Hội Chợ Khoa Học

Không khí tại Sân Đa Năng trường Trung học Phổ thông Minh Tiến náo nhiệt và đặc quánh từ khi sương sớm còn chưa tan hết trên những ngọn xà cừ cổ thụ. Dưới mái vòm bạt che cỡ lớn căng ngang khoảng sân rộng lát gạch xám, hàng chục gian hàng khoa học, kỹ thuật và sáng tạo của các khối lớp đồng loạt dựng khung, căng biển thuyết minh và thử tải điện. Tiếng búa cao su gõ lách cách vào các khớp nối khung sắt tiền chế, tiếng rì rầm thử micro vang vọng qua hệ thống loa phát thanh di động, mùi thơm hăng hắc của keo dán công nghiệp, mùi mạt cưa tươi và sơn xịt hòa lẫn với ngọn gió nồm ẩm mang hơi nước nồng nặc từ phía khúc uốn bờ sông An Hòa thổi thốc vào khoảng sân lộng gió.

Giữa bức tranh toàn cảnh ngập tràn những sắc màu rực rỡ ấy, góc trưng bày dành cho khối 10 ở mạn đông sân trường dường như bị lấn át bởi các dự án công nghệ bắt mắt. Các lớp Chuyên Toán, Chuyên Tin hay Chuyên Lý lân cận thu hút đám đông học sinh hiếu kỳ bằng những màn hình tinh thể lỏng cỡ lớn nhấp nháy luồng mã nguồn xanh biếc, những mô hình cánh tay robot cắt laser bằng nhựa acrylic bóng bẩy phát ra tiếng mô tơ bước ro ro, hay những chiếc máy bay không người lái bốn cánh quạt mini treo lơ lửng trên giàn giáo nhôm. Ngược lại, gian hàng mang biển số 07 của tập thể lớp 10A3 lại toát lên một vẻ ngoài trầm lặng, mộc mạc và có phần dị biệt: sừng sững ở vị trí trung tâm là một khối hộp gỗ đứng cao hơn một mét bảy mươi, vững chãi như một chiếc tủ tài liệu công vụ của thập niên trước, không bóng bẩy cơ khí, không rực rỡ đèn màu.

Đó chính là nguyên mẫu tủ sách chống ẩm phiên bản hai — thành quả sau chuỗi ngày miệt mài tái thiết, đo đạc và gia công lại từ chính đống phôi gỗ nứt toác từng bị xem là phế phẩm ở học kỳ một.

Võ Đức Lâm quỳ một chân trên tấm bạt dứa trải sàn, lưng áo đồng phục đã lấm tấm những vệt mồ hôi và bụi gỗ mịn. Bàn tay thô ráp với những vết chai dày ở lòng bàn tay và kẽ ngón — dấu tích của hàng trăm giờ cưa xẻ, bào gọt — miết chậm rãi, cẩn trọng dọc theo đường chỉ viền của cánh tủ chính. Từng thanh gỗ thông pallet sau khi được gỡ bỏ đinh rỉ, tháo dỡ cẩn thận từ các kiện hàng dỡ xuống bến cảng An Hòa, đã trải qua quá trình phơi sấy cưỡng bức trong xưởng mộc gia đình, bào nhẵn sạch sẽ các thớ xơ xước và được quét trọn vẹn hai lớp sơn dầu chống thấm màu nâu sẫm. Dưới ánh sáng ban mai rọi xiên qua mép bạt, bề mặt gỗ ánh lên sắc bóng mờ đằm thắm. Hai lớp sơn ấy không đơn thuần mang giá trị thẩm mỹ che đi những vết mắt gỗ hay lỗ đinh cũ, mà là lớp màng polymer bịt kín hoàn toàn các mao mạch gỗ li ti — thứ thủ phạm vô hình trong quá khứ từng âm thầm hút hơi ẩm từ nền đất ướt, khiến thanh trụ chính của phiên bản một trương nở hơn năm milimét, kích ứng lực nội tại làm nứt toác toàn bộ kết cấu mộng ghép ngay giữa buổi nghiệm thu trước.

Đứng bên cạnh, Tạ Hoàng Nam cúi rạp người xuống ngang tầm khóa cửa. Cậu đeo găng tay sợi mỏng, cẩn thận dùng đầu ngón tay cái ấn thử vào mép tấm mica trong suốt đóng vai trò cửa kính quan sát.

“Độ đàn hồi của nẹp rất đều, không còn hiện tượng cấn rãnh trượt khi đẩy then nữa,” Nam lẩm bẩm, mắt liếc sát vào khe hở kỹ thuật chạy dọc thân tủ để kiểm tra độ đồng phẳng.

