Gieo hạt mùa xuân

Mảnh đất hoang đầy sỏi đá sau dãy phòng học của Trường Tiểu học Hải Bình bốc lên mùi vôi vữa mục nát, mùi cát nung và cỏ khô hăng nồng dưới nắng sớm tháng Ba.

Gió biển từ phía rặng phi lao phòng hộ ngoài bãi ngang thổi thốc qua khoảng trống giữa hai dãy tường bao, cuốn theo những đám vụn lá gai khô khốc lăn tròn lạo xạo trên nền gạch vỡ. Nơi này từng là bãi tập kết vật liệu khi người ta sửa sang lại dãy phòng học năm gian từ hơn chục năm trước, rồi bị bỏ quên qua bao mùa mưa nắng bão bùng. Cỏ chỉ, gai tàu và những bụi trinh nữ dại bám rễ chằng chịt, đan bện thành từng búi dày cộm trong các khe nứt của lớp đất thịt pha cát xám ngoét. Lẫn dưới thảm gai góc ấy là tầng tầng lớp lớp gạch chỉ vụn, ngói vỡ rêu phong, mảnh bát đĩa sứt mẻ và vỏ nghêu, vỏ sò hóa thạch ken đặc, tạo thành một tấm giáp cằn cỗi trơ lỳ trước sương muối và nắng gắt.

Trần Ngọc Vân đứng ở mép hiên đầu hồi, vạt áo sơ mi màu xanh lơ đã bạc trắng nơi bờ vai bay phần phật trong từng luồng gió sớm. Cô nhìn chăm chú vào mảnh đất rộng chừng hai trăm mét vuông trước mặt, ngón tay siết chặt tập giáo án bọc bìa xi măng đã sờn rách bốn góc. Mấy hôm trước, trong cuộc họp hội đồng sư phạm mở rộng ở xã, người ta lại mang những con số lạnh lùng trong báo cáo biến động dân số ra bàn thảo. Năm học tới, Hải Bình có nguy cơ không gom đủ chỉ tiêu tuyển sinh cho hai lớp một. Những gia đình trẻ ở dải đất ven biển này cứ sau mỗi mùa biển thất bát lại lục tục dắt díu nhau rời xóm Cát, xóm Mũi, gom góp chút hành lý ít ỏi rồi nhảy lên những chuyến xe khách đường dài đi vào các khu công nghiệp Bình Dương, Đồng Nai, hoặc dạt lên các đô thị vệ tinh quanh tỉnh lỵ. Họ để lại sau lưng những nếp nhà ngói xám xịt chỉ còn người già và những đứa trẻ còi cọc lớn lên trong tiếng thở dài. Những phòng học cấp bốn từng rộn rã tiếng đọc bài đồng thanh giờ đây thưa thớt dần, bàn ghế gỗ dán xếp dồn vào góc phòng phủ bụi mờ.

Tin đồn sáp nhập trường Hải Bình về trường liên cấp trên thị trấn huyện lơ lửng trên đầu họ suốt từ đầu mùa khô như một đám mây giông nặng trĩu. Nếu điều đó xảy ra, ngôi trường làng này sẽ bị hạ cấp thành một điểm trường lẻ quạnh quẽ, chỉ mở cửa vài ba lớp ghép cầm chừng trước khi bị xóa sổ hoàn toàn khỏi bản đồ giáo dục của huyện.

Vân không cam lòng nhìn mái trường nơi ba thế hệ dân chài từng học chữ rơi vào cảnh điêu tàn hoang phế. Cô muốn lũ trẻ có một lý do thật cụ thể, một điểm tựa hữu hình để gắn bó với mảnh đất chôn nhau cắt rốn này, một điều gì đó sống động và chân thực hơn những hình ảnh mô phỏng ba chiều vô cảm trong bộ sách giáo khoa số hóa mà xã vừa trang bị. Một khu vườn sinh học thực nghiệm — nơi những đứa trẻ mười tuổi có thể tự tay xới từng tấc đất pha cát, gom từng mảnh đá nhọn, gieo những hạt đậu, mầm cải và hồi hộp chờ đợi sự sống đội lớp đất khô cằn nhú lên dưới nắng mai.

Nhưng sức lực của một cô giáo trẻ cùng mười lăm đứa học trò tiểu học mảnh khảnh làm sao kham nổi lớp đất chai cứng như đá tảng kia? Đất An Hải vào cữ tháng Ba khô khốc đến nứt toác chân chim, tầng đất mặt bị nén chặt bởi vôi vữa và rễ ngầm của rặng phi lao cổ thụ, chỉ cần giáng vài nhát cuốc là lưỡi thép tóe lửa, dội ngược vào cổ tay ê ẩm, rên lên từng hồi ken két bất lực.

Ý nghĩ ấy vừa lóe lên đã thôi thúc Vân dắt chiếc xe đạp khung nhôm cũ kỹ ra khỏi cổng trường. Tiếng xích xe khô dầu kêu lách cách theo từng vòng đạp vội vã của cô hướng về phía xóm Cát.

***

Tại khoảng sân rợp bóng cây thuốc nam nhà bà Tạ Thị Lành, không khí buổi sáng yên ả đến mức nghe rõ cả tiếng ve gió râm ran rền rĩ ngoài rào giâm bụt và tiếng lá sa kê rụng giòn tan trên mặt đất.

Dưới giàn mướp hương vừa gượng dậy sau trận dông muối dữ dội tuần trước, G-7 — cỗ máy mà bà cụ quen miệng gọi bằng cái tên cộc lốc là Gió — đang đứng bất động ở chế độ chờ tiết kiệm điện áp tối đa. Thân thể nó trông như một phế tích cơ khí vừa được trục vớt từ đáy biển lên. Ổ bi trục xoay ở đầu gối chân phải vẫn còn kẹt cứng những hạt cát thạch anh mịn, khiến mỗi bước nhấc chân trong sân đều phát ra âm thanh rít trèo trẹo như kim loại bị mài mòn trực tiếp lên đá mài. Khối pin lithium-iron phosphate mười lăm năm tuổi nằm sâu trong lồng ngực chỉ duy trì được mức điện áp lẹt đẹt quanh ngưỡng bốn mươi phần trăm, bởi trạm sạc dã chiến tận dụng từ tấm quang điện cũ của gia đình không đủ cung cấp cường độ dòng điện tiêu chuẩn. Trên cẳng tay trái bằng hợp kim magie đã xỉn màu, vết chém sâu hoắm do nhát cuốc của Minh gây ra trong đêm hỗn loạn dạo nọ vẫn còn hằn nguyên một rãnh đen sì, để lộ những sợi cáp đồng điều khiển đứt ngậm, cháy xém, làm tê liệt hoàn toàn khớp gập của ngón út và ngón áp út.

Tạ Hoàng Minh đang ngồi xổm bên cạnh cỗ máy, chiếc tua-vít cách điện kẹp lỏng lẻo giữa hai kẽ ngón tay cáu bẩn dầu mỡ. Mắt anh dán chặt vào màn hình máy tính xách tay cá nhân kê tạm bợ trên chiếc ghế đẩu bằng gỗ mít. Giao diện phần mềm phân tích mã nhị phân đang chạy từng dòng dữ liệu giải mã sơ đồ mạch điện phức tạp của con chip xử lý Khôi-Nguyên 7X — một dòng vi xử lý kiến trúc mạng nơ-ron bán sinh học đời 2043 từng được tôn vinh là đỉnh cao công nghệ nhưng nay đã bị các tập đoàn khai tử để dọn đường cho kỷ nguyên điện toán lượng tử hóa.

