Chuyến xe kẹt ở Dốc Mù Sương

Chiếc xe tải thùng cũ kỹ hiệu Chiến Thắng đời đầu của Lò Văn Bình ì ạch bò từng mét một lên dốc trong màn sương mù đặc quánh như cháo loãng. Cần gạt nước bên phụ đã gãy mất một chốt cao su từ đời nào, trơ ra thanh kim loại hoen gỉ cào vào mặt kính những đường cong ken két buốt óc, nhọc nhằn gạt quẹt từng vệt nước mưa nhớp nháp hòa lẫn với bụi đất sườn đèo bám chặt trên tấm kính chắn gió mờ đục.

Tiếng động cơ diesel bốn máy gầm lên từng chặng nặng nhọc, tiếng pít-tông dộng thình thịch trong lốc máy khô dầu như một lồng ngực hen suyễn đang ráng sức tống hơi tàn. Mùi dầu khét lẹt xộc thẳng vào buồng lái qua mép nắp capo đậy không khít, quyện đặc với hơi ẩm lạnh buốt luồn qua từng kẽ hở của cánh cửa sắt đã mọt gỉ sát mép sàn. Cứ mỗi lần Bình đạp lút chân côn, giật mạnh tay số về số hai để lấy đà cho cỗ máy già nua trườn qua một gờ đá tai mèo trồi lên giữa lòng đường đất, cả thân xe lại giật nảy lên bần bật. Kèm theo đó là tiếng cót két khô khốc, rợn người từ giàn nhíp lá gánh quá tải phía sau gầm réo lên từng đợt gắt gỏng.

Thùng xe hôm nay không chỉ đơn thuần chở hai chiếc ba lô dã chiến bằng vải bạt dù đã bạc màu cùng vài ống nhựa đựng giấy vẽ khổ lớn của Yến và Mai như giao kèo ban đầu được hai bên chốt miệng tại chân dốc Pú Chao để đón họ từ chợ đá Khe Nọi vượt đèo sang điểm khảo sát tiếp theo. Phía sau lưng họ, lèn chặt từ sàn gỗ lót sắt tây lên sát mép khung bạt dứa rách mép, là mười hai sọt mận tam hoa Nà Pao nặng trịch. Từng sọt quả được chèn chặt, tỏa ra thứ mùi chua ngọt ngai ngái, vừa nồng đượm vị mật hoa rừng chớm ủng, vừa ngột ngạt quẩn quanh giữa không gian kín mít, ẩm ướt của khoang lái chật chội.

Mai ngồi ở ghế phụ sát mép cửa sổ bên phải, hai cánh tay khoanh chặt trước ngực như một tư thế phòng vệ trước cái lạnh buốt đang rỉ qua gioăng cao su rách. Hàm răng cô cắn chặt vào môi dưới đến mức những đường gân xanh nơi gờ má nổi rõ mồn một dưới làn da tái ngắt đi vì lạnh và vì sự tức tối dồn nén. Cứ dăm bảy phút, mắt cô lại dán chặt vào chiếc đồng hồ đeo tay mặt xước lem nhem bụi đường.

Chiếc kim dài bằng thép mỏng đã nhích qua con số mười một từ bao giờ.

Đáng lẽ vào giờ này, theo đúng tính toán chi li được Mai vạch ra trên giấy kẻ ngang từ đêm hôm trước, chiếc xe sau khi đón họ rời Khe Nọi phải đưa cả nhóm vượt qua đỉnh Dốc Mù Sương để đổ xuống phiên chợ trưa bên kia đèo. Giờ ấy là thời điểm các nhóm thợ rừng đi tuần mây, thợ đào củ mài từ các vách núi hiểm trở và cánh buôn măng nương từ các bản giáp biên tụ về khu chợ tạm trước giờ ngọ. Nhưng toàn bộ kế hoạch ấy đã vỡ vụn ngay từ khúc cua ngã ba rẽ vào lòng hồ Nà Pao lúc chín giờ sáng.

Bình đã không cho xe chạy thẳng theo trục đường đèo như lời anh đã quả quyết khi nhận tiền đặt cọc. Vừa đón họ rời Khe Nọi trong vội vã, anh liền đánh tay lái rẽ ngoặt vào một con đường nhánh đất đỏ nhão nhoét đầy ổ trâu ổ voi ngập nước, dừng xịch xe trước một lán sơ chế lợp tôn lạnh ngắt nép mình bên mép nước lòng hồ thủy điện để chất lên thùng xe cả một chuyến hàng ghép ngoài dự kiến. Vợ anh, Nguyễn Thu Hà, người đàn bà gầy guộc đội chiếc nón lá rách mép tơi tả, ống quần xắn quá gối để lộ đôi bắp chân bết dính bùn non, đã đứng đợi sẵn bên bờ dốc cùng hàng đống sọt quả ướt sũng vừa được chuyển từ thuyền máy bằng gỗ dưới hồ lên. Phải mất gần ba tiếng đồng hồ hì hục khuân vác, chằng néo, chêm từng thanh gỗ chống trượt dưới trời mưa rả rích, chuyến xe mới có thể lục tục quay đầu trở lại đường đèo. Ba tiếng đồng hồ trôi qua trong tiếng sốt ruột nghiến răng trèo trẹo của Mai, trong ánh mắt bối rối của Yến và những lời phân trần ấm ớ, gượng gạo của Bình.

— Anh Bình này, — Mai lên tiếng, thanh âm lạnh ngắt và sắc như mảnh chai vỡ, lấn át cả tiếng rít rin rít của cánh quạt gió cabin đang thổi ra luồng khí ẩm xì xì. — Xe nặng thế này, trưa nay làm sao kịp qua bên kia đèo?

