Tiếng Nói Không Có Kịch Bản

Ánh đèn hội trường Thư viện Cánh Buồm hắt lên bục tranh biện vòng nội bộ của Câu lạc bộ Góc Nhìn, nơi An Nhiên đang cố giữ nhịp thở đều sau một đêm dài thiếu ngủ.

Không khí phòng hội thảo tầng hai mát lạnh bởi hệ thống điều hòa trung tâm phả ra từng luồng gió khô khốc, nhưng hai bên thái dương của Nhiên vẫn giật từng cơn râm ran, nhức nhối như có những chiếc kim nhỏ châm chích dưới màng da. Đáy mắt cô cay xè, mi mắt nặng trĩu tựa hồ chỉ cần chớp chậm lại một nhịp là bóng tối đặc quánh sẽ ập đến nuốt chửng lấy mọi đường nét của căn phòng. Dưới lớp áo sơ mi đồng viện phẳng phiu còn vương mùi xà phòng mới giặt vội, lồng ngực cô thắt lại trước từng tiếng rì rầm trầm đục của khán giả đang lấp kín các dãy ghế gỗ sồi kéo dài từ cửa chính vào tận chân bục thuyết trình. Mùi giấy in còn mới quyện với mùi sơn vách thạch cao và hơi lạnh nhân tạo tạo thành một thứ áp lực vô hình nhưng nặng trịch, đè nghiến lên đôi vai gầy guộc của cô gái mười lăm tuổi.

Mọi chuyện bắt đầu từ tối hôm qua. Đáng lẽ Nhiên đã có trọn vẹn bốn tiếng đồng hồ quý giá sau bữa cơm chiều đạm bạc để hoàn thiện tập luận cứ chi tiết cho lượt nói thứ hai của phe Phản biện — phần việc sống còn nắm giữ quyền mở rộng hệ thống luận điểm và xoay chuyển thế trận. Thế nhưng, xưởng may gia công da giày xuất khẩu nằm ép mình nơi góc khu công nghiệp ngoại thành, nơi mẹ cô làm việc, bất ngờ nhận một lô hàng da nhân tạo bị lỗi đường viền phải sửa gấp theo kíp ba. Đó là một ca làm việc thâu đêm bắt buộc, kéo dài dằng dặc từ tám giờ tối hôm trước cho đến tận sáu giờ sáng hôm sau. Mẹ cô chỉ kịp dặn dò qua loa vài câu trong tiếng nổ phành phạch của chiếc xe máy cũ kỹ, bóng lưng còng vội vã khuất sau cổng ngõ Xóm Cầu thì ở nhà, bé Bo – đứa em trai vừa tròn bốn tuổi của Nhiên – bắt đầu lên cơn sốt hâm hấp.

Đến mười một giờ đêm, cái nóng trên da thịt thằng bé không còn là cơn hâm hấp thông thường nữa. Nhiệt độ cơ thể Bo vọt lên hơn ba mươi chín độ rưỡi trên chiếc nhiệt kế thủy ngân mong manh. Khắp ngực, lưng và hai bên bắp đùi non nớt của thằng bé nổi lên những nốt phát ban đỏ ửng, mọc dày như hạt kê, ngứa ngáy và nóng rát khiến Bo khóc ngặt từng cơn, hai tay quơ quào trong không khí tìm mẹ.

Suốt đêm dài dằng dặc đặc quánh mùi dầu tràm cay nồng hòa lẫn hơi nước ấm bốc lên từ chiếc chậu nhựa cũ, Nhiên phải một mình xoay xở trong căn phòng trọ chật chội chưa đầy mười bốn mét vuông. Mái tôn bên trên thỉnh thoảng lại cựa mình răng rắc theo từng cơn gió đêm luồn qua khe liếp. Cứ hai mươi phút một lần, cô lại phải nhúng chiếc khăn bông cũ vào chậu nước ấm, vắt ráo rồi nhẹ nhàng chườm lên trán, lau từng hõm nách, bẹn và lòng bàn chân cho em. Thằng bé quấy khóc vì đắng miệng, Nhiên lại phải kiên nhẫn bế em áp vào ngực mình, dỗ dành từng thìa dung dịch bù nước oresol mặn chát, lợ lợ nơi đầu lưỡi.

