính đầy bụi đá xám xịt của Phạm Nghi cùng đám đinh tráng họ Trịnh.

Vũ Liên sải những bước dài dứt khoát, chiếc đòn gánh tre đực trên vai khẽ nhịp lên xuống theo từng bước chân. Nàng nhảy phắt qua con rãnh thoát nước cạn khô trơ đáy đá, đứng sững ngay trên bờ ruộng số ba. Tay phải nàng giơ cao một xấp giấy bổi dày cộp vàng ố, mép giấy đã sờn rách vì gấp mở nhiều lần nhưng góc dưới vẫn nổi bật những con dấu triện son đỏ chót:

"Phạm Nghi! Ông chỉ là người trông coi sổ sách xóm Giếng Cạn, chứ không phải quan tri huyện Bình Xuyên mà dám tự tiện định đoạt điền sản! Mời ông mở to mắt ra mà nhìn cho rõ: đây là giấy ủy quyền canh tác và trích lục hộ tịch có dấu đỏ của lý trưởng Đường Nam và ba hộ gia đình họ Tống, họ Hoàng. Thửa ruộng số ba này rộng đúng sáu sào hai thước, ranh giới chạy từ mỏm đá tai mèo kéo thẳng ra rãnh tiêu nước chung của cánh đồng, văn tự địa bộ ghi rõ tên tuổi tổ phụ người ta từ ba đời trước để lại. Các người dựa vào cái quyền gì, nương vào cái luật nào mà nửa đêm nửa hôm đem choòng sắt, búa tạ ra đập nát mặt ruộng của thân tộc chúng tôi để làm cái gọi là bãi thử cây con?"

Tiếng quát the thé nhưng đầy uy lực của Vũ Liên như một gáo nước lạnh buốt tạt thẳng vào đám thợ đang vung búa.

Hơn mười đinh tráng xóm Giếng Cạn do Trịnh Bách dẫn đầu đồng loạt sững lại giữa chừng. Những cánh tay trần cuồn cuộn cơ bắp, da dẻ xám ngoét vì bám đầy bụi đá vôi và tro than, từ từ hạ những chiếc choòng sắt và búa tạ nặng chịch xuống mặt đất. Những tiếng *cạch, cạch* khô khốc nện vào vỉa đá, làm tro xỉ bay lên mù mịt.

Phạm Nghi buông chiếc cuốc chim cắm phập lưỡi sắt sâu vào bờ đất thịt, nặng nề thở hắt ra một hơi. Ông giơ ống tay áo ngắn phủi lớp bụi xám bám đầy trên mặt, để lộ gương mặt nhăn nheo, đỏ gay vì giận dữ và kiệt sức. Ông sấn bước tới sát mép bờ ruộng số ba, ngón tay trỏ gầy guộc run rẩy chỉ thẳng vào xấp giấy bổi trên tay Vũ Liên:

"Vũ Liên! Cô đừng có vác mấy tờ giấy lộn đóng triện làng ra đây mà dọa dẫm những người ở lại bám đất! Ba cái hộ họ Tống, họ Hoàng nhà cô đã dắt díu cả đàn con đỏ bồng bế nhau bỏ làng mà đi từ đợt đại hạn năm ngoái rồi! Đất đai bỏ hoang hóa đá, cỏ gai mọc lút đầu gối người lớn, độc quặng từ trên mỏ núi rỉ xuống ngâm thối cả đất suốt mười tám tháng ròng rã, lúc đó cái họ Tống họ Hoàng ấy ở đâu? Lúc cái xóm này đói trơ cả xương sườn, mẹ già con dại phải cạo tro rơm nuốt cầm hơi qua bữa, sao không thấy bóng dáng ai mang giấy ủy quyền về mà đóng một đồng thuế đinh, mà be lấy một đoạn bờ ruộng?"

Phạm Nghi thở dốc, lồng ngực phập phồng kịch liệt sau làn áo rách tơi tả. Giọng ông khàn đặc nhưng rền vang, vọng vào vách núi đá tai mèo rồi dội ngược lại cánh đồng Thạch Nê:

"Theo lệ làng từ đời ông cha truyền lại, đất bỏ hoang quá ba vụ mùa liên tiếp thì người ở lại bám đất có quyền khai khẩn cứu đói! Hội giữ đất chúng tôi đổ mồ hôi, sôi nước mắt, mấy đứa nhỏ suýt mất mạng vì bục túi trọc tức dưới hố sâu bốn thước mới bóc được lớp đá chết này ra. Giờ các người thấy đáy giếng rỉ chút nước, thấy đất có cơ sống lại, liền chạy về vung giấy đòi ruộng à? Không có chuyện đó đâu!"

