Lời Xin Lỗi Bằng Hành Động

Khu xưởng thực hành vắng lặng lúc xế chiều, chỉ còn tiếng mài sắt lách cách của Lâm bên chiếc bàn cơ khí gá tạm.

Mặt trời cuối xuân lặn dần sau rặng xà cừ ven bờ sông An Hòa, hắt qua khung cửa sổ chớp ô vuông những vệt nắng đỏ quạch, nhuộm đều lớp bụi cưa và mạt kim loại lơ lửng trong không khí. Những hạt bụi mịn li ti nhảy múa trong luồng sáng xiên khoai, chốc chốc lại bùng lên như tàn lửa khi mũi giũa của Lâm miết mạnh, cào xước bề mặt phôi thép. Trên góc chiếc bàn gỗ ghép xù xì ở ô thực hành số ba, cành mai vàng chiết nhánh mà chú Phạm Văn Phúc tặng Lâm từ hôm mùng Một Tết đã rụng hết những cánh hoa muộn màng cuối cùng, nhưng từ các mắt ghép sần sùi mang màu vỏ xám mốc, những búp lá non xanh biếc đang vươn lên mỡ màng, cắm chặt trong chiếc lọ thủy tinh chứa đầy nước giếng trong vắt. Rễ non đã bắt đầu đâm ra thành những sợi tơ trắng muốt nơi đáy bình, lặng lẽ bám víu vào sự sống mới.

Lâm mặc chiếc áo bảo hộ lao động bằng vải kaki xanh sờn rách ở hai bên cầu vai, đeo cặp kính chắn bụi bằng mica đã mờ đục vì những vết trầy xước li ti của năm tháng. Hai bàn tay thô ráp của cậu bọc trong đôi găng sợi chống cắt cấp ba dính đầy vệt dầu luyn đen kịt, đang miết từng nhịp dứt khoát, chuẩn xác của lưỡi giũa dẹp thép gió lên cạnh một thanh sắt V phế liệu. Tiếng kim loại cọ xát ken két đều đặn, tỉ mỉ, đè nặng từng đường mài thẳng tắp từ mép ngoài vào trong, làm bong từng lớp gỉ nâu xỉn màu để lộ ra phần thép sáng ánh bạc lạnh lùng. Mỗi đường giũa hạ xuống đều mang theo nhịp thở trầm đục, nhẫn nại của người thợ trẻ đã quen lấy sự chính xác của cơ khí làm thước đo cho sự an định trong tâm trí.

Ngoài cửa xưởng lợp tôn lạnh, Tạ Hoàng Nam đã đứng ở đó từ rất lâu.

Cậu đứng im lìm dưới bóng râm của mái hiên hiu hắt, hai tay giữ chặt quai chiếc ba lô đựng laptop nặng trĩu bên hông phải, các đầu ngón tay ghì chặt vào lớp vải dù đến mức trắng bệch. Vạt áo sơ mi đồng phục trường Minh Tiến của Nam ướt đẫm một mảng mồ hôi loang lổ sau lưng dù những cơn gió chiều muộn từ mé sông An Hòa vẫn thốc vào lồng lộng, mang theo mùi phù sa ẩm ướt và hơi nồng của vạt cỏ dại ven bờ. Cậu liên tục dịch chuyển mũi giày thể thao trên nền xi măng lồi lõm, mắt nhìn chăm chú qua khe cửa mở hé vào đôi bàn tay đang thoăn thoắt làm việc của Lâm. Nam chần chừ, ngập ngừng, lồng ngực phập phồng rồi lại hít sâu một hơi dài đầy ứ mùi dầu máy khét lẹt.

Đã hơn một tuần trôi qua kể từ khi bản phát thanh chuyên đề về cơ học vật liệu lên sóng trót lọt, nhận được sự tán thưởng nồng nhiệt của thầy cô và bạn bè trong toàn trường, nhưng Nam biết rất rõ rằng giữa cậu và người bạn thợ trẻ này vẫn còn một khoảng cách vô hình, sâu hoắm chưa từng được san phẳng. Sự phối hợp ăn ý, nhịp nhàng và chuẩn xác đến từng giây trong phòng thu kín âm hôm ấy chỉ là biểu hiện của sự chuyên nghiệp trước một nhiệm vụ chung; nó không đồng nghĩa với việc những vết nứt sâu hoắm trong quá khứ đã được hàn gắn, cũng chẳng có nghĩa là sự tổn thương đã được xếp lại vào ngăn kéo quên lãng.