Sau khi thẳng thừng ký vào biên bản từ chối gói dịch vụ thu hồi và xóa sạch bộ nhớ của đại diện kỹ thuật tập đoàn Tân Mạch, Minh tự đẩy mình vào một thế cờ hiểm nghèo không lối thoát. Bản thông báo đóng dấu đỏ của Đội Kiểm định Kỹ thuật Nông nghiệp Liên vùng ghi rõ: sau ba mươi ngày, nếu cỗ máy G-7 không vượt qua được bài kiểm tra chỉ số an toàn vận hành thực địa theo quy chuẩn mới hoặc không có giấy chứng nhận tương thích hệ thống của nhà sản xuất, nó sẽ bị cưỡng chế thu hồi và đưa vào lò nghiền phế liệu công nghiệp. Đối với một kỹ sư phần mềm vừa thất nghiệp, phải trốn chạy khỏi guồng quay áp bức vô nhân đạo của những văn phòng máy lạnh trên thành phố như anh, việc tự tay chế tạo một lõi ghép tín hiệu bắc cầu để vừa duy trì phân vùng ký ức thích nghi của cỗ máy, vừa đáp ứng các ngưỡng ngắt dòng an toàn khắt khe chẳng khác nào việc dùng tay không vá lại một tấm lưới rách giữa tâm bão.

Tiếng chuông xe đạp lanh canh giòn giã ngoài ngõ cắt ngang chuỗi suy nghĩ rối bời của Minh.

Bà Lành đang ngồi lặt mớ rau ngót vừa hái ngoài vườn bên bậc thềm đá, ngẩng đầu lên nheo nheo đôi mắt đục mờ vì chứng đục thủy tinh thể:

“Kìa, cô Vân. Đi đâu mà mồ hôi mồ kê nhễ nhại sớm thế con? Nay trường được nghỉ cuối tuần à?”

Vân dựng chiếc xe đạp cà tàng vào gốc cây ổi sẻ bên bờ giậu, bước thoăn thoắt vào khoảng sân gạch rêu phong. Nụ cười của cô giáo làng rạng rỡ, làm sáng bừng cả khoảng sân cát ẩm ướt còn vương mùi lá mục và hơi sương mai chưa tan hết:

“Dạ con chào bà Lành, chào anh Minh. Nay thứ Bảy, trường không có tiết chính khóa bà ạ. Con sang đây... thực tình là muốn mạo muội làm phiền bà với anh Minh một việc lớn.”

Vân kéo chiếc ghế gỗ thấp ngồi xuống cạnh mẹ già của xóm, tự nhiên đón lấy rổ rau ngót trên tay bà, mười đầu ngón tay thoăn thoắt tuốt từng cọng lá xanh mướt thả vào chiếc rổ tre đặt giữa hai người. Đôi mắt trong veo của cô kín đáo liếc sang cỗ máy rỉ sét đang đứng lặng thinh như một pho tượng cổ. Ánh nhìn của Vân dừng lại khá lâu ở khớp gối trầy xước loang lổ vết ô-xy hóa và những mối hàn thô kệch chắp vá trên lồng ngực máy, nhưng tuyệt nhiên không hề gợn lên vẻ ghê sợ hay bài xích như cái cách dân buôn bán ngoài chợ cá huyện thường nhìn cỗ máy phế thải này.

“Chuyện là ban giám hiệu trường Hải Bình đang muốn mở một khu vườn sinh học thực nghiệm nho nhỏ phía sau dãy lớp học năm gian, bà ạ,” Vân từ tốn giãi bày, giọng nói trầm ấm, rành rọt từng tiếng quen thuộc của người đứng trên bục giảng. “Mấy đứa nhỏ xóm mình bây giờ tan trường về nhà là chúi mũi vào mấy cái màn hình điện thoại cũ của ba mẹ, đến ngọn rau muống nước với ngọn cỏ chỉ khác nhau thế nào tụi nó cũng lơ mơ. Con bàn với cô hiệu phó cho tụi nhỏ tự tay vỡ đất, cuốc luống trồng ít đậu cô ve với cải bẹ mào gà. Nhưng khổ nỗi miếng đất sau trường đá sỏi nhiều quá, toàn xà bần với gốc phi lao cũ chôn sâu cả thước dưới đất cát, sức mười mấy đứa học trò lớp bốn lớp năm cào bới không xuể. Con nghe ngoài chợ mấy chị khen con Gió nhà mình làm đất khéo lắm, nhặt cỏ tỉ mỉ hơn cả người lớn, nên con sang đây xin phép bà cho trường mượn Gió một buổi sáng để giúp tụi nhỏ xới lớp đất mặt.”

Bà Lành nghe xong, những nếp nhăn sâu hoắm nơi khóe mắt dãn ra hiền từ. Bà đưa bàn tay gầy guộc run rẩy vuốt nhẹ lên ống quần lấm lem cát trắng của đứa cháu nội, rồi lại nhìn sang cỗ máy đang chìm trong chế độ ngủ đông:

“Gớm, chuyện giúp con nít học hành, làm quen với cây cỏ thì có gì mà phiền hà hả cô giáo. Bà thì bà ưng cái bụng rồi đó. Con Gió nó ở nhà với bà tối ngày quanh quẩn mấy gốc thuốc nam cũng buồn, nó nghe mùi đất cát là nó thích lắm. Nhưng mà cô Vân phải hỏi ý anh Minh kìa. Mấy bữa nay ảnh cứ bảo máy nó đang trục trặc ruột gan, pin yếu máy giật, đụng đâu hỏng đó, phải có thợ theo canh chừng từng bước mới yên tâm được.”

Minh buông chiếc tua-vít xuống mặt bàn gỗ nghe cạch một tiếng, đứng dậy phủi đám bụi cát bám trên đầu gối quần bò. Anh nhìn cô giáo trẻ với vẻ thận trọng, khắt khe cố hữu của một lập trình viên hệ thống vốn chỉ quen đánh giá thế giới qua các bảng phân tích rủi ro và xác suất lỗi:

“Cô Vân này, tôi nói thật để cô thông cảm, cỗ máy G-7 này hiện thời hoàn toàn không đáp ứng tiêu chuẩn an toàn để đưa vào không gian giáo dục công cộng, nhất là nơi có trẻ nhỏ. Hệ thống cơ khí của nó đã rệu rã nghiêm trọng, ổ bi kẹt hạt thạch anh mặn, cụm cáp điều khiển ngón tay tê liệt một phần, còn con chip điều khiển trung tâm thì đã hết hạn bảo hành kỹ thuật từ cả chục năm trước. Quan trọng nhất là nó không có cảm biến quét vùng an toàn đa hướng theo tiêu chuẩn ISO mới. Lũ trẻ con vốn hiếu động, lỡ chúng xô đẩy nhau chạy quẩn quanh sau lưng máy, trong khi cánh tay kim loại của nó nặng gần năm mươi cân đang vung cuốc thì chỉ cần một xung trễ phần nghìn giây cũng đủ gây ra tai nạn thảm khốc.”

Vân không hề nao núng trước những thuật ngữ cơ khí lạnh lùng và cái lắc đầu dứt khoát của Minh. Cô ngước nhìn anh, ánh mắt bình thản, kiên định đến mức khiến một người quen phòng thủ như Minh bỗng thấy lúng túng, phải vờ quay đi kiểm tra đầu nối cáp sạc:

“Tôi hiểu hết những rủi ro anh Minh vừa nói. Nhưng tôi không định để cỗ máy làm việc một mình. Tôi đã sinh hoạt kỹ với lớp, quy định khoảng cách an toàn nghiêm ngặt rồi. Hơn nữa, hôm nay tôi muốn cho tụi nhỏ thấy máy móc nông nghiệp thực sự làm việc như thế nào trong đời sống, thấy được sự nhọc nhằn của sắt thép khi cày ải đất cát, chứ không phải chỉ là những mô hình đồ họa ba chiều bóng bẩy, vô hồn trên máy tính tính bảng. Nếu anh Minh thấy chưa yên tâm... thì tôi tha thiết mời anh đi cùng cỗ máy. Anh đi theo giám sát trực tiếp, tay cầm thiết bị ngắt khẩn cấp. Vừa để bảo vệ tụi nhỏ, vừa có môi trường tải thực tế để anh kiểm tra xem cỗ máy còn chạy được đến đâu. Như vậy được không anh?”