"Đúng thế! Nói hay lắm bác Nghi!" Trịnh Bách đứng phía sau gầm lên một tiếng như hổ gầm. Hai bàn tay hộ pháp của gã nắm chặt cán chiếc búa tạ đập đá nặng mười hai cân, đôi mắt vằn lên những tia máu hung hãn vì phẫn nộ. "Chúng tôi đập đá rách toạc cả da tay, thịt nát xương tan, hít tro tàn muốn rách toạc cả buồng phổi, các người vác cái xác không về đòi hưởng không chắc? Muốn cướp ruộng à? Bước qua xác đám đinh tráng họ Trịnh này đã!"

Không khí trên bờ ruộng Thạch Nê lập tức căng như dây đàn nén chặt, mùi thuốc súng vô hình như chực bùng cháy.

Phía sau lưng Vũ Liên, đám trai tráng Đường Nam—những kẻ vừa hồi hương mang theo quang gánh trĩu nặng bụi đường thiên lý—lập tức buông đòn gánh xuống đất rầm rập. Có kẻ rút chiếc đòn xóc bằng tre đực già vót nhọn hoắt dùng để xốc bao tải, có kẻ giơ xẻng sắt lên ngang ngực, mắt gườm gườm nhìn đám thợ đập đá. Một gã đàn ông vạm vỡ có vết sẹo dài vắt ngang má bên phe Đường Nam bước xéo lên một bước, cánh tay gân guốc siết chặt cán xẻng, nghiến răng ken két chỉ về phía con mương dẫn nước chạy ngoằn ngoèo từ triền đồi phía tây nam:

"Lệ làng cái nỗi gì! Lệ làng của các người to hơn luật nha môn Bình Xuyên à? Luật điền trạch rành rành chân chỉ hạt bột ra đó, đất có chủ đóng thuế đinh, có văn tự gốc thì ngàn đời vẫn là đất tư! Các người ỷ đông hiếp yếu, cậy ở lại gần giếng mà cướp đoạt mồ mả ruộng vườn của anh em di cư hả? Được thôi, ruộng số ba này các người cứ việc ôm lấy mà chôn nhau cắt rốn! Nhưng con mương dẫn nước từ mó ngầm trên đồi chảy qua gò đất Đường Nam mới xuống tới bãi Thạch Nê này. Chúng mày không trả ruộng, ngay trong nửa khắc nữa, anh em tao sẽ đắp bờ, chặn đứng dòng mương lại! Đào rãnh xẻ sang sườn đồi bên kia! Để xem cái mầm cây rễ quỷ của chúng mày sống bằng nước bọt được mấy ngày!"

"Mày dám?" Trịnh Bách gầm lên giận dữ, sấn sổ lao tới hai bước, chiếc búa tạ trên tay gã run lên bần bật, đầu búa bằng gang xám chỉ chực bổ xuống tảng đá dưới chân để dằn mặt.

"Thử xem tao có dám không!" Gã mặt sẹo không hề nao núng, vung chiếc xẻng sắt chỉ thẳng vào mặt Trịnh Bách, lưỡi xẻng sắc lẹm loang loáng ánh mai. "Đất mất thì nước cũng đừng hòng có! Cùng lắm thì chết chùm cả lũ!"

Mộc Tầm tái mét mặt mày. Cả người anh run rẩy, vội vã đứng bật dậy khỏi miệng hố thử nghiệm. Hai bàn tay dính đầy bùn men ướt và tro quặng nắm chặt lấy nhau đến mức móng tay găm sâu vào da thịt mà không thấy đau.

Cây con Tức Căn vừa mới hoàn tất quá trình dung hòa dung dịch đệm vào cuối giờ Thân hôm qua. Lớp mao mạch non nớt của rễ cây đang trong giai đoạn cực kỳ mẫn cảm, buộc phải duy trì độ ẩm liên tục bằng dòng nước mương ngọt lành từ mó ngầm trên đồi đã pha loãng với nước Giếng Cạn. Nếu con mương phía tây nam bị chặn đứng, chỉ cần dòng chảy ngắt quãng trong hai khắc, lượng nước ngọt ngào hiếm hoi xua tan phèn quặng sẽ tắt ngấm. Dưới cái nắng gắt hanh hao của vùng lòng chảo sắp sửa bốc lên vào buổi trưa, cùng lớp xỉ quặng chưa tan hết độc tính bên dưới, không quá giờ Ngọ hôm nay, những sợi rễ non màu lam kia sẽ bị sốc độc, khô cháy thành than củi.

Hai tuần bế khí suy kiệt của cây mẹ, bao nhiêu bát máu và đờm đen mà Lê Cẩn đã nôn ra trong trận ngộ độc trọc tức kinh hoàng dưới lòng giếng cạn, cùng công sức đập đá, bóc váng rách toạc thịt da của hàng chục con người xóm Giếng suốt nửa tháng qua... tất cả sẽ tan thành mây khói chỉ sau một buổi sáng cãi vã.