Cứ mỗi lần mỏi mệt quá chừng, định bụng đặt lưng xuống cạnh chiếc nệm bông ép trải thẳng trên sàn gạch để chợp mắt mươi phút, tiếng thở khò khè, giật mình thảng thốt của Bo lại kéo cô vùng dậy kiểm tra vạch thủy ngân bạc. Tập tài liệu tranh biện in dở trên giấy A4 một mặt nằm im lìm trên chiếc bàn gấp bằng gỗ ép, ngay cạnh chân ngọn đèn học tỏa ra luồng sáng vàng vọt và phủ một lớp bụi mỏng chưa kịp lau. Những dòng số liệu, những trích dẫn nghiên cứu về quản trị công và tài chính giáo dục cứ thế nhạt nhòa dần sau từng tiếng nấc nghẹn của đứa trẻ.

Đến khi vệt sáng màu xám tro đầu tiên của rạng đông bắt đầu hắt qua ô cửa thông gió bám đầy mạng nhện, cơn sốt của Bo mới chịu hạ dần xuống ba mươi bảy độ tám. Thằng bé chìm vào giấc ngủ mệt nhoài, hơi thở dần đều lại, cũng đúng là lúc tiếng còi xe ca chở công nhân của mẹ lục tục đỗ xịch nơi đầu ngõ Xóm Cầu. Nhiên chỉ kịp bàn giao em cho mẹ trong ánh nhìn mệt mỏi, đầy xót xa và hối hả của bà, húp vội nửa bát cháo hoa nguội ngắt còn thừa từ tối qua rồi vơ lấy chiếc cặp sách sờn mép, lao thục mạng ra trạm đón chuyến xe buýt sớm nhất để kịp đến trường.

Kết quả là bây giờ, trên chiếc kẹp tài liệu bằng nhựa mica trong suốt của Nhiên, ngoài ba dòng đề mục viết vội bằng ngòi bút bi gai góc lúc ngồi lắc lư trên băng ghế sau của xe buýt, phần thân bài bên dưới gần như để trắng trơn. Tờ giấy phẳng phiu, sạch sẽ đến mức tàn nhẫn, như một tấm gương phản chiếu sự bất lực của một người lính bước ra chiến hào mà không có vũ khí trong tay.

"Nhiên, uống một ngụm đi. Nước ấm pha mật ong tớ lấy ở phích nước phòng chờ đấy."

Một bàn tay mát rượi khẽ chạm vào bả vai đang căng cứng như dây đàn của Nhiên. Đỗ Mai Chi kéo chiếc ghế gấp bên cạnh ngồi xuống, đưa sang một bình giữ nhiệt bằng inox bọc vỏ vải nỉ màu xanh lơ quen thuộc. Màn hình đồng hồ điện thoại của Chi đặt trên đùi hiển thị con số mười lăm phút trước giờ khai mạc trận đấu.

Nhiên đón lấy chiếc bình, hơi ấm dịu dàng len qua lớp vải nỉ dày dặn, truyền thẳng vào những đầu ngón tay đang lạnh ngắt và nhớp ráp mồ hôi của cô. Cô khẽ mở nắp, nhấp một ngụm nhỏ; vị ngọt thanh của mật ong rừng hòa cùng chút ấm nồng xua đi phần nào cảm giác đắng ngắt nơi cuống họng: "Cảm ơn Chi... Tớ tệ quá. Đêm qua em Bo sốt phát ban dữ dội, tớ không thể ngồi vào bàn viết nổi một đoạn kịch bản hoàn chỉnh nào cả. Đầu tớ cứ ong ong, trống rỗng. Đối đầu với Đội Mũi Tên mà không có văn bản soạn sẵn thì chẳng khác nào tự sát giữa chiến hào."