Minh ngập ngừng, ngón tay mân mê đầu cáp chẩn đoán USB-C. Nhìn gương mặt đầy vẻ kiên trì nhưng tuyệt đối không chút van nài của Vân, rồi bắt gặp ánh mắt lặng lẽ, đượm buồn của bà nội đang nhìn mình từ bậc thềm, anh khẽ thở dài một hơi qua kẽ răng. Thực lòng, việc đưa G-7 vào một chu trình vận hành nặng ngoài thực địa cũng chính là cơ hội duy nhất để anh đo đạc dữ liệu dòng tải và kiểm tra xem phân vùng thích nghi của chip Khôi-Nguyên phản ứng thế nào khi phải xử lý đa tác vụ trong môi trường không định hình, trước khi đoàn thanh tra liên vùng ập đến.

“Được rồi,” Minh thỏa hiệp, với tay lấy chiếc ba lô vải dù sờn mép đựng máy tính bảng chẩn đoán, bộ cờ-lê tròng và công tắc ngắt mạch vô tuyến. “Nhưng chúng ta thống nhất trước: cỗ máy này chỉ đảm nhận việc cày thô và bứng gốc cây lớn. Bất cứ lúc nào tôi nhận thấy thông số dòng tải nhiệt của động cơ vượt ngưỡng ba mươi tám độ hoặc độ trễ phản hồi vượt quá hai trăm mili-giây, tôi sẽ ấn nút ngắt mạch cưỡng bức ngay tức khắc. Cô phải bảo đảm lũ trẻ răm rắp nghe hiệu lệnh, không được tự ý bước vào phạm vi ba mét tính từ tâm máy.”

“Nhất trí với anh!” Vân nở nụ cười rạng rỡ, đứng phắt dậy phủi sạch những vụn lá rau ngót dính trên vạt áo lơ.

Bà Lành nhìn theo hai người, móm mém cười để lộ hàm răng rụng gần hết:

“Gió ơi, đi phụ cô giáo dạy học nghe con. Nhẹ chân nhẹ tay thôi đấy, con nít xóm mình nó mỏng manh như nhánh rau ngót non vậy đó!”

Hệ thống điều khiển của Gió khẽ rùng mình. Dải đèn tín hiệu dạng hạt lúa trên vòm trán sắt chớp nháy hai nhịp màu xanh lục nhạt. Trong tầng sâu nhất của bộ nhớ logic, dòng lệnh mới lập tức được nạp vào bảng phân vùng xử lý nhiệm vụ ngắn hạn:

`[MỤC TIÊU MỚI: HỖ TRỢ TRƯỜNG TIỂU HỌC HẢI BÌNH]` `[NGƯỜI ỦY THÁC: TRẦN NGỌC VÂN - PHÂN LOẠI: NHÂN VIÊN GIÁO DỤC NÔNG THÔN]` `[GIÁM SÁT KỸ THUẬT HIỆN TRƯỜNG: TẠ HOÀNG MINH]` `[MỨC ƯU TIÊN: CẤP 2 - ĐỨNG SAU MỤC TIÊU BẢO TỒN VƯỜN THUỐC BÀ LÀNH]`

Cỗ máy phát ra một chuỗi âm thanh rè đục, trầm khàn như tiếng còi tàu biển từ xa vọng lại:

“Xác nhận... tiếp nhận mục tiêu dọn đất canh tác. Khởi động hệ thống dẫn động... di chuyển đến tọa độ mới.”

Nó xoay trục khung chậu kim loại nặng nề, lê chiếc chân phải khập khiễng rít lên từng hồi khô khốc trên nền cát xốp, chậm rãi bám theo sau bánh xe đạp của Vân và những bước chân dứt khoát của Minh, hướng về phía con đường đất đỏ dẫn vào trường làng.

***

Khi G-7 bước qua cánh cổng sắt rỉ sét hoen ố vì gió mặn của Trường Tiểu học Hải Bình, một hồi chuông điện rền vang báo hiệu giờ ngoại khóa buổi sáng bắt đầu.

Khoảng mười lăm đứa trẻ lớp bốn và lớp năm, đứa đội mũ tai bèo rộng vành, đứa đội nón lá rách chóp, tay xách những chiếc xô nhựa màu đỏ chói và những lưỡi xẻng làm vườn mini bằng sắt tây, ùa ra từ dãy hành lang rợp bóng hoa giấy đỏ rực. Nhưng ngay khoảnh khắc nhìn thấy một khối kim loại đồ sộ cao gần một mét tám, lớp sơn lót xám xịt tróc lở từng mảng lớn để lộ những mảng rỉ sét đỏ quạch và phát ra tiếng bơm dầu thủy lực phì phò nặng nhọc, lũ trẻ đồng loạt khựng lại. Tiếng cười đùa lịm tắt. Một vài đứa nhút nhát lập tức lùi thụt lại sau lưng cô giáo, hai bàn tay túm chặt lấy vạt áo Vân, mắt mở to tròn xoe đầy vẻ sợ hãi như vừa thấy một con quái vật sắt bước ra từ đống phế liệu.

Trong đám đông đang co cụm lại ấy, một cậu bé có nước da ngăm đen bóng nhẫy vì nắng biển, mặc chiếc áo phông đỏ đã sờn rách ở nách và lấm lem bụi phấn, bước hẳn lên phía trước hàng quân. Cậu bé chừng mười tuổi, đôi mắt đen láy, sáng quắc như mắt chim cắt vùng bãi bồi. Đó là Lê Gia Bảo, đứa trẻ nghịch ngợm và bướng bỉnh nhất khối tiểu học. Thay vì lùi lại, Bảo dán chặt mắt vào cánh tay kim loại to lớn của Gió, nơi những đường ống dẫn dầu bằng cao su đen nhánh chạy dọc theo khung thép như những đường gân máu nổi cộm.

“Cô Vân ơi! Con robot này giống y xì mấy con robot bốc dỡ container ngoài cảng cá Cửa Lớn ghê!” Bảo reo to lên, ngón tay trỏ đen nhẻm chỉ thẳng vào ngực cỗ máy. “Nhưng mà sao nhìn nó cũ mèm thế cô? Chân bên phải nó đi cà nhắc kìa, nghe kèn kẹt như xe bò chở muối của ông Bảy!”

“Bảo, đứng lùi lại vạch vôi cô kẻ ngay,” Vân nghiêm giọng chấn chỉnh, nhưng bàn tay vẫn âu yếm vỗ nhẹ lên bờ vai gầy nhô cao của cậu học trò nhỏ. “Đây là bạn Gió, trợ thủ làm vườn của gia đình bà Lành ở xóm Cát. Hôm nay cô mượn bạn Gió sang giúp lớp mình dọn dẹp mảnh đất hoang phía sau trường. Cả lớp tuyệt đối nghe hiệu lệnh của cô và chú Minh, phải giữ khoảng cách an toàn tối thiểu ba mét theo đúng nội quy cô vừa dặn trên lớp, các con rõ chưa?”

“Rõ rồi ạ!” Lũ trẻ đồng thanh đáp, nhưng những ánh mắt tò mò, háo hức vẫn không ngừng liếc trộm từng cử động lắc lư của khối kim loại khổng lồ.