Mất thêm gần năm phút đứng chôn chân trong bóng tối chập chờn dưới mái hiên để đấu tranh tư tưởng, Nam mới dằn được cơn run rẩy đang dâng lên từ lồng ngực xuống tận đáy dạ dày. Cậu bước qua bậu cửa xi măng đã mòn vẹt mép. Tiếng đế giày thể thao cọ nhẹ trên lớp mạt sắt và mạt cưa vương vãi trên sàn phát ra âm thanh lạo xạo khô khốc.

Nhận thấy có bóng người đổ dài che khuất luồng nắng xiên đỏ quạch đang chiếu rọi lên mặt phôi sắt, Lâm dừng tay giũa. Cậu gạt kính bảo hộ lên trán, để lộ đôi mày rậm và ánh mắt đen sâu thẳm, ngẩng đầu nhìn người vừa bước vào. Ánh mắt Lâm tĩnh lặng như mặt nước giếng sâu, không hề có nét lạnh lùng xua đuổi gay gắt nhưng cũng tuyệt nhiên chẳng có lấy một tia vồ vập đón chào. Đó là cái nhìn cẩn trọng, điềm tĩnh, giữ một ranh giới rất rạch ròi và kiên cố của một con người từng nếm trải cảm giác bị phản bội, bị tổn thương đến tận cùng lòng tự trọng.

Nam đứng khựng lại, cách bàn cơ khí của Lâm khoảng hai bước chân. Cậu đứng im như một pho tượng bị đóng đinh xuống nền xưởng, hai bàn tay siết chặt quai cặp rồi chủ động cất tiếng phá vỡ bầu không khí đặc quánh. Giọng Nam có phần run rẩy, hơi thở ngắn nhưng từng từ thốt ra đều rành rẽ:

“Lâm này... Khang với Nhiên về bên phòng máy từ sớm rồi. Giờ trong xưởng chỉ có hai đứa mình thôi. Cậu... cậu cho tớ xin đúng mười phút đối thoại nghiêm túc được không? Chỉ mười phút thôi, không có ai khác can thiệp cả.”

Lâm nhìn thẳng vào gương mặt căng thẳng đến tái nhợt của Nam. Dưới ánh sáng vàng vọt còn sót lại của buổi hoàng hôn, cậu nhìn thấy sự bồn chồn lộ rõ nơi khóe mắt giật nhẹ từng cơn và giọt mồ hôi lạnh đang chầm chậm lăn dài bên thái dương của người bạn phụ trách kỹ thuật. Không nói một lời thúc giục hay mỉa mai, Lâm tháo đôi găng tay sợi bảo hộ đầy muội than, cẩn thận đặt thanh sắt V cùng chiếc giũa thép ngay ngắn sang một bên mép bàn, tránh để chúng va chạm tạo ra tiếng động chát chúa. Cậu kéo chiếc ghế đẩu bằng gỗ pallet đóng thô lại gần, ngồi xuống, hai bàn tay đan vào nhau đặt lên đùi rồi khẽ gật đầu:

“Mười phút. Cậu nói đi.”

Nam nuốt khan một ngụm nước bọt để xua đi cảm giác đắng ngắt nơi cổ họng. Cậu không ngồi xuống chiếc ghế trống bên cạnh mà vẫn đứng thẳng lưng, đối diện trực tiếp với Lâm qua mặt bàn cơ khí bám đầy vụn kim loại lấp lánh. Cậu hiểu rằng đây là cơ hội duy nhất, một cơ hội mong manh mà Lâm đã rộng lượng ban cho, để nói ra những điều bản thân đã nợ người bạn này suốt cả học kỳ dằng dặc vừa qua. Cậu không thể dùng văn phong hoa mỹ của một người dựng kịch bản, cũng không thể viện bất cứ cớ hoàn cảnh khách quan nào để che đậy sự hèn kém của bản thân:

“Tớ muốn xin lỗi cậu, một cách đàng hoàng và sòng phẳng nhất. Về chuyện đoạn băng ghi âm ở kỳ một.”

Lâm im lặng. Mi mắt cậu khẽ động đậy một thoáng, nhưng bờ môi mỏng vẫn khép chặt, không ngắt lời người đối diện.