"Đừng cố viết thêm chữ nào nữa, nhìn tay cậu run kìa," Mai Chi khẽ gạt tập giấy nháp chi chít những nét gạch xóa lộn xộn sang một bên mép bàn, giọng nói của cô bạn vừa dịu dàng lại vừa dứt khoát như một mệnh lệnh xoa dịu. "Cậu nhớ quy tắc mười lăm phút trong cuốn 'Nhật Ký Tiến Bộ' của lớp mình không? Khi một khối lượng công việc quá khổng lồ đè bẹp khả năng xử lý của não bộ, hãy bẻ nhỏ nó ra thành từng mảnh vụn có thể kiểm soát được. Bây giờ cậu không cần nhớ từng câu chữ mĩ miều, không cần những phép tu từ phức tạp hay những số liệu thập phân dài dằng dặc. Cậu chỉ cần tóm tắt luận điểm cốt lõi trong hai phút cho tớ nghe. Coi như tớ là khán giả, hoặc coi tớ là chiếc gương soi trong phòng trọ của cậu."

Nhiên nuốt khan, vị ấm ngọt của nước mật ong làm dịu bớt cảm giác khô rát đang cào xước cổ họng. Cô nhìn sâu vào đôi mắt nâu trong veo, bình thản của Chi, hít một hơi sâu qua lồng ngực đang phập phồng: "Hai phút ư?"

"Đúng, hai phút phản xạ ngắn. Bắt đầu từ nguyên nhân gốc rễ: Tại sao ngân sách ngoại khóa phải ưu tiên kỹ năng cộng đồng thay vì thành tích mũi nhọn? Một câu ngắn gọn nhất, không rào đón." Chi bấm nút đếm ngược trên màn hình điện thoại rồi ngước nhìn bạn đầy khích lệ.

Nhiên ngập ngừng mất vài giây, lồng ngực cô co thắt lại rồi hai bờ vai từ từ chùng xuống, rũ bỏ bớt lớp phòng thủ gượng gạo: "Vì... thành tích mũi nhọn chỉ đại diện cho một nhóm rất nhỏ có sẵn nền tảng tốt. Còn kỹ năng cộng đồng giải quyết nhu cầu sống còn của số đông... giống như cách người dân ở Bến Sông cần biết thao tác dịch vụ công hơn là biết trường chúng ta đứng thứ mấy ở kỳ thi cấp thành phố."

"Rất tốt! Giữ đúng nhịp thở đó," Chi mỉm cười, ánh mắt sáng lên lấp lánh sau cặp kính cận. "Ý thứ hai: Đối thủ chắc chắn sẽ bắt bẻ rằng thành tích mang lại danh tiếng và nguồn tài trợ dồi dào từ bên ngoài. Cậu phản bác thế nào?"

"Danh tiếng không tạo ra giá trị bền vững nếu nó tách rời trách nhiệm với môi trường sống xung quanh. Một học sinh giỏi toán không thể tự hào nếu bước ra khỏi cổng trường mà không biết cách dựng một chiếc tủ bảo quản chống ngập cho bà con lối xóm."

Tiếng chuông điện tử reo vang một hồi dài, âm thanh lảnh lót vọng khắp không gian rộng lớn của thư viện, báo hiệu trận tranh biện chính thức bắt đầu. Chi tắt màn hình điện thoại, đưa tay vỗ nhẹ ba cái dứt khoát vào mu bàn tay Nhiên: "Thấy chưa? Cậu đâu cần kịch bản giấy. Toàn bộ luận điểm đã nằm sẵn trong đầu cậu rồi. Nó là trải nghiệm sống của cậu, không phải mớ chữ nghĩa sao chép. Cứ bước lên và nói bằng những gì mắt cậu đã thấy."

***

Bàn điều hành của Câu lạc bộ Góc Nhìn gõ một tiếng búa dòn tan khai cuộc. Trên phông nền máy chiếu lớn phía sau bục giám khảo, chủ đề của trận đấu vòng hai nội bộ hiện lên sắc nét từng con chữ: *"Ưu tiên ngân sách học sinh: Nâng cao thành tích mũi nhọn hay phát triển kỹ năng cộng đồng"*.