Dọc theo toàn bộ chu vi khung cửa tiếp giáp, thay cho lớp cao su dán ẩu tả bằng keo con chó vốn đã bong tróc nham nhở ở bản thiết kế cũ, hai cậu đã kỳ công sử dụng gioăng cao su xốp tiết diện chữ D. Lớp gioăng này được Lâm và Nam tỉ mẩn lột ra từ những chiếc săm xe tải đã mòn rách xin được ở tiệm vá vỏ ven bờ kè bến sông, dùng dao trổ mài phẳng chân đế và cố định chết vào rãnh soi bằng hệ thống nẹp nẹp inox bắt vít đầu chìm, cách đều nhau đúng mười phân một vít. Cấu trúc ấy bảo đảm rằng mỗi khi then cài kim loại gạt xuống, cánh tủ mica sẽ ép chặt một lực nén đồng nhất lên lớp cao su đàn hồi, cô lập tuyệt đối khoang chứa bên trong với luồng không khí ẩm ướt, mặn mòi đặc trưng của vùng bến bãi châu thổ.

“Ngăn kéo hạt hút ẩm thế nào rồi Nam? Lúc nãy di chuyển từ xưởng thực hành sang đây có bị xô lệch ray bi không?” Lâm ngẩng đầu lên, tay gõ nhẹ vào phần chân đế tủ được gia cố bằng bốn đoạn sắt hộp chữ V hàn giằng kiên cố, bề mặt đã được quét sơn chống gỉ hai thành phần màu ghi xám.

“Ray bi trượt êm ru, dung sai khớp chuẩn xác đúng hai milimét như bản vẽ kỹ thuật cuối cùng,” Nam đáp, khẽ đưa tay nắm lấy chiếc quai kim loại nhỏ nằm ẩn khuất ở gờ đáy tủ.

Cậu kéo nhẹ. Một khay kim loại dạng ngăn kéo trượt độc lập lướt ra ngoài một cách êm ái trên rãnh trượt bi trần. Bên trong khay được phân chia khoa học thành bốn ô nhỏ ngăn cách bằng lưới inox mắt dày 0.5 milimét, rải đều và nén chặt hàng vạn hạt silica gel hình cầu trong suốt, điểm xuyết những hạt chỉ thị độ ẩm màu xanh cobalt đậm đà. Thiết kế ngăn kéo trượt độc lập nằm tách biệt hoàn toàn dưới đáy này chính là bước đột phá kỹ thuật mang tính sống còn mà nhóm rút ra sau hàng loạt thất bại cay đắng: người thủ thư ở Nhà Văn hóa Phường Bến Sông sau này chỉ cần một thao tác kéo khay ra ngoài để thay thế hoặc mang toàn bộ hạt đi rang khô hoàn nguyên trên chảo gang nóng, tuyệt đối không phải mở toang cánh cửa khoang sách chính, qua đó giữ nguyên vẹn khối khí khô đã được điều hòa bên trong tủ sách.

Đúng lúc ấy, tiếng bước chân vội vã kèm theo tiếng bánh xe đẩy lách cách vang lên từ lối đi chính dẫn vào gian hàng. Nguyễn Minh Khang và Lê An Nhiên rảo bước tiến tới. Khang khom lưng, hai tay ôm ghì lấy một chiếc thùng carton dày dặn, dán băng keo chắc chắn ở các góc. Trong thùng là toàn bộ số tài liệu dùng cho buổi thử nghiệm tải trọng thực tế: những cuốn tiểu thuyết in trên giấy bãi bằng xốp xơ dễ hút ẩm và những tập hồ sơ văn bản lưu trữ ngả màu ố vàng mượn từ văn phòng phường.

Khang cẩn thận hạ thùng tài liệu xuống tấm bạt cạnh chân bàn thuyết minh. Trên gương mặt cậu học trò từng có thời quen thói huênh hoang, chỉ tay năm ngón và ưa chuộng những lời tuyên bố đao to búa lớn ở đợt hội chợ năm ngoái, nay chỉ còn lại nét tập trung điềm đạm và sự nhẫn nại. Cậu không vội vàng giục giã ai, mà lặng lẽ rút từ túi quần ra một chiếc khăn vải cotton mềm, cẩn thận lau sạch từng hạt bụi bẩn bám trên nắp thùng carton, rồi ngẩng lên nhìn Lâm bằng ánh mắt dò hỏi đầy tôn trọng:

“Xếp sách vào khoang giữa luôn được chưa Lâm? Tớ đã cân đúng tải trọng năm kilôgam theo đúng biên bản thử nghiệm tải tối ưu mà nhóm thống nhất tối qua.”

“Cho vào đi Khang. Nhớ để phần gáy sách quay thẳng ra ngoài, cách vách lưng đúng ba phân để luồng không khí đối lưu có khoảng trống thông suốt,” Lâm gật đầu, đưa cả hai tay đón lấy tập sách đầu tiên từ tay Khang, phối hợp nhịp nhàng như hai người thợ quen việc.