"Khoan đã! Dừng tay lại hết cho tôi!"

Một giọng nói trong trẻo nhưng đanh thép, lạnh lùng vang lên từ phía sau bờ rào đá dăm.

Mộc An rảo bước tiến vào giữa hai làn sóng người đang lăm lăm vũ khí đối đầu nhau. Nàng mặc bộ áo cánh màu nâu sồng gọn gàng, một tay ôm chặt cuốn sổ bìa da mộc dày cộp, tay kia xách chiếc hộp gỗ đựng bút lông, nghiên mực dã chiến cùng ống thẻ tre. Gương mặt nàng lạnh tanh không một gợn sóng, đôi mắt sáng quắc đảo qua từng người một, từ gương mặt hầm hố gân guốc của Trịnh Bách đến xấp giấy ủy quyền đóng triện son trên tay Vũ Liên.

"Bác Nghi, bác Bách, hạ búa xuống!" Mộc An cất lời. Thanh âm của nàng không quá lớn, nhưng từng chữ rành rọt, dứt khoát như tiếng đục gõ trên mặt đá. "Còn đằng kia, bà con Đường Nam, đòn xóc với xẻng sắt dựng cả xuống bờ mương. Chưa ai cướp đất của các người, và các người cũng chưa có quyền lấp mương của xóm."

Vũ Liên khẽ nhíu mày. Nàng đưa mắt nhìn cô gái nhỏ hơn mình gần chục tuổi nhưng lại toát ra một thứ khí thế bình thản đến áp đảo cả một đám đàn ông lực lưỡng đang sôi máu. Nàng hạ xấp giấy bổi xuống ngang ngực, lạnh lùng nói:

"Mộc An, tôi biết cô biết chữ, hiểu lý lẽ sổ sách trong huyện lỵ. Nhưng chuyện hôm nay là việc sống còn của thân tộc chúng tôi. Đất đai là rễ, người Đường Nam chúng tôi dạt ra ngoài đường thiên lý làm thuê cuốc mướn, tha phương cầu thực, dành dụm từng đồng bạc vụn gửi về chỉ mong có ngày quay lại cắm dùi dựng túp lều tranh. Giờ người ở lại ngang nhiên xới tung mồ mả đất đai tổ tiên họ lên làm bãi thử nghiệm rễ cây ma quỷ, mai này họ dắt díu nhau về biết lấy gì dung thân? Tôi là người nhận ủy quyền bằng xương bằng thịt, tôi không thể lùi một bước!"

"Chị Liên nói rất đúng," Mộc An thản nhiên bước đến, dừng lại ngay trên ranh giới mong manh giữa hai bên, ánh mắt bình tĩnh dừng lại trên xấp giấy bổi của Vũ Liên. "Và bác Nghi nói cũng không sai một chữ nào."

Phạm Nghi trừng mắt, tức tối kêu lên: "An! Cháu ăn nói cái kiểu gì thế? Bọn nó muốn chặn mương bóp chết cây con của xóm ta đấy! Cháu bênh người ngoài à?"

"Bác Nghi, bác nghe cháu nói hết đã," Mộc An quay sang nhìn vị quản sổ xóm giếng, giọng nàng chùng xuống nửa tông nhưng sắc lẹm như một lưỡi dao cạo. "Bác bảo đất này bỏ hoang nên người ở lại có quyền tuyên bố là đất vô chủ để canh tác cứu đói. Nghe thì thuận tai, hợp với cái bụng đang đói cồn cào của xóm ta suốt mấy tháng qua. Nhưng bác có nghĩ tới hậu quả luật pháp không? Luật điền trạch của phủ Bình Xuyên quy định rõ ràng: đất canh tác có trích lục bạ, người dân vì thiên tai loạn lạc phải tạm thời ly tán nhưng chưa quá năm năm, lại có giấy ủy quyền thân tộc rõ ràng thì tuyệt đối không được coi là đất vô chủ để thôn xóm tự tiện sung công!"

Nàng quay phắt người lại, mũi giày giẫm mạnh lên bờ đất nứt nẻ, cánh tay mảnh khảnh chỉ thẳng về phía con đường thiên lý mù mịt dẫn ra chợ Bến Tro:

"Nếu hôm nay Hội giữ đất Hạ Khê chúng ta cậy sức người đập đá, cậy thế ở lại gần nguồn nước mà tuyên bố thửa ruộng số ba này là vô chủ, thì ngày mai chị Vũ Liên và những người di cư Đường Nam bị dồn vào đường cùng sẽ làm gì? Họ sẽ làm đúng cái việc mà đám lái buôn gian manh ngoài kia đang thèm khát đến rỏ dãi: bán tống bán tháo toàn bộ văn tự gốc và giấy ủy quyền đất cho Vạn Thạch Hành của Đỗ Kính với giá vài thúng cám thiu!"