Bình không quay đầu lại. Hai bàn tay thô ráp, nứt nẻ vì nhựa cây và dầu mỡ bám chặt lấy vành vô lăng bọc lớp simili đã sờn rách lòi cả cốt nhựa trắng. Mắt anh dán trừng trừng vào khoảng không mờ mịt phía trước cản xe, nơi ánh đèn pha vàng vọt chỉ rọi thủng được màn sương chừng năm sáu mét:

— Kịp thế nào được nữa cô Mai. Mận của nhà vừa hái hôm qua, gặp mưa ẩm dưới lòng hồ nếu không chuyển gấp lên thị trấn giao cho mối xe lạnh thì thối nhũn hết nửa đáy sọt. Vợ tôi nó thức trắng hai đêm lựa từng quả đấy. Đằng nào cũng tiện một cung đường xe rỗng, tôi đón thêm có mươi sọt chứ mấy.

— Tiền bao chuyến trọn gói từ Pú Chao tôi đã đưa trước một nửa cho mẹ anh rồi. Tôi bao xe riêng đón từ Khe Nọi là để kịp sang phiên chợ trưa bên kia đèo, để cái Yến nó bắt được nhịp người làm hàng và tôi gặp người giao mối nấm hương khô. Anh tự ý ghé Nà Pao bốc hàng của chị Hà, trễ ba tiếng đồng hồ của người ta mà anh bảo là tiện à?

Yến ngồi chen chúc ở giữa hai người, một chân phải co lên để nhường chỗ cho chiếc cần số cắm sâu vào sàn xe đang rung bần bật theo từng nhịp ga. Thấy không khí nghẹt thở như sắp nổ tung, cô vội đưa bàn tay lạnh buốt của mình giữ nhẹ lấy khuỷu tay áo gió của Mai. Yến có thể cảm nhận rất rõ từng thớ cơ trên cánh tay bạn mình đang căng cứng như dây đàn bị kéo căng quá mức.

Nhưng Yến chưa kịp hé môi để lựa lời làm dịu bầu không khí ngột ngạt thì chiếc xe tải bất thần khựng lại.

Một cú phanh gấp dúi dụi khiến cả ba người trên cabin chúi nhủi toàn bộ thân trên về phía trước. Chiếc ba lô dã chiến chứa màu vẽ và tài liệu dưới chân Yến văng mạnh, đập sầm vào cần số kim loại rát buốt. Tiếng lốp xe trượt dài trên nền đá dăm ướt phát ra những âm thanh rợn người, tiếng đá nghiến ken két dưới rãnh hoa lốp mòn trơ trụi kéo dài chừng vài mét trước khi chiếc xe đứng khựng lại, thân xe nghiêng hẳn sang một góc chếch về phía mép ta-luy âm.

Phía trước, qua tấm kính chắn gió nhòe nhoẹt nước mưa và màng sương mờ đục đang cuộn xoáy từng cơn, hiện ra một cảnh tượng kinh hoàng cắt ngang sự sống của cung đường đèo.

Tại khúc cua tay áo lưng chừng Dốc Mù Sương, một mảng ta-luy dương khổng lồ vừa đổ ụp xuống. Đất đỏ nhão nhoét trộn lẫn những tảng đá vôi to bằng chiếc máy giặt, có tảng to như nửa gian nhà, nằm ngổn ngang, chẹn ngang hơn nửa mặt đường hẹp. Cây rừng gãy đổ la liệt, những cành sa mộc cổ thụ gãy gập rũ rượi cắm ngập ngọn xuống đống bùn đất nhão như cháo quánh vừa tràn qua rãnh thoát nước bê tông vỡ nát. Chỉ còn lại một lối đi hẹp chưa đầy hai mét sát sạt mép vực sâu không có cọc tiêu hay rào chắn hộ lan. Bên dưới lớp vực ấy là những cuộn sương mù trắng xóa bốc lên cuồn cuộn, sâu hun hút, thăm thẳm không nhìn thấy đáy vực suối Nậm Cúm.

Bình không chần chừ một giây. Bằng một phản xạ nghề nghiệp dứt khoát đến lạnh lùng, anh giật mạnh cần phanh tay phát ra tiếng rắc khô khốc, rồi vặn chìa khóa tắt ngấm động cơ.

Tiếng máy diesel gầm rú rung bần bật nãy giờ đột ngột im bặt. Sự im lặng sập xuống quá nhanh khiến không gian xung quanh trở nên rợn ngợp, chỉ còn lại tiếng mưa rừng rả rích rơi lộp độp trên nóc tôn cabin và tiếng gió đèo rít từng cơn ghê rợn qua khe cửa kính hở.

— Tắt máy làm gì? — Mai giật thót người, ánh mắt cô chuyển từ đống đất đá ngổn ngang phía trước sang khuôn mặt sạm đen của Bình. — Lách qua mép ngoài kia vẫn còn vừa một thân xe mà! Anh rà số một nhích qua đi chứ!

Bình rút phắt chiếc chìa khóa xe cắm sâu vào túi áo khoác bò đã bạc phếch và sờn rách ở cổ tay. Vẻ mặt anh chuyển từ sự bối rối gượng gạo ban nãy sang nét lầm lì, dứt khoát của một kẻ đã quá quen với những trắc trở sống còn trên các cung đèo Tây Bắc:

— Không chạy tiếp được đâu. Dừng xe.

— Anh nói cái gì? — Mai cao giọng, sự bực bội dồn nén suốt từ lúc tờ mờ sáng bùng phát thành một cơn thịnh nộ thực sự. Giọng cô lạc đi trong khoang lái chật hẹp: — Dừng ở đây thì khác nào bỏ cuộc giữa đường? Phiên chợ trưa bên kia đèo họp ven sườn núi chỉ đến đầu giờ chiều là tan chợ! Bao nhiêu công việc khảo sát, bao nhiêu mối hàng của tôi hẹn ở bên kia núi, giờ anh bảo dừng là dừng thế nào?

