Khủng Hoảng Cuối Dự Án

Mưa rào cuối mùa trút từng đợt xối xả xuống mái tôn sóng vuông của xưởng mộc phụ trợ thuộc Nhà Văn hóa Bến Sông. Gió quẩn từ mặt sông An Hòa tràn qua bãi bồi ven đê, cuốn theo hơi nước giá buốt thốc qua những khe hở của lớp cửa liếp tre nứa ghép tạm, đập phần phật vào tấm vách ngăn ép mùn cưa cũ kỹ. Cả gian xưởng sực nức thứ mùi đặc trưng của những ngày nồm ẩm kinh niên miền duyên hải: mùi ngai ngái nồng đặc của rêu mốc bám chân tường vôi, mùi xi măng mục rỉ nước từ các góc sàn, quyện lẫn với mùi hăng hắc ngột ngạt của dầu thông và sơn lót công nghiệp chưa thể bay hơi.

Đức Lâm ngồi xổm bên bệ đỡ kê bằng hai khúc gỗ xà cừ gồ ghề. Chiếc áo bảo hộ lao động bằng vải bạt thô của cậu đã lấm lem những vệt bột trét màu xám và vệt dầu đen kịt nơi khuỷu tay. Cậu cẩn thận rút ngón tay trỏ ra khỏi găng len, khẽ ấn nhẹ đầu ngón tay vào mép dưới của thanh nẹp ngang khung tủ — chi tiết gia cố chịu lực của nguyên mẫu tủ sách chống ẩm V2.0 vừa được lắp ráp hoàn chỉnh tối hôm qua.

Đầu ngón tay cậu dính lại một vệt bóng nhẫy. Khi rút tay lên, một sợi màng dẻo quánh kéo dài ra như keo non chưa đông kết, để lại trên bề mặt gỗ thông pallet một vết lõm mờ đục nhớp nháp.

Lâm khẽ chậc lưỡi, chân mày nhíu chặt lại thành một rãnh sâu trên vầng trán lấm tấm mồ hôi lạnh:

“Mười tám tiếng trôi qua rồi. Lớp sơn dầu lót pha nhựa Alkyd này bình thường chỉ mất bốn tiếng là se mặt, tám tiếng là đóng rắn hoàn toàn để xả nhám mịn. Vậy mà đến giờ này lớp màng bảo vệ bên ngoài vẫn chưa chịu ngậm oxy để khô. Chạm nhẹ vào là dính bệt ra tay.”

Đứng bên cạnh giá đỡ, An Nhiên cầm chiếc máy đo nhiệt ẩm kỹ thuật số nhỏ bằng bao thuốc lá — thiết bị mà cô mượn được từ phòng thí nghiệm sinh học của trường vào sáng sớm. Đôi mắt sau cặp kính cận viền mảnh của cô chăm chú nhìn vào màn hình tinh thể lỏng đang nhấp nháy liên hồi. Cô gõ nhẹ đầu ngón tay lên mép nhựa của thiết bị, giọng nói đều đặn, rành rọt nhưng không che giấu nổi sự căng thẳng đang đè nặng trong lồng ngực:

“Độ ẩm không khí tức thời trong góc xưởng này là chín mươi hai phần trăm. Ngoài trời mưa rào từng cơn nhưng gió nồm đáy sông lại đẩy hơi ẩm bão hòa vào kín thung lũng Bến Sông. Với độ ẩm vượt ngưỡng tám mươi lăm phần trăm kéo dài liên tục ba ngày nay, dung môi pha sơn không có đường nào thoát vào không khí được. Sơn dầu đóng rắn bằng cơ chế oxy hóa bề mặt; khi hơi nước bao bọc kín mít như một màng sương vô hình, quá trình liên kết chuỗi polymer của sơn xem như tê liệt hoàn toàn.”

Cô chỉ đầu bút chì vào những đường vân gỗ thông pallet màu vàng nhạt còn lộ ra dưới lớp sơn lót mỏng:

“Nếu chúng ta nóng vội quét tiếp lớp sơn phủ bóng kháng ẩm bên ngoài để kịp tiến độ, chúng ta sẽ vô tình bọc kín toàn bộ lượng hơi nước đang ngậm sâu trong từng thớ gỗ xốp. Chỉ cần hai tuần nữa trời hửng nắng, hơi ẩm bên trong trương nở thành bọng khí, đẩy bung toàn bộ màng sơn ra ngoài, rồi nấm mốc trắng sẽ ăn rỗng cấu trúc chịu lực của tủ từ trong ruột ra. Khi đó, công sức cả tháng trời của nhóm xem như đổ xuống sông xuống biển.”

Khang đứng bất động ở đầu bàn thao tác, hai bàn tay chống chắc vào hai bên hông chiếc quần bò sờn gối. Ánh mắt cậu dán chặt vào vết lõm dính nhớp nháp trên thanh nẹp gỗ mà Lâm vừa chỉ. Một cảm giác buốt lạnh chạy dọc sống lưng.

Cậu ngước nhìn lên tờ lịch bloc treo tường của nhà văn hóa đã bị ẩm làm cong queo mép giấy: chỉ còn đúng ba mươi sáu tiếng nữa là đến tám giờ sáng ngày Chủ nhật.

Đó là thời điểm nhóm đã cam kết mở cửa không gian góc đọc sách cộng đồng và tổ chức buổi tập huấn kỹ năng số đầu tiên cho các cụ già trong phường Bến Sông. Bản thông báo về chương trình đã được bác Thành — tổ trưởng tổ dân phố kiêm bảo vệ nhà văn hóa — phát đi phát lại hai lượt dõng dạc trên hệ thống loa truyền thanh cơ sở vào đầu giờ sáng và cuối buổi chiều hôm qua. Quốc Bảo cũng đã đội mưa chạy chiếc xe đạp cọc cạch khắp từng con ngõ ngoằn ngoèo ven đê để trao tận tay từng tờ giấy mời in trang trọng cho hơn bốn mươi hộ gia đình có hội viên hội người cao tuổi và cựu chiến binh.