“Hôm nay tớ không đến đây để biện minh rằng tớ chỉ là một kẻ bấm máy đơn thuần, hay chỉ là người làm kỹ thuật thụ động răm bắp nghe theo lệnh của Thảo Vy,” Nam nói, giọng vẫn còn run nhưng ngữ khí đã trở nên kiên quyết hơn, từng chữ như bị bóp nghẹt từ nơi sâu nhất của lồng ngực rồi bung ra. “Sự thật là tớ đã biết mẩu thu âm đó là sai trái ngay từ giây đầu tiên nghe thấy giọng cậu nói chuyện điện thoại với mẹ ở lối thoát hiểm Căng tin Bếp Nhà. Tớ nhận ra giọng cậu ngay lập tức. Tớ biết rõ việc nợ tiền phòng trọ, chuyện chật vật mưu sinh và suất ăn bảo mật dành cho học sinh khó khăn là chuyện riêng tư thiêng liêng nhất mà cậu không bao giờ muốn bất kỳ ai mang ra bàn tán, chỉ trỏ. Nhưng lúc đó, tớ đã hèn nhát một cách thảm hại. Tớ sợ Vy nổi giận, sợ không khí trong ban biên tập trở nên ngột ngạt căng thẳng, và tệ hơn cả, tớ sợ Ban Phát thanh bị mẹ của Vy cắt giảm ngân sách mua sắm trang thiết bị phòng thu mới. Tớ đã tự lừa dối mình rằng nếu mình giả vờ như không biết gì, chỉ làm tròn vai một đứa ngồi lọc tạp âm, cắt ghép các dải tần bằng phần mềm Audacity rồi đẩy file mp3 hoàn chỉnh vào hệ thống phát sóng tự động, thì tớ sẽ hoàn toàn vô can. Nhưng tớ đã sai lầm một cách tồi tệ.”

Nam cúi đầu xuống, hai bờ vai hơi chùng xuống dưới sức nặng vô hình của sự ân hận, nhưng ánh mắt cậu vẫn cố gắng ngước lên, không dám né tránh ánh nhìn tĩnh lặng của Lâm:

“Chính sự im lặng và thái độ rụt rè, trốn tránh của tớ đã trực tiếp tiếp tay cho sai phạm. Nếu ngày hôm đó tớ kiên quyết từ chối xử lý dải âm thanh đó, nếu tớ dám dũng cảm nói thẳng một lời phản đối ngay từ đầu với tư cách một kỹ thuật viên có lương tri, đoạn băng độc hại đó đã không bao giờ có thể vang lên trên hệ thống loa toàn trường để chà đạp và làm tổn thương cậu sâu sắc đến thế. Tớ đã biến sự dĩ hòa vi quý bạc nhược của mình thành một công cụ tàn nhẫn, gián tiếp bức hại lòng tự trọng của người khác. Tớ thành thật xin lỗi cậu, Lâm ạ. Xin lỗi vì tất cả những gì tớ đã gây ra cho cậu.”

Không gian xưởng thực hành chìm sâu vào sự tĩnh mịch tuyệt đối sau lời trần tình gan ruột ấy. Tiếng gió chiều luồn qua rãnh tôn trên mái nhà khẽ rít lên từng hồi u hoài, mang theo tiếng lá xà cừ xào xạc rụng bên ngoài vệ đường.

Lâm ngồi tựa lưng vào mép bàn gỗ ghép, ngón tay cái vô thức miết nhẹ lên vết sẹo chai sần sâu hoắm trên lòng bàn tay phải — vết tích của những ngày tháng làm việc cật lực, tăng ca xén giấy thâu đêm ở tiệm photocopy Mực Xanh để chắt chiu từng đồng đóng học phí. Ký ức về bữa trưa cay đắng ở căng tin Bếp Nhà bỗng chốc dội về trong tâm trí cậu rõ mồn một: những ánh mắt tò mò soi mói rẻ tiền, những tiếng cười khúc khích thì thào sau lưng, và cảm giác bất lực đến nghẹt thở khi hoàn cảnh khốn khó của gia đình bị phơi bày trần trụi trước hàng trăm con người qua chiếc loa phóng thanh lạnh lùng.

