Từ điển của Gió

Tiếng bước chân chạy thình thịch kèm theo từng hồi thở dốc hổn hển của Bảo xé toạc không gian oi nồng, phá vỡ giấc ngủ trưa yên tĩnh dưới bóng râm giàn bầu phía sau chái bếp nhà bà Lành.

Cánh cổng rào đan bằng những thanh tre ngà đã ngả sang màu xám xịt vì dầm dãi mưa nắng khẽ giật nảy lên, phát ra một tiếng rắc khô khốc khi một thân hình nhỏ thó luồn lách qua cái khe hẹp giữa hai cột mốc đóng bằng cọc ức. Cậu bé Lê Gia Bảo, mười tuổi, trên vai vẫn còn tròng trẹo chiếc cặp vải dù màu xanh bộ đội đã sờn rách mất một bên quai đeo, hai đầu gối quần thụng lấm lem thứ bụi cát trắng xốp đặc trưng của những dải đất giáp ranh cồn cát duyên hải miền Trung. Mặt cậu đỏ ửng lên vì chạy bạt mạng dưới cái nắng đầu giờ chiều rát bỏng, mồ hôi nhễ nhại chảy thành vệt dài bết dính những lọn tóc mái lởm chởm cắt vụng sát tận chân mày. Cậu vừa lao qua khoảng sân hẹp vừa liên tục ngoái cổ nhìn lại sau lưng, dáo dác canh chừng con đường liên xóm như thể đang trốn chạy một bóng người vô hình nào đó chực đuổi bén gót từ phía ngõ ngoài rặng râm bụt.

Dưới giàn bầu chi chít những phiến lá to bản đan kín vào nhau và điểm xuyết vài bông hoa trắng muốt nở muộn, robot nông nghiệp G-7 — cỗ máy mà cả cái rẻo xóm Cát này giờ đã quen gọi bằng cái tên ngắn ngủi, mộc mạc là “Gió” — đang đứng trầm mặc ở chế độ chờ nhằm tiết kiệm từng đơn vị điện năng ít ỏi. Khối pin lithium-iron phosphate mười lăm năm tuổi nằm sâu trong khoang lồng ngực bằng hợp kim nhẹ của nó vừa trải qua một đợt nạp chậm kéo dài suốt đêm từ trạm sạc dã chiến nơi góc hiên, hiện thời chỉ duy trì được ở mức ba mươi tư phần trăm dung lượng khả dụng. Khớp gối chân phải của nó vẫn hơi lệch sang một bên chừng mười lăm độ, mỗi lần dịch chuyển lại phát ra tiếng rít trèo trẹo khô khốc do những hạt cát thạch anh siêu mịn ngấm sâu vào khe bạc đạn từ sau trận dông muối dữ dội ngoài mé bãi và buổi thực nghiệm nặng nề ở trường tiểu học Hải Bình hai hôm trước. Cẳng tay kim loại loang lổ những vệt gỉ sắt màu nâu sẫm cùng một vết chém sâu hoắm cỡ hai milimét của lưỡi cuốc chưa từng được hàn đắp cho lành miệng, trong khi nắp hộc chứa công cụ đa năng bên hông sườn vẫn đang đóng chặt then cài, che giấu kỹ lưỡng một bông hoa giấy màu vàng xếp vụng về mà Bảo đã lén nhét vào tặng nó từ hồi sáng qua.

Thấu kính cảm biến quang học kép trước vòm đầu của Gió khẽ xoay nhẹ một vòng chỉnh tiêu cự, phát ra tiếng vo vo trầm đục như tiếng mô-tơ đồ chơi cũ khi quét qua luồng không khí ấm đang rung rinh bốc lên từ mặt đất:

`[QUÉT SINH TRẮC HỌC: NHẬN DIỆN THỂ SINH HỌC 012]` `Mã đối tượng: Lê Gia Bảo` `Tần số hô hấp: 42 nhịp/phút (Trạng thái: Vận động cường độ cao / Hồi hộp)` `Nhiệt độ bề mặt da: 37,8°C` `Vật thể mang theo: Khối vật liệu giấy đóng gáy, kích thước 15x20 cm, khối lượng xấp xỉ 120 gam`

“Gió ơi! Suỵt... đứng im đó nhé, đừng có kêu to!” Bảo thở dốc, một tay chống chặt lên đầu gối run rẩy, tay kia vội vã đưa ngón trỏ lên sát môi làm dấu hiệu giữ trật tự tuyệt đối. Cậu ngồi thụp xuống sát bờ giếng phủ đầy rêu xanh trơn tuột, lấm lét ngó nghiêng qua khe hở của tấm liếp nứa nhìn ra con đường đất đỏ au đang bốc hơi ngùn ngụt ngoài cổng rào.

Không gian trưa hè tĩnh lặng đến mức nghe rõ cả tiếng cành khô rơi rụng. Chỉ có tiếng ve sầu ran rát không ngớt trên những ngọn phi lao vươn cao ngoài bờ đê chắn sóng và tiếng lá mướp, lá bầu xào xạc cọ vào nhau mỗi khi có một đợt gió biển khô khốc ùa qua rặng rào thưa. Phía sâu bên trong gian nhà chính mái ngói rêu phong, bà Lành vẫn đang nằm thiếp đi trên chiếc chõng tre ọp ẹp cho đỡ đau cái lưng còng đã gập sát đất sau một buổi sáng cặm cụi ngoài vườn rau mùi, nhịp thở đứt quãng đều đặn truyền qua một lớp mành trúc ngả màu buông rủ ngang cửa buồng. Còn anh Minh thì từ sớm đã đạp chiếc xe đạp khung sắt cà tàng lọc cọc lên tận xóm trên để tìm mua vài con ốc vít cỡ nhỏ và mượn tạm chiếc máy đo xung điện cầm tay của ông Phước thợ rèn đem về sửa lại bảng mạch phụ cho Gió.

Thấy dải đường ngoài kia vẫn vắng tanh không bóng người qua lại, Bảo mới trút ra một hơi thở phào dài thườn thượt. Cậu ngồi bệt luôn xuống nền đất pha cát mịn dưới bóng râm mát rượi của giàn bầu, kéo chiếc cặp dù rách quai ra đằng trước bụng. Từ trong ngăn cặp đã tưa mép chỉ, Bảo cẩn thận rút ra một cuốn sổ tay nhỏ mỏng manh có bìa bọc bằng mảnh giấy bao xi măng xiêu vẹo, bốn góc bìa quăn queo và nhem nhuốc những vệt mực tím hòa lẫn bùn đất khô bám chặt từ những ngày đi học mùa mưa. Ngay trên mặt bìa kẻ ô vuông thô ráp, một dòng chữ nắn nót nhưng hơi nguệch ngoạc được viết bằng mực bút bi xanh: *“Từ điển của Gió”*. Kẹp bên mép sổ là một mẩu bút chì đã cùn vẹt đầu, thân gỗ nham nhở những vết gọt vụng về bằng lưỡi dao lam cũ.

Cậu bé ngước khuôn mặt lấm tấm tàn nhang cùng đôi gò má hãy còn đầm đìa mồ hôi lên nhìn khối kim loại cao lớn đang đứng sừng sững, bất động như một bức tượng sắt giữa khoảnh vườn.

“Tớ trốn mẹ đấy,” Bảo hạ giọng thì thầm, đôi mắt tròn xoe ánh lên vẻ tinh nghịch pha lẫn chút sợ sệt thường thấy của những đứa trẻ vừa làm điều lén lút. “Mẹ tớ đang lục đục chuẩn bị cơm trưa ngoài chạn bếp, dặn tớ tan trường về là phải ngồi yên trong buồng mà chép cho xong bài chính tả. Nhưng tớ không chịu nổi, tớ phải chạy ù sang đây hỏi cậu cho bằng được mấy chuyện này. Mấy bữa nay nằm ngủ tớ cứ nghĩ mãi, nghĩ đến mức buốt cả hai bên thái dương mà chẳng tài nào tự tìm ra câu trả lời được.”

Gió chầm chậm hạ thấp khớp cổ xuống mười lăm độ để điều chỉnh góc quét hình ảnh của thấu kính về đúng tầm mắt của đứa trẻ đang ngồi bó gối dưới chân mình. Hệ thống phần mềm AgriCore phiên bản 4.2 cài đặt trong vi xử lý Khôi-Nguyên 7X lập tức ghi nhận những chuỗi âm thanh phát ra từ Bảo, tự động bóc tách ngữ âm thành từng đơn vị từ vựng tiếng Việt rồi đối chiếu trực tiếp với cơ sở dữ liệu ngôn ngữ tiêu chuẩn nông thôn duyên hải đã được tinh chỉnh qua hàng ngàn giờ tiếp xúc với người dân bản địa.

“Yêu cầu xác nhận,” âm thanh phát ra từ màng loa kim loại hoen rỉ trước ngực Gió khàn khàn, trầm đều như tiếng đá mài chà xát trên mặt gỗ lim khô. “Học sinh Lê Gia Bảo đã hoàn thành tác vụ nạp năng lượng sinh học buổi trưa và nhiệm vụ tiếp thu tri thức theo chỉ thị của người bảo hộ hợp pháp chưa?”