Bình quay hẳn người lại, ánh mắt anh quắc lên, không còn chút nể nang nào của một người lái xe chở khách lấy tiền công nhật:

— Cô Mai nhìn cho rõ đi! Thùng xe đằng sau đang gánh thêm hơn một tấn mận ướt. Xe nặng, đường đất trơn như bôi mỡ, mép vực bên kia là nền đất yếu vừa ngấm no nước mưa từ đêm qua. Bây giờ tôi mà rà bánh xe qua cái gờ đất ấy, sạt thêm một mảng nữa thì cả người, cả xe lẫn tranh ảnh của các cô lăn thẳng xuống đáy vực Nậm Cúm! Mạng người chứ có phải mớ rau đâu mà cô bảo tôi nhích bừa? Tôi là lái xe, tôi chịu trách nhiệm cái xe này và mạng của ba con người trên cabin. Tôi kiên quyết không đi!

— Anh chịu trách nhiệm? — Mai đập mạnh lòng bàn tay xuống mặt táp-lô đầy bụi đất và vụn thuốc lá, tiếng đập chát chúa vang lên khiến chiếc gương chiếu hậu bên trong rung rinh. Giọng cô run lên vì phẫn nộ: — Nếu anh không tham công tiếc việc, không rẽ vào Nà Pao bốc thêm mười hai sọt mận của vợ anh, thì xe mình đã vượt qua Dốc Mù Sương từ chín giờ sáng rồi! Lúc chín giờ trời chưa mưa to, ta-luy chưa sạt lở! Chính lòng tham nhận hàng ghép tùy tiện của anh đã đẩy chúng tôi vào cái bẫy này! Bây giờ anh vịn vào cớ an toàn để trốn tránh trách nhiệm à?

— Tôi không trốn tránh! — Bình gằn giọng, hơi thở phả ra khói trắng trong cabin lạnh ngắt. Từng đường gân trên cổ anh gồ lên: — Đường đèo mùa này sạt lúc nào trời biết chứ ai biết? Vợ tôi ở Nà Pao nó gửi hàng lên xe chồng nó thì có gì sai? Xe tôi, tôi chở! Còn nếu cô Mai muốn nói lý lẽ theo kiểu hợp đồng, thì để tôi nói cho cô nghe: trong luật vận tải đường đèo, gặp thiên tai sạt lở bất khả kháng thì tài xế có toàn quyền đơn phương dừng chuyến hoặc quay đầu!

— Bất khả kháng cái nỗi gì khi anh vi phạm giờ giấc ngay từ đầu! — Mai giật phắt chiếc khóa kéo ba lô, rút cuốn sổ tay bọc da sờn mép ra, giở phắt trang giấy ghi chép chi phí đặt cọc đập vào tầm mắt Bình. — Anh nhìn đi! Thỏa thuận đón chúng tôi từ Khe Nọi để vượt đèo sang bên kia trước trưa, đi thẳng một mạch không dừng đỗ ghép hàng. Tiền dầu, tiền công nhật tôi tính đủ tám trăm nghìn một ngày cho anh. Giờ trễ ba tiếng, hàng hóa bên kia đèo hỏng hẹn, ai bồi thường cho tôi? Biểu phí chờ của các anh thì tính từng giờ từng phút, còn thời gian của khách thì các anh coi như rơm như rác à? Nếu dừng chuyến ở đây, anh phải hoàn lại toàn bộ tiền cọc và đền bù thiệt hại chuyến đi cho chúng tôi!

Hai người đối chất gay gắt, từng lời lẽ sắc nhọn ném vào nhau chan chát trong không gian chật hẹp chỉ rộng chưa đầy hai mét vuông của buồng lái. Tiếng cãi cọ chát chúa át cả tiếng gió rít bên ngoài khe kính.

Yến ngồi kẹp ở giữa, hai tai lùng bùng như có tiếng ve kêu râm ran. Cô nhìn thấy những giọt mồ hôi lạnh túa ra lấm tấm trên trán Bình dù ngoài trời nhiệt độ đang hạ xuống rất thấp, và cô nhìn thấy những ngón tay của Mai đang run rẩy siết chặt lấy mép cuốn sổ đến mức móng tay trắng bệch không còn một giọt máu.

Yến hiểu rằng đây không phải là một cuộc hờn giận vu vơ của những kẻ lữ hành đi chơi gặp cảnh trắc trở bất trắc. Đây là sự xung đột trực diện giữa hai gánh nặng cơm áo khốc liệt, nơi mà một mét đường trơn trượt hay một giờ đồng hồ chậm trễ đều có thể quy đổi thành những tổn thất tiền bạc cụ thể mà không ai trong số họ có đủ khả năng gánh vác thay cho người khác. Cả hai đều có cái lý nghiệt ngã của riêng mình, và cái lý nào cũng trĩu nặng sức nặng của miếng cơm manh áo.

— Thôi... hai người dừng lại một chút đi, — Yến khẽ cất giọng, cố giữ cho thanh âm của mình thật bình tĩnh và rành rọt, dù trong lồng ngực cô trái tim cũng đang đập loạn xạ.

Mai thở dốc từng cơn ngắt quãng, quay sang nhìn Yến với ánh mắt còn đỏ hoe vì tức giận và uất ức. Bình thì quay ngoắt mặt nhìn ra ngoài cửa kính bên lái, bàn tay thô ráp gõ những nhịp lộn xộn, bất an lên vô lăng, cơ hàm bạnh ra trơ trọi.