Không gian xung quanh bỗng nhiên im bặt.

Ngay cả Trịnh Bách hung hãn là thế cũng giật thót mình, chiếc búa tạ trong tay khẽ hạ thấp xuống một tấc, ánh mắt thoáng lộ vẻ kinh hoàng. Đám thợ đập đá đưa mắt nhìn nhau, những tiếng xì xào bắt đầu rộ lên rồi tắt lịm.

Mộc An nhìn thẳng vào mắt Vũ Liên, từng lời nàng thốt ra như đâm trúng tim đen của người đàn bà buôn chuyến:

"Một khi Đỗ Kính cầm trong tay văn tự chính thức có triện đỏ của huyện nha cùng trát siết nợ, lão sẽ dẫn theo nha dịch và tuần đinh có vũ trang ập xuống đây. Lúc đó, Đỗ Kính không thèm mất công đắp bờ chặn một con mương nhỏ này đâu. Lão sẽ cắm cọc sắt vây kín cả cánh đồng Thạch Nê, đuổi sạch cả người ở lại lẫn người Đường Nam ra đường cái quan! Công sức đập đá của xóm ta mất trắng, mà quyền trở về cắm dùi của thân tộc các người cũng vĩnh viễn tan thành mây khói. Cả hai bên chúng ta sẽ cùng dắt díu nhau làm nông nô không công cho thương hành. Chị Liên, đó là cái kết cục mà chị muốn mang về cho ba hộ họ Tống, họ Hoàng đấy à?"

Bàn tay cầm xấp giấy bổi của Vũ Liên khẽ run rẩy. Lớp vải áo chàm trước ngực nàng phập phồng gấp gáp.

Dưới đáy túi áo trong của nàng, một phong thư dán sáp đen mang con dấu tròn của hiệu buôn Vạn Thạch Hành vẫn đang nằm im lìm, lạnh ngắt áp sát vào da thịt. Đó là bức thư mà đích thân Đỗ Kính đã sai quản gia bí mật đưa cho nàng ba ngày trước tại một quán trọ tồi tàn bên bến sông Bến Tro. Lão hứa hẹn mua đứt toàn bộ giấy ủy quyền đất ruộng Thạch Nê với giá ba lượng bạc trắng cho mỗi sào, kèm theo điều kiện độc địa: nàng phải giúp thương hành kích động mối bất hòa, nắm trọn quyền kiểm soát con mương dẫn nước từ mó ngầm Đường Nam để bóp nghẹt xóm Giếng Cạn.

Nàng đã ngập ngừng, đã chần chừ chưa dám gật đầu vì trong sâu thẳm lương tri của một kẻ sinh ra từ đất bùn, nàng vẫn nuôi một tia hy vọng mong manh rằng mảnh đất quê hương còn có ngày hồi sinh. Những lời sắc bén của Mộc An lúc này chẳng khác nào nhát dao lột trần toàn bộ cái bẫy chết người mà nàng suýt chút nữa đã nhắm mắt bước chân vào.

Thấy Vũ Liên im lặng, bờ môi mím chặt lại đến trắng bệch, Mộc An biết nàng đã đánh trúng vào điểm mấu chốt nhất. Nàng quay sang nhìn đám thợ của xóm Giếng Cạn, rồi lại nhìn đoàn người gánh gồng xơ xác của Đường Nam:

"Chúng ta đều là người chung một dải đất lòng chảo này, cùng uống chung một mạch nước ngầm, cùng bị tiên môn xả độc quặng trên núi đẩy vào bước đường cùng. Kẻ ở lại thì phổi dính đầy tro xỉ, ho ra máu đen; người ra đi thì chịu kiếp tha phương cầu thực, chịu nhục nhằn nơi xứ lạ. Đánh nhau đến sứt đầu mẻ trán vì một mảnh đất ngậm trọc tức chưa biết sống chết ra sao, để rồi dâng không cho lũ thương nhân hút máu, có đáng không?"

"Thế... thế cô bảo chúng tôi phải làm thế nào?" Gã đàn ông mặt sẹo bên phe Đường Nam ngập ngừng buông chiếc xẻng sắt cắm phập xuống bùn, giọng điệu hung hăng ban nãy đã xẹp xuống phân nửa. "Đất là của thân tộc chúng tôi, mồ mả tổ tiên ở đấy, chúng tôi không thể để mất trắng được!"

