Cuộc mặc cả ở Sài Gòn

Vừa bước chân xuống sân bay Tân Sơn Nhất, Nam và Bảo Châu lập tức lao đến phòng họp gia tộc tại biệt thự Trương Diệp, nơi không khí căng thẳng đã đặc quánh quanh bàn họp dài chất đầy các bản dự thảo ủy quyền thương mại.

Chiếc xe hơi bốn chỗ màu xám tro của văn phòng luật sư Nguyễn Hoài Thu đã nổ máy chờ sẵn ngay mép vỉa hè sảnh ga đến quốc nội từ lúc bảy giờ bốn mươi lăm phút. Cửa xe vừa đóng sầm lại, tài xế liền nhấn ga lao vào dòng xe cộ ken đặc của buổi sáng Sài Gòn. Cả chặng đường luồn lách qua những giao lộ Trường Sơn, Hoàng Văn Thụ, rồi cắt ngang qua cầu Công Lý xuôi theo đường Nam Kỳ Khởi Nghĩa, không ai nói với ai một lời nào. Bảo Châu ngồi thu mình ở góc ghế sau, hai cánh tay vòng qua ôm ghì lấy chiếc cặp da bảo ôn có khóa số—bên trong là cuốn sổ xuất nhập vật tư năm 1984 được bọc trong hai lớp vải nhung chống ẩm mà họ vừa thức trắng đêm mang về từ bến Cẩm Phô, Hội An. Bờ vai cô gồng cứng dưới lớp áo khoác gió mỏng dính bụi đường, cổ áo còn vương lại chút mùi ngai ngái của sương sớm miền Trung và mùi giấy mục ẩm đặc trưng của những gian nhà cổ ven sông.

Ngồi cạnh cô, Nam chỉ lặng lẽ kiểm tra lại các tập hồ sơ kỹ thuật. Anh mở máy tính bảng, lướt ngón tay qua từng biểu đồ đo phổ tán sắc năng lượng tia X, từng bức ảnh macro chụp bề mặt vóc sơn mài với độ phân giải cao được sắp xếp theo đúng quy chuẩn kiểm định vật lý không can thiệp. Màn hình phản chiếu gương mặt hốc hác, đôi quầng mắt thâm quầng vì ba đêm liền không ngủ trọn giấc, nhưng ánh mắt anh lại lạnh lùng và sắc bén lạ thường. Từng con số, từng bước sóng quang học và từng góc vát của thớ gỗ đã nằm trọn trong đầu anh như một chuỗi phương trình không thể đảo ngược.

Khi chiếc xe rẽ ngoặt qua cánh cổng sắt đúc hoa văn cành tùng cổ kính của căn biệt thự họ Trương trên đường Điện Biên Phủ, tiếng bánh xe nghiến trên sỏi ẩm rào rạo rồi dừng hẳn lại, kim đồng hồ trên sảnh chính vừa điểm tám giờ năm mươi phút. Đúng mười phút trước giờ khai mạc phiên họp gia tộc bất thường.

Căn phòng họp lớn ở tầng trệt—vốn trước đây là phòng tiếp khách danh dự và nơi trưng bày các kỷ vật sáng tác suốt nửa thế kỷ của danh họa Trương Diệp—hôm nay ngột ngạt đến mức khiến người ta có cảm giác ngực áo bị bóp nghẹt. Tấm rèm nhung đỏ sẫm dày cộp che kín toàn bộ các khung cửa sổ vòm kiểu Pháp nhìn ra khoảnh sân vườn rợp bóng cây cổ thụ, ngăn cách hoàn toàn tiếng còi xe inh ỏi ngoài đại lộ, nhưng đồng thời cũng giữ rịt lấy mùi khói thuốc lá thơm nồng nặc, mùi bã cà phê nguội ngắt đóng cặn trong những chiếc tách gốm và hơi ẩm buốt giá phả ra từ họng gió của chiếc máy điều hòa tổng đang gầm rú hết công suất.