Bên ngoài, tiếng đất đá nhỏ lạo xạo tiếp tục lăn từ trên vách ta-luy dương xuống mép đường, va vào các thanh sắt rào chắn đã cong queo. Đất bùn trên sườn núi vẫn chưa ngừng dịch chuyển. Một cơn gió núi thốc ngược từ thung lũng sâu tạt qua thân xe làm tấm bạt dứa phủ sau thùng bung một góc buộc, quất phần phật vào khung sắt thành những tiếng vang khô khốc. Tiếng đập thình thịch đều đặn ấy kéo giật sự chú ý của Bình ra phía sau đuôi xe.

Anh chửi thề một tiếng nho nhỏ trong cổ họng, lập tức mở toang cửa cabin bên lái. Gió lạnh và hơi sương mù ẩm ướt lập tức ùa vào buồng lái, buốt buốt như hàng ngàn mũi kim châm li ti chích thẳng vào da thịt.

— Bạt bung rồi, mưa nó xối vào thì hỏng hết mận, — Bình lẩm bẩm trong miệng, chẳng buồn nhìn lại hai cô gái, nhảy phắt xuống nền đường đất nhầy nhụa bùn đỏ.

Yến nhìn theo bóng dáng Bình lầm lũi đi xiêu vẹo trong gió về phía sau đuôi xe, rồi cô quay sang nhìn Mai. Mai vẫn ngồi bất động ở góc ghế phụ, trán tựa vào ô kính phụ đã đóng kín, bờ vai hơi run lên theo từng nhịp thở ngắt quãng.

Yến không nói thêm lời nào an ủi lúc này, bởi cô biết mọi lời vỗ về sáo rỗng đều vô nghĩa trước nỗi thất vọng thực tế. Cô kéo chặt khóa chiếc áo khoác gió chống nước, cúi người với lấy đôi ủng cao su dưới gầm ghế rồi đẩy cửa bước xuống theo Bình.

Gió trên sống đèo Dốc Mù Sương lạnh buốt đến thấu xương thấu tủy. Lớp sương mù dày đặc bay là là sát mặt đất, nhớp nháp bám vào da gà da vịt nổi khắp cổ và hai bên thái dương. Yến lần từng bước cẩn thận trên lớp bùn nhão trơn tuột, men theo thành xe kim loại lạnh buốt, đi vòng ra sau thùng xe tải.

Bình đang đứng trên bệ sắt phía sau đuôi xe, hai cánh tay gồng lên kéo căng góc bạt dứa đã sờn rách mép. Gương mặt anh căng thẳng tột độ, đôi mắt chăm chú nhìn vào khoảng tối ẩm ướt bên trong thùng xe. Thấy tiếng ủng lội bùn bì bõm của Yến bước tới, anh hơi ngạc nhiên quay lại nhìn, nhưng không xua đuổi hay gắt gỏng như lúc ở trên cabin, chỉ khẽ mở miệng nhắc nhở bằng chất giọng khàn đặc:

— Đứng nép vào trong sát thành xe đi, đừng bước sát ra mép vực. Đất chỗ đó mềm đấy, sạt chân một cái là không ai với kịp đâu.

Yến vịn tay vào thành xe sắt phủ đầy bụi đỏ và hơi nước lạnh ngắt, trèo lên nửa bậc sắt hàn tạm ở cản sau để nhìn vào bên trong. Trái ngược hoàn toàn với vẻ xộc xệch, hoen gỉ và bụi bặm bên ngoài của chiếc xe tải Chiến Thắng, bên trong lòng thùng xe lại được sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp đến ngạc nhiên. Mười hai sọt mận tam hoa được đan bằng nứa tép dày dặn, nan đan khít khao, bên trong mỗi sọt đều được lót cẩn thận một lớp lá chuối rừng tươi xanh mướt rồi mới đến một lớp lá dương xỉ núi dày để giữ ẩm và chống dập nát khi xe xóc nảy. Từng quả mận tròn xoe, tím thẫm, phủ một lớp phấn trắng mịn màng như sương sớm mùa đông, được xếp ngay ngắn thành từng lớp phẳng phiu tăm tắp.

Bình cẩn thận vén góc bạt bị gió núi lật tung, kiểm tra từng sọt quả một. Đôi bàn tay to bản, chai sần đầy những vết sẹo sâu do dao phạt củi của anh lúc này lại chạm vào từng mép sọt một cách nhẹ nhàng, cẩn trọng lạ kỳ, nâng niu như thể đang chạm vào da thịt của đứa con thơ. Anh chỉnh lại từng thanh nan nứa bị xô lệch sau cú phanh gấp ban nãy, vuốt phẳng lại mép lá chuối che chắn phía trên đỉnh sọt, rồi dùng sợi dây thừng gai to bản xiết chặt từng nút buộc cố định sọt vào gióng sắt ngang của thành xe.

— Chị Hà hái chỗ mận này ở đồi ven hồ à anh? — Yến lên tiếng hỏi, thanh âm nhỏ nhẹ phá tan sự im lặng giữa tiếng gió rít gầm gào qua vách núi.

Bình dừng tay một nhịp, thở ra một làn khói trắng xóa hòa vào màn sương đục ngầu rồi khẽ gật đầu:

— Đồi sau bản Nà Pao đấy cô. Vợ tôi nó tính nết cứng cỏi, không chịu ngồi yên một chỗ ăn bám gia đình đâu. Nó bảo mẹ tôi trên Pú Chao có nghề măng nương truyền đời, thì dưới lòng hồ nó phải gây dựng được cái nghề mận sấy dẻo và bán quả tươi theo mùa. Chỗ này là mận tuyển loại một, hái tỉ mỉ từ sáng sớm hôm qua lúc sương chưa tan để giữ trọn lớp phấn măng trên vỏ. Hà nó gom của bà con quanh vùng rồi tự tay đóng từng sọt, thức thâu đêm lựa từng quả sâu quả rám. Nó dặn tôi bằng mọi giá phải đưa số hàng này kịp chuyến xe hàng lạnh đi Hà Nội trước buổi chiều...