Nỗi đau đớn và sự uất nghẹn ấy không hề biến mất theo thời gian; nó chỉ đóng vảy lại, nằm im lìm dưới lớp da thịt chai sạn như một lời nhắc nhở nghiệt ngã về sự tàn nhẫn của miệng lưỡi thế gian. Thế nhưng, lắng nghe từng lời bộc bạch của Nam lúc này, Lâm đánh giá cao sự trung thực tột cùng ấy. Nam đã không tìm cách đổ vấy trách nhiệm cho sự áp đặt quyền lực của Thảo Vy, cũng không cố tình đóng vai một nạn nhân ngây thơ bị cuốn vào guồng quay quyền lực của ban chủ nhiệm. Cậu ấy đã dũng cảm gọi tên chính xác căn bệnh trầm kha trong tính cách của mình: sự hèn nhát đội lốt hòa khí, sự thỏa hiệp ích kỷ nhân danh sự bình yên giả tạo.

Thấy Lâm vẫn giữ sự im lặng trầm mặc đến nghẹt thở, Nam hít một hơi thật sâu, hai bàn tay run run đặt chiếc ba lô nặng trĩu lên mặt bàn gỗ. Cậu kéo khóa kéo chính, cẩn thận lấy ra hai tệp tài liệu được kẹp phẳng phiu trong hai bìa hồ sơ màu xanh da trời.

“Tớ biết, một lời xin lỗi suông thì quá rẻ mạt, nó chẳng có một chút giá trị nào để bù đắp cho những tổn hại tinh thần mà tớ đã gây ra cho cậu,” Nam vừa nói vừa mở tệp tài liệu đầu tiên ra, đẩy nhẹ về phía trước mặt Lâm. “Nên tớ muốn cho cậu xem cái này trước. Đây không phải là giấy tờ khoe khoang, mà là bằng chứng cho việc tớ tự đối diện với chính mình.”

Lâm hạ mắt nhìn xuống trang giấy trắng tinh được in ấn cẩn thận. Đó là một bản biên bản tường trình sự cố kỹ thuật có đóng dấu mộc đỏ tươi của Phòng Quản lý Thiết bị và chữ ký xác nhận bằng mực xanh đậm của thầy Tùng — người phụ trách xưởng thực nghiệm liên khoa.

“Đây là biên bản tớ tự nguyện viết và nộp lên ban giám hiệu vào tuần lễ cuối cùng trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán,” Nam giải thích, đầu ngón tay khẽ run chỉ vào dòng mô tả tình trạng hư hỏng linh kiện trên giấy. “Trong đợt làm đồ án kết thúc học kỳ một, tớ mượn một mô-đun cảm biến độ ẩm đất và vi điều khiển tích hợp từ phòng thực hành chuyên sâu của trường. Do lúc đấu nối vội vàng, sơ suất cắm nhầm cực nguồn DC mười hai vôn vào chân tín hiệu chịu tải tối đa chỉ năm vôn, tớ đã làm chập cháy toàn bộ con chip xử lý trung tâm, biến cả bo mạch thành phế liệu. Nếu là Tạ Hoàng Nam của trước đây, phản xạ tự nhiên đầu tiên của tớ chắc chắn sẽ là im lặng giấu nhẹm, nhét con chip cháy đó vào một góc khuất trong tủ linh kiện hỏng của phòng máy rồi giả vờ như nó đã bị chập từ trước khi mượn, hoặc chờ cho hết hạn kiểm kê rồi lờ đi coi như không biết.”

Lâm lật sang trang tiếp theo của tập hồ sơ. Kẹp cẩn thận phía dưới biên bản giải trình là một tờ hóa đơn bán lẻ linh kiện điện tử của một cửa hàng trên phố máy tính, kèm theo biên lai thu tiền chính thức của văn phòng nhà trường Minh Tiến, người nộp tiền ghi rõ: Tạ Hoàng Nam. Mục lý do thu ghi vắn tắt: Bồi hoàn linh kiện thực hành hư hại. Số tiền được in rõ ràng bằng cả chữ và số: 350.000 đồng.

“Tớ đã không giấu giếm, cũng không tìm cách lấp liếm nữa,” Nam nói, giọng trầm hẳn xuống, mang một sự kiên định chưa từng thấy ở cậu học sinh rụt rè ngày nào. “Tớ chủ động gõ cửa phòng thầy Tùng, báo cáo trung thực toàn bộ sự việc và xin nhận hoàn toàn lỗi sai kỹ thuật về phần mình. Số tiền ba trăm năm mươi nghìn này là toàn bộ số tiền tiêu vặt tớ chắt chiu, nhịn ăn sáng suốt một tháng rưỡi trời để tự tay mua chiếc cảm biến mới tinh trả lại cho kho thiết bị của trường. Tớ nhận ra một điều cay đắng rằng, nếu mình cứ tiếp tục dùng sự im lặng dối trá để che đậy những sai sót nhỏ nhất, tớ sẽ mãi mãi trượt dài trên con đường hèn nhát, và tớ sẽ không bao giờ có đủ tư cách để trở thành một người làm kỹ thuật chân chính, tử tế được. Tớ phải học cách chịu trách nhiệm bằng những cái giá cụ thể nhất do chính đôi bàn tay mình gây ra.”