"Không ai bắt các người phải mất trắng cả," Mộc An dứt khoát đáp lời.

Nàng ngồi thụp xuống một tảng đá xanh phẳng phiu ngay bên bờ ruộng. Nàng đặt cuốn sổ bìa da mộc lên đùi, cẩn thận kê chiếc nghiên mực dã chiến lên trên rồi rút từ trong bọc ra một tờ giấy dó dày mịn, vàng óng màu vỏ cây rừng. Động tác của nàng thuần thục và điềm tĩnh lạ lùng giữa cánh đồng lộng gió. Nàng đổ vài giọt nước trong từ ống tre nhỏ vào lòng nghiên, dùng thỏi mực tàu mài đều tay, tạo nên những tiếng *sột soạt* nhịp nhàng.

Khi mùi mực thơm thanh khiết thoảng bay trong gió sớm, lấn át đi mùi phèn chua tanh nồng của đất quặng, Mộc An chấm đẫm ngọn bút lông, ngẩng đầu nhìn cả hai bên đang nín thở chờ đợi:

"Hôm nay, trước mặt trời đất và sự chứng kiến của mười hai hộ xóm Giếng Cạn cùng đại diện Liên hộ Đường Nam, tôi lập ra bản: *Khế ước ủy thác canh tác cứu nạn*."

Ngọn bút lông trên tay Mộc An lướt thoăn thoắt trên mặt giấy dó, từng nét chữ chân phương, cứng cáp hiện ra rõ ràng:

"Điều thứ nhất: Hội giữ đất Hạ Khê công nhận toàn bộ quyền tài sản, quyền địa bạ vĩnh viễn của ba hộ họ Tống, họ Hoàng đối với sáu sào hai thước đất tại thửa ruộng số ba cánh đồng Thạch Nê. Hội tuyệt đối không tuyên bố thửa đất này là đất vô chủ, không tự ý sang tên đổi chủ, và không được dùng thửa đất này để cấn trừ bất kỳ khoản nợ nần riêng lẻ nào."

Phạm Nghi khẽ thở dài một tiếng thật sâu, bờ vai chùng xuống, nhưng ông không hề mở miệng phản đối. Nhìn những nét chữ mực đen rành mạch trên giấy, ông hiểu sâu sắc cái lý của Mộc An: giữ danh nghĩa chủ đất cho người ta thì người ta mới không cùng đường mà bán rẻ đất cho thương hành. Mất cái danh hão mà giữ được cả cánh đồng, đó là cái giá quá rẻ.

Mộc An tiếp tục lia bút, ngòi lông đưa lả lướt nhưng dứt khoát:

"Điều thứ hai: Vì hiện trạng thửa ruộng số ba bị tầng đá vôi ngậm trọc tức dày hai tấc bao phủ hoàn toàn, rễ cỏ không mọc nổi, không thể gieo cấy lúa màu nếu không có kỹ thuật tẩy độc đặc thù, ba hộ chủ đất chính thức ủy thác trọn gói quyền khai hoang, tẩy độc và canh tác tạm thời cho Hội giữ đất Hạ Khê trong thời hạn một vụ mùa cứu nạn."

Nàng ngẩng lên nhìn đám thợ đập đá của Trịnh Bách đang chăm chú lắng nghe từng lời:

"Toàn bộ chi phí nhân công đập đá, bóc váng quặng, vét mương dẫn nước, công rủi ro tiếp xúc túi trọc tức độc hại và kỹ thuật cấy dưỡng Tức Căn sẽ do Hội giữ đất Hạ Khê gánh vác toàn bộ. Chủ đất vắng mặt không phải bỏ ra một đồng bạc, không phải góp một ngày công, và tuyệt đối không phải chịu bất kỳ khoản nợ nần hay chi phí phát sinh nào nếu việc thử nghiệm tẩy độc thất bại."

Trịnh Bách nuốt nước bọt cái ực, khuôn mặt bặm trợn dãn ra trông thấy. Gã thở phào một cái rõ to. Điều khoản này bảo đảm mồ hôi nước mắt và máu của đám đinh tráng đập đá được ghi nhận thành công điểm cứu đói rõ ràng trong sổ sách của Hội, không một ai có thể cướp mất công sức của họ.

"Điều thứ ba—và là điều quan trọng nhất về việc phân chia hoa lợi sau thu hoạch," ngòi bút của Mộc An dừng lại một nhịp, mắt nàng ngước lên nhìn thẳng vào Vũ Liên: "Đổi lại công lao động nặng nhọc và rủi ro sinh mạng của người ở lại, cùng với quyền sở hữu đất đai của người ra đi: Khi vụ mùa đầu tiên trên thửa ruộng số ba thu hoạch, toàn bộ sản lượng nông sản thực tế sẽ được chia làm ba phần bằng nhau. Hội giữ đất nhận hai phần ba để trang trải công điểm cho thợ đập đá, nộp vào quỹ lương thực cứu đói xóm giếng và bù đắp chi phí bùn men gốm. Một phần ba sản lượng còn lại thuộc về ba hộ chủ đất vắng mặt, do chị Vũ Liên đại diện nhận và có trách nhiệm chuyển giao tận tay cho thân tộc họ!"