Lùi lịch lúc này không đơn thuần là dời lại một buổi sinh hoạt đoàn thể. Đối với những người già cả đời sống bằng chữ tín và nề nếp như các cụ ở Bến Sông, sự chậm trễ hay hủy hẹn vào phút chót sẽ ngay lập tức biến toàn bộ nỗ lực thuyết phục, vận động và gầy dựng lòng tin suốt hai tháng qua của nhóm học sinh thành một trò đùa bồng bột của con trẻ.

Chưa kịp tính toán xong phương án hong khô bề mặt gỗ, túi áo khoác sũng nước mưa của Khang bỗng rung lên bần bật. Tiếng chuông báo cuộc gọi gấp gáp xé toạc không gian ngột ngạt của xưởng mộc. Khang vội vã rút máy, bấm nút nghe. Từ đầu dây bên kia, giọng nói khản đặc vì hít khói thuốc và bụi mực của chú Phúc — chủ Tiệm photocopy Mực Xanh — vang lên hòa lẫn với tiếng động cơ xình xịch và tiếng kim loại gõ lách cách chói tai:

“Khang hả cháu? Chú Phúc đây! Cháu với thằng Lâm, con Nhiên buông tay buông chân chạy ngay sang tiệm một chuyến đi! Có biến lớn rồi!”

Tim Khang thót lại một nhịp. Cậu ghé sát điện thoại vào tai: “Chú Phúc ơi, có chuyện gì với xấp cẩm nang của tụi cháu vậy chú?”

“Biến to rồi chứ còn gì nữa!” Giọng chú Phúc hổn hển, đầy vẻ sốt ruột xen lẫn tiếng thở dài đánh thượt. “Chiếc máy in laser màu công nghiệp đời cũ của chú vừa kéo được đúng ba trang bìa màu bằng giấy Couché hai trăm năm mươi gam cán bóng thì nghe một tiếng ‘khục’ đanh gọn bên hông máy. Trục cuốn cao su bị trượt rãnh vì giấy quá dày, kéo lệch khung làm gãy rời ba cái bánh răng truyền động bằng nhựa chịu lực rồi! Trục cuốn kẹt cứng ngắc, mỡ bôi trơn văng đen sì ra khay nạp. Toàn bộ file ba mươi cuốn cẩm nang màu của mấy đứa đang nằm đắp chiếu chết đứng trong bộ nhớ máy!”

Khang siết chặt các ngón tay quanh thân máy điện thoại đến mức khớp ngón trắng bệch: “Có thay thế phụ tùng hay chế cháo bánh răng khác ngay trong chiều nay được không chú? Bọn cháu chỉ còn ngày mai để hoàn thiện đóng cuốn thôi chú ơi!”

“Chế thế nào được mà chế!” Chú Phúc gắt gỏng qua loa thoại. “Cụm bánh răng nhựa nylon đúc của dòng máy bãi nội địa này kiếm đâu ra sẵn ở thị trấn mình? Chú vừa gọi điện ra mối ngoài chợ máy móc thành phố, họ bảo phải đợi chuyến xe đò sớm nhất chở hàng vào, nhanh nhất cũng phải trưa thứ Hai tuần sau mới có đồ về ráp thử. Giờ ở tiệm chỉ còn chiếc máy in văn phòng đen trắng loại nhỏ kéo cầm chừng, nhưng nó chỉ nuốt nổi giấy mỏng bảy mươi gam văn phòng thông thường thôi. Đút loại giấy bìa màu dày cộp cán màng bóng của tụi cháu vào là gãy luôn cụm sấy của máy nhỏ ngay lập tức!”

Khang từ từ hạ điện thoại xuống. Cả nhóm nín thở nhìn cậu, không ai dám cất lời, nhưng ánh mắt của Lâm và Nhiên đã đoán biết được một phần sự cố. Đơn hàng ba mươi cuốn cẩm nang hướng dẫn dịch vụ số — tài liệu cốt lõi được thiết kế công phu với hình ảnh màu chụp từng bước thao tác ứng dụng VssID và đăng ký khám chữa bệnh bảo hiểm y tế để các cụ cầm về nhà tự thao tác — bỗng chốc trở thành một đống dữ liệu số vô dụng nằm kẹt cứng trong ổ cứng máy tính hỏng.

Đúng lúc đó, màn hình điện thoại trong tay Khang lại nhấp nháy sáng bừng. Một tin nhắn thoại khẩn cấp gửi đến từ số máy của cô Trần Mỹ Hạnh, giáo viên phụ trách công tác xã hội kiêm người điều phối nguồn quỹ hỗ trợ sáng kiến học sinh Quỹ Bước Nhỏ tại trường.

Khang bấm loa ngoài để cả nhóm cùng nghe. Giọng cô Hạnh vang lên gấp gáp, lấn át cả tiếng mưa rào trên mái tôn, nền âm thanh vẳng rõ mồn một tiếng còi hú dồn dập của xe cấp cứu và tiếng bước chân chạy huỳnh huỵch trên sàn gạch bệnh viện:

*“Khang và cả đội Bến Sông nghe cô dặn kỹ này. Khoản tiền giải ngân đợt cuối sáu trăm ngàn đồng từ Quỹ Bước Nhỏ phê duyệt cho vật tư hoàn thiện tủ sách và chi phí công in ấn của nhóm buộc phải cắt giảm năm mươi phần trăm ngay trong chiều nay. Em Đạt học sinh lớp 10A1 vừa bị tai nạn giao thông rất nặng, gãy xương đùi hở trên đường đi học về. Gia đình em ấy thuộc diện hộ nghèo đặc biệt khó khăn, bố mẹ đều đi làm ăn xa ở vùng biên giới, nên ban điều phối quỹ nhà trường vừa họp khẩn và quyết định ưu tiên chuyển chi toàn bộ số tiền dự phòng cấp cứu viện phí gấp trước mười bảy giờ chiều để bệnh viện tiến hành phẫu thuật. Cô biết nhóm các em đang bước vào chặng nước rút vô cùng căng thẳng, nhưng trong hoàn cảnh này, sức khỏe và tính mạng con người là ưu tiên tuyệt đối. Số tiền còn lại ba trăm ngàn cô đã chuyển thẳng vào tài khoản của tiệm Mực Xanh. Phần thiếu hụt còn lại, các em phải ngồi lại với nhau để tự cân đối và điều chỉnh phương án cho vừa vặn nhé!”*

Đoạn tin nhắn kết thúc bằng một tiếng bíp ngắn ngủi, để lại một khoảng lặng buốt giá bao trùm gian xưởng ẩm thấp.

Gió bên ngoài rít qua khe liếp, thổi tạt một dải nước mưa lạnh ngắt vào gáy Khang.

Ba cuộc khủng hoảng liên hoàn giáng xuống cùng một thời điểm như một bài kiểm tra khắc nghiệt vượt quá sức chịu đựng của một nhóm học sinh lớp mười: thời tiết nồm ẩm cực đoan làm tê liệt quá trình khô sơn bảo vệ của khung gỗ; máy in chính bị gãy trục cuốn khiến phương án in tài liệu màu bóng bị phá hủy hoàn toàn; và nguồn ngân sách tiền mặt thực tế bị cắt giảm đúng một nửa ngay tại vạch đích.

Lâm ngồi thụp xuống bệ gỗ, hai tay ôm lấy đầu, mái tóc bù xù bết dính bụi cưa. Nam đứng dựa lưng vào cột bê tông, mặt mày tái nhợt, đôi môi mím chặt lại không thốt nên lời.

Khang hít một hơi thật sâu. Không khí ẩm ướt nồng nặc mùi dung môi sơn xộc thẳng vào cuống họng, đắng ngắt. Nhưng lạ lùng thay, trong khoảnh khắc cận kề thất bại ấy, tâm trí cậu không hề rơi vào trạng thái hoảng loạn hay bốc đồng như những lần vấp ngã hồi đầu năm học. Bài học đắt giá về việc giấu giếm khó khăn, hứa hẹn vượt quá năng lực và tự ý làm giả số liệu báo cáo từng khiến cậu suýt bị đình chỉ dự án đã rèn cho Khang một phản xạ hoàn toàn khác: sự điềm tĩnh lạnh lùng của một người phải đối mặt với thực tế trần trụi.

Khang đưa mu bàn tay quệt ngang giọt nước mưa còn đọng trên gò má, nhìn thẳng vào mắt từng thành viên trong nhóm:

“Mọi người thu dọn đồ nghề sắc nhọn, kéo tấm bạt nilon dày trùm kín khung tủ sách lại để tránh hơi ẩm tạt vào. Chúng ta không ngồi đây than thở. Sang ngay tiệm Mực Xanh họp bàn phương án xử lý với chú Phúc và cô Hà. Chúng ta có đúng ba mươi phút để chốt lại toàn bộ kế hoạch thay thế.”

***

Không gian bên trong Tiệm photocopy Mực Xanh chật chội và ngổn ngang hơn thường ngày. Mùi mực in laser ấm nồng quen thuộc bị lấn át bởi mùi dầu máy khen khét và mùi ẩm mốc của những chồng giấy phế liệu chất đống ở góc tường.

Chiếc máy in màu cỡ lớn — vốn là niềm tự hào về năng lực in ấn của tiệm chú Phúc — giờ nằm bất động giữa nhà, nắp máy bên hông bị tháo toang hoác. Chú Phúc đang ngồi xổm trên chiếc ghế đòn thấp, một tay cầm đèn pin rọi thẳng vào khoang truyền động, tay kia cầm chiếc kìm mỏ nhọn cẩn thận gắp từng mảnh nhựa màu trắng đục bị vỡ vụn dính đầy mỡ bôi trơn màu đen đặc.

Ngồi ở chiếc bàn con kê sát quầy tính tiền, cô Nguyễn Thu Hà đã có mặt tự lúc nào. Trước mặt cô là cuốn sổ bìa cứng ba liên dùng để theo dõi thu gom phế liệu và công nợ vật tư của học sinh. Cô ngồi lặng lẽ nhấp một ngụm trà nóng, nét mặt điềm đạm, không hề lên tiếng can thiệp hay trách cứ, đôi mắt sau cặp kính lão chỉ lặng lẽ quan sát từng cử chỉ của bốn học trò khi chúng lục tục bước vào tiệm với những ống quần ướt sũng nước mưa.

Khang bước nhanh đến quầy thu ngân. Cậu mở chiếc ba lô chống nước, lấy ra cuốn sổ tay công tác có đóng dấu ký duyệt kế hoạch ban đầu, lật giở một trang giấy trắng tinh rồi trải phẳng phiu lên mặt kính quầy. Rút chiếc bút chì kim từ túi ngực, Khang kẻ một đường thẳng đứng chia đôi mặt giấy: cột bên trái ghi rõ “Hiện trạng khủng hoảng”, cột bên phải ghi “Nguồn lực thực tế còn lại”.

“Thứ nhất, về ba mươi cuốn cẩm nang hướng dẫn sử dụng,” Khang bắt đầu, giọng nói chắc nịch, ánh mắt cậu rà soát qua từng gương mặt đang căng thẳng tột độ. “Chúng ta hủy bỏ hoàn toàn phương án in bìa màu bằng giấy Couché cán màng bóng và in nội dung màu kỹ thuật số. Mục tiêu cốt lõi của cẩm nang này không phải là một cuốn kỷ yếu hào nhoáng để trưng bày thành tích, mà là một tài liệu cầm tay sao cho các cụ mắt kém đọc được rõ ràng, hiểu được từng bước và tự tay thao tác thành công trên điện thoại thông minh của mình. Dự toán in màu ban đầu tiêu tốn gần bốn trăm ngàn đồng. Trong bối cảnh ngân sách tiền mặt bị cắt giảm đúng năm mươi phần trăm, việc cố gắng vay mượn hay xin nhà trường bù lỗ là hành vi đi ngược lại nguyên tắc tự chủ tài chính của dự án.”