An Nhiên đứng bên cạnh, thoăn thoắt mở nắp hộp dụng cụ đo đạc chuyên dụng. Động tác của cô gái nhỏ nhắn dứt khoát và chuẩn xác: Nhiên cẩn thận luồn đầu dò kim loại của chiếc máy đo độ ẩm kỹ thuật số qua một lỗ bọc gioăng cao su kỹ thuật ở vách hông tủ, định vị đầu cảm biến nằm lơ lửng đúng trọng tâm không gian của khoang chứa tài liệu. Dây tín hiệu bọc dù dẫn tín hiệu ra chiếc đồng hồ hiển thị LCD nhỏ gọn gắn cố định ở góc trên bên ngoài tủ, ngang tầm mắt người đứng quan sát. Ngón tay Nhiên gạt nhẹ công tắc nguồn. Màn hình tinh thể lỏng lập tức bừng sáng ánh đèn nền xanh lam dịu mắt, các con số điện tử nhảy múa vài giây rồi dừng lại ở mức 81% — một con số ngột ngạt phản ánh chính xác bầu không khí ẩm ướt, nặng nề đang bốc lên từ lòng sông An Hòa vào một buổi sáng chuyển mùa.

“Độ ẩm môi trường bên ngoài hiện tại là tám mươi mốt phần trăm,” Nhiên nói, mắt không rời biểu đồ biến thiên hiển thị trên màn hình. “Khi chúng ta đóng kín cánh cửa mica và đẩy khay hạt hút ẩm vào vị trí khóa chốt, theo mô hình toán học và tính toán khí động học của Nam, luồng đối lưu tự nhiên khép kín sẽ hạ độ ẩm trong khoang xuống dưới sáu mươi phần trăm trong vòng hai mươi lăm phút. Chiếc đồng hồ đo này sẽ là bằng chứng trực quan nhất giúp ban giám khảo kiểm chứng trực tiếp cơ chế vận hành mà chúng ta không cần phải thanh minh bằng những lời sáo rỗng.”

“Bảng dữ liệu đối chứng của hai ngày đêm thử nghiệm liên tục ở xưởng mộc tớ đã kẹp sẵn trên giá tài liệu đây rồi,” Khang tiếp lời, đặt xấp hồ sơ in laser đóng gáy lược cẩn thận lên mặt bàn thuyết minh trải khăn trắng. “Mọi thông số đều ghi rõ từng mốc thời gian đo đạc, nhiệt độ môi trường, có chữ ký xác nhận của chú quản xưởng và ảnh chụp thực tế đồng hồ đo. Lần này, không có bất cứ một dòng số liệu nào là ước lượng hay suy đoán cả.”

Nhìn cử chỉ chỉn chu, trầm tĩnh của Khang và ánh mắt kiên định của Nhiên, Lâm khẽ thở phào. Những rạn nứt tưởng chừng không thể hàn gắn giữa họ sau biến cố gian dối hồ sơ kỹ thuật ở học kỳ một, những buổi tranh cãi nảy lửa đến mức suýt giải tán nhóm, giờ đây đã được lấp đầy và gắn kết lại bằng chính những buổi chiều lao động lấm lem mạt cưa, những đêm thức trắng đo từng milimét dung sai và sự sòng phẳng tuyệt đối trước các con số thực tế.

Đúng chín giờ ba mươi phút, hồi chuông đồng hồ trung tâm của nhà trường điểm vang giòn giã báo hiệu vòng chấm thi chính thức bắt đầu. Không gian xung quanh khu vực gian hàng 10A3 lập tức chùng xuống trong sự tập trung cao độ. Tiếng ồn ào của học sinh các lớp dạt dần sang hai bên lối đi trải thảm đỏ khi đoàn ban giám khảo quyền lực bắt đầu tiến vào khu vực khối 10.

Dẫn đầu đoàn chấm thi là thầy Tùng — giáo viên phụ trách bộ môn Kỹ thuật Công nghệ, nổi tiếng khắp trường bởi cặp kính trắng nghiêm nghị và phong cách chấm điểm khắt khe, không bao giờ chấp nhận sự cẩu thả. Đi bên cạnh thầy là cô Nguyễn Thu Hà — giáo viên chủ nhiệm lớp 10A3, đồng thời là đại diện Ban Cố vấn Sư phạm của nhà trường, cùng hai vị khách mời đặc biệt: một kỹ sư trưởng phụ trách phòng R&D của Trung tâm Sáng tạo Trẻ thành phố trong trang phục thường phục gọn gàng, và bác Thành, đại diện Hội Khuyến học Phường Bến Sông — người đàn ông luống tuổi với bộ âu phục giản dị sờn màu, mái tóc hoa râm cắt ngắn và đôi mắt từng trải mang đậm nét lam lũ của dân cư ngụ ven sông.

“Chào các em lớp 10A3,” thầy Tùng dừng bước trước gian hàng số 07, ánh mắt sắc sảo lập tức quét một lượt từ khung gỗ pallet nâu sẫm, chạy dọc mép kính mica cho đến từng mối hàn sắt chữ V ở chân đế. “Tôi thấy gian hàng của các em khá yên ắng, không có màn hình chiếu lớn, cũng không sử dụng các mô-đun cảm biến tự hành như các lớp bên cạnh. Sản phẩm trọng tâm của các em là chiếc tủ sách này phải không?”