Lâm nhìn tờ biên lai thu tiền đã có nếp gấp phẳng phiu, mép giấy hơi quăn lại vì được chủ nhân nâng niu, gìn giữ cẩn thận suốt nhiều tuần lễ. Ánh mắt cậu dời từ trang giấy sang gương mặt của Nam. Đối với một học sinh cấp ba sống phụ thuộc vào gia đình, khoản tiền ba trăm năm mươi nghìn đồng không phải là một con số nhỏ nhặt; nó đòi hỏi sự nhẫn nại, kỷ luật và một quyết tâm sửa sai thực sự. Việc Nam dám tự nguyện bước vào phòng giám thị, đối diện với kỷ luật thay vì tìm cách viện cớ đổ lỗi cho sự cũ kỹ, xuống cấp của thiết bị công cộng cho thấy cậu bạn phụ trách âm thanh này đã thực sự bắt đầu quá trình tự mổ xẻ, gột rửa và chấn chỉnh lại nhân cách của chính mình từ những điều nhỏ nhất.

Nam cẩn thận cất tờ biên lai vào bìa hồ sơ, rồi nhanh nhẹn mở chiếc máy tính xách tay đặt lên mặt bàn. Màn hình máy tính bừng sáng trong không gian xưởng đang tối dần, hiển thị một giao diện dòng lệnh đen trắng đan xen cùng bảng quản trị cơ sở dữ liệu được thiết kế tối giản, sạch sẽ và khoa học với tông màu xám tro chủ đạo.

“Còn đây là phần việc thứ hai mà tớ đã dồn toàn bộ tâm trí thực hiện trong suốt một tháng trời bị đình chỉ công tác kỹ thuật ở câu lạc bộ,” Nam gõ nhẹ vài tổ hợp phím tắt, mở ra một cây thư mục phân nhánh phức tạp của hệ thống. “Theo yêu cầu chấn chỉnh nghiêm ngặt từ cô Nguyễn Thu Hà và ban cố vấn đoàn trường, tớ đã tự tay viết mã nguồn, lập trình lại toàn bộ hệ sinh thái lưu trữ và quản trị dữ liệu số cho Ban Phát thanh Giờ Ra Chơi. Tớ không đưa cho ai xem trước cả. Tớ muốn cậu phải là người đầu tiên kiểm tra và đánh giá nó.”

Lâm nhướn nhẹ đôi mày rậm, kéo màn hình máy tính nghiêng về phía mình một chút để quan sát rõ hơn các luồng dữ liệu:

“Hệ thống này hoạt động theo nguyên tắc nào?”

“Nó được xây dựng hoàn toàn dựa trên nguyên tắc phân quyền tuyệt đối và bảo mật hai lớp độc lập,” Nam hào hứng giải thích, ngón tay cậu lướt nhanh thoăn thoắt trên bàn rê chuột để mở các mô-đun chức năng. “Trước đây, hệ thống phát thanh của trường quản lý vô cùng lỏng lẻo; bất kỳ thành viên nào trong ban biên tập cũng có thể cắm chiếc USB cá nhân vào máy tính chủ để sao chép toàn bộ các file âm thanh phỏng vấn thô mang về nhà. Nhưng bây giờ thì không thể nữa. Toàn bộ tệp ghi âm thô khi được nạp vào máy chủ đều lập tức bị mã hóa bằng thuật toán hai lớp. Chỉ có người phụ trách kỹ thuật chính và chính bản thân nhân vật được phỏng vấn — sau khi xác thực bằng mã OTP gửi trực tiếp về số điện thoại cá nhân đã đăng ký — mới có quyền giải mã để mở file ra nghe và dựng bài.”