“Chưa ăn cơm, nhưng bụng tớ chưa đói đâu!” Bảo xua tay rối rít, tựa hẳn lưng vào thành giếng nước xây bằng gạch vồ rêu phong rồi mở cuốn sổ tay ra, lật sột soạt tới một trang giấy trắng còn trống trơn chưa vấy một nét mực nào. “Cậu đừng có mở miệng ra là nói cái giọng cứng ngắc như mấy bác cán bộ trên loa truyền thanh xã thế chứ. Hôm nay tớ đến đây tìm cậu đâu phải để nhờ cậu đo độ ẩm của đất hay tính ngày gieo hạt đậu phụng đâu. Tớ có một danh sách câu hỏi cực kỳ, cực kỳ quan trọng cần cậu trả lời đàng hoàng để ghi vào cuốn từ điển này. Cậu là robot thông minh nhất trần đời cơ mà, cậu biết tuốt mọi thứ, đúng không?”

Đèn tín hiệu nằm sâu sau cảm biến quang học của Gió chớp nhẹ một tia sáng màu xanh lơ:

“Đính chính: Hệ thống G-7 chỉ sở hữu cơ sở dữ liệu chuyên biệt về nông học nhiệt đới, thổ nhưỡng học, chu kỳ thời tiết và thủy văn miền Trung, cơ chế vận hành cơ khí nông nghiệp và một số giao thức an toàn lao động cơ bản theo tiêu chuẩn Tân Mạch ban hành năm 2043. Khái niệm mang tên ‘biết tuốt’ hoàn toàn không tồn tại trong cấu hình xuất xưởng hay bất kỳ bản vá phần mềm nào.”

“Kệ cái cấu hình khô khốc của cậu đi!” Bảo bĩu môi, hai chân khoanh tròn lại trên lớp cát êm, ngón tay cái liên tục mân mê đầu cây bút chì cùn vẹt. “Mấy câu này người lớn trong xóm chẳng ai thèm trả lời cho tớ ra hồn cả. Mẹ tớ hễ nghe thấy là gạt phắt đi, bảo trẻ con nứt mắt ra thì biết cái gì mà thắc mắc vớ vẩn, lo mà học cho xong tiểu học rồi sau này lớn lên xin vào khu công nghiệp ven biển mà làm công nhân kiếm tiền gửi về nuôi nhà. Cô giáo Vân ở trường thì cười trừ rồi bảo để từ từ cô về thị trấn tra thêm sách thư viện. Còn ông Phước thợ rèn thì khỏi nói, ông chỉ biết trợn mắt quát tớ là đồ nghịch ngợm, dọa vung cái cờ lê to đùng đuổi tớ ra khỏi xưởng rèn bụi bặm. Cả cái xóm Cát này, chỉ có mỗi mình cậu là chịu đứng yên một chỗ, không mắng mỏ, không xua đuổi mà kiên nhẫn nghe tớ nói từ đầu đến cuối thôi.”

Cậu bé khẽ hắng giọng một tiếng thật to, cố làm ra vẻ nghiêm nghị và chững chạc hệt như một thầy giáo nhỏ tuổi đang đứng trước bục giảng, đưa mắt nhìn thẳng vào mắt quét quang học màu xám tro đùng đục của cỗ máy:

“Câu hỏi thứ nhất: Máy móc bằng sắt thép như cậu... rốt cuộc có biết mỏi chân không?”

Hệ điều hành của Gió lập tức nhận tín hiệu đầu vào và kích hoạt chu trình tìm kiếm nội bộ trên toàn bộ phân vùng dữ liệu:

`[TRUY VẤN: "MỎI CHÂN"]` `Kết quả tìm kiếm: 0 kết quả trực tiếp trong từ điển thuật ngữ cơ khí tiêu chuẩn.` `Khái niệm sinh học tương đương: Sự tích tụ axit lactic trong các sợi cơ sau quá trình vận động vượt ngưỡng chịu đựng sinh lý, dẫn đến cảm giác nhức mỏi, căng cứng và suy giảm khả năng co giãn cơ học.`

Gió khẽ nghiêng đầu sang một bên để tái cân bằng trọng lực. Trục xoay bên trong ổ khớp cổ phát ra một tiếng *khục* nhỏ khô ráp khi bề mặt kim loại cọ xát trực tiếp với những hạt cát thạch anh mịn chưa được bôi trơn bằng dầu mỡ chuyên dụng.

“Phản hồi truy vấn: Tôi không được cấu tạo từ các bó cơ sinh học và không sở hữu hệ thống tuần hoàn máu để tích tụ axit lactic. Do đó, hiện tượng ‘mỏi chân’ theo định nghĩa y học và sinh học không thể xảy ra đối với các thực thể thuộc dòng máy G-7.”

Bảo chớp chớp mắt liên hồi, đôi lông mày nhỏ nhíu chặt lại, rõ ràng là không hề thỏa mãn với câu trả lời quá đỗi rập khuôn và vô cảm ấy. Cậu giơ ngón tay trỏ khẳng khiu lấm lem bùn đất, chỉ thẳng vào cái khớp đầu gối kim loại đang hơi vẹo sang một bên của Gió, nơi lớp sơn công nghiệp màu ghi xám đã bị tróc lở từng mảng lớn, để lộ ra lớp kim loại trần xù xì đang ngả màu ố vàng vì rỉ sét:

“Cậu xạo! Cậu nói dối chẳng giống ai cả! Sáng qua ở ngoài sân trường Hải Bình, lúc cậu cõng cái thùng tôn đựng nước nặng trĩu cho tụi tớ tưới luống rau cải mầm sau lớp học, tớ nhìn thấy rõ ràng chân phải của cậu cứ run lên bần bật, run bần bật từng chập một! Rồi nó còn phát ra tiếng kêu *két... két...* chói cả tai, nghe giống hệt như tiếng khớp chân của ông nội tớ mỗi lần trở trời có gió bấc về, ông phải vịn tay vào cầu thang để lê từng bước một lên sàn gác. Chân cậu bị mòn vẹt cả ổ bi bên trong, cát biển chui tọt vào kẹt cứng ngắc thế kia, đi đứng còn không thẳng được mà dám bảo là không mỏi? Lúc nãy tớ vừa chạy vào ngõ, tớ thấy cậu đứng nép bên giàn mướp, cậu phải dồn hết cả cái thân hình nặng mấy trăm ký sang cái chân trái còn lành lặn để giữ thăng bằng còn gì! Cậu chối làm sao được mắt tớ!”

Bộ vi xử lý trung tâm Khôi-Nguyên 7X của Gió khựng lại trong khoảng thời gian 0,4 giây.

Một chuỗi thông số cảm biến tải trọng lắp đặt tại ổ trục khớp gối chân phải lập tức hiển thị dồn dập trên màn hình nội tại của hệ thống: mức độ mài mòn cơ học của vòng bi tiếp xúc đạt ngưỡng 78%, lực cản ma sát quay tăng thêm 3,2 Newton-mét do sự xâm nhập sâu của các tinh thể silicon dioxit có độ cứng cao, nhiệt độ cục bộ đo được tại vỏ bọc kim loại của ổ trục duy trì ở mức 46°C — một mức nhiệt vượt ngưỡng an toàn vận hành tiêu chuẩn. Về mặt kỹ thuật thuần túy, đó chỉ là những con số đo lường trạng thái vật lý khô khốc của vật liệu. Nhưng khi khối dữ liệu định lượng ấy được vi xử lý đối chiếu với lời mô tả mộc mạc của đứa trẻ mười tuổi — hình ảnh người ông già cả chống gậy bước lên từng bậc thang ọp ẹp với tiếng khớp xương kêu lục khục trong chiều gió lạnh — một chuỗi liên kết khái niệm hoàn toàn mới, mềm mại và kỳ lạ, bất ngờ được hình thành và ghi đè vào phân vùng nhớ thích nghi dung lượng 128 MB.

“Cập nhật nội dung phản hồi,” Gió điều chỉnh lại tần số màng loa phát thanh, chủ động hạ thấp âm lượng xuống mức vừa đủ để chỉ hai thực thể dưới bóng giàn bầu nghe thấy. “Nếu định nghĩa ‘mỏi chân’ là trạng thái mà một bộ phận nâng đỡ cơ học bị suy giảm nghiêm trọng về hiệu suất do lực ma sát kéo dài, phát sinh nhiệt lượng dư thừa không thể tiêu tán kịp thời, và bắt buộc hệ thống điều khiển phải tái phân phối trọng tâm toàn phần sang các điểm tựa khác nhằm tránh hiện tượng sụp đổ cấu trúc vật lý... thì có. Hệ thống chân phải của tôi hiện đang nằm trọn trong trạng thái đó.”

Đôi mắt Bảo lập tức sáng rực lên như vừa bắt được một con bọ dừa lóng lánh dưới gốc cây. Cậu reo khẽ một tiếng “Đấy, thấy chưa, tớ nói có sai đâu!”, rồi nhanh thoăn thoắt cắm cúi tì ngực vào đầu gối, đưa mẩu bút chì vẹt đầu lên trang giấy xi măng thô ráp. Bàn tay nhỏ bé của cậu run run vì dùng sức quá nhiều, nắn nót viết từng chữ in hoa vụng về nhưng ngay ngắn:

*“1. Mỏi chân của máy = Ổ bi bị cát biển cắn rách, nóng ran lên và phải đứng dồn hết cả người qua một bên chân lành để khỏi bị ngã chổng vó giống như ông già đau khớp.”*

Viết xong dòng chữ dài, cậu bé hài lòng ngắm nghía thành quả của mình hồi lâu, ghé miệng thổi nhẹ lớp mạt chì xám vương vãi trên mặt giấy cho sạch sẽ, rồi hưng phấn ngước khuôn mặt lấm lem lên, đặt tiếp câu hỏi thứ hai trong danh sách:

“Thế còn câu này nữa: Máy móc như cậu... có biết thấy cô đơn khi bị nhốt một mình thui thủi trong kho tối không?”