Chiếc bàn gỗ gõ đỏ hình bầu dục dài hơn năm mét chiếm trọn không gian trung tâm, mặt bàn bóng loáng phản chiếu những xấp tài liệu in màu và các bản dự thảo pháp lý dày cộp. Bao quanh bàn là xấp xỉ mười người. Ở đầu bàn, đối diện với chiếc ghế trống bọc da bò tót của chủ tọa vốn thuộc về người đã khuất, Trương Minh Khang ngồi bất động. Đôi mắt vằn đỏ vì những đêm dài thức trắng cùng men rượu hằn sâu sau cặp kính gọng vàng nhập khẩu; ngón tay trỏ đeo chiếc nhẫn mặt đá saphia cỡ lớn liên hồi gõ nhịp xuống mặt bàn da thuộc theo một tiết tấu giật cục, bồn chồn. Ngồi cách ông ta hai chiếc ghế trống, bà Trương Thanh Mai—mẹ của Bảo Châu—ngồi thẳng lưng trong bộ áo dài lụa màu lam trầm, nhưng đôi bàn tay gầy gò đan chặt vào nhau đặt trên đùi lại khẽ run rẩy từng chập không giấu giếm, ánh mắt trĩu nặng những nỗi dằn vặt khôn nguôi hướng dán chặt về phía cánh cửa ra vào.

Và ngay cạnh Khang, sự hiện diện của một người đàn ông mặc âu phục may đo màu xám tro, chiếc cà vạt lụa thắt nút đôi chỉnh chu đến từng nếp gấp li ti, lập tức khiến không khí trong phòng chùng xuống một mức độ nguy hiểm: Phạm Đức Lâm. Giám đốc điều hành của sàn đấu giá và mạng lưới môi giới mỹ thuật Lam Thành đang thong thả lật xem một xấp tài liệu in màu bóng loáng bằng một bàn tay đeo găng vải mỏng, bên cạnh chân ghế của ông ta là một chiếc cặp da cá sấu có khóa số bằng đồng sáng loáng dựng đứng. Sự điềm tĩnh đến lạnh lùng của Lâm toát ra cái uy lực ngầm của một kẻ quen thao túng những thương vụ bạc tỷ trên thị trường xám, nơi ranh giới giữa một kiệt tác văn hóa và một món hàng rửa tiền thường bị xóa nhòa chỉ bằng vài chữ ký vội.

— Hai vị đến vừa đúng lúc, — Luật sư Nguyễn Hoài Thu cất tiếng phá vỡ sự im lặng ngột ngạt đang đè nặng căn phòng. Bà ngồi ở vị trí trung gian giữa hai nhánh thừa kế, mặc bộ vest công sở màu xanh đen quen thuộc, mái tóc ngắn búi gọn gàng sau gáy, cặp kính không độ phản chiếu ánh sáng lạnh lẽo từ dàn đèn trần. — Chín giờ đúng. Theo yêu cầu triệu tập khẩn cấp của ông Trương Minh Khang với tư cách đại diện nhóm thừa kế thứ nhất, và sự có mặt của đầy đủ thành viên Hội đồng thừa kế cùng chuyên gia giám định độc lập, phiên họp giải quyết kiến nghị về việc áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với di sản của cố họa sĩ Trương Diệp bắt đầu.

Trương Minh Khang hắng giọng, hai tay chống xuống mặt bàn toan nhổm người dậy để chiếm quyền phát biểu, nhưng Nam đã nhanh hơn một nhịp. Không để cho bất kỳ ai kịp tung ra những đòn phủ đầu về thủ tục hành chính, Nam bước thẳng tới vị trí dành cho chuyên gia tư vấn kỹ thuật ở cạnh bàn, đặt chiếc cặp nhôm chuyên dụng lên mặt gỗ gõ đỏ. Hai tiếng "tách" khô khốc của ổ khóa kim loại vang lên đanh gọn trong không gian tĩnh mịch như tiếng búa gõ định đoạt của một phiên tòa.