Bình siết mạnh nút dây thừng gai, bàn tay anh tứa ra một vệt máu đỏ tươi ở miệng vết xước cũ do ma sát mạnh với sợi gai xù xì:

— Tôi nhận thêm chuyến này, đúng là tôi sai với cô Mai rành rành ra đấy. Tôi tham tiền cước một, nhưng thương vợ tôi mười. Cô ấy muốn mở một cái xưởng sơ chế nhỏ riêng dưới bến hồ, không muốn phụ thuộc hoàn toàn vào cái kho măng của mẹ tôi trên bản Pú Chao nữa. Vợ chồng trẻ, ai chẳng muốn tự đứng trên chân mình. Xe thì cũ, tháng nào cũng hỏng cái này cái kia, tiền sửa xe còn chưa trả hết cho tiệm cơ khí ngoài ngã ba. Tôi mà không ráng chạy thêm chuyến này, thì tiền mận thối coi như đổ hết xuống lòng hồ Nà Pao. Vốn liếng tích cóp cả năm trời của nó nằm cả ở đây.

Yến đứng im nghe từng lời bộc bạch mộc mạc, nhìn vệt máu khô sẫm lại trên mu bàn tay thô ráp của Bình và nhìn lớp phấn trắng mỏng manh, tinh khôi trên những quả mận tím sẫm nằm im dưới lớp lá xanh. Cô chợt hiểu ra một điều cay đắng.

Trong mắt Mai và trong các điều khoản của một bản hợp đồng vận chuyển ba bên đúng quy chuẩn, đây chỉ là một hành vi ghép hàng sai giao kèo, một sự tùy tiện, vô kỷ luật làm vỡ nát toàn bộ lịch trình công việc đã định. Nhưng dưới góc nhìn trần trụi của chiếc xe tải mưu sinh này, từng sọt quả ướt sũng kia không phải là hàng chở thuê hời hợt; chúng là mồ hôi, là máu, là vốn liếng và cả hy vọng thoát khỏi sự phụ thuộc nghèo khó của một gia đình trẻ đang chật vật tìm lối đi giữa những triền đá tai mèo khô khốc.

— Để em giữ góc bạt cho, anh quấn dây thừng qua móc sắt đi, — Yến nói, đưa hai bàn tay buốt cóng đã đỏ ửng vì lạnh nắm chặt lấy mép bạt dứa ướt sũng, dùng hết sức bình sinh kéo căng xuống sát gờ sắt.

Bình ngước mắt nhìn cô, ánh nhìn lầm lì ban nãy dịu lại đôi chút. Anh gật đầu một cái thật khẽ, đôi bàn tay thoăn thoắt luôn sợi dây thừng qua chốt hãm dưới gầm xe, ghì chặt lại bằng một nút thòng lọng đôi vô cùng chắc chắn.

Hai người vừa chằng xong góc bạt cuối cùng thì từ phía trên đỉnh dốc, tiếng máy xúc gầm rú rền vang vọng lại qua làn sương mù dày đặc. Một chiếc xe cứu hộ giao thông sơn màu vàng cam cũ kỹ, đèn chớp xoay tròn le lói, từ từ trườn xuống từ phía trạm tuần tra đèo. Người bảo vệ đèo mặc áo mưa cánh dơi màu xanh quân nhu xuất hiện từ khúc quanh, tay vung chiếc cờ hiệu màu đỏ ra hiệu cho các phương tiện dừng hẳn lại:

— Đoạn này đá vẫn đang rỉa từ trên đỉnh xuống đấy! Đội cứu hộ đang gạt đất từ đầu trên, phải mất ít nhất hai tiếng nữa mới dọn tạm được một làn xe! Lái xe đưa người vào trạm gác đèo tạm bợ đằng kia mà trú mưa! Đứng ngoài đường đá nó lăn trúng đầu đấy!

Bình thở dài một hơi thật sâu, vỗ mạnh lòng bàn tay chai sần vào thành xe sắt lạnh ngắt:

— Đấy, có muốn liều mạng cũng chẳng đi nổi nữa rồi. Vào trạm thôi hai cô.

Trạm gác đèo tạm bợ thực chất chỉ là một gian nhà gỗ tạm bợ ghép bằng những tấm ván thông xẻ vội, lợp tôn xi măng xám xịt nằm nép mình vào một hõm đá vôi khuất gió ven đường. Bên trong trạm, một chiếc bếp lò dã chiến được chế lại từ vỏ thùng phuy cưa đôi đang đỏ lửa, khói củi sa mộc cay nồng bốc lên nghi ngút làm ấm cả không gian ẩm mốc nồng nặc mùi ẩm của chăn chiếu cũ.

Người gác đèo già tóc bạc hoa râm, khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn, lẳng lặng rót cho họ ba bát trà nóng từ chiếc ấm nhôm đen kịt muội than bám quanh đáy. Thứ nước chè rừng đặc sánh, mang màu nước suối mùa cạn, đắng chát ngắt lúc mới chạm vào đầu lưỡi nhưng đọng lại một vị ngọt hậu sâu thẳm, nồng nàn nơi cuống họng.

Bình hai tay bưng bát nước nóng, lẳng lặng mang ra ngồi ở bậc cửa gỗ, mắt không rời chiếc xe tải đang đỗ im lìm trơ trọi giữa màn sương mù để trông chừng đống hàng sau thùng. Trong góc sâu của gian nhà, Mai và Yến ngồi cạnh nhau trên chiếc ghế băng dài ghép từ hai khúc gỗ tròn đẽo dở.