"Một phần ba?" Vũ Liên buột miệng thốt lên, đôi mắt sắc sảo lóe lên sự kinh ngạc tột độ.

Phía sau lưng nàng, đám người Đường Nam xôn xao bàn tán như ong vỡ tổ. Những ánh mắt nghi ngại, căng thẳng, hằn học ban nãy dần biến mất, thay vào đó là sự sững sờ khó tin. Họ nhìn nhau, rồi nhìn chằm chằm vào tờ giấy dó trên tay Mộc An.

Một phần ba hoa lợi của một vụ mùa trên đất đã được tẩy sạch độc tố!

Đó không phải là một con số tượng trưng để xoa dịu lòng người. Ai ở dải lòng chảo này cũng biết đất Thạch Nê trước khi bị tiên môn đầu độc từng là vùng phù sa màu mỡ bậc nhất thung lũng, năng suất lúa màu gấp đôi ruộng bậc thang trên đồi cao. Một phần ba sản lượng của sáu sào ruộng sạch bóng quặng độc đủ để nuôi sống ba gia đình người già và con trẻ suốt cả mùa đông giáp hạt nơi xóm trọ tị nạn ngoài huyện lỵ.

Mà điều kỳ diệu nhất là gì? Thân tộc họ không phải bỏ ra một giọt mồ hôi, không phải đối mặt với hiểm họa nổ túi trọc tức làm cháy rụi phổi như lão thợ đá Lê Cẩn, quyền sở hữu mảnh đất hương hỏa vẫn nguyên vẹn trên giấy trắng mực đen!

"Chị Liên," Mộc An đứng dậy, hai tay nâng tờ khế ước còn thơm nồng mùi mực đưa ra trước mặt nàng. "Nếu chị đồng ý, chị ký tên và điểm chỉ vào đây. Người Đường Nam các chị vừa bảo vệ được đất đai của tổ phụ, vừa có lương thực cứu thân nhân mà không mang tiếng phản bội làng xóm, bán đất cho phường buôn gian manh. Đổi lại, Hội chúng tôi có mặt bằng để mở rộng mạng rễ Tức Căn, và có nguồn nước thanh sạch từ con mương phía tây nam chảy qua gò Đường Nam để giữ mạng cho cây con. Cả hai bên chúng ta cùng sống sót qua mùa đông này. Còn nếu chị từ chối, chị cứ việc bảo người đắp bờ chặn mương. Nhưng tôi cam đoan với chị, một khi mầm cây này chết rũ, cánh đồng này sẽ vĩnh viễn là một bãi đá chết ngậm trọc tức, và bức thư của Đỗ Kính giấu trong vạt áo chị cũng sẽ chẳng đổi nổi một nắm cám thiu đâu!"

Vũ Liên rùng mình một cái thật mạnh, sống lưng nàng lạnh toát như vừa bị tạt một xô nước đá.

Nàng nhìn sâu vào đôi mắt đen láy, phẳng lặng như mặt giếng cổ nhưng kiên định khôn cùng của Mộc An. Rồi nàng chầm chậm đưa mắt nhìn sang Mộc Tầm đang quỳ bên hố đất xa xa, hai bàn tay thô kệch của anh vẫn cẩn thận khum lại che chắn cho đốm mầm xanh biếc đang run rẩy trước từng cơn gió lạnh. Nàng lại nhìn sang những khuôn mặt hốc hác, xám xịt vì bụi đá nhưng ánh lên khát vọng sống cháy bỏng của những người nông dân xóm Giếng Cạn.

Bán đất cho Đỗ Kính ư? Đúng là nàng sẽ cầm ngay được vài lượng bạc trắng trong tay, nhưng rồi bạc vụn cũng sẽ tan biến giữa những ngày tháng tha hương đắt đỏ nơi đất khách quê người. Đất mất đi là mất vĩnh viễn. Khi thiên tai loạn lạc ập đến, linh mạch kiệt quệ, chỉ có kẻ nắm trong tay mảnh đất sống mới có quyền hy vọng vào ngày mai. Bản khế ước này không hề cướp đoạt của ai, nó cột chặt số phận của kẻ ở lại và người ra đi vào cùng một luống cày, biến mối thù địch thành sợi dây sinh mệnh ràng buộc lấy nhau.