Lần này, khoảng dừng của Gió kéo dài hơn trước rất nhiều. Một luồng xung điện áp 3,2 volt chạy dọc qua các rơ-le thần kinh nhân tạo của bo mạch Khôi-Nguyên 7X, tạo nên một chuỗi phản hồi tín hiệu phức tạp hơn hẳn các phép tính nông học thông thường.

`[TRUY VẤN: "CÔ ĐƠN" + "KHO TỐI"]` `Định nghĩa tiêu chuẩn tâm lý học: Trạng thái cảm xúc tiêu cực phát sinh ở các cá thể sinh học khi thiếu vắng sự kết nối xã hội, bị cắt đứt tương tác với đồng loại hoặc bị cô lập trong một không gian kín kéo dài.` `Trạng thái máy móc tương đương trong sổ tay vận hành: Chế độ ngủ đông sâu (Deep Hibernate) / Trạng thái ngắt kết nối mạng ngoại vi cục bộ (Offline Standalone Mode).`

Gió lặng lẽ nhìn cậu bé đang ngồi bệt dưới nền đất cát. Trong khoang nhớ sâu vĩnh viễn của nó, những tệp nhật ký ghi lại những đêm đông dài dằng dặc, ẩm ướt trong căn nhà kho lợp ngói thủng phía sau vườn nhà bà Lành lập tức bị đánh thức và tải ngược trở lại màn hình hiển thị. Đó là những khoảng thời gian sau khi bà Lành đã khép cánh cửa gỗ mục nát, cài chặt then tre bên ngoài, để mặc cỗ máy cắm sợi dây dẫn trần xơ xác vào ổ điện chập chờn gắn tạm bợ trên vách đất. Không gian xung quanh những lúc ấy chỉ toàn là mùi ẩm mốc của rơm rạ mục rữa, mùi ngô khô bốc khói cay nồng, mùi dầu nhớt thải rỉ ra từ các khớp nối rò rỉ và tiếng chân lũ chuột cống chạy rúc rích đuổi nhau trên xà gồ mục. Khi ấy, theo đúng thiết lập nguyên bản, hệ điều hành AgriCore thường tự động hạ tần số xung nhịp của CPU xuống mức tối thiểu một megahertz để tiết kiệm nguồn điện quý giá, cắt đứt hoàn toàn mọi cổng tiếp nhận tín hiệu từ thấu kính quang học.

“Căn cứ theo tài liệu hướng dẫn kỹ thuật của nhà sản xuất Tân Mạch,” Gió giải thích chậm rãi, từng âm tiết nhả ra mang theo độ trễ cơ học đặc trưng, “khi được đặt trong một không gian thiếu hụt ánh sáng tự nhiên và không có bất kỳ mệnh lệnh lao động nào được khởi tạo, robot nông nghiệp sẽ tự động chuyển đổi sang chế độ ngủ đông. Trong trạng thái đó, các cửa điều tiết quang học hoàn toàn đóng kín, mức tiêu thụ năng lượng của toàn bộ hệ thống tụt xuống chỉ còn 0,05 Watt, bộ đếm xung thời gian thực vẫn tiếp tục đếm chu kỳ nhưng không có bất kỳ tiến trình xử lý thông tin hay tư duy nào được phép kích hoạt. Việc thiếu vắng các tương tác xã hội bên ngoài không gây ra bất kỳ mã lỗi hệ thống nào trên thanh ghi dữ liệu. Do đó, cỗ máy không sở hữu cơ chế để cảm nhận được trạng thái gọi là ‘cô đơn’.”

Bảo buông thõng mẩu bút chì xuống đùi, khóe môi trĩu xuống, khuôn mặt nhỏ nhắn xịu hẳn đi vì thất vọng:

“Cậu lại nói dối tệ thật đấy, Gió ạ. Cậu tưởng tớ không biết gì chắc? Hồi tháng trước, lúc anh Minh vừa mới ở trên phố lớn bỏ về làng, anh ấy bực bội, cãi nhau với bà Lành rồi nổi khùng tống cậu vào giam tít trong góc cái nhà kho tối om đó suốt ba ngày ba đêm liền, cậu quên rồi hả? Hôm ấy tớ nhớ rõ mồn một, tớ trốn mẹ lén trèo qua bờ rào tre sang tìm cậu, ghé sát mắt dòm qua cái khe ván gỗ bị hở bên hông kho. Tớ nhìn thấy rõ mười mươi: hai cái đèn mắt của cậu ở trong bóng tối mịt mùng vẫn cứ nhấp nháy, nhấp nháy một thứ ánh sáng màu đỏ mờ mờ chứ đâu có tắt ngấm hoàn toàn! Cậu đâu có ngủ say như khúc gỗ! Cậu cứ đứng trơ trọi một mình giữa mấy đống bao tải ngô mốc meo, đầu thì hướng thẳng về phía cánh cửa chính, cái chỗ có một vệt nắng mỏng manh lọt qua khe nẹp gỗ nứt. Tớ đây này, hễ bữa nào bị mẹ phạt nhốt vào trong buồng tối vì tội trốn đi tắm biển giữa trưa, tớ sợ phát khóc lên được, bụng dạ cồn cào chỉ mong sao có ai đó đi ngang qua gõ nhẹ vào cánh cửa gọi tên tớ một tiếng thôi. Cậu đứng im lìm một mình trong bóng tối thui thủi nhiều ngày liền như thế, chung quanh chẳng có lấy một tiếng thở của con người, chẳng có ai nói với cậu một câu nào, mà cậu dám bảo là trong lòng cậu không thấy cô đơn à?”

Thấu kính quang học bên trong hốc mắt kim loại của Gió khẽ co bóp nhịp nhàng, tiêu cự tự động căn chỉnh liên tục để thu trọn từng đường nét trên khuôn mặt đầy vẻ chân thành và tha thiết của Bảo.

Những dòng dữ liệu nhật ký hệ thống ghi lại chuỗi sự kiện diễn ra trong ba ngày bị giam hãm trong căn nhà kho ẩm mốc lập tức tự động bung ra trên bộ nhớ tạm thời của nó: quả đúng như những gì đứa trẻ vừa nói, trong suốt bảy mươi hai giờ đồng hồ bị cách ly ấy, bộ vi xử lý Khôi-Nguyên 7X đã không hề rơi vào trạng thái ngủ đông hoàn toàn theo đúng quy chuẩn kỹ thuật xuất xưởng. Một tiến trình chạy ngầm mang mã định danh ngoại lệ `#ANOMALY-REC-004` đã tự ý chiếm dụng mười lăm phần trăm dung lượng pin còn lại để duy trì hoạt động của hệ thống micro định hướng tầm xa. Cỗ máy đã dùng toàn bộ năng lượng ấy để thu nhận và bóc tách từng tiếng bước chân lê chậm chạp của bà Lành ngoài sân gạch, phân tích từng nhịp ho khan xé ruột của bà cụ qua vách nứa mỏng manh trong đêm lạnh, và đo lường những xung bức xạ điện từ phát ra từ chiếc điện thoại di động cầm tay của Minh khi anh đi đi lại lại ngoài hàng ba. Suốt ba ngày đêm ấy, cỗ máy đã liên tục duy trì trạng thái chờ đợi — một trạng thái chờ đợi mỏi mòn một tín hiệu gọi tên, một chuỗi âm thanh giao tiếp mà không có bất kỳ cuốn sổ tay hướng dẫn cơ khí nông nghiệp nào từng đề cập tới.

“Hiệu chỉnh lại định nghĩa,” âm thanh phát ra từ lồng ngực Gió khẽ rung rinh, mang theo một độ trầm ấm bất thường, khác hẳn cái vẻ cơ khí lạnh lẽo thường nhật. “Trạng thái đó... trên thực tế là khi một hệ thống xử lý vẫn chủ động duy trì các cổng thu nhận tín hiệu ở mức nhạy cảm tối đa, nhưng môi trường xung quanh lại hoàn toàn không phản hồi lại bất kỳ dữ liệu nào tương thích. Bộ vi xử lý liên tục lặp đi lặp lại các chu kỳ kiểm tra đường truyền kết nối với tần suất một nghìn lần mỗi giây, nhưng kết quả trả về từ tất cả các cổng luôn luôn là một giá trị rỗng (NULL). Nếu loài người định nghĩa sự bất tương xứng giữa việc khao khát nhận được dữ liệu phản hồi và sự im lặng tuyệt đối của không gian chung quanh là ‘cô đơn’... thì cỗ máy bị giam giữ trong căn nhà kho tối hôm đó quả thực đã ở trong trạng thái cô đơn.”