“Dạ vâng ạ, chúng em xin kính chào thầy cô và ban giám khảo,” Khang bước lên phía trước nửa bước, hai tay đan vào nhau, lễ phép cúi đầu chào ban giám khảo. Dáng vẻ của cậu toát lên sự đĩnh đạc cần có của một người đại diện. “Thưa thầy cô và các bác, đây là nguyên mẫu tủ sách chống ẩm tuần hoàn mô-đun phiên bản hai, được nhóm chúng em thiết kế và chế tạo chuyên biệt nhằm ứng dụng cho các không gian sinh hoạt cộng đồng ven sông có nền ẩm không khí luôn duy trì ở mức cao.”

Theo đúng kịch bản phân công tỉ mỉ từ những buổi tập dượt, Khang với tay bật chiếc máy tính bảng đặt trang trọng trên giá đỡ kim loại trước bàn thuyết minh. Chiếc máy này được nạp sẵn đoạn video đồ họa 3D dài đúng ba phút do Nam thức ròng rã suốt ba đêm để dựng, mô phỏng trực quan dòng chuyển động của các phân tử khí ẩm và khí khô bên trong các tầng tủ. Đây là phần mở đầu mang tính sống còn, có nhiệm vụ trực quan hóa toàn bộ nguyên lý hoạt động trước khi nhóm đi sâu vào các con số kỹ thuật chi tiết.

Khang đưa ngón tay chạm vào nút phát video trên màn hình cảm ứng. Màn hình vừa lóe sáng logo trường Minh Tiến thì bất ngờ, một tiếng *tách* khô khốc và sắc lẹm vang lên từ ổ cắm chia điện nằm khuất dưới gầm bàn. Giắc cắm sạc dự phòng bị lỏng chân tiếp xúc do ổ cắm của sân trường đã quá cũ rỉ sét, phát ra một tia lửa điện xanh lè kèm theo mùi khét lẹt đặc trưng của lớp vỏ nhựa bị đốt cháy. Ngay lập tức, màn hình máy tính bảng tối sầm lại, chớp nháy liên hồi hai nhịp rồi tắt ngúm hoàn toàn.

Khang biến sắc. Cậu cuống cuồng ấn giữ nút nguồn, đổi ổ cắm, cắm lại dây sạc dự phòng nhưng chiếc máy tính bảng vẫn trơ ra như một phiến đá đen đặc, hoàn toàn tê liệt bởi hiện tượng sốc nhiệt bo mạch nguồn.

“Chết rồi… sập nguồn toàn bộ do chập điện giắc cắm rồi!” Khang thảng thốt thì thầm qua kẽ răng, mồ hôi lạnh lập tức rịn ra ướt đẫm trán và hai bên thái dương. Cậu cúi gập người xuống giật tung dây cáp, nhưng đầu chuyển đổi micro-USB đã biến dạng, đen sì muội than.

Toàn bộ ban giám khảo dừng hẳn lại trước bàn thuyết minh. Thầy Tùng khẽ nhíu mày, đưa cổ tay lên nhìn kim đồng hồ bấm giờ: “Mỗi gian hàng chỉ có đúng bảy phút để trình bày toàn bộ dự án và ba phút cho phần chất vấn thực tế. Quy chế hội thi đã nêu rõ: nếu thiết bị nghe nhìn gặp trục trặc kỹ thuật, các em có tối đa năm mươi giây để khắc phục sự cố. Quá thời gian này, ban giám khảo buộc phải trừ điểm ở tiêu chí phương tiện trực quan và yêu cầu chuyển sang nội dung tiếp theo.”

Không khí xung quanh gian hàng 10A3 bỗng chốc đông đặc lại, ngột ngạt đến nghẹt thở. Những tiếng xì xào bắt đầu rộ lên từ các gian hàng bên cạnh. Khang đứng chết trân, hai bàn tay run rẩy mân mê mép chiếc máy tính bảng vô hồn. Toàn bộ phần mở đầu mang tính dẫn dắt của cậu đều dựa hoàn toàn vào đoạn video 3D; mất đi phương tiện trực quan ấy, các công thức khí động học phức tạp và biểu đồ luân chuyển nhiệt mà cậu học thuộc lòng bỗng chốc trở nên rời rạc, vô nghĩa, không thể nào diễn giải suông trước một hội đồng gồm toàn những chuyên gia kỹ thuật dày dạn kinh nghiệm.

Đứng nép bên góc tủ sách, Tạ Hoàng Nam cảm thấy hai tai mình lùng bùng. Toàn thân cậu như bị đông cứng. Ký ức tuổi thơ và những vết thương tâm lý cũ bỗng chốc ùa về như một cơn ác mộng: những buổi thuyết trình đầu năm học mà cậu từng run rẩy đánh rơi micro xuống sàn gạch để tìm cớ chui xuống gầm bàn lẩn trốn, những lần viện cớ máy móc hỏng hóc, đứt cáp tín hiệu để nhường quyền ăn nói cho người khác chỉ vì nỗi sợ hãi đến nghẹt thở mỗi khi phải đối diện với hàng chục ánh mắt người đời đổ dồn vào mình. Cậu vốn là kẻ thích ẩn mình sau bàn mixer âm thanh của trường, nơi có bóng tối của cánh gà và những phím gạt vô tri che chở cho sự tự ti cố hữu. Nếu lúc này cậu chọn cách im lặng, Khang sẽ nhận toàn bộ lỗi kỹ thuật về phía mình, nhóm 10A3 sẽ chấp nhận bị trừ điểm trực quan, và mọi chuyện rồi cũng sẽ trôi qua êm thấm như một sự cố kỹ thuật ngoài ý muốn thường tình.