— Thưa Hội đồng thừa kế và đại diện pháp lý, — Nam cất giọng điềm tĩnh, âm lượng vừa đủ nghe nhưng dứt khoát, lập tức thu hút mọi ánh nhìn hoang mang lẫn nghi ngại về phía mình. — Trước khi xem xét bất kỳ đề xuất chuyển nhượng, thương mại hóa hay phương án cơ cấu nợ nào của các bên liên quan, tôi có trách nhiệm trình bày Báo cáo giám định kỹ thuật bổ sung liên quan đến vật thể được thu giữ trong hộp gỗ trắc niêm phong tại phòng tranh vào ngày mở di chúc.

Khang khẽ nhếch mép, khóe miệng giật giật toan buông một lời mỉa mai cắt ngang, nhưng Nam hoàn toàn không cho ông ta cơ hội hít thở. Anh rút ra tập hồ sơ dày bốn mươi trang được đóng gáy cẩn thận, chia làm ba phần riêng biệt và đẩy chuẩn xác về phía luật sư Thu, bà Trương Thanh Mai và Trương Minh Khang.

— Kết luận giám định vật lý không can thiệp bước một, được thực hiện dưới sự chứng kiến đầy đủ của luật sư Nguyễn Hoài Thu và cô Trương Bảo Châu, đã khẳng định tấm vóc lấy ra từ hộp gỗ trắc sau khi cắt niêm chì không phải là tác phẩm nguyên bản của họa sĩ Trương Diệp. Đó là một bản thế chỗ được chế tác vội vã. Hôm nay, chúng tôi cung cấp đầy đủ chuỗi chứng cứ kỹ thuật để định danh chính xác người đã tạo ra nó và nguồn gốc xuất xứ của từng lớp vật liệu ngụy tạo.

Nam với tay bật chiếc máy chiếu mini cầm tay đặt trên góc bàn. Một luồng ánh sáng xanh lam phóng thẳng lên tấm phông trắng treo phía sau lưng luật sư Thu, làm hiện rõ chuỗi hình ảnh chụp hiển vi quang học với độ phóng đại cực lớn.

— Xin mọi người chú ý vào ảnh chụp macro 50x của mép vát mặt sau tấm vóc giả, — Nam dùng đầu bút laser chỉ vào một vệt sáng trên màn hình. — Vết vát mép góc 45 độ ở cạnh đáy để lại các khía bán nguyệt lặp lại với chu kỳ cơ học chính xác là 1,2 milimet. Đây tuyệt đối không phải là vết cắt của dao bào công nghiệp hay lưỡi cưa lọng hiện đại, mà là dấu vết độc nhất vô nhị của một con dao gọt vóc lưỡi cong rèn thủ công bằng thép nhíp xe lửa phế liệu. Dấu vết này trùng khớp tuyệt đối, từ biên độ mẻ vi mô trên sống lưỡi đến góc vát tiếp xúc, với con dao hiện vật thu thập tại xưởng chế tác của thợ phục chế Mai Quốc Huy tại đường Bình Lợi, quận Bình Thạnh trong quá trình chúng tôi thẩm định hiện trường tuần trước.

Trong phòng họp bắt đầu vang lên tiếng xì xào to nhỏ của hai người đại diện các nhánh họ xa. Khang siết chặt hai bàn tay lại thành nắm đấm, những đường gân xanh nơi thái dương giật phập phồng dưới lớp da mỏng.