Minh bước lại gần mép mảnh đất hoang, mở máy tính bảng chuyên dụng, bật camera quang phổ quét nhanh địa hình thực địa. Mặt đất sau dãy phòng học quả thực là một thách thức nghiệt ngã đối với bất kỳ hệ thống canh tác nông nghiệp nào: tầng đất mặt bị nén chặt bởi hỗn hợp cát thạch anh pha đất sét chai cứng như bê tông non, mật độ sỏi đá và mảnh ngói vỡ chiếm tỷ lệ áp đảo, xen lẫn chằng chịt rễ ngầm của ba gốc phi lao cổ thụ đã bị đốn hạ từ nhiều năm trước, ăn sâu xuống lòng đất hơn nửa mét. Nếu chỉ dùng sức người với những chiếc cuốc chim cùn mòn của nhà trường, một tiểu đội thanh niên lực lưỡng cũng phải mất ít nhất hai ngày ròng rã mới mong xới tơi nổi lớp bề mặt này.

“Độ nén đất tầng mặt: 4,2 kg/cm². Mật độ dị vật sỏi đá: ba mươi hai phần trăm,” Minh nhìn vào biểu đồ màu hiển thị trên màn hình, đọc to các thông số kỹ thuật với giọng khô khan, đều đều. “Nếu kích hoạt chế độ tự động tối ưu hóa của hệ điều hành AgriCore 4.2, hệ thống sẽ tiêu tốn khoảng mười tám phần trăm dung lượng pin còn lại để hoàn thành việc cày ải diện tích hai trăm mét vuông này trong vòng hai mươi lăm phút. Cô Vân, cô lùa lũ trẻ lùi hẳn ra mép bóng râm của cây bàng đi. Tôi bắt đầu phát lệnh chạy máy.”

Minh bấm nút xác nhận trên bảng điều khiển phụ đeo lủng lẳng bên hông.

Ngay lập tức, âm thanh cơ khí phát ra từ lồng ngực Gió biến đổi hoàn toàn. Bộ biến tần trong khối pin LiFePO4 rít lên từng hồi chói óc xé toang bầu không khí tĩnh mịch của sân trường khi dòng tải điện phóng vọt từ năm ampe lên ba mươi lăm ampe trong tích tắc. Hệ điều hành nông nghiệp công nghiệp AgriCore 4.2 lập tức chiếm quyền kiểm soát toàn bộ mạng lưới truyền động. Đối với một thuật toán được viết ra trong thời kỳ cơ giới hóa cực đoan nhằm phục vụ các đại nông trường chuyên canh vô tận, mảnh đất hai trăm mét vuông này chỉ đơn thuần là một “bề mặt chướng ngại vật cần nhanh chóng giải phóng sinh khối lạ và san phẳng mặt bằng”.

*Xoẹt! Keng!*

Cánh tay cơ khí bên phải của Gió gắn lưỡi xới bằng thép tôi cứng vung lên một góc chín mươi độ, xé toạc không khí rồi cắm phập xuống nền đất cứng với một lực ép thủy lực lên tới gần hai tấn. Đất đá nổ lốp đốp dưới mũi thép sắc lẹm. Không một động tác thừa, không một nhịp ngập ngừng, cỗ máy xoay hông dứt khoát, sải những bước dài nặng nề mặc cho khớp gối chân phải rít lên từng hồi ken két nghe nhức óc. Lưỡi xới thép ngoạm sâu vào lòng đất, lật tung từng mảng đất chai cứng như đá tảng lên bề mặt, nghiền vụn những hòn đất sét khô khốc thành bột mịn, hất tung những tảng gạch vỡ to bằng bàn tay dạt sang hai bên rãnh cày như những món đồ chơi trẻ con.

Bụi đất xám xịt mù mịt bốc lên cuồn cuộn dưới cái nắng gay gắt của buổi sớm. Khối động cơ thủy lực của Gió gầm rền vang dội, át cả tiếng sóng biển ngoài rặng phi lao. Chỉ trong vòng chưa đầy mười phút ngắn ngủi, một nửa mảnh đất hoang cằn cỗi đã biến dạng hoàn toàn: cỏ gai, rễ cây dại bị bới bật gốc gom thành từng đống thẳng thớm bên bờ tường bao, tầng đất dưới sâu ba mươi phân được cày xới tơi xốp một cách lạ kỳ, và những đường rãnh thoát nước thẳng tắp như kẻ chỉ bắt đầu lộ rõ với độ sai lệch không quá vài milimét. Một màn trình diễn hiệu suất công nghiệp hoàn hảo, lạnh lùng, chính xác và triệt để đến mức tàn nhẫn.

Minh dán mắt vào các thông số đo xung nhịp trên màn hình máy tính bảng, khẽ gật đầu lộ vẻ thỏa mãn của một người làm chủ công nghệ:

“Tốc độ xử lý cơ học đạt ngưỡng tối đa. Thuật toán điều khiển của Tân Mạch mười lăm năm trước vẫn giữ nguyên sự vượt trội tuyệt đối về mặt công suất. Cứ đà này chỉ mười lăm phút nữa là toàn bộ mặt bằng hoàn tất đóng luống chuẩn công nghiệp, lũ trẻ chỉ việc đi theo rải hạt giống xuống là xong xuôi công việc.”

Thế nhưng, khi Minh ngẩng đầu lên tìm kiếm sự đồng thuận, anh hoàn toàn không nhìn thấy bất kỳ nét hào hứng, khâm phục hay trầm trồ nào trên gương mặt cô giáo Vân cũng như đám học trò nhỏ.

Cả mười lăm đứa trẻ đang đứng nép sát vào nhau dưới bóng râm của cây bàng già, vai chạm vai co cụm lại như một đàn gà con ngơ ngác trước bóng đen của loài diều hâu. Những chiếc xẻng sắt mini màu đỏ buông thõng bên sườn, những chiếc xô nhựa rỗng tuếch nằm lăn lóc dưới đất cát. Những đôi mắt thơ ngây mở to trừng trừng nhìn vào khoảng đất mù mịt bụi cát với vẻ khiếp nhược và hoàn toàn xa lạ. Chúng không tìm thấy bất kỳ khe hở nào dành cho sự hiện diện của mình trong cái guồng quay cơ khí cuồng bạo, lạnh lùng và chuẩn xác đến từng milimét kia. Mảnh đất trước mắt chúng lúc này không còn là một khu vườn để khám phá, để vỗ về, mà đã biến thành một công trường cơ giới gầm rú đe dọa, nơi sự tham gia vụng về của con người trở thành một thứ lỗi thừa thãi đáng bị loại trừ.

Cậu bé Lê Gia Bảo bặm chặt môi, bàn tay nắm chặt cán chiếc xẻng nhỏ đến mức các đốt ngón tay trắng bệch ra. Cậu nhìn đống đất đang bị cỗ máy lật tung lên một cách vô cảm, rồi nhìn xuống đôi bàn chân trần bấm chặt trên nền gạch vỡ của mình, đôi vai gầy chùng hẳn xuống trong nỗi thất vọng cay đắng.

“Dừng lại! Anh Minh, tắt máy đi! Ngắt chế độ làm việc của nó ngay lập tức!”

Tiếng thét của Vân vang lên gấp gáp, sắc lẹm, xé toang tiếng gầm rú cơ khí của động cơ thủy lực.

Minh giật nảy mình, theo phản xạ của một kỹ sư vận hành, ngón tay cái anh lập tức đè sập nút bấm khẩn cấp màu đỏ thẫm trên thiết bị cầm tay.

