Thỏa ước một mùa vụ

Tiếng nòng pô độ gầm rú xé toạc không gian oi nồng của buổi trưa Cư M’Rao báo hiệu sự trở lại của Phạm Đức Sang sớm hơn dự kiến. Âm thanh khô khốc, đanh gọn dội qua những rặng muồng đen chắn gió, cuộn theo một vệt khói xám ngoét và lớp bụi đất bazan đỏ quạch bốc mù mịt phía cuối con dốc dẫn vào rẫy nhà ông Hậu.

Chiếc xe máy cà tàng nhưng được đôn dồ máy của gã bẻ cua gấp qua hàng rào dâm bụt cằn cỗi. Bánh sau rê ngang trên mặt đất khô nứt nẻ, cày xới một vệt dài làm đá sỏi bắn rào rào vào hàng cọc rào dây kẽm gai rỉ sét. Sang chống chân chống nghiêng cái rầm, tiếng kim loại va đập chan chát vào thềm đá. Gã tháo phăng chiếc nón bảo hiểm nửa đầu bạc thếch, kẹp chặt dưới nách, để lộ quả đầu đinh cạo sát chân tóc và đôi gò má bóng nhẫy mồ hôi dầu. Gã không thèm phủi vạt áo khoác lính đã ố vàng vì bụi đường, sải những bước chân nặng trịch, dằn dỗi bước thẳng lên bậc thềm xi măng loang lổ rêu mốc của căn nhà gỗ ba gian.

Lần này, trên tay Sang không còn là tập giấy nháp xé vội từ cuốn sổ lò xo hay mấy tờ biên nhận viết tay lem nhem mực tím của những lần ghé qua đòi tiền lãi tháng trước. Kẹp chặt bên sườn gã là một chiếc cặp da màu nâu sờn rách bốn góc, bên trong nhét một tập hồ sơ dày cộp, đóng bằng ghim sắt bóng loáng, các mép giấy A4 trắng tinh nhô ra ngay ngắn, phẳng phiu như một bản án được chuẩn bị sẵn sàng để tống đạt.

Bên trong gian nhà chính, bầu không khí lập tức đặc quánh lại, nghẹt thở hệt như khoảnh khắc trước khi một cơn dông rừng ập xuống thung lũng.

Ông Đoàn Văn Hậu đang ngồi ở đầu bàn trà bằng gỗ keo mộc, chiếc điếu cày đặt nghiêng bên mép chân bàn. Nghe tiếng xe, bàn tay thô ráp với những khớp xương sưng to vì bao năm cầm cuốc của ông khẽ giật lùi lại. Ông run rẩy với lấy bao thuốc lá Cẩm Lệ nát bấy trên bàn, cố rút ra một điếu nhưng đầu ngón tay tê dại khiến điếu thuốc rơi tõm xuống sàn đất nện.

Bà Lê Thị Hạnh vừa từ chái bếp lụp xụp bước vội lên, vạt áo bà ba màu tro còn vương mùi khói củi và mùi tro bếp nồng nồng. Nhìn thấy bóng người đàn ông to bè choán hết ngưỡng cửa, lồng ngực bà thắt nghẹn lại, hai chân khựng lại bên cạnh tấm liếp ngăn buồng, ngập ngừng không dám bước tiếp. Bàn tay gầy guộc chằng chịt gân xanh của bà vô thức túm chặt lấy mép chiếc tạp dề may bằng bao tải cám cò.

Sang không buồn đợi chủ nhà cất lời chào hỏi hay mời một chén nước vối nguội. Gã dùng mũi giày vải đá văng chiếc ghế đẩu sang một bên, kéo phăng chiếc ghế gỗ tựa đối diện ông Hậu, kéo lê trên nền nhà tạo thành một vệt rít chói tai. Gã quăng mạnh tập hồ sơ dày cộp xuống mặt bàn gỗ keo.

*Chát!*

Mặt bàn rung lên bần bật, làm chiếc ấm đất nứt quai và hai chiếc chén con nhảy chồm chồm, nước trà cặn bắn tung tóe. Bụi đỏ bám trên vạt áo Sang bay ra, lơ lửng, cuộn tròn dưới luồng nắng rọi xiên khoai qua chấn song cửa sổ gỗ chưa kịp đóng.

— Tôi nói một lời cho vuông vắn để anh chị Hậu khỏi mất công trông chờ mông lung, — Sang mở đầu, giọng ráo hoảnh, the thé và lạnh tanh như tiếng sắt gỉ cọ vào đá. Đôi mắt một mí ti hí của gã quét qua sắc mặt nhợt nhạt, cắt không còn hột máu của hai vợ chồng già. — Chiều hôm kia, thằng Khôi nhà anh chị từ Sài Gòn mò về, hùng bàng hổ tướng tuyên bố đình lại việc gán đất, đòi trả nợ sòng phẳng bằng tiền tươi. Tôi cũng nể cái tình làng nghĩa xóm bao năm, cho gia đình đúng hai mươi bốn tiếng đồng hồ để tính đường xoay xở, chạy vạy tiền bạc. Giờ thì đã quá trưa ngày thứ ba rồi. Tôi vào đây không phải để nghe than vãn chuyện hạn hán đầu mùa, mất mùa rớt giá, hay đợi cái thứ giá cà phê bấp bênh trên trời dưới đất nữa!

Sang thọc tay vào túi áo ngực, rút ra chiếc bật lửa ga quẹt lửa cái cách, châm điếu thuốc lá năm năm năm thơm nồng, phả một luồng khói trắng đục thẳng vào mặt ông Hậu:

— Một là anh Hậu móc đủ sáu mươi triệu tiền cọc sửa giếng tôi đã ứng đợt trước, cộng thêm một trăm hai mươi triệu tiền phạt vi phạm hợp đồng do đơn phương hủy thỏa thuận chuyển nhượng đất rẫy, và thanh toán đứt điểm một trăm tám mươi triệu tiền nợ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật của vụ này. Tổng cộng là ba trăm sáu mươi triệu đồng tiền mặt! Đặt ngay lên mặt bàn này cho tôi trước ba giờ chiều!

Từng con số thốt ra từ miệng Sang như những tảng đá tảng rơi thẳng xuống ngực ông Hậu. Cổ họng người đàn ông năm mươi lăm tuổi nghẹn ứ, điếu thuốc vừa nhặt lên châm dở run bần bật trên đôi môi thâm tím. Số nợ gốc hai trăm bốn mươi triệu đồng từ tiền phân bón tích tụ ba năm và tiền ứng trước sửa giếng đã là một quả núi đè gãy lưng, bóp nghẹt mạng sống của cả gia đình suốt bao tháng qua. Giờ đây, chỉ bằng một cái cớ hủy kèo bán rẫy, Sang đã lạnh lùng nhân đôi tiền phạt cọc, đẩy tổng số tiền phải trả lên tới ba trăm sáu mươi triệu đồng — một con số hoang đường giữa thời điểm mùa vụ còn chưa kịp thu hái nổi một hạt cà phê nào.