— Thứ hai, — Nam tiếp tục, giọng nói rành rẽ từng chi tiết chuyên môn, không hề có một gợn dao động cảm xúc, — bạc lá sử dụng trên bề mặt bản vóc này là loại bạc lá công nghiệp cắt bằng máy có kích thước 10,9 x 10,9 centimet, phủ bóng bề mặt bằng hợp chất tổng hợp chứa dung môi butyl acetate có gốc dầu hỏa bay mùi nồng nặc khi chịu tác động nhiệt nhẹ. Cố danh họa Trương Diệp trong toàn bộ sự nghiệp làm tranh sơn mài của mình chưa bao giờ sử dụng loại vật liệu này. Toàn bộ các tác phẩm của ông từ năm 1975 trở đi đều sử dụng bạc quỳ Kiêu Kỵ đập tay truyền thống có khổ chuẩn 9,5 x 9,5 centimet, dùng sơn cánh gián tự nhiên để cầm màu và lên nước thời gian.

Nam dừng lại một nhịp, thong thả mở chiếc cặp da bảo ôn, cẩn thận dùng găng tay nhấc cuốn sổ công nhật bọc vải gai màu nâu đất đặt lên mặt bàn trước sự chứng kiến của mọi người. Anh lật mở từng trang giấy dó ố vàng mang mốc thời gian tháng 4 năm 1984:

— Đây là cuốn Sổ xuất nhập vật tư và định mức nguyên liệu năm 1984 mà chúng tôi vừa thu hồi trực tiếp từ kho lưu trữ bến Cẩm Phô, Hội An rạng sáng nay. Dòng thứ mười bốn ghi rõ: xuất năm mươi hộc vỏ trứng vịt thả đồng Thu Bồn và ba mươi thếp bạc quỳ chuẩn cho 'cơ sở A.-D.' để xử lý bề mặt cho ba bức tranh đầu tiên trong bộ mười hai bức. Kỹ thuật mài than xoan, lớp hom đất phù sa và độ dày lớp vỏ trứng tự nhiên từ 0,35 đến 0,5 milimet ghi nhận trong sổ kho Hội An hoàn toàn đồng nhất với cấu trúc của bức tranh thứ mười ba thật được ghi nhận trong ảnh tư liệu kiểm kê ban đầu, và trái ngược hoàn toàn với tấm vóc giả của Mai Quốc Huy. Bức tranh trong hộp niêm phong là một sự ngụy tạo có tính toán kỹ lưỡng nhằm che đậy hành vi chiếm đoạt bức tranh thật, chứ không phải một sai sót hay nhầm lẫn ngẫu nhiên trong quá trình bàn giao di sản.

Nam dứt lời, căn phòng họp rơi vào một khoảng lặng nặng nề như chì. Tiếng máy điều hòa rù rì càng làm nổi bật sự ngột ngạt của những hơi thở dồn dập. Ánh mắt của luật sư Nguyễn Hoài Thu sáng lên vẻ sắc sảo sau tròng kính; bà cúi xuống ghi nhanh vài dòng vào biên bản phiên họp. Trong khi đó, bà Trương Thanh Mai khẽ thở phào một hơi dài, một bàn tay đưa lên ngực áo như thể vừa trút bỏ được một tảng đá đè nặng bấy lâu.

Nhưng sự im lặng đó chỉ kéo dài chưa đầy năm giây.

Một tiếng cười khẩy khô khốc vang lên từ phía Trương Minh Khang. Ông ta đẩy mạnh chiếc ghế bọc da ra phía sau, phát ra một âm thanh chói tai trên sàn đá hoa cương, rồi hai tay chống mạnh xuống mặt bàn gỗ gõ đỏ. Khang chồm người về phía trước, ánh mắt vằn tia máu quét qua từng người trong phòng với một vẻ đắc thắng kỳ quái, bệnh hoạn.

— Báo cáo rất công phu, thưa cậu Nam! — Khang cao giọng, âm thanh the thé cố tình bóp méo từng câu chữ vừa được trình bày. — Mọi người ngồi đây nghe rõ cả rồi chứ? Chính chuyên gia giám định độc lập do đích thân cô cháu gái cưng Trương Bảo Châu mời từ ngoài kia về vừa long trọng tuyên bố trước toàn thể Hội đồng thừa kế: tấm tranh nằm trong két sắt, tấm tranh duy nhất nằm trong hộp gỗ trắc niêm phong có biên bản bàn giao của cha tôi trước lúc nhắm mắt... là đồ giả! Một bản sao chép rẻ tiền của một thằng thợ phục chế hạng bét nào đó ở xó xỉnh Bình Lạnh!