Nhưng ngay khoảnh khắc Nam toan lùi một bước chân ra sau tấm bạt che, ánh mắt cậu vô tình chạm vào đôi bàn tay của Võ Đức Lâm. Bàn tay của người bạn cùng xưởng đang bám chặt lấy mép bàn gỗ đến mức các khớp ngón trắng bệch ra, những vết xước sâu do dăm gỗ pallet cứa vào da thịt trong những buổi chiều tăng ca ở xưởng vẫn còn đỏ ửng. Và phía sau ban giám khảo, cô Thu Hà đang đứng lặng lẽ dõi theo cậu. Ánh mắt cô không hề có sự hoảng hốt, không có nét trách móc hay thất vọng, mà chỉ là một sự chờ đợi sâu thẳm, tĩnh lặng và kiên định — ánh mắt của một người thầy đang kiên nhẫn chờ xem học trò của mình sẽ chọn cách thỏa hiệp lùi bước hay dũng cảm đứng thẳng dậy bằng chính đôi chân của mình.

*Mình đã tự tay viết lời cam kết vào trang đầu cuốn nhật ký chế tạo: Tuyệt đối không bao giờ dùng lý do kỹ thuật để trốn tránh trách nhiệm thêm một lần nào nữa.*

Một cảm giác nhói buốt chạy dọc sống lưng, đánh thức toàn bộ các giác quan đang tê liệt của Nam. Cậu hít một hơi thật sâu, luồng không khí ẩm lạnh tràn qua cuống họng, làm tan biến hoàn toàn cảm giác run rẩy nơi đầu ngón tay. Thay vì lùi sâu vào góc tối, Nam dứt khoát bước chéo một bước dài, vượt qua mặt Khang, tiến thẳng lên bục thuyết minh trước ánh mắt sững sờ của cả nhóm và sự ngạc nhiên của ban giám khảo.

Cậu với tay lấy hộp phấn trắng nằm lăn lóc trên mép tấm bảng gỗ kê vật tư mà Lâm bỏ quên lúc nãy. Nam xoay phắt người lại, mặt đối mặt trực diện với hội đồng chấm thi.

“Kính thưa thầy cô và các bác trong ban giám khảo,” giọng Nam cất lên. Ở những âm tiết đầu tiên, thanh âm của cậu còn hơi khàn đục, nghẹn lại nơi cổ họng và vấp váp thấy rõ: “Thiết bị… thiết bị trình chiếu kỹ thuật số của chúng em vừa gặp sự cố ngắn mạch nguồn điện. Nhưng toàn bộ cơ chế của chiếc tủ sách này được xây dựng trên các định luật cơ khí trực quan và hiện tượng vật lý tự nhiên. Em xin phép không sử dụng máy chiếu mà sẽ vẽ sơ đồ mặt cắt và giải thích trực tiếp cấu tạo vận hành ngay trên tấm bảng gỗ này ạ.”

Thầy Tùng khẽ nhướng đôi mày rậm phía sau cặp kính trắng. Ánh mắt nghiêm khắc thường ngày của vị giám khảo khó tính thoáng hiện lên một tia ngạc nhiên thích thú. Thầy khoanh hai tay trước ngực, gật đầu dứt khoát: “Được. Tinh thần xử lý tình huống rất tốt. Em có đúng sáu phút còn lại để hoàn thành phần trình bày.”

Cổ họng Nam khô khốc, tim đập thình thịch như muốn nhảy khỏi lồng ngực. Nhưng kỳ lạ thay, ngay khoảnh khắc đầu viên phấn trắng chạm vào bề mặt gỗ thô ráp, mọi nỗi sợ hãi mơ hồ về đám đông bỗng chốc tan biến sạch trơn. Thay vào đó là phản xạ chuẩn xác, sắc bén của một kẻ đã cùng đồng đội thức trắng hàng chục đêm, trực tiếp tính toán từng milimét dung sai và đo đạc từng phần trăm độ ẩm. Bàn tay Nam lướt thoăn thoắt trên mặt gỗ. Những hạt bụi phấn trắng li ti bay lả tả dưới ánh nắng rọi xiên qua mái bạt.

“Kính thưa ban giám khảo, đây là bản vẽ mặt cắt đứng thể hiện không gian ba chiều của tủ sách V2.0,” Nam vừa vẽ vừa dõng dạc nói, nét phấn sắc gọn phác họa nên một khối chữ nhật hoàn hảo, phân chia thành ba khoang chức năng rõ rệt. “Vấn đề cốt tử của các tủ sách cộng đồng đặt tại vùng trũng ven sông An Hòa chính là hiện tượng ngấm ẩm mao dẫn từ nền đất ẩm ướt bốc lên, kết hợp với các góc quẩn khí tù đọng ở vách lưng tủ — nơi nấm mốc phát triển mạnh mẽ nhất và phá hủy tài liệu giấy chỉ trong vòng vài tháng. Để giải quyết triệt để vấn đề này mà không cần tiêu tốn năng lượng điện, chúng em chia cơ chế kiểm soát ẩm thành ba lớp độc lập tương hỗ.”