Đội Học thuật Mũi Tên nhận vai trò bên Ủng hộ. Ngay từ những phút đầu tiên bước lên bục nói, Ngô Khánh Linh đã chứng minh sự chuẩn bị cơ học hoàn hảo đến mức nghẹt thở của một đội tuyển hạt giống. Với phong thái đĩnh đạc, lưng thẳng tắp và bộ hồ sơ tài liệu dày cộp được đóng gáy cẩn thận bằng bìa mica màu xanh dương, Linh đứng trước micro, mở đầu bằng một biểu đồ ma trận phân bổ vốn được chiếu thẳng lên màn hình lớn:

"Kính thưa ban giám khảo và toàn thể hội trường, giáo dục trung học là giai đoạn mang tính bản lề để định vị vị thế cạnh tranh của một ngôi trường. Bảy mươi phần trăm ngân sách hoạt động ngoại khóa dành cho các kỳ thi chuẩn hóa và tài liệu chuyên sâu không phải là sự lãng phí, mà là một khoản đầu tư sinh lời cao nhất. Khi Đội Mũi Tên mang về mười lăm giải học sinh giỏi cấp tỉnh và hai suất học bổng quốc tế, chỉ số tín nhiệm của Học viện Minh Tiến tăng ba mươi hai phần trăm trên bảng xếp hạng giáo dục. Nhờ đó, Quỹ Khuyến học từ các cựu học sinh và doanh nghiệp liên kết đã cam kết rót thêm hai trăm triệu đồng tiền tài trợ cơ sở vật chất. Không có thành tích mũi nhọn làm đầu tàu kéo theo uy tín, chúng ta lấy đâu ra nguồn lực tài chính thứ cấp để chia sẻ cho các hoạt động phong trào khác?"

Khánh Linh kết thúc phần trình bày của mình đúng từng giây quy định theo đồng hồ đếm ngược của ban tổ chức. Từng câu chữ gãy gọn, nhấn nhá đúng trọng âm như một cỗ máy đã được lập trình chính xác đến từng mili-giây, khiến khu vực ghế khán giả phía cánh trái rộ lên những tràng pháo tay tán thưởng vang dội.

Tiếp lời Linh, Trần Gia Huy bước lên bục đối chất với phong thái lạnh lùng, sắc bén quen thuộc. Cậu không mang theo nhiều giấy tờ vụn vặt, chỉ cầm trên tay một tập phiếu thống kê đối chiếu được in màu sắc nét. Gia Huy không dùng nhiều tính từ cảm xúc, cậu dội thẳng vào đội Phản biện những con số và thuật ngữ kinh tế lạnh ngắt:

"Chúng tôi không phản đối hoạt động cộng đồng, nhưng phản đối việc dàn trải ngân sách vào các dự án cảm tính, thiếu chuẩn hóa dữ liệu và không thể đo lường ROI – tỷ suất hoàn vốn xã hội. Một dự án dạy kỹ năng số hay cải tạo tủ sách phường xã tiêu tốn hàng triệu đồng tiền quỹ, nhưng chỉ số đánh giá thành công là gì? Bao nhiêu phần trăm người dân thực sự thay đổi hành vi? Hay cuối cùng chỉ là vài tấm ảnh chụp lưu niệm trên trang tin trường để rồi lại rơi vào quên lãng? Ngược lại, một điểm mười tuyệt đối môn Toán hay một giải Nhất nghiên cứu khoa học là thước đo định lượng tuyệt đối, không thể chối cãi. Đặt nguồn lực khan hiếm vào nơi tạo ra giá trị gia tăng cao nhất – đó là nguyên tắc quản trị cơ bản mà bên Phản biện không thể né tránh."