Nam ngập ngừng giơ tay, chỉ vào chiếc máy in đen trắng nhỏ đang nhấp nháy đèn xanh ở góc quầy:

“Nhưng máy nhỏ chỉ in được đen trắng trên giấy thường. Nếu chuyển toàn bộ ảnh chụp màn hình ứng dụng sang chế độ đơn sắc, các thanh menu màu xanh dương của ứng dụng VssID và các nút bấm chức năng màu đỏ sẽ bị biến thành những mảng xám đục ngầu, rất tối và cực kỳ khó nhìn đối với mắt người già.”

“Phần đồ họa đó mình đã tính đến từ lúc đi khảo sát thực tế tại nhà các bác cựu chiến binh,” An Nhiên lập tức tiếp lời, giọng nói rành mạch như một kỹ thuật viên đồ họa thực thụ. “Toàn bộ ảnh chụp màn hình gốc mình đều lưu dưới dạng file vector và ảnh phân giải cao trong máy tính. Trong vòng một tiếng đồng hồ, mình sẽ chạy lại bộ lọc xử lý hình ảnh: chuyển toàn bộ giao diện sang dải độ xám tương phản cao, đẩy sáng các vùng nền lên ba mươi phần trăm, đồng thời dùng nét vẽ kỹ thuật viền đen đậm kích thước một chấm năm point bao quanh các nút bấm quan trọng. Đặc biệt hơn, thay vì in khổ A5 chữ nhỏ li ti như thiết kế cũ để tiết kiệm giấy, chúng ta sẽ lật ngược vấn đề: chuyển toàn bộ sang in khổ lớn A4, nâng phông chữ từ cỡ mười hai lên cỡ mười sáu, giãn dòng thông thoáng và in một mặt trên giấy dày. Chữ to, nét đậm, tương phản đen trắng tuyệt đối sẽ giúp các cụ đọc dễ dàng hơn gấp nhiều lần so với nhìn vào một cuốn sách nhỏ in màu bóng bẩy nhưng chữ bé tí xíu.”

Đức Lâm gật đầu đồng tình, nhưng cậu lập tức chỉ vào vấn đề cốt lõi: “Nhưng tiền giấy thì giải quyết thế nào? Giấy khổ A4 định lượng dày chạy hai ram giấy không hề rẻ.”

Chú Phúc ngẩng đầu lên khỏi khoang máy in, chiếc giẻ lau kẹp bên sườn áo. Chú nhếch mép, nheo mắt nhìn đám học trò:

“Con bé Nhiên nói đúng về mặt kỹ thuật đọc của người già đấy. Nhưng tính toán thì phải sòng phẳng. Giấy mỏng bảy mươi gam giá khác, còn giấy bãi bồi loại tám mươi gam định lượng cao của hãng Double A chạy máy laser để chữ không bị lem mực sang mặt sau thì tiệm Mực Xanh này nhập vào bằng tiền tươi thóc thật, không thể cho không mấy đứa được đâu nhé.”

Khang mỉm cười nhẹ, cậu lật ngược cuốn sổ tay của mình sang phần ghi chép tài chính tuần hoàn, rồi chỉ ngón tay vào dòng số liệu được đối soát vào cuối tuần trước:

“Chú Phúc ơi, chúng cháu không xin không của chú bao giờ cả. Cháu xin phép mở lại sổ đối soát công nợ ba liên mà cô Hà đang giữ ở đây. Trong đợt phát động thu gom giấy vụn, bìa carton phế liệu và giấy trắng văn phòng một mặt đợt ba của toàn khối mười vào tuần trước, chi đoàn lớp cháu đã trực tiếp phân loại và nhập về kho tiệm của chú tổng cộng một trăm bốn mươi ki-lô-gam giấy vụn sạch và bìa cứng. Sau khi trừ đi khoản tiền cấn trừ tiền mua thép hộp và bản lề mà Lâm đã lấy tuần trước, hạn mức tín dụng in ấn tồn đọng của nhóm vẫn còn nguyên một trăm hai mươi ngàn đồng được ghi nhận rõ ràng bằng chữ ký của chú và cô Hà.”

Cậu đặt bút chì xuống mặt bàn kính, nhấn mạnh từng con số:

“Cháu xin phép dùng toàn bộ số hạn mức tín dụng giấy vụn một trăm hai mươi ngàn đồng này, cộng gộp với ba trăm ngàn đồng tiền mặt thực nhận từ Quỹ Bước Nhỏ mà cô Hạnh vừa chuyển, để tạo thành một gói thanh toán trọn gói bốn trăm hai mươi ngàn đồng. Với số tiền này, chú xuất cho chúng cháu hai ram giấy A4 Double A tám mươi gam, đổ đầy một hộp mực bột loại tốt cho máy in nhỏ, và cung cấp cho chúng cháu ba mươi chiếc ghim bấm sắt cùng một cuộn băng keo dán gáy simily màu xanh dương. Thằng Lâm và Bảo sẽ trực tiếp đứng máy, tự tay canh lề, cắt xén và bấm ghim đóng cuốn để không tốn một đồng tiền công gia công nào của tiệm. Chú xem dự toán này có bảo đảm tiệm Mực Xanh không bị thiệt một cắc nào không ạ?”