Mai dùng hai bàn tay bưng chặt lấy miệng bát sành thô ráp để sưởi ấm những ngón tay đang tê buốt đến mất cảm giác. Hơi nước ấm bốc lên phả vào gương mặt nhợt nhạt, mệt mỏi của cô. Sự giận dữ sục sôi ban nãy dường như đã bị cái lạnh thấu xương và thực tế nghiệt ngã của Dốc Mù Sương bòn rút cạn kiệt, chỉ còn lại vẻ chán chường, trĩu nặng trong từng hơi thở dài.

— Tớ nóng nảy quá phải không? — Mai cất tiếng phá vỡ sự im lặng ngột ngạt, mắt cô vẫn dán chằm chằm vào làn khói mỏng bốc lên từ mặt bát nước chè rừng.

Yến lắc đầu, khẽ nhấp một ngụm trà nóng để xua tan cảm giác buốt lạnh nơi cuống họng:

— Cậu lo cho công việc thôi. Tớ hiểu mà.

— Cậu không hiểu hết đâu Yến à, — Mai bật ra một tiếng cười cay đắng, bờ môi khô nẻ khẽ giật giật. — Không phải chỉ vì lỡ mất phiên chợ trưa hôm nay đâu. Tớ sợ... tớ sợ cảm giác hàng hóa bị ứ đọng lại giữa đường. Cậu có biết cảm giác nhìn một chuyến xe trễ giờ mà tim mình như bị ai lấy kìm bóp nghẹt lại không?

Mai ngập ngừng một lúc lâu, ánh mắt nhìn trân trân vào ngọn lửa đang bập bùng liếm quanh những thanh củi ướt trong thùng phuy, rồi giọng cô chùng hẳn xuống, nhỏ đến mức gần như chìm nghỉm vào tiếng mưa rơi rả rích trên mái tôn xi măng:

— Năm ngoái, tớ nhận gom một chuyến nấm hương và mộc nhĩ khô của bà con các bản vùng cao để gửi về cho một công ty thực phẩm chế biến dưới xuôi. Chuyến xe khách trung chuyển năm ấy cũng bị kẹt lại vì sạt lở ở đèo Khau Co suốt hai ngày hai đêm ròng rã. Mưa rừng ngấm qua lớp bao tải dứa, nấm bị ẩm, bốc mùi men chua nồng nặc. Khi hàng về đến kho dưới Hà Nội, người ta dùng máy đo độ ẩm rồi lập biên bản trả về toàn bộ ba tạ nấm. Không những không bán được một đồng nào, họ còn phạt vi phạm hợp đồng giao chậm ngày, bắt tớ phải bồi hoàn toàn bộ tiền cước vận chuyển và tiền cọc hàng hư hỏng.

Mai siết chặt bát nước trong tay, những khớp ngón tay gầy guộc hằn lên trắng bệch:

— Gần bốn mươi triệu đồng, Yến ạ. Đối với những kẻ buôn lớn buôn dài như tay Huy hay những công ty nông sản lớn dưới phố thì bốn mươi triệu chẳng là cái gì ghê gớm, nhưng với tớ, nó là tất cả số tiền tớ chắt bóp, nhịn ăn nhịn mặc trong suốt hai năm chạy chợ ngược xuôi. Đến tận bây giờ, tớ vẫn còn nợ người ta hơn mười lăm triệu chưa trả xong dứt điểm. Mỗi tháng tớ phải trích từng đồng tiền lãi gom măng, tiền công dẫn đường cho cậu để gửi về trả góp từng món nhỏ. Mẹ tớ dưới quê thì bệnh khớp sưng vù cả hai đầu gối, đơn thuốc mỗi tháng mất đứt cả triệu bạc. Cứ mỗi lần nhìn thấy một chuyến xe trễ hẹn, nhìn thấy một vệt đất sạt trên đèo... tớ lại thấy cái đống nợ ấy như một tảng đá đè nghẹt thở trên lồng ngực. Tớ sợ tớ không gượng dậy nổi nếu lại làm hỏng thêm một chuyến hàng nào nữa...

Yến bàng hoàng nhìn người bạn đồng hành của mình.

Suốt những chặng đường đã qua từ Pả Lùng, Nậm Vài cho đến tận rẻo cao Sín Mây, cô chỉ thấy một Trần Mai sắc sảo, thực tế, luôn mở cuốn sổ con tính toán chi li từng hào cước xe, từng đồng tiền công chờ đợi, tiền cân đo và tiền lưu kho bến bãi. Đã có những lúc mệt mỏi, Yến thầm nghĩ trong bụng rằng Mai quá lạnh lùng, quá cứng nhắc và luôn đặt nặng vấn đề tiền bạc sòng phẳng lên trên cả tình bạn bè. Nhưng cô không hề biết rằng, đằng sau cuốn sổ tay ghi chép số liệu cẩn thận từng đồng lẻ và những cuộc ngã giá không khoan nhượng với các cánh tài xế ấy là cả một gánh nặng sinh kế oằn vai, là nỗi ám ảnh thường trực về sự phá sản, đổ nợ của một người trẻ đang phải tự mình bươn chải giữa cuộc đời đầy cạm bẫy.

Một cảm giác xấu hổ và niềm thương cảm sâu sắc trào dâng trong lòng Yến, làm nhói buốt nơi ngực áo. Cô đặt bát trà xuống chiếc bàn gỗ mộc mạc, nhìn Mai thật lâu rồi hít một hơi thật sâu, gom hết sự can đảm để mở lòng:

— Mai này... tớ cũng có một chuyện giấu cậu suốt từ hôm khởi hành đến giờ.

Mai ngước mắt lên, ánh nhìn mệt mỏi và dò hỏi chạm vào ánh mắt Yến.