Gia Huy xoay tròn chiếc bút bi kim loại trên đầu ngón tay phải một cách điêu luyện, mắt nhìn thẳng về phía dãy bàn của Nhiên với ánh nhìn đầy thách thức nhưng tuyệt đối nghiêm túc. Từng câu chữ của Huy như những nhát cắt ngọt xáng bằng dao mổ kim loại: chính xác, lạnh lùng và dường như không để lộ ra một kẽ hở lập luận nào cho đối phương bám víu. Khán giả bên dưới gật gù; cái lý của sự chuẩn hóa và số liệu định lượng dường như đang chiếm lĩnh hoàn toàn sàn đấu.

Tiếng búa của người điều phối vang lên gãy gọn: "Mời đại diện thứ hai của bên Phản biện lên trình bày phần phản biện chính và mở rộng hệ thống luận điểm."

Cả khán phòng bỗng chốc im ắng lạ thường. Những ánh mắt tò mò, soi xét từ các hàng ghế bắt đầu đổ dồn về phía An Nhiên. Có tiếng thì thầm xôn xao to nhỏ ở góc phòng, nơi người ta thấy cô gái bên đội Phản biện cứ ngồi bất động từ đầu buổi, sắc mặt nhợt nhạt và không hề cầm theo tập tài liệu dày cộp nào như đối thủ.

Nhiên đứng dậy.

Cảm giác hẫng hụt quen thuộc của chứng sợ đám đông lại trào dâng dữ dội từ đáy dạ dày, khiến toàn thân cô run lên một thoáng. Hai bên màng nhĩ cô lùng bùng những tiếng vo ve như muỗi kêu, tiếng quạt gió của điều hòa lúc này nghe nặng nề như tiếng động cơ tàu thủy. Đôi chân cô bước từng bước lên bục gỗ mà cảm tưởng như đang dẫm trên một dải đệm bông bồng bềnh, chênh vênh, chỉ một sơ sẩy nhỏ là có thể ngã quỵ.

Đặt chiếc kẹp tài liệu bằng mica lên mặt bục gỗ sồi, nhìn trang giấy A4 trắng tinh chỉ lác đác ba dòng chữ nguệch ngoạc viết vội, đầu óc Nhiên thoáng chốc rơi vào một khoảng trống hoác đến rợn ngợp. Một cơn hoảng loạn vô hình bóp nghẹt lồng ngực cô, khiến cô nghẹn ứ nơi cổ họng. Cô nhớ lại những buổi tối đơn độc đứng trước tấm gương ố góc trong căn phòng trọ nhỏ, từng cố ép mình học thuộc lòng từng dấu chấm, dấu phẩy soạn sẵn trong kịch bản mà khi nói ra vẫn vấp váp, run rẩy và giả tạo.

Bây giờ, đứng trước hàng chục con người, trước ánh mắt kiên định, tự tin của Khánh Linh và cái nhìn sắc như dao cạo của Gia Huy, cô hoàn toàn trơ trọi. Không có một câu chữ hoa mỹ nào được gọt giũa từ đêm trước để bấu víu. Không có một đồ thị màu sắc nào hỗ trợ sau lưng. Không có một ma trận phân bổ vốn nào để lấp liếm đi sự lúng túng.

*Bỏ kịch bản đi Nhiên.*

Lời dặn dò ngắn gọn của Mai Chi và cảm giác ấm nóng từ ngụm nước mật ong bỗng dội về trong tâm trí cô như một dòng điện. Rồi hình ảnh đêm qua đột ngột ùa về, rõ mồn một từng chi tiết: bóng lưng còng xuống vì kiệt sức của mẹ bên chiếc máy may công nghiệp phát ra tiếng rè rè mệt mỏi trong xưởng may đêm; tiếng rên hầm hập của em Bo khi vùi đầu vào ngực cô tìm hơi ấm trong cơn sốt phát ban; ánh mắt kèm nhèm, hoang mang sau cặp kính lão dày cộp của những cụ già tại Nhà Văn hóa Phường Bến Sông khi run rẩy cầm chiếc điện thoại thông minh vỡ màn hình mà không biết cách tra cứu mã bảo hiểm y tế; những thanh sắt V phế liệu hoen gỉ, sắc lẹm mà Đức Lâm phải trầy trật khiêng vác từng ngày trên đôi vai chai sạn để mong biến chúng thành một chiếc tủ sách chống ẩm cho lũ trẻ xóm nghèo ven sông...