Chú Phúc đứng thẳng người dậy, cầm chiếc bút chì giắt trên vành tai gõ nhè nhẹ lên mặt bàn kính. Chú liếc mắt nhìn sang cô Thu Hà đang mỉm cười kín đáo bên tách trà, rồi nhìn vào bảng tính toán chi li, rành mạch từng khoản của Khang. Một nụ cười sảng khoái hiếm hoi xuất hiện trên gương mặt gầy guộc của người thợ in già:

“Khá lắm! Tính toán chi ly, rành mạch đến từng hào thế này thì không ai bắt bẻ vào đâu được. Nguyên tắc của tiệm Mực Xanh là không bao giờ ăn chặn hay lấy lãi trên công sức học trò làm việc cộng đồng, nhưng dứt khoát không dung túng cho thói quen bao cấp lỗ vốn. Bốn trăm hai mươi ngàn đồng gồm tiền mặt và tín dụng phế liệu vừa vặn khít tiền vật tư giấy tốt và mực xịn. Thằng Lâm với thằng Bảo ra rửa sạch tay dính dầu nhớt, vào đây chú chỉ cho cách đặt lề máy nhỏ và căn cữ giấy chạy thử mười trang đầu!”

Giải quyết xong bài toán cẩm nang, Khang quay sang vấn đề nan giải nhất, cũng là chướng ngại vật lớn nhất đe dọa sự thành bại của toàn bộ dự án: khung gỗ tủ sách chưa thể khô sơn lót vì nồm ẩm.

“Bây giờ đến vấn đề thứ hai: nồm ẩm và khung tủ sách V2.0,” Khang nhìn sang Lâm và Nam. “Nếu không hong khô hoàn toàn lớp sơn lót trước nửa đêm nay, ngày mai chúng ta sẽ không có đủ thời gian để quét lớp phủ chống thấm hoàn thiện, không thể lắp đặt tấm kính mica trong suốt và đóng gioăng cao su bọc từ ruột lốp xe tải để làm kín cánh tủ. Một cái tủ sách chưa hoàn thiện gioăng chống ẩm thì tuyệt đối không thể đưa ra phục vụ bà con.”

Đức Lâm chùi hai bàn tay vào chiếc giẻ khô, ngón tay gõ nhịp liên hồi lên mặt bàn:

“Gỗ thông pallet là loại gỗ xốp, hút ẩm ngược từ không khí cực kỳ nhanh. Nếu cứ để trong gian xưởng ẩm thấp đó, gió mùa này sẽ giữ nguyên độ ẩm chín mươi phần trăm trong ít nhất hai ngày nữa. Muốn lớp sơn dầu bốc hơi dung môi và liên kết bề mặt bắt buộc phải dùng nhiệt cưỡng bức. Ở Xưởng Thực Hành Mở của trường mình, trong gian phòng hàn và nguội kim loại, có hai chiếc quạt sấy nhiệt công nghiệp hình trụ công suất hai ngàn oát. Thiết bị này dùng dây may-so nhiệt kết hợp cánh quạt đẩy luồng khí nóng lên tới sáu mươi, bảy mươi độ C để sấy khô khuôn đúc cát và phôi mộc. Nếu chúng ta mượn được một chiếc quạt sấy nhiệt đó về xưởng Bến Sông, quây bạt nilon dày tạo thành một buồng sấy kín cục bộ, duy trì nhiệt độ ổn định ở mức bốn mươi lăm đến năm mươi độ C, lớp sơn lót sẽ se mặt và đanh lại hoàn toàn chỉ trong vòng bốn tiếng đồng hồ!”

“Nhưng công suất hai ngàn oát là cực kỳ lớn!” Nam lập tức lên tiếng cảnh báo, giọng đầy lo ngại. “Hệ thống điện của Nhà Văn hóa Bến Sông đã cũ, đường dây dẫn vào gian xưởng mộc đi nổi ngoài trời. Hơn nữa, quy chế mượn thiết bị máy móc của Xưởng Thực Hành Mở cực kỳ khắt khe; nếu không có giáo viên bảo lãnh chịu trách nhiệm về an toàn cháy nổ, thầy quản xưởng dứt khoát không bao giờ giao máy ra ngoài khuôn viên trường. Chưa kể, nếu cắm điện chạy quạt sấy công suất lớn liên tục nhiều giờ trong đêm, ai sẽ chịu trách nhiệm giám sát? Lỡ xảy ra quá tải nhiệt, chập điện hay bén lửa vào đống phoi bào mùn cưa trong xưởng thì hậu quả khôn lường!”

“Tớ và Lâm sẽ trực tiếp chia ca trực chiến xuyên đêm ngay tại xưởng mộc,” Khang trả lời không một chút chần chừ, ánh mắt kiên định nhìn thẳng vào Nam. “Chúng ta sẽ lập biên bản cam kết an toàn, kiểm tra đồng hồ tải điện và ký sổ trực theo dõi từng ba mươi phút một lần. Tiền điện tiêu thụ của quạt sấy sẽ được đo đếm công khai qua công tơ phụ của xưởng mộc và trích trả sòng phẳng từ khoản tiền thưởng nhỏ của nhóm. Mỗi ca trực gồm hai người, tuyệt đối không được phép rời mắt khỏi buồng sấy dù chỉ một phút.”

Lúc này, cô Thu Hà mới chậm rãi đặt chén trà xuống bàn, khép cuốn sổ đối soát ba liên lại bằng một tiếng “tách” dứt khoát. Cô đứng dậy, bước đến gần chiếc bàn, ánh mắt nghiêm nghị nhìn bao quát một lượt bốn học trò của mình. Không gian trong tiệm in bỗng chốc chùng xuống.