Không một chút do dự thêm nữa, Vũ Liên dứt khoát hạ chiếc đòn gánh trên vai xuống bờ ruộng phát ra một tiếng *thịch* trầm đục. Nàng quay phắt người lại, cất giọng đanh thép quát lớn với đám trai tráng phía sau:

"Dẹp hết đòn xóc với xẻng sắt lại cho tao! Đứa nào dám động một ngón tay vào con mương dẫn nước, tao bẻ gãy tay đứa đó!"

Đoàn người Đường Nam như trút được một tảng đá ngàn cân đè nặng trong lồng ngực. Họ thở phào nhẹ nhõm, ngoan ngoãn thu hồi nông cụ, cắm xẻng xuống bờ cỏ. Tiếng kim loại va chạm leng keng lúc này nghe nhẹ bẫng, tan vào không gian yên ả của buổi sớm.

Vũ Liên bước dứt khoát tới trước mặt Mộc An, đón lấy ngọn bút lông từ tay nàng. Bàn tay người đàn bà buôn chuyến vốn đã quen đếm tiền đồng và ghi chép sổ sách chợ phiên thoăn thoắt lướt bút ký tên mình dưới dòng chữ đại diện Liên hộ Đường Nam. Đoạn, nàng ấn mạnh ngón tay cái vào hộp mực son đỏ chót, rồi dứt khoát ấn một nốt chỉ đỏ đậm nét, tròn trịa vào góc bản khế ước:

"Vũ Liên tôi, đại diện ba hộ Tống, Hoàng, xin điểm chỉ cam kết. Một phần ba sản lượng vụ đầu, không thiếu một bát cám!"

Phạm Nghi nhìn Mộc An bằng ánh mắt thán phục khôn xiết. Ông già lau vội giọt mồ hôi nơi khóe mắt, bước lên đón lấy bút lông, nắn nót ký tên mình với tư cách đại diện Hội giữ đất Hạ Khê. Trịnh Bách ngượng ngùng bước theo sau, chiếc búa tạ đã được gác sang một bên, gã dùng ngón tay cái chai sạn nứt nẻ ấn một nốt chỉ đỏ làm người làm chứng.

Khi bản khế ước được thổi khô mực, gập đôi cẩn thận và cất gọn gàng vào ngăn kéo hộp gỗ của Mộc An, bầu không khí ngột ngạt, căng thẳng đến nghẹt thở bao trùm cánh đồng Thạch Nê suốt từ sáng sớm bỗng chốc tan biến như sương gặp nắng.

Vũ Liên nhìn sang Mộc Tầm, trên gương mặt dạn dày sương gió của nàng khẽ nở một nụ cười hiếm hoi. Nàng phủi lớp bụi bám trên tay áo chàm, quay đầu vẫy tay thật mạnh về phía rặng đồi phía sau:

"Đánh xe lại đây mau lên!"

Từ khúc quanh của con đường mòn Đường Nam, tiếng roi da vun vút cùng tiếng bánh xe nghiến trên đá sỏi vang lên. Một cỗ xe bò nặng trịch từ từ tiến ra khỏi làn sương mỏng. Trên thùng xe gỗ chắc chắn chất cao những bao tải gai buộc dây thừng cẩn thận, tỏa ra mùi thơm ngai ngái, nồng ấm của ngũ cốc khô ráo.

"Tôi không về tay không để cãi nhau tay đôi với các người," Vũ Liên cất giọng sòng phẳng, ánh mắt liếc qua Phạm Nghi. "Người Đường Nam chúng tôi đi tha hương cầu thực nhưng chưa bao giờ quên gốc gác tổ tiên. Đây là sáu bao bột mì thô, hạt tuy ráp nhưng chắc mẩy và không ngậm độc, do bà con gom góp từng đồng bạc vụn mua từ các chủ lò xay ngoài huyện lỵ Bình Xuyên mang về. Tôi giao toàn bộ số này cho Hội giữ đất để làm khẩu phần ăn cho đội thợ đập đá bóc quặng."

Trịnh Bách tròn xoe mắt nhìn những bao tải bột mì căng tròn trên xe bò, cuống họng khẽ ực một cái rõ to. Sáu bao bột mì thô! Số lương thực này đủ để mười hai hộ dân của Hội cầm cự thêm trọn vẹn một tháng trời làm việc nặng mà không phải lo bữa đói bữa no, không phải cắn răng nuốt từng miếng củ mài khô đắng ngắt chan nước chát nữa. Đám thợ đập đá quanh đó mắt sáng rực lên, những tấm lưng còng dường như thẳng dậy.