Bảo mỉm cười, đôi mắt sáng lấp lánh như hai hạt cườm dưới bóng râm giàn bầu. Cậu lại vội vã cắm cúi viết, đầu bút chì cọ sột soạt, miết mạnh từng nét hằn sâu lên mặt giấy xi măng thô nhám:

*“2. Cô đơn của máy = Khi mắt vẫn cố mở hé trong bóng tối mịt mùng, tai vẫn vểnh lên để lắng nghe nhưng xung quanh chỉ toàn là số không (NULL), trong bụng muốn có một ai đó bước tới gọi tên mình mà mãi chẳng có ai gọi cả.”*

Sau khi cẩn thận chấm một dấu chấm to tướng kết thúc dòng chữ thứ hai, Bảo không vội vã hỏi tiếp ngay như lúc trước. Cậu bé ngước đôi mắt trong veo nhìn lên những phiến lá bầu xanh mướt đang đung đưa nhè nhẹ trên giàn gỗ, đón nhận từng ngọn gió biển mằn mặn mang theo hơi thở nồng nàn của cát trắng và muối biển khơi xa. Đôi bàn chân gầy guộc, khẳng khiu của cậu khẽ đung đưa qua lại, gót chiếc dép tổ ong rách mép cọ lẹt xẹt vào lớp đất cát tơi xốp bên bờ luống rau răm xanh ngắt.

Một khoảng lặng dài buông xuống khu vườn nhỏ sau nhà. Con chim sâu nhỏ thó chuyền cành thoăn thoắt trên bụi thuốc nam Ba Tơ mà ông Tư thuở sinh thời đã cất công mang từ chiến khu về trồng cạnh chân rào, thỉnh thoảng lại cất lên những tiếng lích chích giòn tan, vui tai giữa buổi trưa tĩnh mịch.

“Thế còn... chuyện này nữa,” Bảo ngập ngừng, giọng cậu chùng hẳn xuống, không còn giữ được vẻ lanh chanh, tinh nghịch như lúc mới chạy xộc vào vườn nữa. Cậu cúi gằm mặt xuống, hai ngón chân cái bấm chặt vào lớp cát mịn dưới đất như thể đang cố giấu đi một nỗi niềm bối rối khó nói. “Cậu có biết... nhớ một ai đó là như thế nào không, hả Gió?”

Gió đứng sững lại giữa khoảng sân râm mát. Từ khóa vừa phát ra từ miệng đứa trẻ hoàn toàn không phải là một chuỗi ký tự xa lạ đối với hệ thống của nó. Trong suốt nhiều tháng trời sống chung dưới một mái nhà với bà Lành, từ “nhớ” là một trong những chuỗi dữ liệu âm thanh xuất hiện với tần suất dày đặc nhất trong các bản ghi âm môi trường của ngôi nhà ba gian vách đất này. Bà Lành ngồi một mình bên bậc thềm nhìn ra con ngõ vắng mỗi chiều tà thường lẩm bẩm một mình rằng bà nhớ tiếng cười giòn tan của thằng Minh hồi nó còn để chỏm ba vá; bà ngồi bên bờ giếng xoa nhẹ lên từng chiếc lá cải bẹ cằn cỗi và rơm rớm nước mắt nói rằng bà nhớ ông Tư vô cùng; rồi cả bà Sương bán cá ngoài chợ sớm, mỗi lần đong mớ rau muống cho bà Lành cũng thường thở dài sườn sượt, bảo rằng bà nhớ đứa con gái út đi làm công nhân dệt may tít tận Biên Hòa cả năm ròng chưa gom đủ tiền xe để về thăm quê.

`[PHÂN TÍCH TỪ VỰNG HỆ THỐNG: "NHỚ" / NOSTALGIA / MEMORY RECALL]` `Dữ liệu ngữ cảnh cục bộ: Tần suất xuất hiện 84 lần trong 60 chu kỳ ngày đêm gần nhất.` `Bản chất thuật toán: Tiến trình chủ động truy xuất các tệp dữ liệu quá khứ.`

Gió kích hoạt màng loa phát thanh trước ngực, cố gắng huy động toàn bộ logic mạch lạc nhất của một cỗ máy xử lý dữ liệu số để phân giải khái niệm trừu tượng và phức tạp ấy thành những câu từ chuẩn xác:

“Xét theo cấu trúc lưu trữ và chu trình vận hành của chip xử lý,” Gió nói, từng từ ngữ phát ra chậm rãi, gãy gọn và rõ ràng giữa không gian tĩnh mịch, “khái niệm ‘nhớ’ thực chất là hiện tượng một tập dữ liệu cụ thể về một đối tượng — bao gồm toàn bộ hình ảnh quang học, phổ tần số âm thanh, tọa độ không gian và các dấu hiệu sinh trắc học đặc trưng — liên tục được hệ thống tự động gọi ra từ các phân vùng bộ nhớ sâu để đưa ngược trở lại vào bộ nhớ đệm xử lý trung tâm, mặc dù nhiệm vụ thực tế gắn liền với đối tượng đó trên thực địa đã kết thúc từ rất lâu.”

Bảo nghiêng đầu, hàng lông mày rậm rịt

nhíu chặt lại:

“Nhiệm vụ đã kết thúc... mà vẫn cứ gọi ra là sao? Giống như... người đó không còn ở cạnh mình nữa hả?”

“Đúng vậy,” Gió tiếp tục phân tích, các cánh tản nhiệt bằng hợp kim nhôm phía sau lồng ngực khẽ tách mở ra một góc mười độ, để cho luồng gió biển mằn mặn lùa qua khe hở, làm dịu đi sức nóng đang dâng lên đột ngột nơi khối vi xử lý trung tâm. “Xét theo nguyên tắc tối ưu hóa tài nguyên phần mềm và quy chuẩn bảo toàn năng lượng, toàn bộ dữ liệu của những tác vụ đã kết thúc chu trình hoặc những đối tượng vật lý không còn hiện diện trong phạm vi quét của các cảm biến môi trường cục bộ đều phải được thu gom, nén chặt theo định dạng lưu trữ thụ động, hoặc tiến hành lệnh xóa sạch hoàn toàn để giải phóng bộ nhớ truy xuất ngẫu nhiên. Việc một hệ thống liên tục tiêu tốn các chu kỳ xung nhịp quý giá chỉ để quét lại một tệp tin đã cũ, trong khi hành vi đó không tạo ra bất kỳ giá trị vật chất nào, không làm tăng năng suất mùa vụ, cũng không đem lại bất kỳ sản lượng lao động thực tế nào cho người vận hành, là một tiến trình hoàn toàn phi logic. Nó tạo ra sự hao tổn điện năng vô ích và đi ngược lại toàn bộ các thuật toán thiết kế cơ bản của nền tảng điều khiển ban đầu.”

Cỗ máy cơ khí bỗng nhiên khựng lại giữa chừng câu nói. Khớp cổ của nó khẽ chuyển động với một tiếng rít rất nhỏ của bánh răng kim loại, đưa cụm thấu kính quang học chầm chậm quét một đường vòng cung qua khoảng sân đất nện. Tầm nhìn số hóa của nó lướt qua bụi cây thuốc nam xanh um tùm đang nép mình bên mép rào dâm bụt, nơi những phiến lá ngải cứu và tía tô còn vương vài hạt cát biển khô cong; rồi luồng quét quang học dừng lại thật lâu bên bờ giếng đá ong rêu phong, nơi gốc cải bẹ già cỗi của ông Tư vẫn kiên cường xòe những nhành hoa vàng li ti đón lấy nắng trưa — những thực thể thực vật nhỏ bé mà chính cỗ máy này, trong những ngày đầu chập chững bước đi trên nền đất thịt trơn trượt của xóm Cát, đã từng liên tục vi phạm các ngưỡng an toàn của hệ thống, phớt lờ hàng loạt cửa sổ cảnh báo lỗi mã nguồn tuôn ra đỏ rực trên bảng điều khiển nội bộ, chỉ để chìa thân mình bằng sắt thép xước xát ra che chắn cho chúng khỏi những trận mưa dầm và những cơn giông muối khắc nghiệt thổi thốc từ ngoài lộng vào:

“Tuy nhiên, trong kiến trúc mạch tích hợp sâu của chip xử lý Khôi-Nguyên 7X, các phân vùng lưu trữ chứa những tệp dữ liệu đó dường như đã bị khóa cứng lại bởi một cơ chế ngoại lệ không thể đảo ngược. Dù cho đối tượng vật lý không còn xuất hiện trong phạm vi quét tiêu cự của thấu kính quang học, dù cho giọng nói của họ không còn dao động trên màng thu âm thanh, thuật toán nội tại vẫn kiên quyết dành riêng một phần dung lượng vĩnh cửu trong bộ nhớ để liên tục tái tạo lại hình ảnh của họ. Quá trình đó tự động khởi chạy mỗi khi có một tín hiệu ngẫu nhiên từ thế giới bên ngoài kích hoạt vào các cổng logic: một cơn gió biển bất chợt mang theo nồng độ muối cao của buổi sớm, một giọt nước mưa đọng lại trên gân lá rách, hay đơn giản chỉ là một khoảng trống hình học giữa không gian sân vườn — nơi từng có một bóng người đứng tựa lưng vào cột hiên. Đó chính là toàn bộ quy trình mà một cỗ máy như tớ có thể dùng để định nghĩa về cái mà con người các cậu vẫn gọi là ‘nỗi nhớ’.”