“Các em tự mình phân tích nguyên nhân, không đổ lỗi cho thời tiết, không than thở về việc bị cắt giảm ngân sách khẩn cấp mà chủ động tìm ra lối thoát kỹ thuật và cân đối dòng tiền, đó là sự trưởng thành đáng ghi nhận nhất sau chuỗi ngày học việc,” cô Hà cất giọng điềm tĩnh, từng lời nói rõ ràng và chuẩn mực. “Nhưng cô và chú Phúc nói trước để các em hiểu rõ nguyên tắc: Về mặt tài chính, cô tuyệt đối không can thiệp bù tiền túi hay xin xỏ ngân quỹ nhà trường để bù đắp khoản thiếu hụt cho các em. Quỹ Bước Nhỏ ưu tiên nguồn lực để cứu một học sinh bị tai nạn nguy kịch, đó là đạo lý và là thực tế của cuộc sống mà các em phải chấp nhận và thích nghi. Còn về việc mượn quạt sấy nhiệt công nghiệp hai ngàn oát về sử dụng trong một gian xưởng gỗ xập xệ — nơi chứa đầy vật liệu dễ cháy như vách mùn cưa, giẻ lau dầu và phoi bào — đây là vấn đề an toàn tính mạng và tài sản công cộng.”

Cô Hà nhìn thẳng vào Khang:

“Cô và chú Phúc sẽ đích thân sang trường ký giấy bảo lãnh thiết bị với thầy quản xưởng, và chú Phúc sẽ đi cùng các em về tận Nhà Văn hóa Bến Sông để trực tiếp thẩm định các điều kiện an toàn điện và phòng cháy chữa cháy. Nếu hệ thống dây dẫn không đạt chuẩn, hoặc nếu khoảng cách an toàn nhiệt không bảo đảm, cô sẽ lập tức ra lệnh thu hồi quạt sấy, ngắt cầu dao và yêu cầu các em hoãn ngày khánh thành tủ sách lại vào tuần sau. Không có bất kỳ sự nhân nhượng hay làm liều nào ở đây cả. Các em có chấp nhận điều kiện đó không?”

“Dạ, chúng em hoàn toàn chấp nhận và tuân thủ tuyệt đối ạ!” Khang, Lâm, Nam và Nhiên đồng thanh đáp, giọng nói vang lên dõng dạc giữa tiếng máy in rù rì.

***

Đúng bốn giờ chiều, cơn mưa ngoài trời vẫn rả rích dội từng đợt nước xuống dòng sông An Hòa, nhưng bên trong gian xưởng mộc Nhà Văn hóa Bến Sông, một guồng quay làm việc trật tự, kỷ luật và căng thẳng tột độ đã được thiết lập.

Chiếc quạt sấy nhiệt công nghiệp hình trụ tròn bọc thép sơn màu cam nổi bật được Nam và Lâm khiêng cẩn thận từ chiếc xe cải tiến vào xưởng. Đi kèm với nó là tờ biên bản bàn giao thiết bị đặc biệt có đầy đủ chữ ký của thầy quản xưởng thực hành, chữ ký bảo lãnh của cô Thu Hà và chữ ký nhận trách nhiệm cá nhân của Nguyễn Minh Khang.

Chú Phúc bước vào xưởng với một phong thái hoàn toàn khác với vẻ xuề xòa thường ngày. Trên tay chú là một bình chữa cháy khí CO2 loại năm ki-lô-gam còn nguyên chốt niêm phong mà chú tự tay xách từ tiệm in sang, đặt chắc chắn ngay cạnh cửa thoát hiểm. Đôi mắt sắc lẹm của người thợ già quét một lượt từ trần nhà xuống chân tường.

“Rải toàn bộ cuộn dây cáp nguồn ra đây cho tao kiểm tra!” Chú Phúc quát to, át cả tiếng gió rít ngoài khe cửa.

Lâm nhanh thoăn thoắt trải cuộn dây cáp đôi bọc lớp cao su đen dày cộp — loại dây chuyên dụng chịu tải lớn mượn từ phòng thực hành điện. Chú Phúc quỳ một gối xuống sàn xi măng lạnh buốt, rút từ túi đồ nghề ra chiếc kìm tuốt dây và chiếc đồng hồ vạn năng kim chỉ thị. Chú tỉ mỉ đo độ thông mạch, kiểm tra điện trở cách điện của từng đầu phích cắm công nghiệp ba chấu, rồi dùng tua-vít siết chặt lại từng con ốc giữ dây bên trong hộp đấu nối.

“Dây đồng ruột đôi thiết diện hai chấm năm mi-li-mét vuông, vỏ bọc cách điện còn nguyên vẹn không bị nứt chân chim, chịu tải tốt,” chú Phúc gật đầu đánh giá. Đoạn chú đứng bật dậy, chỉ tay thẳng vào góc xưởng: “Nhưng cái buồng sấy bạt nilon của tụi mày dựng thế kia là muốn đốt nhà người ta hả? Nhiệt độ luồng khí nóng thổi thẳng từ họng quạt sấy công nghiệp này có thể đạt tới hơn bảy mươi độ C. Chúng mày che bạt sát vạt vách ép mùn cưa thế kia, luồng khí nóng bị quẩn lại, tích tụ nhiệt liên tục sẽ làm cong vênh vách gỗ, hun khô kiệt lớp keo ép rồi bốc khói âm ỉ phát hỏa lúc nào không biết!”

Chú Phúc xua tay ra lệnh: “Khiêng ngay cái tủ sách ra giữa khoảng trống sàn bê tông! Cách tường tôn và vách ép tối thiểu hai mét rưỡi về mọi hướng. Đi tìm cho tao một tấm tôn phế liệu dày lót xuống dưới sàn để cách ly chân quạt sấy với mặt đất!”

Lâm và Khang lập tức phối hợp nhịp nhàng. Hai cậu thiếu niên cẩn thận khiêng khung tủ sách V2.0 còn ướt sơn lót đặt vào chính giữa khoảng trống an toàn của gian xưởng. Nam chạy ra bãi phế liệu phía sau nhà văn hóa, vác vào một tấm tôn kẽm phẳng phiu lót cẩn thận dưới bệ đặt máy.