Khang quay phắt sang phía luật sư Thu, hai tay vung mạnh lên không trung như một diễn viên kịch nghệ đang cố diễn nốt màn cao trào:

— Vậy thì logic pháp lý ở đây là gì? Hỡi các vị bô lão của dòng họ Trương, logic ở đây là chẳng có bức tranh thứ mười ba nào trên cõi đời này cả! Cái gọi là 'Người Giữ Nền', cái gọi là 'bức tranh chìa khóa' chứa đựng di sản bí mật của dòng họ chỉ là một lời đồn thổi thất thiệt không hơn không kém! Một ảo ảnh do cha tôi lúc lâm chung mê sảng nói ra trong cơn bạo bệnh, hoặc tệ hại hơn nữa, là một trò bịp bợm do những kẻ cơ hội dựng lên nhằm mục đích phong tỏa khối tài sản hợp pháp của gia đình họ Trương suốt cả một tuần lễ vừa qua!

Sắc mặt Khang đỏ bừng vì kích động, mồ hôi rịn ra nhễ nhại trên trán khiến cặp kính gọng vàng trượt xuống sống mũi:

— Tôi nhắc lại cho Hội đồng và luật sư nhớ: ngày hôm nay là ngày thứ bảy sau tang lễ. Theo đúng tinh thần của Văn bản thỏa thuận phụ lục năm 2018 do chính cha tôi ký duyệt trước công chứng, nếu sau bảy ngày không thể xác lập được sự tồn tại hợp pháp và thực tế của bức tranh thứ mười ba, thì toàn bộ điều khoản ràng buộc về Quỹ Diệp Sơn sẽ lập tức mất hiệu lực thi hành! Bộ mười hai bức tranh sẽ quay trở về diện tài sản thừa kế thông thường theo luật định, thuộc quyền định đoạt của các đồng thừa kế!

Khang vơ lấy tập tài liệu bìa da từ chiếc cặp cá nhân của mình, ném mạnh xuống giữa bàn họp, làm bật tung vài tờ giấy A4 bay là là trước mặt bà Mai:

— Tôi yêu cầu luật sư Thu lập tức bãi bỏ lệnh phong tỏa phòng tranh ngay trong phiên họp này! Hiện tại, khoản vay bảo lãnh tài chính doanh nghiệp của gia đình tại ngân hàng đang đối mặt với việc bị phát mãi tài sản thế chấp ngay trong chiều nay. Thời gian không còn tính bằng ngày nữa, mà tính bằng từng giờ! Chúng ta không thể ngồi đây ôm chân một bóng ma không có thật để rồi cả dòng họ dắt tay nhau ra tòa phá sản! Tôi đã thông qua đại diện tài chính uy tín là anh Phạm Đức Lâm ở đây, kết nối thành công với một tổ chức văn hóa phi chính phủ và quỹ đầu tư nghệ thuật quốc tế có trụ sở tại Singapore. Họ sẵn sàng giải ngân ngay lập tức để mua lẻ ba bức tranh đầu tiên trong bộ sưu tập: *Khởi sinh*, *Phố rêu*, và *Thương cảng*. Bán ba bức này, chúng ta có đủ tiền thanh toán toàn bộ nợ nần gốc lãi, giải chấp toàn bộ nhà đất, và giữ lại chín bức còn lại cho con cháu dòng họ. Đây là con đường sống duy nhất của họ Trương vào lúc này!