Sang nhếch khóe môi cười khẩy, để lộ hàm răng ám khói thuốc vàng ố. Gã ngả ngửa lưng ra thành ghế, ngón tay trỏ có đeo chiếc nhẫn vàng cẩn mặt đá mắt mèo to sụ gõ nhịp đều đặn, cồm cộp xuống tập hồ sơ có đóng dấu treo:

— Còn nếu không có ba trăm sáu mươi triệu tiền tươi ngay trong chiều nay, thì ký ngay vào bản cam kết bổ sung này cho tôi. Toàn bộ một trăm phần trăm sản lượng cà phê của cả ba hécta rẫy này, từ hạt đầu tiên cho đến hạt cuối cùng, phải giao nộp trọn gói về kho của tôi dưới dạng cà xô! Tôi sẽ thu mua theo đơn giá sàn thấp nhất của thị trường tự do tại thời điểm trừ nợ, cấn trừ dần vào nợ gốc lẫn tiền phạt hợp đồng. Tuyệt đối không được lén lút tuồn ra ngoài dù chỉ là một bao, không được giữ lại tự ý chế biến hay bán cho bất kỳ mối lái nào khác dưới chân đèo. Anh Hậu chọn đi: hoặc là trả tiền tươi ngay tại chỗ, hoặc ký giao đứt một trăm phần trăm vụ mùa này cho tôi quản lý từ A đến Z!

Bà Hạnh đứng nép bên cột nhà bằng gỗ cà chít, hai bàn tay gầy guộc siết chặt lấy mép tấm tạp dề đến mức khớp ngón tay trắng bệch, không còn một giọt máu. Bà nhìn trân trân vào gương mặt hốc hác của chồng, nơi hai hốc mắt đã trũng sâu vì những đêm dài mất ngủ triền miên. Ánh mắt người mẹ đong đầy một nỗi tuyệt vọng cay đắng, xót xa đến nghẹn thắt tâm can.

Ký vào cái bản cam kết bổ sung kia đồng nghĩa với việc giao trọn quyền sinh quyền sát của cả một năm lao động cực nhọc, mồ hôi nước mắt và xương máu vào tay một tên thương lái khét tiếng tàn nhẫn nhất vùng Cư M’Rao. Với giá sàn do chính miệng gã định đoạt, cộng với các loại tạp chất gã tự ý trừ hao khi cân xô, gia đình ông bà sẽ chính thức biến thành những kẻ làm thuê không công, những tá điền cùng quẫn làm lụng cật lực trên chính mảnh đất mà tổ tiên, mồ hôi của chính họ đã khai hoang suốt ba thập kỷ.

— Chú Sang… chú làm vậy… chú làm vậy là dồn cả cái nhà này vào chân tường rồi, — ông Hậu thều thào, giọng khản đặc như có hàng vạt cát sạn cào xé trong thanh quản. — Rẫy ba hécta này, năm nay nắng hạn kéo dài từ tháng Ba đến tận tháng Năm, nước giếng khoan cạn kiệt, bông cà phê rụng trắng gốc, trái đậu không đều. Nếu chú ép giao trọn gói theo giá sàn rẻ mạt rồi lại trừ thêm cái khoản tiền phạt một trăm hai mươi triệu vô lý đó… thì hết mùa này vợ chồng tôi lấy cái gì mà bỏ vào mồm? Lấy cái gì để trả nợ phân bón còn dây dưa bên đại lý Năm Cường, rồi tiền mượn mua thuốc thang cho bà Hạnh bên thím Bảy?

— Đó là chuyện của gia đình anh! Tôi không phải hội từ thiện! — Sang đập mạnh lòng bàn tay xuống mặt bàn, âm thanh chát chúa vang lên cắt đứt lời van xin của người nông dân già. Giọng gã đanh lại, hung hãn: — Buôn bán làm ăn ở cái xứ này là giấy trắng mực đen! Hợp đồng cọc đã ghi rõ mười mươi: nếu bên bán đổi ý không chuyển nhượng rẫy thì phải đền cọc một gấp đôi, hoặc phải ưu tiên giao toàn bộ nông sản độc quyền cho bên mua để thu hồi vốn lưu động. Pháp luật bảo vệ kẻ nắm đằng chuôi, anh Hậu hiểu chưa? Đừng có đem cái nghèo cái khổ ra đây mà ăn vạ!

Sự ngột ngạt trong gian phòng như một sợi dây thừng vô hình từ từ siết chặt lấy cuống họng của hai người già. Tiếng gió ngoài vườn thổi qua những cành cà phê khô xơ xác nghe ràn rạt như tiếng nghiến răng của đất cằn.

Đúng lúc đó, một tiếng kéo ghế bình thản vang lên từ phía gian buồng trong.

Tấm liếp vải thô được vén lên nhẹ nhàng. Khôi bước ra.

Anh đã trút bỏ bộ quần áo lao động sũng mồ hôi và vấy đỏ bụi đất sau buổi sáng cùng anh Tư đi khảo sát thực địa khoảnh rẫy phía Đông. Khôi mặc chiếc áo sơ mi bạc màu đã sờn cổ nhưng được cài cúc cẩn thận, phẳng phiu. Trên gương mặt góc cạnh của người thanh niên hai mươi bảy tuổi không hề có vẻ kích động, giận dữ hay bốc đồng của một kẻ trẻ người non dạ bị dồn ép. Trên tay anh tuyệt nhiên không có hung khí, chỉ có một cuốn sổ tay bìa cứng màu đen, một chiếc bút bi xanh và một chiếc máy tính bỏ túi nhỏ đã tróc sơn phím bấm.

Khôi kéo chiếc ghế gỗ mộc còn lại ở góc bàn, đặt thẳng thắn đối diện với Phạm Đức Sang rồi ngồi xuống. Động tác của anh dứt khoát, điềm tĩnh lạ lùng. Đôi mắt sáng, lạnh sâu và sắc sảo nhìn thẳng vào khuôn mặt bóng nhờn của gã thương lái mà không hề chớp lấy một lần.

— Chú Sang, chú cất tập hồ sơ kiện cáo đó vào lại trong cặp đi, — Khôi lên tiếng. Âm lượng của anh vừa phải, đều đều nhưng từng âm tiết phát ra đều có một độ đanh thép, mang theo một sức nặng tâm lý khiến cánh tay Sang đang đặt trên xấp giấy bất giác rụt nhẹ lại nửa tấc. — Chú mang luật pháp ra dọa ba má cháu, nhưng cháu e là chú chưa tính hết bài toán rủi ro pháp lý và chi phí cơ hội của chính bản thân chú đâu.

Sang nhíu đôi mày rậm rì, khóe môi giật giật tạo thành một nụ cười nửa miệng đầy vẻ mỉa mai, khinh khỉnh:

— À, cậu kỹ sư thành phố về đấy à? Lại định giở bài dạy đời tôi chuyện buôn bán kinh doanh đấy à? Cậu nghĩ ba cái mớ chữ nghĩa trên giảng đường đại học của cậu dọa được một thằng lăn lộn hai mươi năm ở cái đất Cư M’Rao đầy sỏi đá này sao?

— Cháu không dạy đời chú, cháu chỉ đang giúp chú nhìn rõ dòng tiền của chính chú thôi, — Khôi thản nhiên đặt chiếc máy tính bỏ túi lên mặt bàn, mở nắp bút bi cái tách. — Thứ nhất, chú ép ba má cháu phải đền cọc một trăm hai mươi triệu hoặc bán đứt rẫy ba hécta này với giá rẻ mạt bốn trăm năm mươi triệu để cấn nợ. Chú nghĩ nếu ba má cháu dứt khoát từ chối ký, chú vác đơn kéo nhau ra Tòa án nhân dân huyện Krông Pắc thì chú thắng ngay được chắc?