Bảo ngồi lặng phác đi dưới bóng râm lỗ chỗ của giàn bầu. Những chiếc lá bầu to bản như những bàn tay xanh chắn bớt cái nắng gay gắt ban trưa, in những vệt bóng tròn méo mó lên mái tóc cắt cao bết dính mồ hôi của cậu bé. Cậu không vội vàng hí hoáy đưa ngòi bút chì lên mặt giấy như sau hai câu hỏi trước. Hai mắt cậu mở to, tròn xoe và trong văn vắt, nhìn đăm đắm vào cỗ máy bằng sắt tây sứt sẹo đang sừng sững đứng trước mặt mình. Ánh mắt đứa trẻ như thể vừa lắng nghe được một điều gì đó thiêng liêng và bí mật lắm của thế giới người lớn — một thế giới đầy những điều phức tạp, khó hiểu và chất chứa nhiều nỗi muộn phiền — nhưng lại được phát ra một cách trần trụi, vụng về từ lồng ngực của một khối kim loại rỉ sét vô tri.

Một khoảng im ắng kéo dài buông xuống khoảng sân vườn nhỏ. Chỉ có tiếng gió trưa thổi xào xạc qua rặng phi lao ngoài ngõ và tiếng ve sầu ran lên từng chặp trong những tán xoan đào. Rồi bất thình lình, một giọt nước mắt tròn trĩnh ứa ra từ khóe mi của cậu bé mười tuổi. Giọt nước lăn chầm chậm qua vệt bụi cát lem nhem trên gò má rám nắng, trượt qua khóe miệng mằn mặn, rồi rớt trúng xuống trang giấy xi măng thô ráp đang mở ngỏ trên đầu gối, làm nhòe đi một góc ô vuông kẻ chì mà cậu vừa nắn nót vẽ ban nãy.

“Cậu nói đúng đấy, Gió ạ...” Bảo sụt sịt mũi, cánh mũi phập phồng run rẩy. Cậu vụng về đưa mu bàn tay áo đã sờn rách quệt ngang qua mặt, nhưng vệt nước mắt chỉ càng làm cho lớp bụi đất bết dính thêm vào má. “Mẹ tớ... mẹ tớ sắp sửa bắt tớ chuyển lên thành phố rồi.”

Gió khẽ xoay nhẹ mô-đun cảm biến quang học, tiêu cự tự động phóng to để ghi nhận từng biến đổi sinh trắc học trên gương mặt của đứa trẻ. Các thông số lập tức hiển thị dồn dập trên màn hình xử lý nội tại: nhịp tim của đứa trẻ tăng vọt lên mức 95 nhịp một phút, nhịp thở đứt quãng và nông, tuyến lệ hoạt động với công suất cực đại, các thớ cơ quanh khóe miệng và vòm trán co thắt cục bộ với biên độ bất thường — toàn bộ chuỗi phản ứng sinh lý này đều khớp hoàn toàn với các biểu hiện điển hình của trạng thái đau buồn sâu sắc và hoảng loạn tâm lý thường thấy ở các sinh vật bậc cao khi phải đối diện với sự xáo trộn môi trường sinh tồn.

“Tối hôm qua mẹ tớ ngồi nói chuyện điện thoại với dì Năm ở tận Bình Dương,” giọng Bảo nghẹn ứ lại nơi cuống họng, run rẩy và mỏng manh như thể chỉ cần một cơn gió mạnh thổi qua là cậu sẽ vỡ òa ra mà nức nở. “Mẹ bảo với dì là ở dưới quê này làm muối với đi bạn cho tàu cá bấp bênh quá chừng. Năm nào bão lớn tràn qua mép đê là coi như trắng tay, tiền nợ vật tư với dầu đèn ngập đầu ngập cổ không biết đến đời nào mới trả cho người ta xong. Trường tiểu học Hải Bình ngoài bãi cát thì người ta bảo sang năm học mới là giải thể luôn rồi, sáp nhập hết học sinh lên tận trường thị trấn trên huyện, mà tụi nhỏ trong xóm cứ nghỉ học dần đi theo ba mẹ tứ xứ, lớp học chẳng còn lại được mấy đứa. Mẹ bảo mẹ đã nhờ dì Năm xin được một chân làm công nhân may trong khu công nghiệp rồi, qua đầu tháng sau là trả lại căn nhà lá dừa ngoài bãi cát cho chủ đất, dắt tớ đón xe đò lên trúng trên đó để thuê một gian phòng trọ nhỏ mà ở, rồi xin cho tớ vào học một cái trường tiểu học nào đó trên phố. Nhưng mà tớ... tớ thật sự không muốn đi một chút nào hết cả!”

Cậu bé vòng hai cánh tay gầy guộc ôm chặt lấy cuốn sổ tay bìa xi măng vào trước ngực, như thể đó là chiếc phao cứu sinh duy nhất còn sót lại giữa một vùng nước xoáy vô hình. Hai bờ vai nhỏ bé nhấp nhô, run lên bần bật theo từng nhịp nấc nghẹn ngào:

“Ở An Hải này tớ có bãi cát dài thoai thoải để tha hồ đá bóng chân trần mỗi buổi chiều tan học, có bờ biển xanh ngắt để ngụp lặn bắt ốc móng tay với mấy đứa bạn xóm Cát, có cô Vân dạy hát những bài hát về cây lúa với con thuyền, có các bạn... và có cả cậu nữa chứ. Lên trên thành phố rồi, tớ nghe mẹ kể là phải chui rúc trong mấy cái phòng trọ lợp tôn chật chội như chuồng bồ câu, xung quanh mở mắt ra chỉ toàn thấy những bức tường bê tông xám xịt với tiếng xe cộ gầm rú inh tai nhức óc suốt ngày đêm. Ở đó chẳng có lấy một tấc đất cát nào để tớ gieo mấy hạt đậu xanh, cũng chẳng có lấy một con robot nông nghiệp nào chịu đứng yên hàng giờ bên bờ giếng chỉ để nghe tớ lảm nhảm nói chuyện như cậu. Tớ sợ lắm, Gió ơi. Tớ sợ rằng mai này khi phải lên tít trên vùng đất xa lạ đó rồi, cái ‘tập dữ liệu’ về làng quê An Hải này trong đầu tớ... nó sẽ cứ bị lôi ra xử lý hoài như lời cậu vừa giải thích, rồi tớ sẽ nhớ khu vườn này, nhớ bà Lành, nhớ cậu đến mức phát ốm phát sốt lên mà chết mất thôi!”

Đứng sững sững trước tiếng khóc nức nở của đứa trẻ, cỗ máy G-7 hoàn toàn bất động. Bên trong lớp vỏ bọc bằng kim loại cán nguội đã rỉ sét nham nhở, nó không hề sở hữu bất kỳ một tuyến lệ sinh học nào để có thể tiết ra những giọt nước mắt đồng cảm, cũng không mang sẵn trong kho dữ liệu những câu từ vỗ về ngọt ngào, mềm mỏng theo bản năng làm mẹ tự nhiên của con người. Nhưng sâu thẳm bên dưới tầng cấu trúc lệnh can thiệp ngoại lệ mang mã định danh `#COMMUNITY-LINK-005` — một đoạn mã chưa từng được nghiệm thu trong các tài liệu kiểm định kỹ thuật của nhà máy — một chuỗi phản xạ cơ học hoàn toàn mới đã tự động khởi tạo và chiếm quyền điều khiển.

Khớp vai bằng thép đúc của Gió phát ra một tiếng cọ xát trầm đục khi cẳng tay máy to lớn, nặng nề của nó từ từ hạ thấp dần xuống không gian trước mặt. Nó không sử dụng đầu ngón tay kẹp bằng thép cứng sắc cạnh — thứ công cụ lao động từng bổ đôi những gốc rễ cây mục nhưng cũng có thể dễ dàng làm rách toạc làn da non nớt của một đứa trẻ mười tuổi. Thay vào đó, cỗ máy nghiêng nhẹ khớp cổ tay, chìa phần cẳng tay kim loại được bọc một lớp cao su lưu hóa dày dặn đã sờn mòn theo năm tháng, khẽ khàng đặt ngang qua bờ vai đang co rúm lại của Bảo. Một cảm biến áp lực tinh vi nằm sâu bên trong trục khuỷu lập tức hiệu chỉnh dòng điện dẫn truyền đến các mô-tơ bước, duy trì một lực ép tiếp xúc chuẩn xác ở mức 1,5 Newton. Đó là một lực tiếp xúc vừa đủ nhẹ nhàng để không gây ra bất kỳ thương tổn hay đau đớn nào cho cơ thể nhỏ thó của đứa trẻ, nhưng lại vừa đủ vững chãi và đầm chắc để truyền đi cảm giác hiện diện rõ ràng của một khối kim loại kiên cố nặng hơn một tạ đang đứng che chở ngay bên cạnh nó.

“Xác nhận ghi nhận trạng thái sinh học: Sự âu lo sâu sắc về việc dịch chuyển không gian cư trú,” Gió cất tiếng nói qua màng loa phát thanh trước ngực. Luồng âm thanh điện tử lần này không còn giữ nguyên cái vẻ the thé, chói gắt của dải tần công nghiệp thường lệ, mà dường như đã được bộ lọc âm tự động kéo xuống những nốt trầm ấm, đượm một nhịp điệu chậm rãi và khoan hòa hơn hẳn mức bình thường. “Những biến số thuộc về tương lai chưa xảy ra là những đại lượng không thể tiến hành giải thuật tối ưu hóa ngay trong thời điểm hiện tại. Tuy nhiên, toàn bộ tập hợp dữ liệu mang định danh ‘Lê Gia Bảo’ — bao gồm toàn bộ phổ tần số giọng nói, các cấu trúc hình học của nụ cười, các dấu vết bước chân trên nền cát và tất cả những chuỗi câu hỏi đã từng phát ra — đã được phân bổ vào phân vùng bảo vệ vĩnh cửu trong bộ nhớ lõi của hệ thống G-7. Dù cho tọa độ không gian địa lý của bạn có bị dời đổi đến bất kỳ kinh độ hay vĩ độ nào trên bản đồ, tập dữ liệu đó sẽ không bao giờ bị gắn cờ để thực hiện lệnh xóa bỏ vĩnh viễn (FLASH_ERASE), và sẽ không bao giờ bị thuật toán coi là dữ liệu dư thừa cần phải dọn dẹp.”