Không khí trong phòng họp lập tức dậy sóng dữ dội. Những người họ hàng lớn tuổi ngồi ở mép bàn bắt đầu thì thào to nhỏ, những cái đầu gật gù đồng tình trước áp lực tài chính nhãn tiền mà Khang vừa vạch trần. Khoản nợ hơn ba mươi tỷ đồng treo lơ lửng trên đầu dòng họ với những giấy báo nợ đỏ chót rõ ràng có sức nặng khủng khiếp hơn bất kỳ giá trị tinh thần hay tính toàn vẹn nghệ thuật trừu tượng nào.

Đúng lúc những tiếng bàn tán bắt đầu râm ran thành một làn sóng áp đảo, Phạm Đức Lâm khẽ hắng giọng.

Tiếng động rất nhỏ, chỉ như một tiếng thở dài nhẹ tênh, nhưng lạ lùng thay lại dập tắt ngay tức khắc mọi lời xì xào. Lâm thong thả đứng dậy. Ông ta cài lại chiếc cúc áo vest trên cùng bằng một động tác chuẩn xác, vuốt phẳng nếp gấp của chiếc cà vạt lụa rồi nở một nụ cười hòa nhã, lịch thiệp—nụ cười tràn đầy sự tự tin và bề trên của một kẻ nắm giữ quyền lực tối thượng của đồng tiền.

— Thưa bà Thanh Mai, thưa luật sư Thu và quý vị thành viên trong Hội đồng thừa kế, — Lâm cất lời, chất giọng trầm ấm, truyền cảm và tròn vành rõ chữ như một phát thanh viên kỳ cựu trên sóng truyền hình. — Tôi xuất hiện ở đây hôm nay không chỉ với tư cách là người điều hành sàn đấu giá Lam Thành, mà còn là một cố vấn tài chính được ủy thác độc quyền bởi anh Trương Minh Khang. Tôi hoàn toàn thấu hiểu và trân trọng sự nhạy cảm sâu sắc của gia đình đối với các tác phẩm của cố danh họa Trương Diệp. Nhưng thực tế thị trường là một cỗ máy vận hành lạnh lùng, không có chỗ cho cảm xúc ủy mị.

Lâm mở chiếc cặp da đồng sáng loáng bên cạnh, rút ra một văn bản in trên giấy dập vân nổi có đóng dấu niêm phong màu đỏ tươi của một ngân hàng ngoại quốc có chi nhánh tại trung tâm Quận 1:

— Đây là Cam kết bảo lãnh giá sàn không hủy ngang. Đối tác chiến lược của chúng tôi tại Singapore cam kết định giá tối thiểu cho ba tác phẩm thời kỳ đầu là sáu triệu đô la Mỹ—tương đương gần một trăm năm mươi tỷ đồng Việt Nam. Một con số kỷ lục, vượt xa mọi mức giá gõ búa công khai của mỹ thuật Việt Nam từ trước đến nay trên thị trường quốc tế. Khoản tiền này không chỉ xóa sạch ngay lập tức khoản nợ ba mươi tỷ của anh Khang, giải phóng các bất động sản đang bị đe dọa kê biên, mà sau khi trừ hết chi phí pháp lý, nó còn để lại cho mỗi nhánh thừa kế một nguồn tài chính khổng lồ để an dưỡng tuổi già và tái đầu tư sinh lời.

Lâm liếc mắt nhìn sang phía Nam, nụ cười trên môi thoáng chút giễu cợt đầy trịch thượng:

— Một chuyên gia giám định giỏi, thưa cậu Nam, là người biết phân biệt rạch ròi giữa giá trị hiện thực của thương trường và những giả thuyết lãng mạn trong phòng thí nghiệm. Cậu đã chứng minh bức tranh trong hộp là giả, nghĩa là về mặt pháp lý và thực tiễn, chuỗi tranh dừng lại ở con số mười hai. Không hơn, không kém. Và nếu mười hai bức tranh có thể cứu vãn cả một gia tộc danh giá khỏi bờ vực sụp đổ và mất mặt trước xã hội, thì việc tách ba bức đầu tiên để giao dịch là một quyết định tài chính hoàn hảo nhất, nhân văn nhất mà bất kỳ nhà quản lý di sản sáng suốt nào cũng phải lựa chọn.