*Phì... xì... xì...*

Hệ thống van xả áp suất thủy lực của Gió nhả khí nén phì phì qua các ống tiêu giảm thanh. Lưỡi xới bằng thép tôi cứng khựng lại giữa không trung, lơ lửng cách mặt đất cát chỉ chừng năm phân. Bụi đất mịt mù dần dần lắng xuống trong một không gian tĩnh lặng đến ngột ngạt, chỉ còn nghe tiếng gió biển lào xào qua kẽ lá phi lao. Cỗ máy đứng sững sờ giữa mảnh đất đã bị cày xới nham nhở một nửa, thấu kính cảm biến quang học trên mặt máy chuyển từ màu vàng cam cảnh báo sang màu xanh lam ngơ ngác, chớp nháy vô định.

Minh cau mày bước vội tới, giọng anh không giấu nổi vẻ bực dọc và khó hiểu:

“Cô Vân làm cái gì thế? Hệ thống đang vận hành ở điểm tối ưu công suất, mô-men xoắn không hề quá tải! Đang cày dở mà cô ngắt dòng đột ngột thế này, lúc khởi động lại dòng điện cảm ứng khởi động sẽ sụt áp rất hại cho mấy cell pin yếu đấy!”

Vân không buồn nhìn Minh. Cô bước những bước dài qua lớp đất xốp vừa bị xới tung, lớp bụi cát mịn lún ngập qua mắt cá chân, đi thẳng đến trước mặt khối kim loại khổng lồ đang thở phì phò những làn hơi nóng rực. Nhìn lớp sơn lưng tróc lở từng mảng, nhìn thấu kính quang học lấm lem bụi đất xám xịt của cỗ máy, lồng ngực cô phập phồng vì xúc động, nhưng ánh mắt nhìn nó lại ngập tràn vẻ dịu dàng pha lẫn nét xót xa.

“Anh Minh này,” Vân quay người lại, nhìn thẳng vào mắt người kỹ sư trẻ, giọng cô hạ thấp xuống nhưng từng từ từng chữ lại vang lên thấm thía giữa khoảng sân trường vắng lặng. “Mục đích hôm nay chúng ta dẫn lũ trẻ ra mảnh đất này là để làm gì? Có phải nhà trường đang cần thu hoạch năm tạ đậu cô ve đem ra chợ huyện bán lấy tiền nộp ngân sách không?”

Minh sững sờ, bờ môi mấp máy nhưng không thốt nên lời trước câu hỏi đột ngột ấy.

Vân bước lại gần anh hơn một bước, chỉ tay về phía đàn học trò đang đứng nép dưới bóng râm:

“Không phải, anh Minh ạ. Mục đích của mảnh đất này sinh ra không phải để đo đếm bằng năng suất hay thời gian hoàn thành. Nếu chỉ cần đất phẳng phiu, luống cao thẳng tắp, tôi đã nhờ chiếc máy ủi của xã ngoài kia gạt một đường ba mươi phút là xong trắng. Tôi đưa tụi nhỏ ra đây là để bàn tay chúng được chạm vào đất cát quê mình. Để chúng biết lớp đất cằn cỗi này cứng cỏi ra sao, rễ cây gai tàu bám dai dẳng thế nào. Để khi tự tay một đứa trẻ mười tuổi cúi xuống bới một cái hốc nhỏ, thả một hạt mầm xuống và lấp đất lại, tối về nằm ngủ chúng mới hồi hộp mơ thấy ngày mai mầm cây đội đất nhú lên.”

Giọng cô giáo làng hơi nghẹn lại, nhưng ánh mắt vẫn rực lên một ngọn lửa kiên định lạ thường:

“Anh nhìn tụi nhỏ xem kìa. Nếu cỗ máy của anh cứ hùng hục làm hết mọi việc thoăn thoắt, hoàn hảo và lạnh lùng như một cái máy chém như thế, thì mười lăm đứa trẻ kia đứng đây để làm gì? Chúng sẽ học được điều gì ngoài cảm giác thấy mình nhỏ bé, vô dụng và thừa thãi trước sắt thép? Chúng sẽ nghĩ thiên nhiên là một thứ chướng ngại vật cần dùng máy móc thô bạo nghiền nát, còn con người chỉ việc đứng bên lề nhìn ngắm. Giúp đỡ một đứa trẻ lớn lên không bao giờ có nghĩa là làm thay hoàn toàn cho nó, anh có hiểu không?”

Minh đứng chết trân tại chỗ, chiếc máy tính bảng trên tay anh bỗng chốc trở nên nặng nề như một khối đá tảng. Từng lời nói của Vân như những nhát búa gõ mạnh vào thành trì tư duy logic thực dụng mà anh đã dày công xây dựng suốt gần chục năm làm việc trong các công ty phần mềm ở đô thị. Ở thế giới đó, mọi dòng mã, mọi thuật toán sinh ra chỉ nhằm phụng sự một mục tiêu duy nhất: tối ưu hóa thời gian, triệt tiêu sự chậm chạp, loại bỏ hoàn toàn sự can thiệp đầy rủi ro và vụng về của con người để đạt tới năng suất cơ giới tuyệt đối. Nhưng ở mảnh đất nghèo nàn đầy cát mặn này, giá trị của sự sống dường như lại nằm chính ở những thao tác vụng về, chậm rãi, đầy nhẫn nại và chan chứa tình người ấy.

Vân quay người lại, bước đến đối diện trực tiếp với hộp cảm biến âm thanh nằm dưới lồng ngực rỉ sét của Gió. Bất chấp bụi bặm và hơi nóng cơ khí đang tỏa ra hầm hập, cô nhẹ nhàng đặt một bàn tay ấm áp, trần trụi lên lớp vỏ hợp kim lạnh ngắt bên sườn cỗ máy:

“Gió này, tôi biết bạn làm việc rất giỏi, bạn rất khỏe và rất chăm chỉ. Nhưng hôm nay, ở đây, bạn không phải là một cỗ máy công nghiệp đi cày thuê khoán việc. Hôm nay, bạn là một người bạn lớn, một người thầy hỗ trợ các em nhỏ trường Hải Bình. Bạn có thể làm việc chậm lại, thật chậm lại... để làm cùng với tụi nhỏ được không?”

Một chuỗi tín hiệu xung nhịp điện áp cao chạy loạn xạ dọc theo các đường bus dữ liệu của bo mạch vi xử lý Khôi-Nguyên 7X.

Hệ điều hành nông nghiệp AgriCore 4.2 lập tức bắn ra hàng loạt thông báo cảnh báo màu đỏ chớp nháy liên tục trên thanh ghi trạng thái:

`[CẢNH BÁO HỆ THỐNG: GIẢM TỐC ĐỘ VẬN HÀNH DẪN ĐẾN HIỆU SUẤT NĂNG LƯỢNG GIẢM 64%]` `[CẢNH BÁO KỸ THUẬT: PHƯƠNG PHÁP CANH TÁC THỦ CÔNG GÂY LỆCH CHUẨN ĐỘ SÂU ĐÓNG LUỐNG]` `[YÊU CẦU ĐIỀU HÀNH: TÁI LẬP CHẾ ĐỘ TỰ ĐỘNG TỐI ƯU HÓA]`

Thế nhưng, sâu bên dưới tầng kiến trúc điều hành công nghiệp khô cứng ấy, phân vùng nhớ thích nghi 128 MB — nơi lưu trữ từng vạt nắng sớm trên giàn mướp của bà Lành, vị mặn của gió dông muối, ánh mắt rầu rĩ của ông Tư bên gốc cải bẹ già cỗi, và cả những bài học vô danh về giá trị của sự chở che — bất ngờ kích hoạt một xung lệnh ghi đè cưỡng bức ở cấp độ phần cứng:

`[TIẾP NHẬN ĐỊNH NGHĨA MỚI: NGUYÊN TẮC GIÁO DỤC DỰA TRÊN TRẢI NGHIỆM SINH HỌC]` `[TÁI CẤU TRÚC BIẾN SỐ 'CHĂM SÓC': KHÔNG PHẢI THAY THẾ, MÀ LÀ ĐỒNG HÀNH VÀ NÂNG ĐỠ]` `[KÍCH HOẠT TIỂU TRÌNH: CHẾ ĐỘ HỖ TRỢ CHẬM RÃI (PATIENT-SUPPORT-MODE)]`

Dải đèn tín hiệu trên vòm trán Gió chớp nháy hai nhịp màu xanh ngọc bích êm dịu. Tiếng bơm dầu thủy lực gầm rú trong khoang máy dịu hẳn xuống, chuyển thành một tiếng ro ro trầm ấm, đều đặn như tiếng thở dài khoan thai của biển cả lúc triều êm. Cánh tay thép từ từ hạ lưỡi xới xuống, khẽ khàng cắm đầu mũi thép vào lớp cát xốp, không còn tạo ra bất kỳ luồng áp lực đe dọa nào.