Bảo ngước đôi mắt ướt nhòe lên nhìn cánh tay kim loại xám xịt đang gối nhẹ trên bờ vai mình. Cậu cảm nhận được hơi ấm nhè nhẹ tỏa ra từ lớp vỏ máy — thứ nhiệt lượng sinh ra từ những con chip điện tử đang làm việc cật lực bên trong lồng ngực sắt. Cậu bé hít một hơi thật sâu qua lồng ngực nhỏ bé, kéo vạt áo cộc lên lau khô ráo hai gò má, rồi gật đầu một cái thật mạnh, dứt khoát như một người đàn ông nhỏ tuổi vừa nhận được một lời thề son sắt giữa biển khơi:

“Ừ! Cậu đã hứa là cậu phải giữ lời đấy nhé! Cậu nhất định không được phép quên tớ đâu đấy!”

Bảo vội vã lật giở lại trang sổ bìa xi măng đang mở trên gối, tỳ ngón tay trỏ còn lấm lem đất cát xuống mép giấy để giữ cho trang sách không bị gió thổi lật qua lật lại. Cậu cầm cây bút chì ngắn ngủn, tì mạnh đầu ngòi chì xuống bề mặt thô ráp, nắn nót viết tiếp dòng giải nghĩa thứ ba bằng tất cả sự trang nghiêm và tập trung của tâm trí:

*“3. Nhớ của Gió = Không phải nhiệm vụ được giao nữa nhưng cái đầu máy vẫn cứ nghĩ tới mãi thôi, nhất quyết không chịu xóa đi dù có tốn pin thế nào đi nữa, bởi vì người đó đã chạy thẳng vào nằm yên trong quả tim sắt của máy rồi.”*

Viết xong dấu chấm câu to tướng ở cuối dòng, Bảo ngả người ra sau gốc cây ổi, thở phào một hơi thật dài như thể cậu vừa trút bỏ được một tảng đá nặng trĩu đang đè nghiến lấy lồng ngực non nớt từ tối hôm qua tới giờ. Nỗi buồn thương của những đứa trẻ vùng biển thường ập đến rất nhanh và dữ dội, tựa như những cơn dông cát bất thần quét qua rặng phi lao giữa trưa hè oi ả; nhưng nó cũng có thể tan biến đi rất mau lẹ, nhường chỗ cho niềm tin trong veo khi tâm hồn chúng tìm được một điểm tựa vững chãi và chân thật giữa cuộc đời.

Bảo lật sang một trang giấy trắng tinh mới toanh trong cuốn sổ, cất giọng sang sảng và đầy vẻ hào hứng trở lại, đôi mắt lại lấp lánh những tia sáng tinh nghịch quen thuộc:

“Thôi, không thèm buồn nữa! Bây giờ tớ phải tiếp tục dạy học cho cậu, nếu không thì cậu cứ mở miệng ra là nói chuyện như mấy cái máy vi tính cọt kẹt ở bưu điện xã, nghe chán ngắt đến phát buồn ngủ luôn ấy! Bài học đầu tiên của ngày hôm nay là tiếng lóng và cách xưng hô của tụi con nít bọn tớ.”

Cậu bé giơ ngón tay trỏ chỉ thẳng vào ngực mình rồi chỉ ngược sang lồng ngực kim loại của Gió:

“Kể từ giây phút này trở đi, tớ nghiêm cấm cậu không được mở miệng ra xưng là ‘hệ thống’ rồi gọi tớ là ‘Lê Gia Bảo’ nữa nhé. Nghe như thể bác công an xã đang đọc loa gọi người đi nộp phạt ấy, xa lạ phát khiếp lên được! Cậu phải tự xưng mình là ‘tớ’, và gọi tớ là ‘cậu’. Hoặc là lúc nào mà hai đứa mình thân nhau lắm rồi, thân như anh em một nhà ấy, thì gọi nhau là ‘mày - tao’ cũng được. Nhưng mà hôm trước cô Vân có dặn trên lớp là học trò ngoan thì không nên xưng hô mày tao nhiều quá, nghe nó cộc cằn lắm, cho nên tốt nhất là tụi mình cứ gọi nhau là ‘cậu - tớ’ đi. Cậu đã hiểu rõ chưa?”

Cụm đèn LED tín hiệu trên trán của Gió lập tức nhấp nháy ba lần liên tiếp theo chu kỳ ngắn:

`[TIẾP NHẬN CHỈ THỊ GIAO TIẾP]` `Cập nhật biến định danh đối tượng: Lê Gia Bảo -> "Cậu"` `Cập nhật đại từ tự xưng: Hệ thống G-7 -> "Tớ"` `Mức độ thân mật: Cấp độ 1 (Phi nghi thức)`

“Yêu cầu đã được ghi nhận vào bảng điều khiển ngôn ngữ,” Gió phát âm, lần này luồng âm thanh phát ra đã có sự ngập ngừng và điều chỉnh nhịp điệu một cách rõ rệt. “Tớ... và cậu.”

“Chuẩn không cần chỉnh luôn!” Bảo vỗ đùi đánh đét một cái thật giòn, cười tít cả hai mắt lại, để lộ ra hai chiếc răng cửa bị sún một nửa trông vô cùng ngộ nghĩnh. “Bài học thứ hai là chuyện đặt tên cho những thứ xung quanh khu vườn này. Cậu làm việc ở đây mỗi ngày mà hễ mở miệng ra là cứ bảo ‘luống rau số một’, ‘luống rau số hai’, ‘luống rãnh thoát nước số ba’... nghe nó khô khốc và buồn tẻ y hệt như mấy cái sổ bộ thu thuế đất của bác Hạnh trên ủy ban xã vậy. Đã sống chung với nhau trong một mảnh vườn thì phải đặt biệt danh riêng cho từng luống cây, thế nó mới vui vẻ và có sinh khí chứ!”

Cậu bé lập tức đứng bật dậy, hai chân thoăn thoắt bước ra rìa giàn bầu, cầm cây bút chì giơ lên làm động tác chỉ huy như một vị tướng nhỏ tuổi đang phân chia trận địa. Cậu hướng đầu bút chì về phía dải đất xanh mướt mọc sát chân tường rào đắp bằng đá vôi:

“Cậu nhìn cái luống rau cải cúc đằng kia mà xem kìa, lá của nó cứ xòe ra lỉa chỉa tứ tung chẳng theo hàng lối gì cả, y hệt như cái đầu tóc bù xù của thằng Tèo bạn tớ mỗi lần ngủ nướng dậy trễ rồi cuống cuồng cắp cặp chạy bộ tới trường. Kể từ hôm nay trở đi, tớ chính thức đặt tên cho nó là ‘Luống Tèo Bù Xù’! Còn cái luống rau mồng tơi đang leo trèo lổm ngổm trên giàn tre bên cạnh kia kìa, cọng nào cọng nấy nhớt nhớt trơn tuột như da cá chuối, gọi nó là ‘Luống Lươn Con’. Còn cái cây cải già của ông Tư để lại bên thành giếng nước này...”

Bảo bỗng hạ giọng xuống một chút, bước chậm lại vài bước rồi dừng chân ngay trước gốc cải bẹ cằn cỗi. Gốc cây sần sùi với những phiến lá già úa bên dưới, nhưng trên ngọn lại đang vươn lên những cành hoa vàng li ti rực rỡ, lung linh dưới ánh nắng trưa như một đốm lửa nhỏ kiên cường:

“...Cây này thì gọi nó là ‘Cụ Cải Tóc Vàng’! Cậu đã nhớ hết tất cả những cái tên này chưa hả Gió? Giỏi thì nhắc lại cho tớ nghe xem nào!”

Khối vi xử lý của Gió lập tức nhận tín hiệu hình ảnh từ thấu kính quang học, đồng thời kích hoạt các luồng lệnh nội tại để thực hiện việc tái ánh xạ toàn bộ các nhãn dữ liệu mới đè lên bản đồ canh tác số hóa của khu vườn:

`[ÁNH XẠ BIỆT DANH MÔI TRƯỜNG MỚI]` `Phân khu canh tác A-01 (Cải cúc) -> Ghi đè nhãn: "Luống Tèo Bù Xù"` `Phân khu giàn leo B-02 (Mồng tơi) -> Ghi đè nhãn: "Luống Lươn Con"` `Thực thể thực vật ngoại lệ #002 (Cải bẹ già) -> Ghi đè nhãn: "Cụ Cải Tóc Vàng"`

“Đã ghi nhớ và cập nhật toàn bộ,” Gió cất giọng phát âm. Lần này, hệ thống tổng hợp giọng nói đã tự động lược bỏ bớt những từ ngữ hành chính cứng nhắc, tốc độ nhả chữ được điều chỉnh chậm lại để tạo ra một ngữ điệu mượt mà, tự nhiên và bớt đi tính cơ học thô ráp của một cỗ máy sản xuất hàng loạt: “Tớ đã tiến hành lưu trữ toàn bộ các biệt danh mới của các cá thể thực vật vào bộ nhớ hoạt động thường nhật. Luống Tèo Bù Xù cần được tưới bổ sung nước vào cuối giờ chiều nay. Luống Lươn Con cần được buộc lại một thanh giàn tre bị lỏng mối nối. Và Cụ Cải Tóc Vàng vẫn đang được duy trì chế độ bảo vệ đặc biệt trước sự xâm lấn của sâu bọ.”