Đó không phải là những con số trên giấy. Đó là máu thịt, là hơi thở mệt nhọc của đời sống thực tế mà cô hít thở mỗi ngày.

Nhiên hít một hơi thật sâu. Luồng không khí lạnh buốt của hội trường tràn sâu vào lồng ngực, mang lại một sự tỉnh táo kỳ lạ, quét sạch mọi đám mây mờ ảo của cơn thiếu ngủ. Trước ánh mắt chờ đợi của toàn thể hội trường, cô từ từ khép chiếc kẹp tài liệu mica lại.

Cô úp mặt giấy trắng xuống mặt bàn gỗ sồi. Không nhìn vào bất cứ mảnh giấy nào nữa.

Nhiên ngẩng cao đầu, hai bàn tay buông lỏng tự nhiên bên hông bục nói, ánh mắt cô quét một vòng qua hàng ghế ban giám khảo rồi dừng lại, nhìn thẳng vào đôi mắt đen sâu thẳm của Gia Huy.

"Bên Ủng hộ vừa đưa ra một khái niệm rất hấp dẫn: 'Tỷ suất hoàn vốn' và 'giá trị gia tăng cao nhất'," giọng Nhiên cất lên.

Ban đầu, âm thanh hơi khàn đục do di chứng của một đêm dài thức trắng hít thở khói dầu tràm, nhưng chỉ sau một nhịp lấy hơi vững chãi nơi lồng ngực, chất giọng của cô trở nên đanh thép, trầm ấm và tròn vành rõ chữ lạ thường. Từng âm tiết vang vọng trong không gian tĩnh mịch của thư viện:

"Bạn Gia Huy yêu cầu chúng tôi chứng minh những con số định lượng chuẩn hóa. Nhưng tôi muốn hỏi hội đồng tranh biện một câu hỏi căn bản: Trường học của chúng ta tồn tại là để phục vụ cho bảng xếp hạng danh tiếng của riêng mình, hay để trang bị cho học sinh năng lực thấu hiểu và giải quyết các vấn đề của đời sống thực tế?"

Khán phòng Thư viện Cánh Buồm dường như lắng hẳn xuống. Không còn một tiếng xì xào, không một tiếng lật giấy sột soạt. Ngay cả tiếng ngòi bút của các thành viên ban giám khảo cũng khựng lại.

"Bạn Linh tự hào về hai trăm triệu đồng tiền tài trợ từ các cựu học sinh nhờ giải thưởng mũi nhọn. Nhưng một nền giáo dục chỉ dồn bảy mươi phần trăm ngân sách chung để chăm bẵm cho năm phần trăm học sinh ưu tú đi săn giải thưởng, trong khi chín mươi lăm phần trăm còn lại chỉ đóng vai trò là bệ đỡ và khán giả vỗ tay, thì đó không phải là sự ưu tiên công bằng. Đó là sự loại trừ có hệ thống."

Nhiên bước sang bên cạnh bục nói nửa bước chân. Khoảng cách vật lý giữa cô và những người ngồi phía dưới dường như được thu hẹp lại, chỉ còn lại sự kết nối trực tiếp giữa người nói và người nghe:

"Tuần trước, khi tổ chúng tôi đến khảo sát tại Nhà Văn hóa Phường Bến Sông – một địa bàn chỉ cách cổng học viện chưa đầy hai cây số đường chim bay, chúng tôi nhìn thấy những tập sách pháp luật, báo chí và truyện thiếu nhi bị nấm mốc xanh phá hủy hoàn toàn do hơi ẩm từ sông An Hòa. Chúng tôi gặp những người lao động nghèo ở Xóm Cầu – nơi những phụ huynh như mẹ tôi phải tăng ca thâu đêm suốt sáng ở xưởng may da giày – họ không có điều kiện để học các lớp kỹ năng cao cấp, và con cái họ phải tự xoay xở trong những căn phòng ẩm thấp. Nếu chúng ta đầu tư ngân sách để một học sinh giỏi toán giải được một bài hình học không gian phức tạp hơn nhưng cậu ấy không biết cách tính độ co ngót của gỗ hay chọn gioăng cao su chống ẩm cho một tủ sách cộng đồng; nếu chúng ta tạo ra những thủ khoa nhưng họ hoàn toàn dửng dưng trước việc người cao tuổi ở khu phố bên cạnh bị lừa gạt tiền bạc vì không có kỹ năng số cơ bản... thì những tấm huy chương ấy đang phục vụ cho ai?"