Nam rê chuột chỉ vào một đoạn mã nguồn viết bằng ngôn ngữ script đang chạy ngầm ở góc dưới màn hình, hiển thị các dòng lệnh quét chu kỳ:

“Đặc biệt nhất chính là cơ chế tự hủy dữ liệu thô này. Tớ đã cài đặt một tiến trình chạy nền không thể tắt: mọi tệp âm thanh ghi âm phỏng vấn hiện trường, sau đúng mười bốn ngày kể từ thời điểm nhập vào hệ thống, sẽ tự động bị xóa vĩnh viễn khỏi ổ cứng vật lý mà không lưu lại bất kỳ một bản sao lưu ngầm nào trên bộ nhớ đệm hay dịch vụ lưu trữ đám mây. Trừ phi nhân vật chính thức ký vào biên bản đồng thuận phát sóng bằng chữ ký số xác thực, tệp dựng hoàn chỉnh mới được phép chuyển sang thư mục chờ duyệt của cô Thu Hà. Một khi đã quá hạn mười bốn ngày mà không có sự đồng thuận, dữ liệu sẽ biến mất hoàn toàn. Không một ai — kể cả tớ với tư cách người nắm quyền quản trị viên cao nhất của hệ thống — có thể can thiệp bằng bất cứ thủ thuật nào để khôi phục lại các file đã bị quét sạch.”

Nam ngẩng đầu lên, nhìn thẳng vào mắt Lâm, giọng nói chan chứa sự chân thành và một niềm khẩn thiết sâu sắc:

“Tớ tạo ra hệ thống bảo mật này vì tớ muốn bảo đảm một điều chắc chắn rằng, từ nay về sau, sẽ không bao giờ có bất kỳ một học sinh nào của trường Minh Tiến phải trải qua cảm giác đau đớn, cay đắng và bất an tột cùng vì bị rò rỉ dữ liệu cá nhân hay bị xâm phạm đời tư như những gì cậu đã phải gánh chịu trong quá khứ. Tớ muốn dùng chính kiến thức công nghệ, dùng những dòng mã mà mình viết ra để dựng lên một hàng rào bảo vệ vững chắc, bảo vệ danh dự cho tất cả mọi người.”

Lâm không vội vã đưa ra lời nhận xét. Cậu ngồi thẳng lưng, kéo hẳn bàn phím máy tính về phía mình. Đôi bàn tay thô ráp vốn quen cầm kìm, búa và mỏ hàn lướt nhẹ nhưng dứt khoát trên các phím điều hướng. Lâm trực tiếp kiểm tra cấu trúc thư mục của cơ sở dữ liệu, xem xét các câu lệnh truy vấn phân quyền người dùng và thử thao tác mô phỏng một cuộc tấn công truy cập trái phép vào một thư mục được gán nhãn bảo mật cấp cao nhất.

Màn hình lập tức nhảy ra hộp thoại cảnh báo màu đỏ rực, yêu cầu cung cấp khóa xác thực hai lớp qua mã bảo mật OTP, hoàn toàn khước từ mọi nỗ lực can thiệp từ bên ngoài. Lâm nhấp chuột kiểm tra sâu vào tệp nhật ký hệ thống (log file), soi xét từng dòng ghi nhận lịch sử can thiệp của người dùng. Mọi hành vi tạo mới, chỉnh sửa, sao chép, trích xuất hay xóa bỏ tệp tin đều được hệ thống ghi nhận tự động, gắn chặt với địa chỉ phần cứng và mốc thời gian chuẩn xác đến từng phần nghìn giây, không thể chỉnh sửa hay tẩy xóa thủ công.

Là một người vốn am hiểu bản chất của máy móc và tôn sùng tính logic tuyệt đối của các hệ thống cơ khí, Lâm nhanh chóng nhận ra khối lượng công việc khổng lồ, sự tỉ mỉ đến từng chi tiết và tâm huyết thực sự mà Nam đã dồn vào phần mềm này suốt một tháng qua. Đây rõ ràng không phải là một sản phẩm làm ra để đối phó với án kỷ luật của nhà trường, cũng không phải là một thứ đồ chơi công nghệ hào nhoáng nhằm lấy điểm rèn luyện. Nó là một giải pháp kỹ thuật thực chất, một công cụ được tạo ra từ sự ăn năn chân thành và sự thấu hiểu sâu sắc về ranh giới đạo đức nghề nghiệp — điều mà Nam đã từng đánh mất trong cơn hèn nhát của quá khứ.