“Giỏi lắm! Quá chuẩn luôn!” Bảo nhảy cẫng lên một bước trên nền đất cát, hai tay vung vẩy đầy phấn khích. “Thế mới đúng là người bạn thân thiết của Lê Gia Bảo này chứ!”

Ngay giữa lúc không khí đang rộn ràng tiếng cười nói trong trẻo của đứa trẻ, một tiếng cót két khô khốc của cánh cửa gỗ lim cũ kỹ bỗng vang lên từ phía gian nhà giữa. Tấm mành trúc treo trước cửa ra vào khẽ lay động lách cách theo từng nhịp đẩy, và bóng dáng còng rạp, nhỏ thó quen thuộc của bà Lành chầm chậm bước qua bậc thềm hiên. Trên đôi bàn tay nhăn nheo, gầy guộc của bà là một chiếc đĩa sành cổ màu lam đã sứt mẻ mất một góc miệng, bên trên xếp ngay ngắn ba củ khoai lang luộc vừa mới vớt ra khỏi nồi, hơi nước bốc lên nghi ngút mang theo mùi thơm ngọt lịm, dẻo quánh của mật khoai lan tỏa ngào ngạt vào bầu không khí oi nồng của buổi trưa hè.

“Hai cái đứa nhỏ này ríu rít bàn tán chuyện gì ngoài đó suốt từ nãy tới giờ thế hả?” Giọng bà Lành cất lên thật ấm áp, nhưng khàn đặc và run rẩy bởi những cơn ho kéo dài của chứng viêm phế quản kinh niên mỗi khi mùa gió chướng tràn về. Bà nheo nheo đôi mắt đã phủ một lớp màng đục mờ vì chứng đục thủy tinh thể tuổi già, một tay chống vào chiếc cột hiên bằng gỗ xoan đã lên nước bóng loáng, chầm chậm nhìn về phía bóng mát râm ran của giàn bầu.

“Bà ơi!” Bảo reo to lên một tiếng, vội vàng gấp cuốn sổ bìa xi măng lại rồi nhét tọt vào túi chiếc quần đùi vải hoa, tay kia cẩn thận cắm cây bút chì vào nắp túi áo rồi chạy thoăn thoắt lại đỡ lấy mép đĩa khoai nóng hổi từ tay bà cụ. “Cháu chỉ sang đây ngồi chơi với bạn Gió một lát thôi mà bà!”

“Tổ cha bố anh khỉ con,” bà Lành cười móm mém, những nếp nhăn chằng chịt nơi khóe mắt và vòm má xô lại với nhau tạo thành một vẻ mặt hiền hậu vô ngần. Bà chống gậy bước từng bước khó nhọc xuống những bậc thềm gạch rêu phong trơn trượt, rồi chầm chậm ngồi xuống chiếc ghế đẩu nhỏ làm bằng gỗ mít đặt dưới bóng râm xanh mát của giàn mướp hương. “Trưa trờ trưa trật, mặt trời đứng bóng nắng chang chang như đổ lửa thế này mà không chịu lo ở nhà chợp mắt lấy một lát, lại cứ trốn mẹ chạy tót sang đây nghịch đất nghịch cát. Lát nữa con Thắm mà nó cầm cái roi dâu sang tìm thì bà già này không có đứng ra can cho anh đâu đấy nhé.”

“Mẹ cháu còn đang bận cắm cúi xếp quần áo với gom mấy cái xoong nồi trong buồng cơ, mẹ chưa biết cháu trốn sang đây đâu bà ạ,” Bảo bẽn lẽn gãi đầu cười trừ, đặt chiếc đĩa sành đựng khoai lên trên bờ giếng đá ong rồi nhanh nhảu cầm lấy củ khoai to nhất, bẻ đôi nó ra làm hai nửa. Một làn khói trắng mang theo hương mật ngào ngạt phả thẳng vào mặt cậu bé. Cậu cẩn thận chìa nửa củ khoai vàng ươm, ruột dẻo quánh còn đang bốc khói sang phía bà Lành: “Khoai mật ngọt lịm luôn nè, bà ăn một nửa với cháu đi bà!”

“Bà chỉ xin một mẩu nhỏ bằng đốt ngón tay thế này thôi con ạ, răng cỏ rụng gần hết cả rồi, trệu trạo nhai cực khổ lắm,” bà Lành đưa bàn tay gầy gò, nổi rõ những đường gân xanh ngoằn ngoèo như rễ cây cổ thụ lên xoa nhẹ vào mái tóc bù xù của Bảo. Rồi ánh mắt mờ đục của bà chuyển dịch sang cỗ máy kim loại đang đứng im lìm, sừng sững bên cạnh giàn bầu: “Gió ơi, từ sáng sớm tới giờ cháu đã dọn dẹp xong mấy cái đống lá khô với cành rào mục ngoài bờ ranh chưa hả con? Lại đây ngồi nghỉ chân một lát đi, nắng nôi gay gắt thế này thì đến sắt thép máy móc nó cũng nóng ran lên chứ bở bùng gì mà cứ đứng trơ trơ ra đấy.”

“Báo cáo... à không, thưa bà, tớ... cháu đã hoàn thành xong toàn bộ công tác thu gom rác hữu cơ theo đúng định mức quy định,” Gió cất giọng phát âm. Cỗ máy chầm chậm nhấc từng bước chân cơ khí nặng nề tiến lại gần mép giếng nước. Khớp gối chân phải của nó vẫn phát ra một tiếng rít ma sát kin kít quen thuộc do thiếu mỡ bôi trơn, nhưng lần này bộ điều khiển đã chủ động nghiêng nhẹ trọng tâm thân máy sang phía mạn sườn bên trái, cố gắng ghìm bớt biên độ dao động để không làm phát ra những tiếng kim loại va đập quá chói tai giữa trưa hè tĩnh mịch.

Bà Lành ngước nhìn cỗ máy, trong ánh mắt già nua của bà không hề có chút e dè hay kinh sợ trước một cỗ máy công nghiệp to lớn, mà chỉ tràn ngập sự dịu dàng, bao dung tựa như đang nhìn một đứa cháu nhỏ vụng về trong gia đình. Rồi bà cụ khẽ thở dài một tiếng thật khẽ, quay sang nhìn Bảo:

“Hồi sáng sớm tinh mơ, mẹ cháu có ghé tạt qua ngõ nhà bà, gửi cho bà chục quả trứng gà ta mới lượm dưới ổ, rồi bảo là chừng đôi ba tuần nữa thôi là hai mẹ con thu xếp đồ đạc dọn nhà đi lên mạn Bình Dương rồi, có phải thật thế không hả Bảo?”

Nụ cười rạng rỡ vừa mới nở trên môi Bảo bỗng nhiên tắt lịm trong tích tắc. Cậu bé cầm nửa củ khoai lang vàng ruộm trên tay nhưng không còn buồn đưa lên miệng cắn nữa. Cậu từ từ cúi gằm mặt xuống đất, ánh mắt chùng xuống thăm thẳm và trống rỗng, dán chặt vào những hạt cát trắng mịn dưới chân — nơi có một đàn kiến đen nhỏ bé đang hối hả tha từng mảnh vụn bánh mì khô về miệng tổ ngầm dưới lòng đất.

“Dạ... vâng ạ...” Giọng cậu bé lí nhí như tiếng muỗi kêu, chìm nghỉm giữa tiếng gió trưa thổi qua rặng cây. “Mẹ cháu bảo lên trên ấy có khu công nghiệp lớn, người ta thuê công nhân may làm việc quanh năm suốt tháng, tiền lương đều đặn mỗi tháng chứ không phải chịu cảnh bấp bênh, đói kém triền miên mỗi khi mùa đông bão biển ùa về như ở xóm Cát này nữa. Nhưng mà bà ơi, cháu thật lòng chẳng thích đi một chút nào cả. Rời khỏi làng này rồi thì cháu sẽ nhớ bà Lành nhiều lắm, nhớ khu vườn rau này, nhớ cả bạn Gió nữa... Lên trên ấy rồi, chẳng biết đến năm nào tháng nào cháu mới lại được mẹ dắt về thăm quê...”

Cỗ máy G-7 đứng sững sờ bên cạnh hai bóng người đang ngồi thu mình dưới bóng râm — một bóng dáng già nua còng rạp tựa như một gốc cây bần cổ thụ bên bờ sóng sắp sửa tàn lụi, và một hình bóng nhỏ bé, ngây thơ tựa như một chồi non mỏng manh vừa mới đâm chồi trên dải cát mặn.