Gia Huy hơi nhướng mày. Chiếc bút bi kim loại trên tay cậu bất giác ngừng xoay, nằm im thin thít giữa hai kẽ ngón tay. Đôi mắt sắc sảo của cậu thiếu niên vốn quen nhìn thế giới qua những biểu đồ ma trận giờ đây ánh lên một vẻ bối rối mơ hồ nhưng cực kỳ chăm chú.

"Kỹ năng cộng đồng không phải là những chuyến đi làm từ thiện chụp ảnh lấy thành tích phong trào như bên Ủng hộ vừa quy chụp," Nhiên nhấn mạnh từng từ, giọng cô vang lên kiên định, chan chứa cảm xúc chân thực của một người đã bước ra từ chính lòng lam lũ của cuộc mưu sinh. "Kỹ năng cộng đồng chính là tinh thần trách nhiệm xã hội được cụ thể hóa bằng kiến thức chuyên môn. Đó là việc dùng kiến thức hóa học để chống mốc, dùng kiến thức vật lý và cơ khí để tận dụng sắt phế liệu giảm chi phí chế tạo, dùng năng lực công nghệ để phổ cập dịch vụ công cho người yếu thế. Một trường học chỉ thực sự có uy tín bền vững khi nó sản sinh ra những công dân biết nhìn xuống những vùng trũng của xã hội để kéo nhau cùng tiến lên, chứ không phải một cỗ máy chỉ biết nhìn lên các bảng xếp hạng để tự huyễn hoặc về sự vượt trội của một nhóm cá nhân ưu tú."

Khi tiếng chuông điện tử báo hiệu hết giờ vang lên một hồi giòn giã, Nhiên khẽ cúi đầu cảm ơn ban giám khảo và toàn thể hội trường.

Cả khán phòng rộng lớn im phăng phắc trong khoảng hai giây dài đằng đẵng, như thể dư âm từ những lời nói xuất phát tự đáy lòng cô vẫn còn đang dội vào từng bức tường cách âm của thư viện. Rồi đột nhiên, từ hàng ghế khán giả lớp 10A3, một tràng pháo tay giòn giã bùng nổ, kéo theo sự hưởng ứng rầm rộ của cả những dãy ghế phía sau.

Ở hàng ghế đầu tiên dành cho giáo viên, cô Hà khẽ mỉm cười, đôi mắt lấp lánh niềm tự hào; cô cúi xuống ghi một dòng nhận xét nắn nót vào cuốn sổ công tác của mình.

Gia Huy ngồi yên tại chỗ, hai tay đan vào nhau đặt trên mặt bàn, ánh mắt chăm chú nhìn Nhiên không rời. Cậu không hề vội vã lật giở tài liệu để tìm kiếm những lỗ hổng logic hay bẻ gãy luận điểm như mọi lần; trên gương mặt góc cạnh và có phần già dặn trước tuổi của cậu hiện rõ một sự trầm ngâm sâu sắc. Lần đầu tiên trong những cuộc tranh luận học thuật đầy tính thực dụng, Huy nhìn thấy một loại lý lẽ không cần đến những bảng số liệu ma trận dày đặc hay những công thức tài chính hoa mỹ để chứng minh tính đúng đắn, mà nó đứng vững chắc nhờ chính sức nặng nguyên bản của hiện thực đời sống.