Dưới sự chỉ dẫn khắt khe của chú Phúc, Lâm và Nam dùng các thanh nẹp gỗ thông thừa dựng một khung giàn hình chóp nón bao quanh tủ sách, phủ kín bằng ba lớp bạt nilon dày không thấm nước để tạo thành một buồng đối lưu nhiệt khép kín. Tuy nhiên, theo đúng nguyên lý khí động học mà Nam từng trình bày tại hội chợ khoa học, ở phần đỉnh chóp của buồng bạt, các cậu cẩn thận khoét một cửa sổ thoát ẩm nhỏ hình chữ nhật có lắp cánh lật điều tiết gió, bảo đảm hơi nước thoát ra ngoài liên tục mà không làm thất thoát lượng nhiệt cốt lõi bên trong.

Ở góc tường bên kia, cô Thu Hà rút chiếc bút dạ màu đỏ, nắn nót viết bảng phân công ca trực dán chặt lên cây cột bê tông chịu lực:

“Ca một: từ mười sáu giờ ba mươi phút đến mười chín giờ ba mươi phút do Lâm và Nam chịu trách nhiệm chính. Nhiệm vụ: kiểm tra đồng hồ đo nhiệt độ gắn trong buồng bạt, duy trì mức nhiệt ổn định từ bốn mươi lăm đến năm mươi độ C, theo dõi tiếng mô-tơ quạt sấy.

Ca hai: từ mười chín giờ ba mươi phút đến hai mươi hai giờ ba mươi phút do Khang và Bảo phụ trách. Nhiệm vụ: thay phiên nhau đảo chiều góc thổi của luồng gió sấy để nhiệt phân bổ đồng đều khắp các mặt trong và mặt ngoài của tủ sách, dùng que đo kiểm tra độ khô bề mặt gỗ.

Đúng hai mươi hai giờ ba mươi phút: ngắt hoàn toàn cầu dao điện cấp cho máy sấy, mở hé cửa bạt nilon để nhiệt độ hạ từ từ, để nguội tự nhiên qua đêm. Ai rời bỏ vị trí trực quá năm phút mà không bàn giao cho người khác, cô sẽ lập tức dập cầu dao tổng của toàn xưởng!”

“Dạ, em đã cài đặt chuông báo thức trên đồng hồ điện tử đúng ba mươi phút reo một lần để ghi chép nhật ký nhiệt độ vào sổ theo dõi,” Khang giơ chiếc đồng hồ đeo tay bấm giờ lên báo cáo.

Khi chú Phúc trực tiếp đóng chiếc cầu dao phụ an toàn gắn trên tường, tiếng rơ-le nhảy cái “tách” khô khốc. Mô-tơ của chiếc quạt sấy nhiệt công nghiệp rít lên một âm thanh trầm đục, cánh quạt quay tít đẩy luồng hơi nóng khô ráo, cuồn cuộn thổi qua họng thép, tràn vào buồng bạt nilon. Tấm bạt căng phồng lên như một cánh buồm no gió.

Chỉ mười phút sau, qua ô cửa sổ thoát ẩm trên đỉnh chóp bạt, một làn sương mỏng mang theo lượng hơi nước tích tụ bấy lâu trong từng thớ gỗ bắt đầu bốc lên nghi ngút, tan biến vào không gian xưởng. Mùi sơn dầu nồng hắc ban đầu bị nhiệt độ cao xua tan dần, nhường chỗ cho mùi gỗ thông pallet khô ráo, ấm áp và mộc mạc lan tỏa, sưởi ấm cả gian phòng ẩm lạnh.

Ở phía bên kia bàn làm việc, dưới ánh sáng vàng vọt của chiếc đèn tuýp cũ, An Nhiên ngồi cặm cụi trước màn hình máy tính xách tay. Đôi mắt cô chăm chú rà soát từng khung hình hướng dẫn. Cạnh cô, chiếc máy in văn phòng đen trắng nhỏ rù rì hoạt động không ngừng nghỉ, nhả ra từng trang giấy A4 Double A dày dặn, trắng tinh.

Trên từng mặt giấy, các bước hướng dẫn tải ứng dụng VssID, cách đăng ký tài khoản bảo hiểm y tế số và cách tra cứu quá trình đóng bảo hiểm hiện lên vô cùng sắc nét. Từng dòng chữ in đậm cỡ mười sáu to bản, rõ ràng, các biểu tượng ngón tay chỉ dẫn thao tác chạm và quét vân tay được khoanh vùng bằng nét vẽ viền đen nổi bật trên nền xám sáng, tạo ra một trật tự thị giác mạch lạc, dễ hiểu đến mức bất kỳ người cao tuổi nào dù mắt kém cũng có thể nhìn rõ mồn một.

Quốc Bảo đứng cạnh Nhiên, trên tay cầm chiếc thước kim loại dài nửa mét và một chiếc dao rọc giấy sắc lẹm. Cậu kiên nhẫn miết phẳng từng mép gấp, xếp đều tăm tắp từng tập tài liệu ba mươi trang một, rồi cẩn thận chuyển sang cho Nhiên dùng chiếc kìm bấm ghim trợ lực đóng chắc chắn vào gáy. Tiếp đó, Lâm dùng dải băng dính simily màu xanh thẫm dán bọc kín toàn bộ phần gáy ghim sắt, tạo nên những tập cẩm nang hướng dẫn vuông vắn, cứng cáp và trang nhã.

Không còn ai trong nhóm tiếc nuối lớp bìa màu bóng bẩy ban đầu nữa. Những tập cẩm nang A4 đen trắng mộc mạc nằm ngay ngắn trên mặt bàn mang một vẻ đẹp chân phương, thực tế — vẻ đẹp của sự chắt chiu, tính toán khoa học và tinh thần trách nhiệm đến cùng trước từng đồng ngân sách cộng đồng.