Viên phấn gõ cồm cộp lên mặt gỗ thô, vẽ nên một ngăn kéo nằm sát đáy tủ cùng những đường mũi tên uốn lượn mềm mại: “Lớp thứ nhất là khay hạt hút ẩm silica gel dạng ngăn kéo trượt độc lập. Toàn bộ khay này nằm cách mặt sàn hai mươi lăm phân nhờ hệ thống chân sắt hộp chữ V chống ngập. Theo nguyên lý nhiệt động lực học, không khí ẩm có khối lượng riêng nặng hơn không khí khô nên sẽ luôn có xu hướng chìm xuống đáy tủ. Khi chìm xuống, khối khí mang ẩm sẽ đi xuyên qua lớp lưới inox 304 có mắt lưới siêu nhỏ để tiếp xúc trực tiếp với ba kilôgam hạt silica gel hoạt tính. Tại đây, các mao quản của hạt sẽ giữ chặt các phân tử nước, làm mật độ khối khí thay đổi và kích hoạt chu trình đối lưu tự nhiên: dòng khí khô, nhẹ hơn sẽ tự động bốc ngược lên trên theo phương thẳng đứng qua các khe hở kỹ thuật ba mươi milimét ở mép các đợt giá gỗ, luân chuyển đều đặn qua các gáy sách, rồi từ từ thoát bớt áp suất qua một van xả ẩm cơ học một chiều đặt kín đáo trên nóc tủ.”

Lâm đứng bên cạnh, không cần một lời nhắc nhở, lập tức phối hợp ăn ý tuyệt đối. Cậu nắm lấy quai kim loại, kéo nhẹ ngăn kéo trượt dưới đáy tủ ra ngoài đúng mười lăm phân. Âm thanh bi trượt êm ái vang lên, phơi bày trọn vẹn kết cấu ray bi kim loại và lớp lưới inox sáng bóng chứa đầy các hạt silica gel lấp lánh dưới ánh nắng — một minh chứng thực tế trùng khớp hoàn toàn với từng nét vẽ phấn tươi nguyên của Nam trên bảng.

“Vậy còn vấn đề giãn nở nhiệt và độ kín khít của vật liệu gỗ pallet tái chế thì sao?” Vị kỹ sư trưởng của Trung tâm Sáng tạo Trẻ cất tiếng chất vấn, giọng điệu sắc sảo và mang tính bẫy kỹ thuật cao. “Gỗ thông pallet bến cảng là loại phôi gỗ tạp không đồng nhất, hệ số co ngót theo phương thớ gỗ rất phức tạp. Nếu các em làm kín hoàn toàn bằng gioăng cơ khí, chỉ cần thời tiết chuyển từ nồm ẩm sang nắng gắt, khung tủ sẽ tự vặn xoắn sinh học, chèn ép làm nứt vỡ toàn bộ các tấm kính mica quan sát.”

Nam khẽ nuốt nước bọt, hai gò má ửng đỏ lên vì áp lực tâm lý, nhưng ánh mắt cậu nhìn thẳng vào vị kỹ sư, không hề chớp mắt hay né tránh: “Dạ thưa chuyên gia, câu hỏi của chú chạm đúng vào nguyên nhân cốt lõi khiến nguyên mẫu phiên bản một của chúng em bị nứt toác thanh trụ chính tới mười phân trong học kỳ trước ạ.”

Câu trả lời thẳng thắn, không hề che giấu hay vòng vo né tránh thất bại cũ khiến cả ban giám khảo, thầy Tùng lẫn bác Thành đều khẽ giật mình chú ý. Nam xoay người, dùng phấn vẽ một vòng tròn phóng to chi tiết mối ghép góc giữa khung sắt và thanh nan gỗ: “Để khắc phục triệt để hiện tượng vặn xoắn do co ngót sinh học, ở phiên bản V2.0 này, bạn Lâm đã sử dụng kết cấu rãnh soi tự do với dung sai kỹ thuật là ba milimét tại toàn bộ các điểm liên kết giữa nan gỗ pallet và khung xương sắt. Các thanh gỗ tuyệt đối không bị bắn đinh ghim chết cứng vào xương kim loại như trước, mà chúng có một khoảng chạy vi mô để tự do ‘thở’ và co giãn theo nhiệt độ và độ ẩm mà không truyền lực phá hủy lên kết cấu chung. Đồng thời, dọc theo chu vi cánh cửa, chúng em sử dụng gioăng cao su xốp chữ D tái chế từ săm xe tải cũ, có biên độ lún đàn hồi lên tới bốn mươi phần trăm. Khi đóng then cài, lớp gioăng cao su này bị nén dẹp từ năm milimét xuống còn đúng ba milimét. Biên độ lún hai milimét đó vừa vặn bù trừ cho mọi độ cong vênh tự nhiên không đồng đều của gỗ pallet, bảo đảm độ kín khí tuyệt đối mà không gây ứng suất uốn lên bề mặt mica.”