Khôi bấm lách cách mấy phím số trên máy tính, ngón tay lướt nhanh thoăn thoắt rồi ngẩng lên nhìn thẳng vào mắt Sang:

— Hợp đồng đặt cọc của chú có điều khoản phạt vi phạm gấp đôi tiền cọc, tương đương mức lãi suất phạt vượt quá hai mươi phần trăm một năm quy định tại Điều 468 Bộ luật Dân sự năm 2015. Thêm vào đó, toàn bộ hóa đơn vật tư một trăm tám mươi triệu của chú suốt hai năm qua đều kê khống giá phân bón NPK cao hơn giá niêm yết bán lẻ của nhà máy Bình Điền đến hai mươi lăm phần trăm. Chưa kể, trong kho vật tư của chú giao cho rẫy nhà cháu vụ trước có ba thùng thuốc trừ sâu Supracide chứa hoạt chất Chlorpyrifos Ethyl — đây là hóa chất cực độc đã bị Bộ Nông nghiệp rút khỏi danh mục thuốc bảo vệ thực vật được phép lưu hành tại Việt Nam. Nếu bộ hồ sơ này bị đẩy ra tòa án, cháu sẽ yêu cầu trưng cầu giám định tư pháp toàn bộ hóa đơn chứng từ vật tư và nguồn gốc lô hàng tồn kho của chú.

Khôi dừng lại một giây, ánh mắt anh như lưỡi dao mổ xẻ từng biểu cảm trên mặt đối phương:

— Một vụ kiện dân sự tranh chấp quyền sử dụng đất kết hợp tranh chấp hợp đồng kinh tế cung ứng kéo dài bét nhất cũng từ mười hai đến mười tám tháng qua hai cấp xét xử. Trong suốt thời gian đó, mảnh rẫy ba hécta này sẽ bị áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời để phong tỏa tài sản. Đất bị niêm phong, chú không thể sang tên chuyển nhượng, không thể đưa máy móc vào canh tác, và quan trọng nhất: chú không có quyền thu hoạch bất kỳ một hạt cà phê nào trên mảnh đất đang tranh chấp!

Sắc mặt của Sang hơi biến đổi. Lớp mỡ dưới cằm gã rung nhẹ, tia mắt ti hí lóe lên một sự dao động rất nhanh. Gã buôn bán đất đai và nông sản ở đây lâu năm, gã biết thừa cái cảnh đất dính quy hoạch hay dính kiện tụng thì tòa án ngâm hồ sơ đến mục nát, tiền đọng ở đó không tài nào rút ra nổi.

Nhưng Khôi không để cho Sang kịp trấn tĩnh. Anh tiếp tục bồi thêm một đòn logic chuẩn xác vào ngay tử huyệt của một kẻ làm nghề buôn chuyến:

— Thứ hai, giá cà phê nhân xô Robusta trên sàn kỳ hạn London hiện tại đang chạm đáy chu kỳ bốn năm qua, dao động lay lắt quanh mốc ba mươi mốt đến ba mươi hai ngàn đồng một ký. Thị trường bất động sản nông nghiệp ở vùng ven Buôn Ma Thuột này cũng đang đóng băng hoàn toàn. Người ta rao bán tháo rẫy cắt lỗ đầy rẫy dọc quốc lộ 26 mà có ai thèm ngó ngàng tới đâu? Nếu chú ôm lấy mảnh rẫy ba hécta này vào lúc này, chú phải chôn chặt nguồn vốn ít nhất bốn trăm năm mươi triệu đồng vào một đống tài sản chết không sinh lời.

Khôi hơi nghiêng người tới trước, giọng anh hạ thấp xuống nhưng từng từ găm sâu vào tâm lý gã thương lái:

— Trong khi đó, mạng lưới đại lý thu gom của chú ở ngã ba Cư M’Rao đang cần xoay vòng vốn từng ngày để gom hàng đủ sản lượng giao cho các đầu mối xuất khẩu lớn dưới Sài Gòn. Chú Sang, chú là dân kinh doanh tiền mặt, chú thừa hiểu thà thu hồi được tiền tươi thóc thật và nông sản lưu thông nhanh để đảo nợ ngân hàng, còn hơn là ôm một miếng đất cằn cỗi bị tranh chấp pháp lý giữa lúc thị trường chạm đáy. Chú muốn có hàng xô giao ngay để giữ hạn mức tín dụng và uy tín với các tổng kho dưới xuôi, hay chú muốn ôm cái cục nợ đất này để rồi bị các chủ mối phạt hợp đồng vì thiếu hụt sản lượng cam kết vào cuối năm?

Căn phòng gỗ rơi vào một khoảng lặng nghẹt thở đến rợn người.

Chỉ có tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ treo tường cũ kỹ chạy bằng pin con thỏ trên vách ván thông. Từng lời Khôi nói ra như một mũi khoan cắm phập vào tim đen của Sang. Sang không đơn thuần là một gã cho vay nặng lãi thôn quê chỉ biết ngồi chờ đếm tiền lời; gã thực chất là một mắt xích trung chuyển nằm ở tầng đáy của một chuỗi cung ứng nông sản khổng lồ. Phía trên gã là các công ty xuất khẩu tư nhân và các đầu mối thu mua lớn tại các cảng sông Sài Gòn. Gã sống được là nhờ hoa hồng chênh lệch khối lượng và dòng tiền xoay vòng liên tục giữa các chuyến xe tải chở cà phê ngược xuôi. Nếu bị giam vốn vào đất đai tranh chấp, nếu dòng tiền mặt bị đứt gãy giữa lúc mùa vụ vào kỳ cao điểm, chính cái đại lý vật tư nông sản hoành tráng của Sang cũng sẽ bị các chủ nợ lớn hơn dưới thành phố bóp nghẹt cổ họng trong nháy mắt.

Sang nhìn Khôi trừng trừng. Đôi mắt híp lại đầy vẻ tính toán, nghi kỵ và cả một chút dè chừng chưa từng có. Gã nhận ra người thanh niên ngồi đối diện mình hoàn toàn không giống với bất kỳ người nông dân nào ở cái xứ này. Khôi không van lơn, không dùng tình cảm để khất nợ, mà dùng chính thứ vũ khí sắc lạnh nhất của thương trường: hợp đồng, dòng tiền, pháp lý và điểm yếu cốt tử của hệ thống phân phối.

— Hừ… Cậu Khôi giỏi lý lẽ lắm, — Sang hừ lạnh một tiếng, cố lấy lại vẻ trịch thượng quen thuộc, nhưng âm lượng đã bớt đi vài phần hung hãn ban đầu. Gã dập mạnh mẩu thuốc lá xuống đáy gạt tàn bằng vỏ đồ hộp. — Cứ cho là cậu rành luật, hiểu chuyện thị trường đi. Nhưng nói cho cùng, nhà cậu vẫn nợ tôi sáu mươi triệu tiền cọc và một trăm tám mươi triệu tiền phân bón vật tư rành rành ra đó! Món nợ đó là tiền mồ hôi nước mắt của tôi, chữ ký của ba cậu dưới giấy nhận nợ là thật! Cậu tính quỵt nợ tôi bằng ba cái trò hù dọa kéo dài thời gian ở tòa án huyện hả?

— Gia đình cháu chưa bao giờ có ý định quỵt nợ của chú một đồng nào, — Khôi nâng tông giọng lên một bậc, nghiêm nghị, đĩnh đạc và rành rọt. — Người nông dân ở Cư M’Rao này trọng danh dự hơn tính mạng. Ba má cháu đã đổ ba mươi năm mồ hôi và xương máu xuống mảnh rẫy này, nợ một đồng sẽ trả đủ một đồng sòng phẳng. Hôm nay, cháu ngồi đây nói chuyện với chú không phải để xin xỏ khất nợ, mà là để đưa cho chú một giải pháp đôi bên cùng có lợi. Một lối thoát thực tế nhất cho cả dòng tiền của chú và sinh kế sống còn của gia đình cháu!