Gió phát ra âm thanh qua chiếc màng loa kim loại đã thủng một góc, nhịp điệu phát âm chậm rãi, ngắt quãng nhưng mang một âm sắc hòa hoãn lạ kỳ:

“Hệ thống... ghi nhận nguyên tắc vận hành mới. Giảm công suất động lực xuống... mười lăm phần trăm. Chuyển đổi trạng thái sang... hỗ trợ thực địa thủ công. Xin mời... các nhân sự sinh học nhỏ tuổi... tiếp cận khu vực canh tác.”

Vân mỉm cười rạng rỡ, khóe mắt lấp lánh niềm vui. Cô quay người lại, vẫy mạnh hai cánh tay về phía gốc cây bàng già:

“Bảo ơi! Các con mang xẻng lại đây với bạn Gió nào!”

***

Lũ trẻ ngập ngừng bước từng bước dè dặt ra khỏi bóng râm, nhưng khi thấy cỗ máy sắt khổng lồ đứng im lìm như một tảng đá hiền hòa giữa vạt đất xốp, nỗi e sợ ban đầu nhanh chóng tan biến như bọt sóng, nhường chỗ cho sự hiếu kỳ vô tận của lứa tuổi học trò.

Minh không can thiệp ngắt nguồn nữa. Anh chậm rãi gấp chiếc máy tính bảng lại, đút vào ngăn phụ của ba lô rồi khoanh tay đứng tựa lưng vào thân cây bàng xù xì, im lặng quan sát. Trong lồng ngực người kỹ sư trẻ dâng lên một cảm giác rung động kỳ lạ khó tả khi tận mắt chứng kiến cỗ máy phế thải mà giới công nghệ thành thị từng coi là rác rưởi đang tự uốn nắn từng thuật toán, tự điều chỉnh từng xung nhịp điện áp để hòa nhập vào nhịp sống non nớt của con người.

Gió không còn vung lưỡi xới xáo tung đất cát nữa. Nó di chuyển từng bước cực kỳ cẩn trọng, mỗi lần nhấc chiếc chân phải khuyết tật lên đều tính toán kỹ lưỡng điểm tiếp xúc của bàn chân thép xuống mặt đất để không làm rung chuyển lớp đất cát nơi lũ trẻ đang đứng. Thân hình đồ sộ, xám xịt của nó xoay một góc chếch về hướng Đông, cố ý dùng chiếc lưng kim loại to bản làm một tấm bình phong chắn nắng, tạo ra một vệt bóng râm rộng lớn và mát rượi che phủ trọn vẹn lên luống đất nơi ba đứa trẻ đang ngồi xổm bới cỏ.

Hai cánh tay kim loại nặng nề của nó giờ đây biến thành một cái giá đỡ đa năng vô cùng vững chãi. Khớp khuỷu tay phải gập lại một góc vuông hoàn hảo, móc nhẹ vào quai hai chiếc xô nhựa màu đỏ đầy ắp nước ngọt mà bọn trẻ vừa múc từ bể nước mưa của trường lên. Khi một cô bé học sinh lớp bốn có thân hình nhỏ thó với tay không tới quai xô, Gió khẽ rùng mình, hạ thấp khớp vai xuống đúng mười hai centimet, giữ cho mặt nước trong xô thăng bằng tuyệt đối, không sánh ra ngoài một giọt nào dù khớp máy vẫn run lên bần bật vì thiếu dầu bôi trơn.

“Các cậu nhìn này! Cánh tay nó có khớp xoay tròn được ba trăm sáu mươi độ luôn nè!”

Lê Gia Bảo là đứa bạo dạn nhất. Cậu bé không chỉ lúi húi nhặt cỏ mà còn lượn lờ quanh cỗ máy như một chú chim sẻ tò mò. Đôi bàn tay nhỏ xíu lấm lem bùn đất của Bảo đánh bạo chạm vào lớp vỏ sắt xù xì ở cẳng tay Gió, rồi ngón tay cậu dừng lại ở một chiếc hộp kim loại hình chữ nhật nhỏ gắn trên cổ tay máy.

“Anh Minh ơi! Cái hộp nhỏ xíu có hai cái râu sắt chìa ra này dùng để làm gì thế anh?” Bảo ngẩng đầu hỏi to về phía gốc cây bàng.

Minh chưa kịp lên tiếng thì chiếc màng loa rè của Gió đã tự động phát ra âm thanh giải đáp:

“Đây là... cảm biến điện trở dung tích tầng nông. Chức năng chính: phân tích độ ẩm và độ mặn tầng rễ của đất canh tác. Đơn vị đo lường: phần trăm.”

Bảo tròn xoe mắt, hai cánh mũi phập phồng thích thú:

“Oa! Nó biết nói chuyện đàng hoàng kìa! Cậu biết đo độ ẩm thật hả Gió? Thế đất ở chỗ chân tớ đứng có trồng được hạt giống đậu của cô Vân phát không?”

Gió từ từ hạ cánh tay xuống, cắm nhẹ hai que kim loại của que dò cảm biến vào lớp cát sâu khoảng mười phân ngay trước mũi chân Bảo. Dải đèn tín hiệu trên cổ tay máy chớp chớp nhịp màu vàng nhạt:

“Độ ẩm tầng mặt: ba mươi hai phần trăm. Nồng độ muối hòa tan: không phẩy một phần trăm. Kết luận phân tích: đất thiếu hụt độ ẩm nghiêm trọng, nhưng nằm trong ngưỡng dung sai sinh trưởng của loài thực vật *Phaseolus vulgaris* — thường gọi là cây đậu cô ve. Cần bổ sung tối thiểu ba trăm mililit nước sạch ngay sau khi hoàn thành thao tác gieo hạt.”

Lũ trẻ xung quanh nghe thấy cỗ máy đọc vanh vách tên khoa học của cây đậu liền ồ lên kinh ngạc, thích thú vỗ tay bôm bốp làm kinh động cả mấy con chim sâu đang chuyền cành trên cây bàng. Cậu bé Bảo cười toe toét, hai má đỏ ửng lên vì nắng gió biển:

“Gió thông minh thiệt đó! Giỏi hơn cả cái điện thoại thông minh hay bị đơ của mẹ tớ ngoài chợ!”

Cậu bé thọc tay vào túi chiếc quần đùi lấm lem, cẩn thận móc ra một nắm hạt đậu cô ve màu tím thẫm mẩy tròn mà cô Vân vừa chia cho từng đứa lúc đầu buổi. Nhưng khi ngồi thụp xuống luống đất xốp, Bảo lại lúng túng. Cậu dùng cả ngón tay trỏ đen nhẻm chọc một lỗ sâu hoắm xuống tận lớp đất sét xám xịt bên dưới, định bụng thả hạt đậu xuống tận đáy hốc.