Sau gần năm phút rà soát tỉ mỉ từng ngóc ngách chức năng trên màn hình, Lâm từ từ buông tay khỏi bàn phím. Cậu đẩy nhẹ chiếc laptop trở lại về phía trước mặt Nam. Ánh mắt Lâm vẫn giữ nguyên vẻ điềm đạm, gãy gọn như những đường giũa thép:

“Hệ thống phân quyền làm rất chặt chẽ. Cơ chế tự động xóa vĩnh viễn dữ liệu sau mười bốn ngày là một giải pháp dứt khoát; nó tước bỏ hoàn toàn cơ hội trục lợi, sự do dự hay bất kỳ sự thỏa hiệp hèn nhát nào của người nắm giữ thiết bị. Về mặt số hóa và tư duy kỹ thuật, cậu đã làm rất tốt.”

Nghe thấy lời khen ngợi thẳng thắn ấy, Nam thở phào một hơi nhẹ nhõm như vừa trút bỏ được một tảng đá đè nặng ngực bấy lâu. Khóe môi cậu khẽ mấp máy, định nở một nụ cười giải tỏa, nhưng câu nói tiếp theo của Lâm cất lên đã khiến toàn bộ cơ mặt của cậu khựng lại.

“Nhưng Nam này,” Lâm nhìn thẳng vào mắt bạn, giọng nói trầm tĩnh, đều đặn nhưng mang sức nặng dứt khoát như một nhát búa thép nện xuống mặt đe. “Năng lực kỹ thuật của cậu thì tớ công nhận, và tớ hoàn toàn ghi nhận hành động sửa sai rất sòng phẳng, đàng hoàng của cậu ngày hôm nay. Nhưng sự tha thứ trong tình bạn thì khác hoàn toàn. Nó không giống như một dòng lệnh được lập trình sẵn trên máy tính, chỉ cần gõ phím 'Enter' một cái là có thể xóa sạch mọi tổn thương cũ để thiết lập lại một trang thái ban đầu như chưa từng có chuyện gì xảy ra.”

Nam lặng người cúi đầu lắng nghe, hai bàn tay vô thức đan chặt vào nhau trên đùi, các đốt ngón tay gồ lên run rẩy.

“Cậu đã biết nhận ra lỗi lầm của mình, đã dám tự bỏ tiền túi ra để đền chiếc cảm biến làm hỏng, và đã biết dùng kiến thức để tạo ra một công cụ bảo mật tốt. Đó là trách nhiệm và nghĩa vụ tối thiểu mà một người đàng hoàng phải làm khi gây ra lỗi lầm,” Lâm tiếp tục, từng lời cậu nói ra đều mang theo sự trầm tĩnh, già dặn của một kẻ đã sớm phải va chạm với những góc khuất gai góc của cuộc đời. “Nhưng để tớ có thể hoàn toàn tin tưởng cậu như một người bạn thân thiết, để xóa bỏ hết những gợn gai, những vết xước trong lòng mỗi khi hai đứa nhìn thấy nhau... chuyện đó cần thêm thời gian thử thách qua thực tế công việc. Tớ không muốn và cũng không thể nói ra những lời tha thứ dễ dãi, giả tạo chỉ để hai đứa mình cảm thấy dễ thở hơn với nhau trong chốc lát.”

Nam từ từ ngẩng đầu lên. Không hề có một tia thất vọng, tự ái hay buồn bã nào xuất hiện trên nét mặt của cậu thiếu niên phụ trách kỹ thuật. Ngược lại, trong ánh mắt Nam lúc này bừng lên một sự nhẹ nhõm chân thực và một niềm tôn trọng sâu sắc từ tận đáy lòng. Cậu hiểu rằng Lâm đang đối xử với mình bằng sự tôn trọng cao nhất của một con người trưởng thành và bản lĩnh: không ban ơn bố thí, không dùng sự khoan dung giả tạo để làm vừa lòng nhau, mà sòng phẳng, nghiêm khắc và minh bạch đến tận cùng.

“Tớ hiểu,” Nam gật đầu một cách dứt khoát, ánh mắt không hề né tránh. “Tớ hoàn toàn hiểu và tôn trọng quyết định đó của cậu. Cậu không cần phải vội vã tha thứ cho tớ làm gì cả. Tớ chỉ muốn chứng minh cho cậu thấy rằng tớ đang thực sự thay đổi, bằng chính những hành động cụ thể, bằng những sản phẩm thực tế chứ không phải bằng những lời hứa hẹn suông trên đầu môi chót lưỡi.”