Khoảng hai mươi mốt giờ ba mươi phút đêm, đợt mưa rào ngoài trời bắt đầu ngớt hạt, chỉ còn lại những làn mưa phùn lây rây giăng mờ trên mặt sông An Hòa. Tiếng ếch nhái râm ran cất lên từ những rãnh nước ven đê.

Chú Phúc khoác chiếc áo mưa mỏng, quay trở lại xưởng kiểm tra buồng sấy lần cuối cùng trước khi tiệm photocopy đóng cửa. Chú kéo nhẹ khóa kéo của ô cửa kiểm tra nhiệt độ trên bạt nilon, thò bàn tay chai sần vào bên trong, dùng mu bàn tay áp sát vào bề mặt thanh nẹp gỗ thông nằm ở góc khuất gió nhất.

Lớp sơn dầu lót đã khô kiệt hoàn toàn. Dưới tác động nhiệt cưỡng bức liên tục suốt năm giờ đồng hồ, dung môi đã bay hơi sạch sẽ, màng sơn đanh cứng lại thành một lớp bảo vệ bóng mờ, bám chặt chẽ vào từng đường vân gỗ thông pallet mà không hề xuất hiện một bọng khí hay vết nứt chân chim nào. Khi dùng móng tay bấm mạnh vào mặt gỗ, bề mặt sơn không hề để lại bất kỳ vết hằn nào.

Chú Phúc rút tay ra, khẽ vỗ mạnh vào bờ vai rắn rỏi của Lâm, rồi quay sang nhìn Khang bằng ánh mắt đầy thấu hiểu:

“Khá lắm mấy đứa! Làm thợ mộc hay sau này chúng mày có học lên làm kỹ sư, làm cán bộ đi chăng nữa thì cái phẩm chất quan trọng nhất vẫn là biết nhìn thẳng vào khó khăn thực tế mà tùy cơ ứng biến. Khi thiếu thốn tiền bạc thì phải lấy mồ hôi, trí tuệ và sự tính toán sòng phẳng ra mà bù đắp vào, chứ đừng bao giờ mang cái thói há miệng chờ sung, trông chờ người ta rót tiền giải cứu. Tủ sấy đạt chuẩn rồi đấy. Sáng mai đúng bảy giờ ba mươi, chú sẽ mang chiếc máy bấm gáy xoắn lò xo và mấy tấm bìa kiếng trong suốt sang đây hỗ trợ hoàn thiện nốt khâu cuối cùng cho mấy đứa.”

Nói đoạn, người thợ in già kéo khóa áo mưa trùm kín đầu, bước ra sân dắt chiếc xe máy cà tàng, đạp nổ giòn giòn rồi hòa mình vào màn đêm tĩnh mịch của thị trấn ven sông.

Cô Thu Hà đứng nán lại bên hiên xưởng mộc, lặng lẽ quan sát bốn học trò của mình đang nghiêm túc thực hiện quy trình ngắt điện an toàn: Nam ngắt cầu dao phụ, Lâm cẩn thận quấn lại cuộn cáp cao su theo đúng vòng tròn kỹ thuật, Bảo dùng chổi quét sạch từng vụn giấy rơi vãi quanh bàn làm việc, còn Khang thì dùng khăn khô lau sạch bụi than bám trên thành máy sấy.

Cô không nói những lời tán dương ồn ào, nhưng ánh mắt lấp lánh sau cặp kính cận chất chứa một niềm tin cậy tuyệt đối:

“Mọi việc đã trở lại đúng quỹ đạo của nó. Khang, em kiểm kê lại toàn bộ danh mục đồ nghề mượn từ trường, đối soát đầy đủ hiện trạng rồi lên phòng bảo vệ ký sổ hoàn trả theo đúng quy định. Xong xuôi thì tất cả về nhà tắm rửa, nghỉ ngơi sớm đi để sáng mai còn đủ sức đón tiếp các cụ.”

“Dạ vâng ạ, chúng em dọn sạch sàn xưởng ngay bây giờ rồi về ngay, cô cứ yên tâm về nghỉ ngơi ạ!” Khang mỉm cười, đôi mắt cậu dù đã thâm quầng sau một ngày dài căng thẳng tột độ nhưng ánh lên sự kiên định và thanh thản lạ lùng.

Đúng hai mươi ba giờ đêm, không gian xung quanh Nhà Văn hóa Bến Sông hoàn toàn chìm vào yên ắng. Gió từ lòng sông An Hòa thổi qua những rặng phi lao ven bờ mang theo luồng không khí thanh sạch, mát lành sau cơn mưa dầm.

Bên trong gian xưởng mộc, chiếc tủ sách chống ẩm V2.0 màu nâu trầm đã khoác lên mình lớp sơn lót khô ráo hoàn hảo, đứng vững chãi và kiêu hãnh trên bốn chân sắt hộp bọc đệm cao su chịu lực. Bên cạnh nó, ba mươi cuốn cẩm nang A4 đen trắng sắc nét, tinh tươm nằm ngay ngắn, vuông vức trong thùng carton có lót lớp nilon bảo vệ cẩn mật.

Khang cầm chiếc bút bi trên bàn trực, mở cuốn sổ theo dõi thiết bị của xưởng thực hành nhà trường ra dưới ánh đèn bàn le lói. Bằng nét chữ nắn nót, rõ ràng và dứt khoát, cậu cẩn thận điền từng mã số tài sản công: một quạt sấy nhiệt công nghiệp mã hiệu QSN-2000, một cuộn cáp nguồn cao su mười lăm mét, một đồng hồ vạn năng kim chỉ thị và một bình chữa cháy khí CO2 mã hiệu MT-05.

Cậu đặt bút, nắn nót ký tên mình vào dòng người mượn: *Nguyễn Minh Khang — Học sinh 10A3, Học viện Minh Tiến*.

Khang ký vào biên bản mượn đồ nghề cuối cùng của xưởng thực hành, chuẩn bị cho buổi mở cửa sáng hôm sau.