Sang nhếch mép, khoanh hai cánh tay xăm trổ trước ngực, dựa lưng vào ghế:

— Được, tôi muốn nghe xem cái đầu kỹ sư đại học của cậu vẽ ra được cái giải pháp thần thánh gì để giải quyết ba trăm sáu mươi triệu này.

Khôi lật sang một trang giấy trắng tinh trong cuốn sổ tay bìa đen, dùng ngòi bút bi vạch ra những con số cụ thể, rõ ràng:

— Rẫy ba hécta nhà cháu năm nay, dù hạn hán đầu mùa, nhưng qua khảo sát sáng nay, cháu ước tính vẫn đạt tổng sản lượng khoảng chín tấn quả tươi. Cháu đưa ra một phương án thỏa hiệp dứt khoát: Gia đình cháu cam kết giữ nguyên chín mươi phần trăm tổng sản lượng của cả rẫy, tức là khoảng hơn tám tấn quả tươi trên phần diện tích hai hécta bảy. Toàn bộ phần này sẽ được thu hoạch theo đúng phương thức truyền thống của địa phương, phơi khô thành cà xô thương phẩm và giao nộp toàn bộ một trăm phần trăm cho mạng lưới thu mua của chú theo đúng đơn giá hợp lý của thị trường tự do.

Khôi gõ nhẹ đầu bút bi xuống trang giấy:

— Chú sẽ nắm trọn vẹn toàn bộ chín mươi phần trăm sản lượng này để cấn trừ dần vào khoản nợ phân bón một trăm tám mươi triệu và khoản tiền cọc sáu mươi triệu mà ba cháu đã nhận. Chú không cần bỏ ra một đồng vốn lưu động nào để thu mua lô hàng lớn này, bảo đảm chắc chắn cho chú đủ sản lượng cà xô để hoàn thành chỉ tiêu hợp đồng với các tổng kho dưới xuôi. Chú vừa thu hồi được nợ xấu an toàn, vừa có hàng hóa luân chuyển để giữ hạn mức tín dụng.

Sang nheo mắt nhìn vào bảng phân chia sản lượng Khôi vừa vạch ra trên giấy. Ngón tay đeo nhẫn vàng cựa quậy. Gã nhanh chóng làm một phép tính nhẩm trong đầu: tám tấn quả tươi tương đương với gần hai tấn cà phê nhân xô khô. Với đơn giá hiện tại, cộng với việc cấn trừ dần theo từng đợt hái, gã nắm chắc phần chuôi để rút cạn hai trăm bốn mươi triệu tiền nợ gốc mà không phải tốn một xu chi phí kiện tụng hay chịu rủi ro chôn vốn vào mảnh đất chết.

Nhưng đôi mắt cáo già của gã lập tức bắt được kẽ hở:

— Chín mươi phần trăm? — Sang hỏi cộc lốc, giọng đầy nghi hoặc. — Vậy còn mười phần trăm kia cậu tính giở trò gì? Giấu đi bán vụng bán trộm cho mối khác lấy tiền dằn túi riêng à?

— Mười phần trăm đó, tương đương với khoảng một sào đất rẫy ở khoảnh phía Đông — nơi có đúng một trăm gốc cà phê Robusta sẻ thuần chủng cổ thụ — gia đình cháu xin giữ lại toàn bộ sản lượng để tự thu hái và chế biến thử nghiệm theo phương pháp riêng của cháu! — Khôi nhấn mạnh từng chữ, ánh mắt kiên định không hề chớp. — Toàn bộ chi phí nhân công thu hái lựa trái chín, chi phí vật tư sơ chế cho một sào này, cháu sẽ tự bỏ toàn bộ tiền túi cá nhân ra trang trải, không đụng tới một đồng tài chính nào của gia đình, và tuyệt đối không làm thâm hụt dù chỉ một ký hàng nào trong chín mươi phần trăm sản lượng cà xô đã cam kết giao nộp cho chú!

Sang trố mắt nhìn Khôi trong vài giây, rồi bất thần, gã ngửa cổ ra sau bật lên một tràng cười sằng sặc. Tiếng cười the thé, the thé vang vọng khắp gian nhà gỗ, làm rung rinh cả những mạng nhện bám trên xà nhà:

— Chế biến thử nghiệm? Cậu giữ lại một sào Robusta sẻ để làm cái gọi là cà phê chất lượng cao, cà phê đặc sản gì đó hả? Trời đất quỷ thần ơi! Tôi tưởng cậu có mưu sâu kế độc gì kinh thiên động địa lắm! Cậu Khôi ơi là cậu Khôi, cậu tưởng cái đất Cư M’Rao này chưa có thằng nào điên như cậu chắc?

Sang vỗ đùi bôm bốp, cười chảy cả nước mắt, giọng mỉa mai đến tột cùng:

— Mấy năm trước, cũng có mấy thằng kỹ sư nông nghiệp trên Đà Lạt rồi dưới Sài Gòn mò lên đây thuê đất làm nông trại hữu cơ. Bày đặt thuê người hái lựa từng trái chín mọng đỏ au, bày đặt ủ men trong thùng nhựa kín mít, rồi làm giàn phơi lưới trong nhà màng tốn hàng trăm triệu bạc. Rồi kết quả ra sao? Gặp đúng một cơn mưa dầm đầu mùa, độ ẩm không khí tăng cao, cà phê mốc meo thối um hết cả lượt! Rồi đem bán cho ai? Dân buôn tụi tôi chỉ mua cà xô cào bằng theo tấn, xúc đại lên xe tải chở về nhà máy xay xát công nghiệp rồi tống xuống tàu xuất khẩu. Ai rảnh đâu đi mua từng ký cà phê màu mè hoa lá cành của cậu với cái giá trên trời? Cậu tính đem mấy cái thứ đó đi đâu mà bán ở cái xứ khỉ ho cò gáy này?

— Bán được hay không bán được, đó là rủi ro của riêng một mình cháu, — Khôi đáp lại rành rọt, từng câu từng chữ vững chãi như một tảng đá ngầm giữa dòng nước lũ, hoàn toàn không bị lay chuyển bởi sự chế giễu cay nghiệt của đối phương. — Chú không mất một xu nào trong canh bạc này cả. Chú vẫn nắm chắc chín mươi phần trăm sản lượng của hai hécta bảy kia để thu hồi dứt điểm số nợ hai trăm bốn mươi triệu. Nếu cháu thất bại ở mẻ thử nghiệm này, cháu mất trắng số tiền túi của bản thân cháu dành dụm bao năm đi làm. Nhưng nếu cháu làm ra được hạt cà phê Robusta đạt chuẩn chất lượng cao, đó là con đường sống duy nhất của rẫy nhà cháu và của chính ba má cháu sau này.

Sang ngừng cười. Nụ cười trên khuôn mặt béo phệ của gã tắt ngấm dần, nhường chỗ cho cái nhìn xoi mói, lạnh lùng và đầy thực dụng của một tay buôn gạo cội. Gã nhìn chằm chằm vào Khôi. Gã nhận ra người thanh niên này không hề mộng tưởng viển vông theo kiểu tài tử; Khôi nói về rủi ro với sự bình thản của một người đã tính toán kỹ lưỡng đến từng đường đi nước bước. Nhưng sâu trong thói quen ăn sâu bén rễ mười mấy năm buôn chuyến, Sang tuyệt đối không bao giờ tin vào cái thứ gọi là chất lượng cao ở vùng đất này. Với Sang, cà phê chỉ đơn thuần là một thứ hàng xáo thô thiển: cứ mua rẻ, bán đắt, cân đong đo đếm trừ hao thật nhiều và siết nợ nông dân bằng phân bón là nắm chắc phần thắng.