Nói đoạn, Nam buông tay khỏi tấm bảng gỗ, bước sang một bên và chỉ tay về phía chiếc đồng hồ LCD đang phát sáng trên vách tủ: “Và đây là minh chứng thực tế bằng số liệu đo đạc khách quan: tính từ thời điểm ban giám khảo bước vào gian hàng và chúng em chốt chặt then cửa, sau đúng mười tám phút vận hành khép kín, độ ẩm bên trong khoang sách đã giảm từ mức tám mươi mốt phần trăm của không khí ngoài trời xuống còn năm mươi sáu phần trăm. Mức năm mươi sáu phần trăm này nằm trọn vẹn trong ngưỡng an toàn tuyệt đối từ năm mươi đến sáu mươi phần trăm theo đúng tiêu chuẩn bảo quản tài liệu giấy lưu trữ của Thư viện Quốc gia.”

Dứt lời, Nam nhẹ nhàng đặt mẩu phấn gãy xuống mép bảng gỗ. Hai bàn tay lấm lem bụi phấn trắng của cậu khẽ run lên từng chặp vì xúc động và căng thẳng dồn nén. Cậu đứng thẳng người, ngực phập phồng sau bài thuyết minh dồn dập, gãy gọn kéo dài đúng năm phút bốn mươi giây.

Cả gian hàng số 07 bỗng chốc rơi vào một khoảng lặng ngắn ngủi. Không ai nói một lời nào, chỉ có tiếng gió nồm thổi qua mái bạt xào xạc và tiếng rì rầm đếm giây của chiếc đồng hồ bấm giờ trên tay thầy Tùng.

Thầy Tùng không vội ghi điểm. Thầy bước chậm rãi lại gần chiếc tủ gỗ mộc mạc. Vị giám khảo khắt khe đưa ngón tay miết dọc theo mép gioăng cao su săm xe tải, tự mình dùng lực kéo khay trượt hạt hút ẩm ra rồi đẩy vào hai lần liên tiếp để kiểm tra độ trơn tru của ray bi cơ khí. Sau đó, thầy cúi rạp người xuống sát mặt sàn, ngắm nghía thật kỹ các rãnh soi dung sai chạy dọc theo bốn chân trụ sắt V. Nét mặt nghiêm nghị, sắc lạnh thường ngày của thầy từ từ giãn ra, đọng lại thành một nụ cười kín đáo đầy hài lòng.

Lúc này, bác Thành — đại diện Hội Khuyến học Phường Bến Sông — mới bước lên phía trước. Bác đứng ngắm nhìn chiếc tủ sách gỗ nâu sẫm, rồi nhìn sang Nam và Lâm — hai cậu học trò áo trắng lấm lem mạt cưa, bụi phấn và những vệt sơn dầu chưa kịp tẩy sạch: “Bác nói thật, mấy thuật ngữ cao su chữ D hay khí động học dung sai gì đó của các cháu thì người già như bác nghe không hiểu hết được đâu. Nhưng cái khay kéo hạt hút ẩm nằm tách rời dưới chân tủ này thì bác hiểu rõ mười mươi. Mấy cụ hưu trí hay các cô phụ trách nhà văn hóa phường bác tuổi cao, mắt kém, khớp tay run rẩy, bảo người ta mỗi tháng phải dọn từng chồng sách nặng trịch ra ngoài để lau chùi dọn dẹp thì ngại lắm, rồi bỏ bê cho sách mốc meo. Chứ kéo một cái ngăn kéo nhỏ xíu này ra, xúc mớ hạt mang ra sân phơi nắng hay bỏ lên chảo rang khô rồi đút vào lại thì ai làm cũng được, già trẻ đều làm nhẹ bẫng. Rồi cả cái gioăng cao su cắt từ ruột xe tải này nữa… Nó vừa dai vừa bền, mai này có rách hay xẹp, bác chỉ cần chạy ra đầu ngõ nhờ mấy chú thợ vá vỏ cắt cho một đoạn săm cũ dán vào là xong ngay, chẳng tốn một đồng ngân sách nào của phường. Cái này… cái này mới thực sự là cái mà bà con Bến Sông tụi bác cần bấy lâu nay!”

Lời nhận xét chân tình, mộc mạc bằng chính chất giọng trầm ấm của người dân lao động bến bãi như một luồng gió ấm thổi bùng ngọn lửa trong lòng cả nhóm. Khang khẽ mím môi để ngăn dòng cảm xúc dâng trào, còn An Nhiên thì thở phào nhẹ nhõm, hai mắt ánh lên niềm vui sướng. Cô Thu Hà đứng phía sau ban giám khảo, đôi mắt lấp lánh niềm tự hào khôn xiết, khẽ gật đầu mỉm cười với bốn cô cậu học trò nhỏ của mình.