"Chưa hết đâu," Vũ Liên chỉ tay vào hai người đàn ông trung niên mang theo tay nải đựng cưa, bào, rìu bén vừa nhảy xuống sau cỗ xe bò. "Đây là bác Cả Thợ và chú Hai Mộc, hai người thợ mộc giỏi nhất của làng Đường Nam cũ. Họ mang theo đồ nghề và mấy súc gỗ lim xẻ sẵn từ trên rừng về. Họ sẽ ở lại hỗ trợ Hội đóng một hệ thống máng dẫn nước bằng gỗ lim khép kín, nối thẳng từ mó ngầm đồi tây nam vào hố thử nghiệm số một này."

Nàng bước lại gần mép hố, nhìn Mộc Tầm, giọng điệu trở nên nghiêm túc khác thường:

"Mương đất thì dễ ngấm trọc tức và tro xỉ từ các rãnh quặng xung quanh rỉ vào. Dùng máng gỗ lim ghép mộng kín mít, quét nhựa cây trám khe cẩn thận, dòng nước sạch sẽ chảy thẳng một mạch vào ruộng thử nghiệm mà không dính một giọt nước phèn chua nào. Coi như đây là phần vốn ban đầu của Liên hộ Đường Nam chúng tôi góp vào cái mầm cây non này của cậu."

Mộc Tầm đứng lặng người nhìn cỗ xe bò và những người thợ mộc già, trong lòng dâng lên một đợt sóng ấm áp khó tả, làm sống mũi anh cay cay. Anh vội vã chắp hai tay lại trước ngực, cúi đầu thật sâu trước Vũ Liên và hai người thợ mộc:

"Đa tạ chị Liên! Đa tạ bà con Đường Nam! Có máng gỗ lim ngăn tro xỉ và nguồn nước đệm quý giá này, tôi cam đoan cây con sẽ bám rễ an toàn vào vỉa đá trong ba ngày tới!"

Tiếng cười nói rộn rã, tiếng reo hò bắt đầu vang lên khắp bờ ruộng Thạch Nê, xua tan đi cái lạnh lẽo của buổi sớm mùa đông.

Bác Cả Thợ đã thoăn thoắt mở bao đồ nghề bằng da bò, tiếng cưa xẻ gỗ *xoèn xoẹt* nhịp nhàng bắt đầu cất lên. Tiếng đục đẽo mộng gỗ giòn giã hòa cùng tiếng cuốc xẻng nạo vét lòng rãnh của đám trai tráng hai phe vừa mới ban nãy còn chực lao vào ăn thua đủ bằng đòn xóc và búa tạ. Giờ đây, họ kề vai sát cánh bên nhau, cùng chuyền tay nhau những súc gỗ lim nặng trịch.

Mộc Tầm quay trở lại bên hố đất, lòng nhẹ bẫng. Anh cẩn thận múc từng gáo nước đệm trong vắt từ chiếc chậu sành men rạn, nhẹ nhàng rưới quanh bầu rễ Tức Căn.

Dưới lớp bùn mịn màng, dường như cảm nhận được dòng sinh khí mới đang cuộn chảy trên mặt đất, những sợi rễ non màu lam khẽ lay động. Chúng vươn dài ra thêm nửa phân, cắm sâu vào khe nứt đá vôi mủn, tỏa ra một vầng sáng xanh ngọc bích êm dịu, kiên cường đẩy lùi những mảng xỉ quặng đen đúa xung quanh.

Một tháng cầm cự mới đầy hy vọng đã chính thức mở ra trước mắt họ. Bản khế ước ủy thác khôn khéo của Mộc An không chỉ cứu sống một mầm cây non nớt đang bên bờ vực khô cháy, mà còn vừa dựng lên một tấm lá chắn thép vô hình bảo vệ toàn bộ cánh đồng Thạch Nê trước dã tâm thâu tóm của Đỗ Kính và hiệu buôn Vạn Thạch Hành.

Thế nhưng, niềm hân hoan của xóm giềng chưa kịp lắng xuống trọn vẹn thì từ phía cuối con đường thiên lý—nơi con đường đá dăm dẫn thẳng ra huyện lỵ Bình Xuyên cắt ngang qua lối vào lòng chảo—tiếng chuông đồng leng keng rộn rã bỗng vang lên giòn giã, dồn dập giữa màn sương ban mai đang tan dần.

Bụi đường bốc lên cuồn cuộn dưới bốn vó ngựa phi nước kiệu.

Một cỗ xe ngựa hai tầng trang nghiêm, sơn son thếp vàng bóng loáng, trên nóc cắm lá cờ hiệu màu vàng rực thêu hình La Bàn Tầm Mạch bát quái của Ty Địa sư phủ Bình Xuyên, đang rẽ màn tro xám, băng băng tiến thẳng về phía thung lũng Hạ Khê.