Một sào rẫy. Đối với Sang, sản lượng của một trăm gốc cà phê sẻ già cỗi kia chẳng bõ dính răng, chỉ tương đương vài tạ quả tươi, chẳng bõ công gã điều một chuyến xe ba gác vào chở. Nhưng chín mươi phần trăm sản lượng còn lại của hai hécta bảy là có thật, là nắm đằng chuôi để gã thu hồi dứt điểm hai trăm bốn mươi triệu đồng nợ khó đòi mà không phải mất thời gian theo đuổi những vụ kiện tụng kéo dài mệt mỏi ở tòa án.

Sang nhếch mép, rút chiếc bút bi từ túi ngực áo, lật mạnh bản hợp đồng nợ trên bàn, gõ cộc cộc đầu bút xuống mặt giấy trắng:

— Được! Cậu Khôi đã biết điều và biết tính toán như vậy thì thằng Sang này cũng không thèm mang tiếng là kẻ ép người quá đáng vào đường cùng. Tôi đồng ý cho gia đình anh Hậu giữ lại đúng mười phần trăm sản lượng trên cái khoảnh một sào phía Đông đó để cậu chơi trò làm kỹ sư nông nghiệp sạch! Khoản tiền cọc sáu mươi triệu và nợ phân bón một trăm tám mươi triệu sẽ được cấn trừ dần vào các đợt giao nộp cà xô của chín mươi phần trăm diện tích còn lại, bắt đầu từ chuyến xe đầu tiên khi rẫy vào vụ thu hoạch chính.

Sang nghiêng hẳn người về phía trước, hai mắt rực lên tia nhìn tàn nhẫn, giọng đe dọa không chút giấu giếm:

— Nhưng tôi cảnh cáo cho cả nhà anh Hậu biết: Giấy trắng mực đen hôm nay sẽ ghi rõ hạn mức sản lượng giao nộp tối thiểu. Đợt thu hái đầu tiên sẽ diễn ra trong vòng nửa tháng nữa, xe tải của tôi sẽ đậu ngay đầu con dốc vào rẫy. Nếu các người giao thiếu cho tôi dù chỉ đúng một tạ hàng xô so với cam kết, hoặc nếu tôi phát hiện cậu lén lấy cà phê từ hai hécta bảy kia bù qua sớt lại vào cái sào thử nghiệm của cậu, tôi lập tức kích hoạt điều khoản siết nợ, nộp đơn ra tòa phát mãi toàn bộ ba hécta rẫy và căn nhà này ngay trong ngày hôm sau! Lúc đó thì đừng có trách thằng Sang này cạn tình cạn nghĩa!

— Chú cứ ghi rõ từng điều khoản ràng buộc đó vào phụ lục hợp đồng, — Khôi nói thẳng thắn, giọng không hề gợn một chút run sợ. — Thiếu một tạ hàng xô trong chín mươi phần trăm diện tích cam kết, gia đình cháu chịu hoàn toàn trách nhiệm trước pháp luật.

Mười phút sau đó, bản phụ lục hợp đồng tạm thời được lập thành hai bản dưới sự giám sát từng câu chữ của Khôi. Từng điều khoản về tỷ lệ phân chia chín mươi – mười, cơ chế cấn trừ công nợ theo từng đợt giao hàng, việc định giá theo giá sàn thị trường tự do và điều khoản hủy bỏ khoản tiền phạt đơn phương một trăm hai mươi triệu đều được sửa đổi rành mạch, chặt chẽ.

Ông Hậu cầm chiếc bút bi bằng những ngón tay run rẩy, khó nhọc ký tên mình vào góc dưới tờ giấy. Sau đó, Sang cầm bút, quẹt một chữ ký nghuệch ngoạc nhưng hằn sâu xuống mặt giấy, để lại một vết mực đậm đặc đầy đe dọa.

Gấp một bản hợp đồng nhét vào chiếc cặp da sờn mép, Sang kéo khóa lại cái soạt rồi đứng bật dậy. Gã không thèm chào hỏi lấy một lời, chỉ liếc mắt nhìn Khôi bằng một ánh nhìn nửa khinh bỉ, nửa giễu cợt:

— Để tôi chống mắt lên xem, một sào cà phê hái lựa từng trái của cậu kỹ sư Sài Gòn sẽ bán được cho ai ở cái xứ này. Đừng có để đến hăm tám, ba mươi tháng Chạp lại phải quỳ lạy van xin tôi vào mua vớt giá ve chai nhé!

Chiếc xe máy độ nòng pô của Sang lại gầm rú, xé toạc bầu không khí tĩnh mịch của buổi trưa Cư M’Rao. Tiếng máy gầm rít xa dần theo con dốc, để lại một làn khói đen khét lẹt quyện cùng đám bụi đỏ bazan mù mịt cuốn bay qua hàng rào dâm bụt.

***

Cánh cổng rẫy bằng tre khép lại, nhưng sức nặng ngột ngạt và căng thẳng trong căn nhà gỗ ba gian dường như không hề vơi bớt đi chút nào.

Ông Hậu ngồi thụp xuống chiếc ghế đẩu, hai vai buông thõng xuống như thể toàn bộ sức lực cuối cùng của người đàn ông vừa bị rút cạn. Ông trân trân nhìn vào bản phụ lục hợp đồng nằm chỏng chơ trên mặt bàn gỗ keo, rồi ngước đôi mắt đỏ hoe, vằn lên những tia máu nhìn đứa con trai duy nhất của mình. Ánh mắt người cha già lúc này hoàn toàn không có sự nhẹ nhõm của một người vừa thoát khỏi cái bẫy siết nợ, mà nó chỉ tràn ngập sự mệt mỏi, hoang mang tột cùng và một cơn giận dữ âm ỉ đã bị dồn nén suốt bao năm tháng lam lũ.

— Đóng cửa lại, bà Hạnh! — Ông Hậu cất giọng trầm đục, run rẩy ra lệnh cho vợ.

Bà Hạnh lẳng lặng bước ra then cài cửa trước. Tiếng then gỗ gài vào ổ cối nghe khô khốc. Bà quay lại, bước chầm chậm đến bên bàn trà, đứng sát ngay sau lưng Khôi như một phản xạ tự nhiên của một người mẹ muốn che chắn cho đứa con trước cơn lôi đình sắp bùng nổ.

Ông Hậu bất thần đập mạnh bàn tay gầy guộc đầy vết chai sạn xuống mặt bàn:

*Rầm!*

Chén nước chè cặn lại sóng sánh, đổ tràn ra mặt gỗ keo loang lổ:

— Khôi! Mày tưởng mày khôn ngoan lắm hả con? Mày tưởng mày học hành mấy năm trên thành phố, đọc dăm ba cuốn sách luật pháp với mớ kỹ thuật trên giấy là mày qua mặt được thằng Sang vật tư, qua mặt được cả cái đất Tây Nguyên đầy sương gió này sao?

— Ba… — Khôi khẽ gọi, toan mở lời giải thích.

— Mày để tao nói! — Ông Hậu gắt lên, lồng ngực gầy guộc phập phồng dữ dội dưới lớp áo vải sờn rách vai. Đôi môi thâm xì vì khói thuốc run bần bật. — Mày có biết tại sao tao với má mày phải cắn răng, nhắm mắt xuôi tay tính chuyện bán rẻ ba hécta rẫy này không? Vì cái mảnh đất này nó vắt kiệt từng giọt mồ hôi, từng đốt xương tủy của vợ chồng tao rồi! Ba mươi năm trời từ ngày dắt díu nhau từ Quảng Nam vào đây khai hoang, chưa có một năm nào tao thấy cái người trồng cà phê ở cái xứ này ngẩng được cái đầu lên! Giá cả thì trồi sụt bấp bênh, phân bón thuốc trừ sâu thì năm nào cũng tăng giá, đầu mùa hạn hán nứt nẻ chân chim, cuối mùa thì mưa dầm mưa dề thối rễ!