— Cậu nhớ khoản tiền tạm ứng ba mươi phần trăm hợp đồng minh họa mà anh Vũ Minh An chuyển cho tớ trước ngày lên đường không? — Yến khẽ nói, giọng cô chân thành nhưng không giấu nổi sự run rẩy, bối rối ngượng ngùng. — Tớ... tớ tiêu sạch khoản tiền đó từ trước khi bước chân lên xe rời Hà Nội rồi.

Mai hơi mở to mắt, vẻ mặt lộ rõ sự ngạc nhiên:

— Tiêu sạch? Cả mười mấy triệu tiền tạm ứng chi phí ăn ở đi đường ấy á?

— Tớ phải trả nợ tiền nhà trọ ba tháng ở Đống Đa, — Yến cay đắng thú nhận, cúi gằm mặt nhìn đôi giày thể thao rách mép đang bết bùn đỏ dưới chân mình. — Bà chủ nhà trọ dọa nếu không đóng đủ tiền phòng trước ngày mùng năm thì bà ấy sẽ thay khóa cửa, dọn hết đồ đạc, tranh vẽ của tớ vứt ra vỉa hè. Rồi tiền mua giấy ép lạnh ba trăm gam loại tốt, tiền cọ vẽ lông chồn, tiền mua thêm các tuýp màu nước chuyên dụng để phục vụ đúng tông màu bên họ yêu cầu... Tớ cứ ngây thơ nghĩ chỉ cần lên đây vẽ thật nhanh, nộp bản thảo đợt một đúng hạn là anh An sẽ duyệt nghiệm thu và giải ngân tiếp đợt hai ngay lập tức. Nhưng cậu thấy đấy, tranh thì phải xé đi vẽ lại vì không đúng ý họ, anh An thì gọi điện ép cắt bỏ toàn bộ phần chú thích văn hóa bản địa để nhường đất cho logo nhà tài trợ và quảng cáo nhãn hàng, mà lịch trình thì cứ vỡ vụn từng ngày theo thời tiết. Nếu chuyến đi này không xong, nếu bộ lịch này bị hủy hợp đồng giữa chừng... tớ cũng chẳng còn đường nào để quay về Hà Nội nữa. Tớ sẽ trắng tay hoàn toàn, không có nổi một chỗ dung thân.

Một khoảng lặng kéo dài bao trùm giữa hai người phụ nữ trẻ. Tiếng củi mục lách tách nổ trong lòng thùng phuy sắt và tiếng gió đèo rít từng hồi u u ngoài khe ván gỗ bỗng trở nên rõ rệt, buốt giá hơn bao giờ hết.

Mai nhìn Yến, ánh mắt cô dần dịu lại hoàn toàn. Mọi sự căng thẳng, cứng nhắc và phòng thủ trên gương mặt cô tan biến đi đâu mất, thay vào đó là một sự đồng cảm sâu sắc, một mối liên kết vô hình vừa được thắt lại giữa hai con người cùng đang vật lộn đến kiệt cùng với những áp lực thực tế của cuộc mưu sinh.

Một người buôn chuyến nhỏ đang oằn mình gánh nợ bồi thường và lo từng thang thuốc cho mẹ già ở quê; một người họa sĩ tự do đang chật vật từng đồng trả tiền thuê trọ và tìm kiếm sự thừa nhận mong manh trong nghề nghiệp. Giữa họ, không ai thanh cao hơn ai, và cũng chẳng có ai vô tư, lãng mạn hơn ai. Cả hai đều bị trói chặt bởi những con số nợ nần, những hạn mức thanh toán nghiệt ngã và sự tàn nhẫn của guồng quay cơm áo gạo tiền mỗi ngày.

Mai khẽ thở dài một tiếng thật nhẹ, một nụ cười mệt mỏi nhưng chân thật nở trên môi cô:

— Hóa ra hai đứa mình... đứa nào cũng đang đứng sát mép vực cả.

— Ừ, — Yến mỉm cười cay đắng, đưa tay nắm lấy bàn tay lạnh ngắt của Mai và siết chặt. — Cho nên từ giờ, có gì khó khăn cứ nói thẳng với tớ. Đừng giấu một mình nữa. Tớ sẽ không mơ mộng vớ vẩn hay đòi hỏi những thứ viển vông nữa đâu. Cần tính toán thế nào, chi phí phát sinh ra sao, cậu cứ bảo. Chúng mình cùng gánh.

Mai khẽ gật đầu. Cô buông bát trà xuống chiếc đôn gỗ bên cạnh, nghiêng đầu tựa nhẹ vào vai Yến trong vài giây ngắn ngủi để tìm kiếm một điểm tựa bình yên giữa cơn gió lạnh thấu xương của núi rừng vùng cao.

Khoảng hơn một tiếng đồng hồ sau, tiếng máy xúc gầm rú phía ngoài vách đá bắt đầu nhỏ dần rồi tắt hẳn. Người bảo vệ đèo đẩy cánh cửa gỗ bước vào, rũ rũ những giọt nước mưa đọng trên vạt áo cánh dơi, lớn tiếng thông báo rằng đội cứu hộ đã gạt đất tạm thời xong một làn xe hẹp. Tuy nhiên, do sương mù vẫn quá đặc quánh, tầm nhìn xa chưa đầy ba mét và nền đường đất pha sét vẫn trơn trượt vô cùng nguy hiểm, ban quản lý đường bộ khuyến cáo các xe tải chở hàng nặng tuyệt đối không nên vượt đèo vào lúc này, mà nên quay đầu về trạm dừng chân dưới chân dốc chờ đến sáng mai khi thời tiết tạnh ráo hơn.