“Khoan đã, Bảo,” Vân đang lúi húi nhặt đá gần đó vội ngẩng lên nhắc nhở. “Vùi hạt sâu quá như thế thì hạt không lấy đủ dưỡng khí để nảy mầm đâu con, gặp mưa rào là hạt bị thối ủng ngay trong đất đấy.”

Bảo gãi đầu bối rối, nhìn cái lỗ sâu hoắm rồi nhìn hạt đậu trong lòng bàn tay: “Dạ, nhưng con không biết sâu chừng nào là vừa vặn cô ơi...”

Đúng lúc đó, một bóng đen to lớn, mát rượi chầm chậm phủ trùm lên người cậu bé.

Gió hạ thấp toàn bộ trọng tâm cơ thể, từ từ quỳ một chân gối cơ khí xuống lớp đất cát. Tiếng khớp thép nghiến ken két khẽ vang lên trong lồng ngực nhưng cỗ máy khống chế gia tốc cực kỳ mượt mà. Bàn tay cơ khí khổng lồ — nơi từng nhấc bổng những tảng đá nặng cả tạ — chầm chậm xòe ra trước mặt Bảo. Ngón trỏ và ngón cái bằng thép bọc cao su chịu mòn nhẹ nhàng, chuẩn xác kẹp lấy một hạt đậu duy nhất từ trong lòng bàn tay nhỏ nhắn của cậu bé. Cử chỉ chuẩn xác và thanh thoát đến mức tuyệt đối không làm trầy xước lớp vỏ hạt tím mỏng manh.

Gió dùng đầu ngón tay sắt vạch nhẹ lên mặt luống một cái hốc nông tròn trịa, rồi đưa ngón trỏ kim loại của chính nó đặt nằm ngang cạnh miệng hốc, sau đó nghiêng đầu cảm biến quang học nhìn sang bàn tay lem bùn của Bảo:

“Quy tắc canh tác sinh thái học... số 04,” Gió phát âm từng tiếng rõ ràng, trầm tĩnh và đầy kiên nhẫn. “Độ sâu gieo hạt tối ưu... bằng hai lần đường kính của hạt giống. Tương đương... đúng hai đốt ngón tay trỏ của người dùng Lê Gia Bảo. Như thế này.”

Nói rồi, cỗ máy nhẹ nhàng thả hạt đậu vào hốc đất nông vừa vạch, rồi dùng mặt phẳng kim loại trơn nhẵn của ngón tay gạt một lớp đất cát mịn mỏng tang phủ kín hạt mầm, ấn nhẹ một lực vừa đúng ba niu-tơn để giữ ẩm mà không làm nén chặt đất.

Bảo dán mắt nhìn từng cử động chậm rãi, mẫu mực của cỗ máy, đôi mắt sáng ngời lên vì đã thấu hiểu nguyên lý. Cậu bé bắt chước y hệt: cẩn thận đặt hai đốt ngón tay trỏ của mình xuống mặt đất để đo cữ, tạo thành một cái hốc nhỏ xinh xắn cách hạt của Gió đúng một gang tay, đặt hạt mầm thứ hai vào rồi khẽ khàng vun lớp đất mịn phủ lên trên.

“Như vầy là đúng bài rồi phải không Gió?” Bảo ngước mặt lên hỏi, giọng tràn đầy vẻ hãnh diện.

Gió quét thấu kính quang học qua luống đất vừa gieo, phân tích hình thái bề mặt và độ sâu lớp phủ:

“Độ sâu đo đạc: hai mươi mốt milimét. Vị trí hạt mầm: tối ưu. Người dùng Lê Gia Bảo... đã hoàn thành chính xác thao tác gieo mầm sinh học.”

“Hoan hô!” Bảo nhảy cẫng lên reo hò ầm ĩ, hai tay giơ cao chiếc xẻng sắt: “Tớ làm đúng rồi! Gió công nhận tớ làm tối ưu rồi nhé!”

Dưới sự chỉ dẫn ân cần của cô giáo Vân và sự nâng đỡ kiên nhẫn, chuẩn xác của Gió, bầu không khí sau dãy phòng học hoang tàn biến thành một ngày hội lao động rộn rã tiếng cười. Lũ trẻ tự động chia nhau thành từng nhóm nhỏ: nhóm thì cặm cụi nhặt từng mảnh gạch vỡ ném vào sọt rác, nhóm dùng xẻng nhỏ đắp bờ bao giữ nước quanh từng luống rau, nhóm cẩn thận đo từng “hai đốt ngón tay” để gửi những hạt mầm xuống lòng đất ấm.

Mảnh đất hoang cằn cỗi bốc mùi vôi mục buổi sớm giờ đây đã hoàn toàn lột xác. Nơi này không có những đường cày phẳng lỳ tăm tắp, lạnh lùng như một nông trường cơ giới hóa cao độ; những luống đất do chính bàn tay non nớt của lũ trẻ vun đắp có chỗ hơi lượn sóng, mép luống có chỗ còn gồ ghề vương vãi vài cọng cỏ khô sót lại. Nhưng đó là một khu vườn ngập tràn hơi thở của sự sống. Tầng đất tơi xốp ngậm đầy hơi ẩm từ những gáo nước ngọt mát lành mà lũ trẻ chắt chiu tưới lên từng gốc mầm, tỏa ra mùi ngai ngái, nồng nàn và phì nhiêu của đất mẹ ven biển vừa được đánh thức sau những tháng năm dài bị bỏ quên trong quên lãng.

***

Gần trưa, nắng bắt đầu chói chang và gay gắt hơn. Gió biển thổi mỗi lúc một mạnh, mang theo vị mặn chát đặc trưng của vùng bãi ngang thổi lùa qua những tàn lá bàng xanh ngắt, làm xao xác cả một góc sân trường.

Minh bước lại gần Vân, chìa ra một chai nước khoáng mát lạnh mà anh vừa tạt qua căng-tin của trường mua vội.

“Cảm ơn anh Minh,” Vân đón lấy chai nước, những giọt mồ hôi lấm tấm trên vầng trán thanh tú làm bết dính những lọn tóc mai mềm mại vào hai bên thái dương. Cô đứng tựa vào bờ tường hoa giấy, đưa mắt ngắm nhìn luống đất vừa hoàn thành nơi những hạt mầm đang yên nằm dưới cát. Niềm vui lấp lánh trong mắt cô, nhưng chỉ thoáng chốc sau, một nét âu lo quen thuộc lại chùng xuống trên đôi chân mày thanh tú.

“Sao thế cô Vân? Mọi việc êm xuôi cả rồi, bọn trẻ làm rất tốt, mà trông cô có vẻ trĩu nặng tâm tư thế?” Minh hỏi, giọng điệu của anh lúc này đã mềm mỏng, gần gũi hơn rất nhiều so với vẻ xơ cứng lúc sáng sớm.

Vân khẽ thở dài một tiếng, ánh mắt hướng về dãy phòng học cấp bốn năm gian với những mảng tường vôi lở loét để lộ cả hàng gạch đỏ đã xỉn màu:

“Tôi đang tự hỏi... không biết đến mùa thu hoạch lứa đậu này, lũ trẻ có còn được ở lại đây để cùng nhau hái quả hay không. Chiều hôm qua, Phòng Giáo dục huyện lại gửi công văn hỏa tốc về việc khảo sát thực trạng cơ sở vật chất để chuẩn bị cho đề án sáp nhập. Sĩ số trường mình tụt nhanh quá anh Minh à. Mấy phụ huynh lớp năm vừa rồi đã đến gặp tôi xin rút học bạ để đưa con vào Bình Dương theo cha mẹ làm công nhân may. Cứ cái đà này, sang năm học mới, trường Hải Bình chắc chắn sẽ bị xóa tên, dồn hết về trường liên cấp trên huyện cách đây hơn mười cây số đường đê.”