Những nếp nhăn sâu hoắm trên vầng trán đen sạm của ông Hậu co rúm lại, hằn lên nỗi cay đắng của một đời người thất thế trước vòng xoáy nghiệt ngã của nông sản:

— Tao nhịn ăn, nhịn mặc, chắt bóp từng đồng tiền bán từng bao cà xô để nuôi mày ăn học thành kỹ sư. Tao chỉ mong mày bám trụ lại được ở Sài Gòn, làm việc cho công ty lớn, ngồi phòng máy lạnh, mưa không tới mặt nắng không tới đầu, có đồng lương tháng ổn định để thoát khỏi cái kiếp chân lấm tay bùn, bán mặt cho đất bán lưng cho trời này! Vậy mà mày đùng đùng bỏ việc, vác cái ba lô về đây, ôm lấy cái rẫy sắp chết này để làm cái trò mạo hiểm viển vông!

Ông Hậu trỏ ngón tay khẳng khiu vào mặt Khôi, giọng nghẹn lại trong sự uất ức:

— Mày nói miệng thì hay lắm! Giữ lại một sào để làm cà phê đặc sản, bán giá cao gấp đôi gấp ba giá thị trường! Nhưng ai mua? Mày tìm đâu ra người mua ở cái đất Cư M’Rao này khi mà từ đầu làng đến cuối xã người ta đều phải bán xô cho thương lái? Mày tưởng nông dân ở đây người ta ngu hết, chỉ có mỗi mình mày biết hái trái chín chắc? Anh Tư của mày làm rẫy mười lăm năm nay, người ta thuộc từng gốc cây ngọn cỏ, rành từng con rệp sáp còn bảo không làm nổi! Mày vừa ngăn tao ký giấy bán rẫy hôm kia, hôm nay mày lại ký cái giấy cam kết chết tiệt này với thằng Sang. Mày có biết mày đang đặt cả cái gia đình này lên miệng hố lửa không hả Khôi?

Khôi ngồi im lặng, đôi bàn tay đan chặt vào nhau đặt trên mặt bàn. Anh lắng nghe từng lời trách móc xé lòng của cha mà không hề cãi lại một câu, không ngắt lời dù chỉ một nhịp. Bởi vì sâu thẳm trong thâm tâm, Khôi hiểu hơn ai hết rằng cơn giận dữ dữ dội này không hề xuất phát từ sự cay nghiệt hay độc đoán. Nó được chưng cất từ ba mươi năm bế tắc cùng cực, từ những đêm dài thức trắng nhìn giếng cạn trơ đáy bùn, và từ nỗi sợ hãi tột cùng của một người cha không muốn nhìn thấy đứa con trai duy nhất của mình lại giẫm đúng vào vết xe đổ kiệt quệ, bế tắc của đời mình.

Căn phòng chìm vào tĩnh lặng một hồi lâu. Tiếng thở dốc nặng nhọc của ông Hậu dần dần chùng xuống, chỉ còn lại tiếng rít nhè nhẹ của tàn thuốc lá Cẩm Lệ đang cháy dở.

Khi cơn xúc động của người cha đã tạm lắng, Khôi mới ngẩng đầu lên, nhìn thẳng vào đôi mắt trũng sâu, mệt mỏi của ông Hậu. Giọng anh cất lên, trầm tĩnh, ấm áp nhưng chứa đựng một sự kiên định sắt đá:

— Ba, con hiểu hết những gì ba vừa nói. Con hiểu từng giọt mồ hôi, từng nỗi cay đắng mà ba má đã phải chịu đựng suốt ba mươi năm qua trên mảnh rẫy này. Nhưng ba hãy bình tâm nhìn lại xem: suốt ba thập kỷ qua, ba và tất cả các hộ nông dân ở cái thung lũng Cư M’Rao này đều canh tác theo đúng một cách thức duy nhất: đổ hàng tấn phân hóa học xuống đất để ép cây ra hoa đồng loạt, đến mùa thu hoạch thì tuốt cành trơ trụi gom cả quả xanh lẫn quả chín lẫn lá khô, rồi cào đổ đống xuống nền đất bẩn phơi đại trà, cuối cùng là đổ xô bán tống bán tháo cho thương lái để họ ép giá, trừ tạp chất!

Khôi ngừng lại một nhịp, giọng anh rung lên đầy day dứt:

— Cách làm đó đã đưa ba má tới đâu? Đưa cả cái làng này tới đâu ngoài cảnh nợ nần chồng chất năm này qua năm khác? Đất đai bị thoái hóa, tầng đất mặt bị chai cứng thành đá, vi sinh vật chết hết, rễ cây cà phê bị ngộ độc phân hóa học! Nếu con trở về đây và tiếp tục làm y hệt như những gì ba đã làm suốt ba mươi năm qua, thì rẫy nhà mình rồi cũng sẽ chết, và số nợ năm trăm tám mươi lăm triệu kia sẽ mãi mãi là cái thòng lọng siết chặt lấy cổ cả gia đình mình cho đến ngày nhắm mắt xuôi tay!

Ông Hậu giật thót mình khi nghe con số năm trăm tám mươi lăm triệu thốt ra từ miệng con trai. Ông trừng mắt nhìn vợ, rồi nhìn Khôi, đôi môi mấp máy:

— Mày… mày biết hết rồi sao?

— Con biết hết rồi, — Khôi gật đầu, ánh mắt ngập tràn sự xót xa. — Tối hôm qua má đã cho con xem cuốn sổ ghi nợ gia đình. Con không trách ba vì đã giấu con chuyện nợ nần suốt thời gian con học và làm việc ở Sài Gòn. Con chỉ đau lòng vì ba má đã phải cắn răng gánh chịu cái gánh nặng khủng khiếp đó một mình quá lâu. Nhưng ba ơi, thị trường ngoài kia đang thực sự thay đổi! Ngay tại Sài Gòn, các chuỗi cà phê specialty, các nhà rang xay độc lập họ sẵn sàng trả giá cao gấp ba, thậm chí gấp bốn lần đơn giá cà xô thị trường cho những hạt cà phê Robusta sẻ được thu hái chín một trăm phần trăm, được sơ chế lên men kiểm soát vi sinh và giữ được trọn vẹn hương vị tự nhiên của vùng thổ nhưỡng!

Khôi nắm lấy bàn tay gầy guộc, thô ráp của cha:

— Đó không phải là lý thuyết trong sách vở, ba à! Đó là một phân khúc thị trường có thật đang bùng nổ mà những thương lái truyền thống chuyên mua bán hàng xáo xô bồ như chú Sang không bao giờ hiểu được và cũng không bao giờ chạm tới được! Con xin ba, hãy cho con đúng một cơ hội để chứng minh rằng hạt cà phê của đất Cư M’Rao này có giá trị thực sự của nó, và mồ hôi ba má đổ xuống ba mươi năm qua không phải là vô nghĩa!

Ông Hậu nhìn sâu vào đôi mắt của con trai mình. Trong đáy mắt sáng quắc của người thanh niên trẻ tuổi, ông nhìn thấy ngọn lửa quyết tâm rực cháy hệt như ánh mắt của chính ông ba mươi năm về trước — cái ngày ông dắt vợ băng rừng lội suối, vác chiếc cuốc chim đầu tiên bổ xuống mảnh đất hoang đầy sỏi đá này với niềm tin mãnh liệt vào tương lai.