Buổi lễ bế mạc và trao giải thưởng của Hội chợ Khoa học Kỹ thuật diễn ra vào đầu giờ chiều trên khán đài danh dự của Sân Đa Năng. Khi loa phát thanh xướng tên giải Nhất chung cuộc thuộc về đề tài “Trạm quan trắc thời tiết thông minh sử dụng mạng cảm biến không dây IoT” của nhóm học sinh lớp 11 Chuyên Tin, bốn thành viên của nhóm 10A3 ngồi bên dưới hàng ghế khán giả đồng loạt vỗ tay chúc mừng, hoàn toàn không hề có một chút biểu hiện thất vọng hay nuối tiếc. Họ hiểu rất rõ giới hạn công nghệ của dự án mình: một sản phẩm cơ khí mộc mạc làm từ gỗ pallet phế liệu, tận dụng gioăng cao su từ săm xe cũ và vận hành hoàn toàn bằng đối lưu tự nhiên không thể nào so kè về mặt hàm lượng thuật toán, vi mạch tự động hóa hay độ bóng bẩy công nghệ với các đàn anh lớp trên.

Nhưng ngay giây phút tiếp theo, âm thanh dõng dạc của thầy Hiệu trưởng vang lên qua hệ thống micro trung tâm đã khiến cả sân trường im bặt: “Và sau đây, Ban Tổ chức xin trân trọng công bố một giải thưởng đặc biệt — giải thưởng do Hội đồng Giám khảo chuyên môn phối hợp cùng đại diện chính quyền địa phương thống nhất bình chọn: Giải thưởng ‘Dự án Ứng dụng Cộng đồng Xuất sắc nhất’ năm nay xin được trang trọng trao tặng cho đề tài: ‘Tủ sách chống ẩm mô-đun tuần hoàn V2.0’ của tập thể nhóm học sinh lớp 10A3!”

Tiếng pháo tay từ hàng trăm học sinh và thầy cô giáo dưới sân trường đồng loạt rộ lên giòn giã, vang dội khắp không gian sân trường. Khang, Lâm, Nam và An Nhiên nhìn nhau ngỡ ngàng trong tích tắc rồi cùng nhau bước lên bục danh dự trong niềm xúc động nghẹn ngào khó tả.

Trên bục trao giải, cùng với tấm giấy khen viền đỏ trang trọng của nhà trường, bác Thành đã trực tiếp bước tới, trân trọng trao vào tận tay Võ Đức Lâm một tập hồ sơ dày dặn. Bìa hồ sơ đóng dấu đỏ tươi của Ủy ban Nhân dân và Hội Khuyến học Phường Bến Sông: đó là Văn bản chấp thuận tiếp nhận và bảo trợ kinh phí, cho phép nhóm lắp đặt thử nghiệm nguyên mẫu tủ sách tại sảnh chính của Nhà Văn hóa phường ngay trong tuần tới.

Cầm văn bản chính thức trên tay, những ngón tay chai sạn của Lâm siết chặt lấy mép giấy cứng đến run rẩy, khóe mắt cậu đỏ hoe. Cậu quay đầu nhìn Nam, nhìn Khang và nhìn Nhiên. Bốn người họ không ai nói một lời nào, nhưng dưới ánh nắng ban chiều rực rỡ, bốn bàn tay lấm lem bụi bặm đã lặng lẽ tìm đến nhau, đan chặt vào nhau thành một khối bền vững — một sự gắn kết thiêng liêng được tôi luyện qua chuỗi ngày dài của những vấp váp, nghi kỵ, những sai lầm nông nổi và bài học đắt giá về sự trung thực của tuổi trưởng thành.

Hoàng hôn dần buông xuống trên mái trường Minh Tiến. Không khí náo nhiệt của ngày hội khoa học dần lắng dịu, các gian hàng xung quanh bắt đầu thu dọn phông bạt, tháo dỡ thiết bị. Ở góc sân, Khang và Nam cùng nhau ghé vai, cẩn thận khiêng nguyên mẫu tủ sách V2.0 đặt ngay ngắn lên thùng chiếc xe ba gác máy quen thuộc, chằng buộc dây thừng cẩn thận để chở ngược về ô thực hành số ba, sẵn sàng cho những công đoạn kiểm tra mối mọt và hoàn thiện bề mặt cuối cùng trước ngày bàn giao thực tế.

Võ Đức Lâm đứng một mình tựa lưng vào lan can tầng hai của dãy nhà học A, phóng tầm mắt nhìn xuống khoảng sân trường đang dần thưa thớt bóng người. Những cơn gió chiều muộn từ dòng sông An Hòa thổi qua mang theo hơi nước ngai ngái, nồng nặc mùi phù sa đục ngầu, mùi bùn non và rong rêu quen thuộc của vùng bãi bồi châu thổ. Phía đường chân trời xa tít tắp, nơi khúc quanh gắt gao của dòng sông chia đôi bờ bến, những khối mây đen vần vũ, nặng trĩu đang cuồn cuộn kéo về, báo hiệu một đợt mưa giông lớn đầu mùa sắp sửa đổ xuống xóm nghèo ven sông đúng vào tuần thi công lắp đặt cuối cùng.