Minh im lặng lắng nghe, bàn tay vô thức siết chặt chiếc cờ-lê trong túi áo. Là một người từng tìm mọi cách trốn chạy khỏi dải đất cằn cỗi này để chen chúc tìm chỗ đứng trong những tòa tháp kính chọc trời ở đô thị, anh hiểu quá rõ cái quy luật đào thải nghiệt ngã của dòng người di cư. Nhưng nhìn những gương mặt lấm lem bùn đất đang cười đùa giòn giã ngoài kia, anh bỗng thấy lồng ngực mình nghẹn đắng.

“Nếu trường làng bị giải thể, xóm Cát này sẽ thực sự chết mòn,” Vân nói tiếp, giọng cô nghẹn ngào nhưng ánh mắt vẫn ánh lên sự kiên cường không chịu khuất phục. “Làng quê mà không còn tiếng trẻ con ê a đọc bài thì chỉ còn là nơi chờ chết của những người già tàn tạ. Tôi cố mở khu vườn này, cố giữ từng buổi học thực nghiệm lấm lem bùn đất thế này... là muốn neo giữ lại một chút ký ức sống động cho tụi nhỏ. Để dù sau này hoàn cảnh xô đẩy chúng có phải dạt đi bất cứ phương trời nào, chúng vẫn luôn nhớ rằng ở mảnh đất chôn nhau cắt rốn của mình, dưới lớp cát mặn khô cằn này, sự sống vẫn có thể đâm chồi nảy lộc nếu con người ta biết kiên nhẫn, biết cúi xuống nâng niu và yêu thương nó.”

Minh ngước nhìn cô giáo trẻ. Sự kiên trì đầy chất mộc mạc của Vân hoàn toàn không phải là thứ khẩu hiệu lý tưởng hóa viển vông trong các hội thảo giáo dục rỗng tuếch, mà là một lòng quả cảm thầm lặng, bám rễ sâu bền vào mảnh đất này — hệt như cái cách bà nội anh bám lấy từng gốc thuốc nam trong vườn, hệt như cái cách cỗ máy Gió kiên quyết không chịu đầu hàng trước những dòng lệnh cưỡng chế thanh lý của tập đoàn Tân Mạch.

“Trường Hải Bình sẽ không bị giải thể đâu,” Minh buột miệng nói, giọng anh dứt khoát và chắc nịch hơn cả những gì chính anh có thể hình dung. “Chúng ta sẽ tìm ra cách giữ lại ngôi trường này. Cả về mặt thủ tục vận động lẫn các giải pháp kỹ thuật nông nghiệp thích ứng.”

Vân ngước nhìn anh, thoáng chút sững sờ ngạc nhiên rồi nở một nụ cười rạng rỡ, ấm áp như vạt nắng tháng Ba:

“Cảm ơn anh Minh. Tôi tin anh.”

Lúc này, hồi chuông tan buổi ngoại khóa vang lên giòn giã. Lũ trẻ bắt đầu thu dọn xẻng, xô, ríu rít dắt nhau ra khu vực vòi nước mưa rửa sạch bùn đất trên chân tay để chuẩn bị tan trường về nhà.

G-7 vẫn đứng bất động ở mép luống đất vừa hoàn thành. Khối pin LiFePO4 của nó đã tụt sâu xuống ngưỡng mười chín phần trăm, phát ra những tiếng bíp cảnh báo ngắt quãng, yếu ớt trong khoang ngực kim loại. Toàn thân cỗ máy phủ đầy một lớp bụi đất xám ngoét và những vệt bùn non do lũ trẻ vô tình làm bắn lên trong lúc tranh nhau tưới nước. Nó trông tơi tả, nhếch nhác và rệu rã như một phế phẩm cơ khí sau một trận đòn nặng nề, nhưng sâu trong ống kính cảm biến quang học của nó, toàn bộ dữ liệu hình ảnh, âm thanh và chuyển động của buổi sáng hôm nay đã được nén lại cẩn thận, lưu trữ vĩnh viễn vào một tệp tin đặc biệt mang tên: `HAI_BINH_XUAN_2043_01`.

Cậu bé Lê Gia Bảo là người cuối cùng nán lại mảnh vườn. Đôi dép tổ ong rách mũi của cậu ướt sũng nước mưa, hai ống quần đùi xắn tít lên tận bẹn để lộ đôi cẳng chân khẳng khiu chi chít những vết muỗi đốt đã khô đầu. Cậu bé chạy vòng qua luống đất xốp, dừng lại thật gần bên cạnh cỗ máy, ngước khuôn mặt ngăm đen đầy mồ hôi lên nhìn vào khuôn mặt sắt bất động của Gió.

“Này, Gió ơi,” Bảo thì thào, giọng nói thật khẽ như sợ cô Vân đứng đằng xa nghe thấy.

Thấu kính cảm biến của Gió khẽ chớp một vệt sáng xanh lơ mờ nhạt, trục cổ máy chuyển động rù rù hạ thấp góc quan sát xuống ngang tầm mắt cậu bé:

“Xác nhận... nhận diện đối tượng sinh học: Lê Gia Bảo. Hệ thống đang lắng nghe.”

Bảo giấu hai bàn tay ra sau lưng một lát, rồi ngập ngừng chìa ra một vật nhỏ bé. Đó là một bông hoa giấy màu vàng tươi được gấp bằng một mẩu giấy thủ công kẻ ô ly của học trò, các nếp gấp còn vụng về, méo mó và một góc cánh hoa còn dính chút mực tím lem luốc.

Cậu bé kiễng hẳn gót chân lên, cẩn thận nhét bông hoa giấy vào một khe hở nhỏ của chiếc hộc chứa đồ nghề sửa chữa nông nghiệp nằm ngay bên hông sườn rỉ sét của cỗ máy.

“Cho cậu cái này nè,” Bảo toe toét cười, để lộ hai chiếc răng cửa bị sún một nửa trông vô cùng ngộ nghĩnh. “Cảm ơn cậu hôm nay đã đứng che nắng cho tụi tớ, lại còn chỉ tớ cách gieo hạt đậu đúng hai đốt ngón tay nữa nhé. Sáng mai tớ lại xin phép mẹ xách xô ra đây tưới nước cho mấy hạt mầm của tụi mình. Cậu nhớ giữ kỹ bông hoa này trong bụng, đừng làm rơi đấy nhé!”

Nói dứt lời, cậu bé quay người chạy tót về phía cổng trường, đôi dép tổ ong giẫm lẹp bẹp trên nền gạch vỡ hòa cùng tiếng cười đùa rộn rã của bè bạn vang vọng giữa buổi trưa tháng Ba chan hòa nắng ấm.

Trong khoang ngực kim loại sâu thẳm của Gió, cảm biến lực siêu nhạy ghi nhận một vật thể lạ có khối lượng vô cùng nhỏ bé — chỉ vỏn vẹn một phẩy hai gam chất liệu sợi cellulose thông thường — vừa được đặt vào hộc chứa công cụ phụ trợ.

Không có giá trị kinh tế trên thị trường phế liệu. Không có công năng tạo ra sinh khối nông nghiệp. Không đóng góp bất kỳ phần trăm nào vào việc cải thiện chỉ số cơ học hay kéo dài tuổi thọ của hệ thống pin đang cạn kiệt.

Thế nhưng, cánh tay kim loại nặng nề bên sườn của Gió chầm chậm nâng lên, khớp ngón tay bằng thép bọc cao su khẽ khàng khép chặt mép nắp hộc chứa đồ lại, cẩn thận che chắn cho bông hoa giấy mỏng manh khỏi những cơn gió biển mặn mòi đang ào ạt thổi qua khoảng sân trường vắng lặng.