***

Kết quả chung cuộc được ban giám khảo công bố sau mười phút hội ý căng thẳng: Đội Học thuật Mũi Tên giành chiến thắng sát nút với tỷ số 78,5 trên 77 điểm. Lý do được thầy đại diện đưa ra là đội của Linh và Huy có cấu trúc số liệu chuẩn hóa, tính mạch lạc trong mô hình tài chính cao hơn và phân bổ thời gian đối đáp giữa các thành viên chuẩn xác hơn theo khung tiêu chí quốc tế.

Tuy nhiên, khi bước xuống khỏi bục điều hành, thầy Tùng đại diện ban giám khảo đã cầm micro công khai khen ngợi trước toàn trường: "Lượt nói của bạn An Nhiên là phần trình bày giàu sức thuyết phục và mang tính thực tiễn cao nhất trong buổi sáng hôm nay. Bạn đã chỉ ra một góc nhìn nhân văn mà các mô hình quản trị thuần túy thường hay bỏ sót. Đó là linh hồn của tranh biện: gắn kết tri thức với cuộc đời."

Khi hội trường bắt đầu vãn người, tiếng ghế gỗ va lách cách hòa vào tiếng nói cười râm ran, Mai Chi chạy ào tới, ôm chầm lấy vai Nhiên lắc mạnh đến mức suýt làm rơi chiếc bình giữ nhiệt: "Nhiên ơi, cậu làm được rồi! Cậu làm xuất sắc lắm! Cậu không hề nhìn vào giấy một lần nào luôn, nói trôi chảy, mạch lạc và sắc bén dã man!"

Nhiên thở phào một hơi dài, cảm giác căng thẳng đè nặng trên lồng ngực suốt từ đêm qua bỗng chốc tan biến nhẹ bẫng như làn sương sớm ven sông An Hòa. Dù đội của cô chỉ xếp thứ nhì sít sao về mặt điểm số kỹ thuật, trong lòng Nhiên không hề gợn lên một chút buồn bã hay nuối tiếc nào. Cô biết mình vừa vượt qua một bài kiểm tra quan trọng hơn nhiều so với bất kỳ thang điểm nào của ban giám khảo: cô đã bước qua nỗi sợ hãi việc cất lên tiếng nói tự thân, rũ bỏ hoàn toàn sự phụ thuộc run rẩy vào những trang kịch bản soạn sẵn từng câu từng chữ.

"Cậu nói rất hay," một giọng nói trầm và khô khốc vang lên từ phía sau lưng hai người.

Nhiên quay lại. Gia Huy đang đứng đó, tay kẹp tập hồ sơ màu xanh thẫm. Gương mặt cậu vẫn giữ vẻ nghiêm nghị cố hữu, chiếc áo đồng phục cài kín cúc cổ cẩn thận, nhưng ánh mắt đã bớt đi phần gay gắt, lạnh lùng thường thấy: "Phần lập luận về trách nhiệm xã hội gắn liền với ứng dụng kỹ thuật của cậu... sắc bén lắm. Tớ thừa nhận Đội Mũi Tên đã bỏ qua biến số đời sống khi chỉ tập trung vào hiệu suất của các kỳ thi."

"Cảm ơn Huy," Nhiên đáp, một nụ cười nhẹ nhõm và ấm áp nở trên môi. "Dữ liệu của đội cậu vẫn rất chặt chẽ. Tớ chỉ nói những gì mình tận mắt thấy ở Bến Sông thôi."

Huy gật đầu nhẹ xem như một lời chào trân trọng rồi quay lưng bước về phía cửa thư viện, những bước chân dứt khoát trên sàn gạch nhưng dường như có phần bớt căng thẳng và chậm rãi hơn mọi khi.

Nhiên quay lại bục nói để thu dọn đồ đạc cá nhân. Giữa mặt bàn gỗ bóng loáng dưới ánh đèn neon Thư viện Cánh Buồm, tờ giấy ghi chú A4 vẫn nằm đó, phẳng phiu và gần như trắng tinh, không một nếp gấp vội vã.

Nhiên nhìn tờ giấy trắng tinh trên bục nói, lần đầu tiên không cảm thấy ngón tay run rẩy.