Nói đoạn, Nam thò tay vào ngăn phụ của chiếc ba lô, cẩn thận rút ra một tờ giấy khổ A3 dày dặn được gấp làm tư ngay ngắn. Cậu trải rộng tờ giấy lên mặt bàn gỗ cơ khí, dùng hai lòng bàn tay miết phẳng các nếp gấp còn hằn trên mặt giấy.

Đó là một bản vẽ kỹ thuật chi tiết của một bo mạch điện tử tích hợp, được vẽ bằng phần mềm thiết kế chuyên dụng với các đường mạch đồng in sắc sảo, bố cục mạch lạc và các chú thích thông số linh kiện được ghi chú rõ ràng bằng mực đen.

“Đây là sơ đồ nguyên lý mạch cảm biến độ ẩm không khí và kiểm soát đối lưu nhiệt độ mà tớ tự tay vẽ cho nguyên mẫu tủ sách Bến Sông phiên bản hai,” Nam bắt đầu giải thích, ngón tay cậu lướt theo các nhánh dây dẫn trên bản vẽ, giọng nói đã lấy lại được sự tự tin và hào hứng của một người say mê kỹ thuật. “Rút kinh nghiệm sâu sắc từ sự cố mẫu V1.0 bị đọng ẩm làm mốc góc sách và kẹt cứng khay chứa hạt silica gel hồi cuối kỳ một, tớ đã thiết kế lại toàn bộ mạch này. Tớ sử dụng một cảm biến kỹ thuật số có độ chính xác cao, thời gian đáp ứng cực nhanh. Toàn bộ cụm mạch được tích hợp gọn gàng vào khay trượt độc lập mà Lâm đã phác thảo trên bản vẽ hôm trước. Khi độ ẩm trong khoang chứa sách vượt quá ngưỡng bảy mươi phần trăm, mạch sẽ tự động kích hoạt một đèn LED màu hổ phách để báo hiệu cho người quản lý biết đã đến lúc phải thay hạt hút ẩm, đồng thời kích hoạt một rơ-le siêu nhỏ để mở van xả ẩm một chiều bố trí ở nóc tủ. Mạch này chạy hoàn toàn bằng pin năng lượng mặt trời mini gắn ngoài, tích hợp pin đệm lithium, hoàn toàn không phụ thuộc vào nguồn điện lưới bấp bênh của nhà văn hóa thôn.”

Lâm chăm chú cúi xuống, đôi mắt sắc sảo của người thợ cơ khí nhanh chóng quét qua từng đường nét, từng ký hiệu linh kiện trên bản vẽ thiết kế. Cậu nhìn thấy vị trí đặt cầu chì bảo vệ quá dòng được tính toán rất cẩn thận ngay sau đầu vào nguồn pin mặt trời; sơ đồ chân kết nối của vi điều khiển được bố trí gọn gàng, tránh tối đa hiện tượng nhiễu tín hiệu; các khoảng hở an toàn cách điện giữa các đường mạch công suất và đường mạch tín hiệu đều tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đặc biệt hơn cả, kích thước của bốn chân đế bắt vít định vị bo mạch vào khung gỗ pallet tái chế được Nam ghi chú dung sai cơ học chuẩn xác đến từng phần mười milimét. Chúng khớp một cách hoàn hảo với rãnh soi tự do có dung sai ba milimét mà chính tay Lâm đang cặm cụi gia công trên các thanh sắt V suốt buổi chiều hôm nay. Sự ăn khớp ấy không phải là ngẫu nhiên; nó chứng minh Nam đã nghiên cứu rất kỹ bản vẽ cơ khí của Lâm trước khi bắt tay vào thiết kế mạch điện tử.

Một luồng gió chiều lành lạnh từ bờ sông An Hòa lại thổi ùa qua khung cửa sổ chớp của xưởng thực hành, lay động nhẹ nhàng những chồi non xanh biếc đang vươn mình trên cành mai đầu bàn. Mùi sắt thép nồng đượm, mùi ngai ngái của gỗ thông pallet và mùi hăng hắc của lớp sơn lót chống gỉ hòa quyện vào nhau trong không gian yên ắng của buổi hoàng hôn. Mọi nghi kỵ, mọi khoảng cách vô hình dường như đang tan biến dần trong sự tập trung cao độ của hai người thợ trẻ trước một mục tiêu chung.

Lâm gật đầu nhận bản vẽ mạch cảm biến độ ẩm từ tay Nam, ngắn gọn: “Mạch này vẽ chuẩn đấy.”