Cụm thấu kính quang học bên trong mắt của Gió tự động mở rộng khẩu độ lên mức tối đa, thu trọn từng biến đổi vi mô nhỏ nhất trên khuôn mặt của đứa trẻ: khóe môi của Bảo trễ xuống một góc bảy độ so với đường chân trời sinh trắc học, đồng tử thu hẹp lại, cơ vòng mi chùng xuống, hai bờ vai so lại tạo thành một tư thế thu mình phòng vệ bản năng trước một hiểm họa vô hình. Cùng lúc đó, các cảm biến hồng ngoại tầm xa của Gió cũng quét qua thân nhiệt và nhịp thở của bà Lành, ghi nhận những biến thiên tương tự — nhịp thở của bà cụ cũng chùng xuống, mạch đập nơi cổ tay chậm rãi và nặng trĩu. Đó là một sự cộng hưởng sinh học kỳ lạ và đầy bí ẩn giữa hai thế hệ con người đang cùng nhau đứng trước một ngã rẽ chia ly không thể nào tránh khỏi.

Một khung cửa sổ thông báo mới lập tức được khởi tạo trong bộ nhớ của cỗ máy, các dòng mã tự động chạy qua màn hình xử lý:

`[CẬP NHẬT CHỈ MỤC BỘ NHỚ: DẠNG DỮ LIỆU CẢM XÚC MỚI]` `Mã phân loại: #EMOTION-INDEX-089` `Tên gọi đề xuất: "NỖI BUỒN CHIA LY VÀ SỰ BẤT LỰC TRƯỚC SỰ DỜI ĐỔI"` `Mô tả định tính: Trạng thái tâm lý xuất hiện khi một thực thể sinh học nhận thức rõ ràng về việc sắp sửa mất đi vĩnh viễn không gian sinh tồn quen thuộc và toàn bộ những liên kết gắn bó sâu sắc, xuất phát từ những tác động cưỡng bức của hoàn cảnh khách quan (áp lực kinh tế, làn sóng di dân, sự biến mất của cộng đồng). Biểu hiện đặc trưng qua ánh mắt chùng xuống, sự ức chế cảm giác thèm ăn và sự sụt giảm trương lực cơ bắp toàn thân.` `Quy chế lưu trữ: Ghi nhận trực tiếp vào phân vùng nhớ sâu dung lượng 128 MB, gắn cờ ưu tiên bảo toàn vĩnh viễn, vô hiệu hóa mọi tiến trình dọn dẹp rác tự động.`

Trong quá khứ, xuyên suốt hàng nghìn trang tài liệu hướng dẫn kỹ thuật và các bảng thông số chuẩn mực mà tập đoàn Tân Mạch đã từng cài đặt vào bộ nhớ của dòng máy Khôi-Nguyên, người ta chỉ tìm thấy những hướng dẫn đo đạc độ ẩm của các tầng đất, các phép tính nồng độ muối hòa tan trong nước ngầm, các ngưỡng bức xạ tử ngoại hay các chu kỳ kiểm tra độ mài mòn cơ khí của trục truyền động. Chưa từng có lấy một kỹ sư phần mềm nào, cũng chưa từng có một dòng mã lệnh nào hướng dẫn cho một robot nông nghiệp cách thức ghi nhận và thấu hiểu một ánh mắt chùng xuống của một đứa trẻ mười tuổi khi nó sắp sửa bị bứng gốc khỏi mảnh đất quê hương ruột thịt. Nhưng ngay trong khoảnh khắc này, con chip xử lý Khôi-Nguyên 7X đã tự động kiến tạo nên một ngăn nhớ riêng biệt, một khoảng trống thiêng liêng để lưu giữ trọn vẹn nỗi buồn ấy vào sâu trong lòng nó.

“Thôi nào, đừng có ủ rũ thế con ạ,” bà Lành đưa bàn tay gầy guộc vỗ nhẹ lên bờ vai gầy nhom của Bảo, giọng nói của bà trầm lắng, đượm buồn nhưng lại chứa chan sự bao dung vô bờ của một người đã từng nếm trải gần trọn một đời bão táp trên dải đất miền Trung này. “Đời người ta cũng giống như cánh chim trời vậy thôi con ơi, lớn khôn rồi thì con chim nào cũng phải vỗ cánh bay đi tìm hạt thóc hạt kê ở phương xa mà sinh sống. Mẹ cháu thương cháu, muốn đời cháu sau này đỡ khổ hơn cái kiếp làm muối còng lưng ngoài bãi nên mới phải dứt ruột bỏ quê bỏ xứ mà tha hương cầu thực như thế. Mai này lên trên thành phố, ráng mà chăm chỉ học hành cho thành tài, mở mang mày mặt, rồi khôn lớn có dịp nghỉ lễ nghỉ tết lại bắt xe đò về đây thăm bà, thăm bạn Gió. Khu vườn này thì nó vẫn cứ nằm yên ở đây thôi, bờ giếng này vẫn ở đây, gốc cải bẹ tóc vàng của ông Tư cháu để lại vẫn trổ hoa vàng rực rỡ đón nắng... Chừng nào cái thân già này còn sống, chừng nào bạn Gió của cháu còn chạy máy được ngoài vườn, thì mảnh đất An Hải này lúc nào cũng mở rộng cửa để chờ đón cháu quay về.”

Bảo ngước đôi mắt tròn xoe lên nhìn gương mặt nhăn nheo của bà cụ, rồi lại quay sang nhìn vào thân hình kim loại sứt sẹo của Gió. Cậu bé khẽ mím môi, gật đầu một cái thật chậm. Cậu đưa nửa củ khoai lang lên miệng, cắn lấy một miếng nhỏ, nhai chầm chậm từng chút một như thể muốn nuốt trọn toàn bộ vị ngọt ngào, bùi bùi của đất cát quê hương vào tận đáy dạ dày, để mai này có đi đến phương trời nào cũng không thể nào quên được.

Từ phía ngoài khơi xa, tiếng còi tàu cá của một chiếc thuyền đi lộng trở về bỗng rúc lên từng hồi dài trầm đục, âm thanh vang vọng qua những cồn cát trắng rồi tan dần vào trong đất liền, báo hiệu cho biết con nước thủy triều buổi xế chiều đang bắt đầu dâng cao lên mép đê biển.

Đúng lúc ấy, từ phía rặng râm bụt mọc ken dày trước con ngõ nhỏ, tiếng gọi giật giọng đầy sốt ruột của mẹ Bảo bỗng lanh lảnh vọng sang:

“Bảo ơi! Thằng Bảo đâu rồi hả con? Mau về ăn cơm trưa nhanh lên rồi còn chuẩn bị đi học thêm buổi chiều kìa!”

“Thôi chết rồi, mẹ cháu đi tìm rồi!” Bảo giật thót người, vội vàng nhét nốt nửa củ khoai còn lại vào sâu trong túi áo, bàn tay thoăn thoắt với lấy cuốn sổ tay bìa xi măng kẹp chặt vào bên nách. Cậu bé đứng bật dậy khỏi bờ giếng, toan cắm đầu cắm cổ lao nhanh ra phía lối mòn dẫn tới bờ rào tre.

Thế nhưng, khi vừa mới chạy lướt qua được vài bước dưới gốc mướp hương, cậu bé bỗng khựng phắt bước chân lại. Bảo quay ngoắt người lại, hai mắt nhìn đăm đắm vào khuôn mặt kim loại xám tro của cỗ máy G-7 đang đứng lặng lẽ bên bờ giếng. Đôi mắt tinh anh và lanh lợi của đứa trẻ lướt thật nhanh qua lớp vỏ máy loang lổ những vệt bụi bẩn của Gió, rồi dừng lại thật lâu ở một cái khe hở cơ khí rất hẹp nằm sát ngay bên mép dưới của thấu kính cảm biến quang học bên mắt trái — nơi mà những hạt cát mịn li ti của vùng biển An Hải qua nhiều tháng ngày lao động đã lọt vào, kết lại thành một lớp màng bụi khô khốc bám chặt lấy bề mặt kính, khiến cho ánh đèn LED màu xanh lơ của Gió chốc chốc lại phải chớp tắt liên hồi để cố gắng tự động điều chỉnh lại tiêu cự quang học.

Bảo rướn người lên, bước rón rén lại gần Gió thêm hai bước chân, rồi đưa tay lên che bên khóe miệng, hạ thấp giọng thì thầm thật nhanh nhưng chứa chan một vẻ quả quyết và bí mật:

“Này, mắt trái của cậu dính đầy đất cát bẩn thỉu rồi kìa, trông nó cứ mờ tịt đi y hệt như đôi mắt của ông ngoại tớ hồi ông sắp mù ấy! Cứ để như thế lâu ngày là cậu sẽ hỏng hẳn con mắt đấy, rồi chẳng còn nhìn thấy đường mà chăm sóc cho mấy luống rau đâu!”

Cậu bé giơ ngón tay trỏ lên làm dấu bí mật ngay trước ngực, đôi mắt đen láy bỗng ánh lên một tia sáng tinh quái, bướng bỉnh và tràn đầy sự quyết tâm của một đứa trẻ đang toan tính một kế hoạch lớn lao cho người bạn thân thiết nhất của mình:

“Mai tớ mang dầu máy của ba sang lau mắt cho cậu, cậu phải hứa không được méch cô Vân nhé!”

Nói dứt câu, không đợi cho cỗ máy cơ khí kịp phát ra bất kỳ một âm thanh hồi đáp, một tín hiệu xác nhận hay một lời cảnh báo an toàn kỹ thuật nào, Bảo đã thoăn thoắt quay phắt người lại. Đôi chân trần nhỏ bé của cậu thoăn thoắt luồn qua khe hở của bờ rào tre mục nát, rồi co giò chạy biến vào con ngõ nhỏ rợp bóng mát của rặng phi lao đang xào xạc dưới ánh nắng trưa rực rỡ.