Một tiếng thở dài não ruột thoát ra từ lồng ngực người cha già. Cay đắng có, bất lực có, nhưng sâu thẳm bên trong là một tia hy vọng mong manh đến nhói lòng.

Ông Hậu đứng dậy, chống hai bàn tay xương xẩu xuống mặt bàn gỗ, đưa ra một tối hậu thư dứt khoát và lạnh lùng:

— Được. Tao cho mày đúng một cơ hội duy nhất này. Không phải vì tao tin vào mấy cái thứ cà phê chất lượng cao trên trời của mày, mà vì mày là con tao, và vì tao không muốn cả đời này mày phải ôm nỗi ân hận vì chưa từng được thử sức. Nhưng mày nghe cho kỹ đây: Mùa thu hoạch sớm sẽ bắt đầu trong vòng hai mươi ngày nữa. Tao cho mày toàn quyền làm thử nghiệm trên đúng một sào rẫy phía Đông đó!

Ông Hậu trỏ thẳng ngón tay vào mặt Khôi, ánh mắt nghiêm khắc chưa từng thấy:

— Đến khi mẻ cà phê đầu mùa của mày làm xong, nếu mày không chứng minh được có khách hàng chịu ký hợp đồng thu mua với giá cao hơn giá cà xô của thằng Sang, nếu mày không mang được tiền tươi về đặt lên cái bàn này để trả nợ tiền công thợ hái của anh Tư, thì tao sẽ tự tay cầm bút ký bán đứt ba hécta rẫy này cho người khác mà không cần bàn bạc lại với mày một lời nào nữa! Mày có chấp nhận không?

— Con chấp nhận! — Khôi trả lời ngay tức khắc, giọng đanh thép không một giây do dự.

Đúng lúc ấy, bà Hạnh từ phía sau bước lên một bước. Khuôn mặt người mẹ hiền từ, quanh năm chỉ biết cúi đầu nhẫn nhục nơi xó bếp bỗng chốc trở nên nghiêm nghị lạ lùng.

Bà thọc tay vào cạp quần bà ba, cẩn thận rút ra một chiếc túi vải hoa nhỏ đã sờn rách mép. Từ trong chiếc túi, bà lấy ra một cuốn sổ tay học trò bìa bọc nylon đã ố vàng vì thời gian cùng một chiếc bút bi Bến Nghé cũ.

Bà Hạnh đặt mạnh cuốn sổ xuống mặt bàn gỗ keo, nằm ngay ngắn ở vị trí trung tâm, bên cạnh tờ giấy cam kết nợ của Sang. Bà chính thức đứng vào vị trí của một người trọng tài tài chính tối cao trong gia đình.

— Hai cha con ông đã giao kèo xong với nhau thì giờ tới lượt tôi lên tiếng! — Bà Hạnh nói, giọng rành rọt, từng lời chắc nịch như đinh đóng vào cột. — Ông Hậu ra tối hậu thư về thời hạn hai mươi ngày, còn tôi sẽ là người canh giữ cái túi tiền của cái nhà này!

Bà quay sang nhìn Khôi, ánh mắt chan chứa tình mẫu tử nhưng cũng ngập tràn sự kỷ luật sắt đá của một người đàn bà đã phải chắt bóp từng hạt gạo qua những mùa giáp hạt đói kém:

— Khôi, hôm qua má đưa cuốn sổ nợ cho con, con nói con có một khoản tiền tiết kiệm riêng từ tiền trợ cấp thôi việc để tự trang trải cho mẻ thử nghiệm này. Má không hỏi con có chính xác bao nhiêu tiền dằn túi, nhưng bắt đầu từ chiều hôm nay, má sẽ đứng ra làm trọng tài tài chính cho con! Từng đồng, từng hào con bỏ ra mua bạt ni-lông, mua khay gỗ, mua nong phơi, tiền thuê nhân công hái lựa của anh Tư, tiền xăng xe máy móc chạy ngược chạy xuôi… bất kể là chi tiêu việc gì, tối nào về con cũng phải kê khai đầy đủ để má ghi chép rành mạch vào cuốn sổ này!

Bà Hạnh lật mở những trang giấy kẻ ô li trắng tinh, ngón tay trỏ chai sần rê nhẹ trên mặt giấy:

— Má làm việc này không phải để soi mói, làm khó làm dễ hay tiếc rẻ với con, mà là để bảo vệ con và bảo vệ cả cái gia đình này khỏi sụp đổ! Con phải nhìn vào cuốn sổ này mỗi tối để biết từng ngày con đang đốt hết bao nhiêu tiền mồ hôi của con, và khoản tiền túi của con còn đủ sức chịu đựng được đến ngày nào. Tuyệt đối không được đụng tới một đồng tiền ăn uống, sinh hoạt tối thiểu của gia đình! Và nếu số tiền tiết kiệm của con cạn sạch trước khi mẻ cà phê hoàn thành, con phải lập tức dừng cuộc chơi này lại, tuyệt đối không được phép đi vay nóng, vay lãi ngày hay mượn thêm bên ngoài để gia đình này không bị nhấn chìm thêm một bước nào nữa xuống vực thẳm! Con hiểu rõ ý má chưa?

Khôi nhìn mẹ, trong lòng dâng lên một niềm xúc động và cảm phục sâu sắc.

Người mẹ nông dân của anh cả đời chưa từng bước chân ra khỏi ranh giới tỉnh Đắk Lắk, chưa từng học qua một lớp quản trị kinh doanh hay biết đến những thuật ngữ tài chính đao to búa lớn. Nhưng chính bản năng sinh tồn mãnh liệt và nỗi đau xót của bao năm tháng bị cái nghèo bóp nghẹt đã dạy cho bà bài học quản trị dòng tiền khắc nghiệt nhất: tính thanh khoản và kỷ luật chi tiêu. Sự giám sát chặt chẽ của bà không phải là một chiếc gông cùm trói buộc sự sáng tạo của anh, mà chính là một tấm lưới an toàn duy nhất giữ cho đôi chân của người kỹ sư trẻ không bước hụt xuống hố sâu của sự ảo tưởng và phá sản.

— Con hiểu rồi, má, — Khôi cúi đầu, giọng xúc động chân thành. — Con đồng ý để má kiểm soát toàn bộ sổ sách chi tiêu mỗi tối. Con cam kết sẽ minh bạch từng hào một.

Cuộc họp gia đình kết thúc trong một bầu không khí trầm mặc nhưng ranh giới của mọi việc đã được vạch ra rõ ràng hơn bao giờ hết. Không còn những tiếng thở dài than thân trách phận, không còn những cuộc cãi vã vô ích. Toàn bộ tương lai sinh tồn của ba hécta đất rẫy, danh dự của gia đình và số phận con đường lập nghiệp của Khôi giờ đây đã bị thu hẹp lại, đặt trọn lên một sào đất rẫy ở khoảnh phía Đông và chiếc đồng hồ đếm ngược hai mươi ngày nghiệt ngã bắt đầu tích tắc chạy.

***

Buổi chiều muộn, cái nắng gắt gỏng như thiêu như đốt của vùng cao nguyên đất đỏ bắt đầu dịu dần. Nắng tà nhuộm một màu vàng đỏ ối, quánh đặc như mật mía lên những triền đồi bazan uốn lượn.

Khôi một mình khoác chiếc gùi tre thô sơ qua vai, xỏ đôi ủng nhựa cao cổ rồi bước chầm chậm ra phía sau vườn. Đi qua con đường mòn phủ đầy cỏ may khô khốc, anh rẽ vào khoảnh rẫy phía Đông.