Bình bước từ bậc cửa vào, nhìn Mai và Yến với ánh mắt đầy vẻ thăm dò, chất giọng của anh lúc này đã hòa hoãn, nhũn nhặn hơn rất nhiều so với cơn giận dữ ban sáng:

— Tôi vừa ra tận khúc cua xem đường rồi. Đội cứu hộ chỉ mới gạt đất đá sang một bên lề thôi, nền đất yếu bên mép ta-luy âm vẫn nhão nhoét lắm. Xe mình chở nặng thêm hơn một tấn mận ướt thế này, nếu cố qua thì rủi ro trượt bánh xuống vực vẫn là năm ăn năm thua. Ý hai cô bây giờ thế nào? Nếu hai cô vẫn nhất quyết đòi qua cho bằng được để kịp việc chợ trưa, tôi... tôi sẽ liều mạng đạp ga thử một phen. Nhưng nếu các cô đồng ý, tôi xin phép cho xe quay đầu lùi dần về trạm dừng chân Bản Phủ cách đây chừng bốn cây số. Ở đó có bãi đỗ bê tông khô ráo, có quán cơm và chỗ ngủ trọ qua đêm an toàn. Tiền cước xe ngày hôm nay... tôi sẽ chủ động trừ bớt hai trăm nghìn coi như tiền tôi tạ lỗi vì đã tự ý ghép hàng làm lỡ dở hết việc của hai cô.

Mai ngẩng đầu lên nhìn thẳng vào mắt Bình. Cơn giận dữ ban sáng từng bóp nghẹt lồng ngực cô lúc này đã hoàn toàn tan biến sạch trơn. Cô nhìn thấy vẻ mệt mỏi hằn sâu, sự âu lo cho chén cơm gia đình và sự chân thành mộc mạc trong đôi mắt thâm quầng vì thiếu ngủ của người tài xế vùng cao.

— Không cần trừ tiền cước đâu anh Bình, — Mai nói, giọng cô lấy lại vẻ điềm tĩnh, rành rọt và dứt khoát thường ngày. — An toàn tính mạng là trên hết. Cho xe quay đầu về Bản Phủ đi. Chúng tôi nghe theo quyết định đường sá của anh.

Bình thở phào một hơi dài nhẹ nhõm như vừa trút được một tảng đá ngàn cân đang đè nặng trên vai. Gương mặt sạm đen của anh giãn ra, anh gật đầu lia lịa:

— Cảm ơn cô Mai. Cảm ơn hai cô nhiều lắm. Để tôi ra xi-nhan, căn đường lùi xe quay đầu ngay đây.

Khi Bình quay trở lại cabin xe để khởi động máy, Yến không vội vã trèo lên khoang lái ngay. Cô mở túi áo khoác, lấy ra cuốn sổ ký họa bìa da cầm tay và chiếc bút sắt ngòi kim bằng thép không gỉ.

Đứng nép mình dưới mái hiên tôn xi măng của trạm gác đèo, Yến đưa mắt nhìn qua màn sương mù mờ ảo đang bao phủ lấy khúc cua tử thần. Phía trước, chiếc xe tải thùng màu xanh sẫm đang đỗ nghiêng nghiêng bên mép đường đất đỏ nhầy nhụa bùn lầy. Lò Văn Bình đang cúi rạp người xuống, hai tay dùng hết sức bình sinh kiểm tra lại từng nút thòng lọng chằng dây thừng quanh mười hai sọt mận tam hoa của vợ. Hơi thở nóng hổi của anh phả ra từng luồng khói trắng xóa, tan biến vào màn sương mù đặc quánh. Dáng người anh gầy guộc, tấm lưng còng hẳn xuống dưới sức nặng của sợi dây thừng và trách nhiệm mưu sinh của cả một gia đình nhỏ, nổi bật lên một cách cô độc trên nền vách đá vôi sạt lở lởm chởm và vực sâu Nậm Cúm hun hút không đáy.

Những ngón tay tê cóng của Yến lướt nhanh, dứt khoát trên mặt giấy ép lạnh thô ráp. Lần này, cô không còn tìm kiếm những dải màu khói bếp lãng mạn hư ảo, không cố gắng tô vẽ một khung cảnh núi rừng Tây Bắc hùng vĩ, thơ mộng theo những bức ảnh mẫu lung linh trên mạng xã hội hay theo những lời gợi ý bóng bẩy, sáo rỗng của Vũ Minh An nữa.

Những nét bút sắt sắc sảo, đanh thép của Yến ghi lại chính xác từng độ căng tức của sợi dây thừng gai đang thắt chặt vào mép nan nứa, từng vệt bùn đỏ quánh bám dính trên cản xe gỉ sét, đống đất đá sạt lở ngổn ngang chắn ngang huyết mạch giao thông, và bóng lưng nhọc nhằn, oằn mình của người tài xế nghèo đang nỗ lực bảo vệ từng sọt mận mưu sinh giữa thiên tai khắc nghiệt. Đó là một bức tranh trần trụi, chân thực về những rủi ro vận tải vùng cao — một mắt xích vô hình nhưng sống còn, quyết định xem một món nông sản nhọc nhằn của người nông dân có thể đến được bàn ăn của người tiêu dùng dưới xuôi hay không, và một người làm hàng nhỏ bé có thể tồn tại được qua mùa mưa lũ nghiệt ngã hay không.

Chuyến đi khảo sát phiên chợ trưa bên kia đèo hôm nay đã hoàn toàn hỏng lịch, nhưng trên trang giấy của Yến, một sự thật đời sống sâu sắc và chân thực hơn bất kỳ phiên chợ nào đã kịp thành hình.

Chiếc xe tải quay đầu về trạm dừng tạm, Yến nhìn xấp giấy vẽ cạn dần trong balo, tự hỏi liệu tiền thù lao từ An có đủ bù đắp những chi phí phát sinh.