Gió từ phía thung lũng sâu thổi thốc ngược lên sườn đồi, mang theo mùi đất khô khát nồng nặc và hương thơm ngai ngái, ngòn ngọt quen thuộc của lá cà phê già. Khoảnh rẫy rộng chừng một sào này nằm thoai thoải bên một triền dốc thoai thoải, hoàn toàn tách biệt với phần diện tích cao sản hai hécta bảy nhờ một vành đai cây muồng đen cổ thụ cao vút được trồng làm hàng rào chắn gió từ thời ông Hậu mới lập rẫy.

Ở nơi này, đúng một trăm gốc Robusta sẻ thuần chủng hơn hai mươi năm tuổi đang đứng sừng sững giữa đất trời. Khác hẳn với giống cà phê cao sản lai ghép vô tính cho trái to đùng nhưng cành giòn và nhanh cỗi mà bà con đua nhau trồng theo phong trào mười năm trước, những gốc cà phê sẻ cổ thụ này có thân xù xì, vỏ cây bám đầy những mảng rêu phong xanh mốc và địa y hoa văn cổ kính. Rễ cọc của chúng đã ăn sâu hàng chục mét xuyên qua các tầng đá ong để hút lấy những mạch khoáng chất tinh túy nhất ẩn sâu trong lòng đất mẹ bazan.

Khôi bước chầm chậm vào giữa hai hàng cây. Dưới chân anh, lớp lá khô mục xào xạc vỡ vụn.

Anh dừng lại trước một gốc cà phê sẻ tán rộng và sai quả nhất ở giữa triền dốc. Những cành cà phê trĩu nặng uốn cong vòng xuống, đầu cành chạm sát vào thảm cỏ dại xanh rì. Những chùm quả Robusta sẻ ở đây tuy hạt nhỏ hơn giống mới, vỏ dày hơn, nhưng kết cấu quả lại vô cùng săn chắc, tròn trịa. Dưới ánh nắng hoàng hôn đỏ rực rọi xiên qua kẽ lá muồng, từng chùm quả chín mọng ánh lên sắc đỏ thẫm như những chuỗi hạt ngọc ruby được đính kết công phu trên nền lá xanh biếc.

Khôi cẩn thận đưa hai bàn tay nâng niu một chùm quả chín mọng. Ngón tay anh khẽ chạm vào lớp vỏ quả căng bóng, trơn láng và mát rượi dù vừa trải qua một ngày nắng gắt.

Anh dùng ngón tay cái và ngón trỏ khẽ bấm nhẹ vào phần cuống quả, xoay nhẹ một góc bốn mươi lăm độ theo đúng kỹ thuật giải phẫu học thực vật mà anh đã từng thực hành hàng ngàn lần trong các phòng thí nghiệm nông học:

*Tách!*

Một tiếng tách thật khẽ, giòn tan vang lên giữa sự tĩnh lặng của khu vườn. Quả cà phê chín mọng rời khỏi cành cây một cách nguyên vẹn. Vết cắt ở cuống quả phẳng lỳ, không hề có một vết dập nát hay rách vỏ; mắt cành non của cây hoàn toàn không bị trầy xước, bảo đảm cho mầm hoa của vụ mùa năm sau không bị tổn hại. Đây là sự khác biệt hoàn toàn với cách tuốt cành thô bạo bằng găng tay bạt của thợ hái truyền thống — cái cách làm tiện lợi cho thương lái nhưng tàn phá sinh lực của cây cà phê đến kiệt cùng.

Khôi đưa quả cà phê vừa hái lên sát mũi, nhắm mắt lại hít một hơi sâu.

Một mùi hương ngòn ngọt, thanh khiết của lớp đường tự nhiên bắt đầu ứa ra từ vết cuống quả còn ươn ướt. Anh dùng móng tay bấm nhẹ lớp vỏ ngoài đỏ thẫm, bóc lộ ra hai hạt cà phê nằm gọn gàng bên trong, được bao bọc bởi một lớp chất nhầy trong suốt, sánh đặc. Khôi đưa phần cơm thịt quả mọng nước vào đầu lưỡi nếm thử.

Vị ngọt lịm đậm đà lập tức lan tỏa trên đầu lưỡi, theo sau là một chút vị chua thanh mát nhẹ nhàng và hậu vị chát rất nhẹ của hợp chất tannin tự nhiên nơi cuống họng.

Hàm lượng đường Brix trong lớp nhớt này chắc chắn phải đạt từ hai mươi đến hai mươi hai phần trăm — một chỉ số lý tưởng tuyệt đối của quả cà phê đạt độ chín sinh lý hoàn hảo. Đây chính là nguồn thức ăn dồi dào, tinh khiết nhất để kích hoạt quá trình lên men yếm khí có kiểm soát, nơi các chủng nấm men và vi khuẩn tự nhiên sẽ chuyển hóa đường thành hàng trăm hợp chất tạo hương thơm phức hợp: mùi hoa quả nhiệt đới, mật ong, socola đen và hương hoa rừng — những phẩm chất thượng hạng mà không một mẻ cà xô hái xanh tuốt cành nào trên đời có thể tạo ra được.

Nhưng ngay giữa khoảnh khắc thăng hoa của người làm chuyên môn, những lời cảnh báo sắc lạnh của anh Tư sáng nay và nụ cười mỉa mai tàn nhẫn của Phạm Đức Sang lại đột ngột dội về trong tâm trí Khôi:

Rẫy không có máy sấy công nghiệp. Không có nhà màng phơi chuyên dụng. Không có bồn ủ inox kiểm soát nhiệt độ.

Trong tay anh lúc này chỉ có số tiền trợ cấp thôi việc vỏn vẹn sáu mươi tám triệu bốn trăm ngàn đồng đang vơi dần theo từng ngày; cuốn sổ giám sát tài chính nghiêm ngặt của người mẹ nơi góc bàn trà; tối hậu thư nghiệt ngã hai mươi ngày của người cha; và chiếc đồng hồ đếm ngược của mùa vụ đang tích tắc trôi đi từng giây từng phút. Nếu để một mẻ cà phê bị mốc men hay thối nhũn do một cơn mưa rừng bất chợt, cánh cửa tương lai của anh và số phận của mảnh rẫy ba hécta này sẽ vĩnh viễn khép lại.

Khôi hít sâu một hơi lồng ngực căng tràn bầu không khí trong lành, se lạnh của buổi hoàng hôn Cư M'Rao. Anh gom những quả cà phê Robusta sẻ chín đỏ thẫm đầu tiên vừa hái trong lòng bàn tay, thả nhẹ vào chiếc bao tải nhỏ buộc bên hông.

*Lách bách.*

Tiếng những quả cà phê chín mọng rơi xuống đáy bao vải vang lên khô giòn, rõ ràng và đanh gọn giữa khu vườn tĩnh mịch.

Khôi ngẩng cao đầu, ánh mắt hướng về phía gian nhà gỗ nơi ánh đèn dầu leo lét bắt đầu được thắp lên sau tấm liếp. Anh quyết định sẽ không chờ đợi thêm một ngày nào nữa.

Ngay trong đêm nay, anh sẽ dọn sạch một góc của gian kho nông cụ cũ kỹ sau nhà, chà rửa những chiếc thùng ủ đầu tiên, tự tay bắt đầu mẻ sơ chế khép kín thử nghiệm bằng toàn bộ tri thức khoa học nông nghiệp mà anh đã tích lũy, mở đầu cho cuộc chiến sinh tử giành giật lại linh hồn và giá trị cho hạt cà phê của đất mẹ bazan.