Những lời đường mật, sắc sảo của Lâm như một liều thuốc mê rót thẳng vào tai những người thừa kế đang hoang mang tột độ. Một người chú họ lớn tuổi ngồi sát cạnh bà Mai bắt đầu sốt ruột, nghiêng người thì thào thúc giục:

— Thanh Mai à, hay là ký đi em... Nợ nần ngân hàng ngoài kia réo rắt từng ngày từng giờ, người ta siết nhà thì mẹ con em ở đâu? Giữ khư khư mười hai bức để làm gì khi cơm không có mà ăn...

— Đừng nghe những lời đường mật của kẻ buôn tranh giả!

Tiếng quát đanh thép của Trương Bảo Châu xé toạc không gian ngột ngạt của căn phòng. Cô đứng bật dậy, hai bàn tay đập mạnh xuống mặt bàn khiến những chiếc tách sứ khẽ nảy lên, kêu lách cách. Đôi mắt cô bừng bừng ngọn lửa giận dữ, gương mặt cương nghị, sắc sảo không hề có một chút e dè hay nao núng trước vẻ bệ vệ, đạo mạo của Phạm Đức Lâm.

Châu không thèm liếc nhìn người cậu ruột đang sững sờ, cô bước vòng qua mép bàn, tiến thẳng tới đối diện với Phạm Đức Lâm. Bàn tay cô thọc sâu vào túi áo khoác, rút ra một xấp ảnh chụp kỹ thuật số khổ A4 bóng loáng và quẳng thẳng vào trước ngực áo của ông ta, khiến những tờ ảnh rơi lả tả xuống mặt bàn da thuộc:

— Ông Lâm, ông nói về tính minh bạch và giá trị hiện thực sao? Vậy thì xin ông giải thích cho cả Hội đồng thừa kế ở đây nghe xem, bức tranh sơn mài khổ lớn mang tên *Bến sông chiều* mà sàn Lam Thành của ông đang chào bán kín cho các nhà sưu tập tư nhân quốc tế với giá 1,2 triệu đô la Mỹ, được ông quảng bá rầm rộ trên các catalog giới hạn là 'kiệt tác thất lạc thời kỳ Hội An năm 1984 của Trương Diệp'... thực chất là cái gì?

Nụ cười lịch thiệp trên môi Phạm Đức Lâm thoáng cứng đờ lại trong tích tắc. Một tia kinh ngạc và cảnh giác lóe lên sau đáy mắt, nhưng ông ta lập tức siết nhẹ quai hàm, lấy lại vẻ điềm nhiên như không có chuyện gì xảy ra:

— Đó là một giao dịch thương mại độc lập của một khách hàng ký gửi bảo mật tại sàn Lam Thành, hoàn toàn không liên quan đến phiên họp gia tộc nội bộ ngày hôm nay, thưa cô Châu. Đừng cố đánh tráo khái niệm.

— Không liên quan sao? — Châu cười lạnh, giọng cô vang lên sang sảng giữa căn phòng họp tĩnh mịch, sắc lẹm từng câu từng chữ như lưỡi dao rạch vào bức màn dối trá. — Báo cáo quang phổ UV và ảnh chụp vi mô mà anh Nam và tôi vừa thực hiện tại Hội An chứng minh rõ ràng: toàn bộ lớp vỏ trứng cẩn trên bức *Bến sông chiều* đó có độ dày chỉ 0,18 milimet, bề mặt bị bào mòn nhân tạo bởi dung dịch axit clohydric nồng độ thấp để tẩy sạch màng sinh học và được ép phẳng bằng máy lăn cơ khí! Đó là loại vỏ trứng gà công nghiệp vỏ trắng chỉ bắt đầu được các trang trại chăn nuôi quy mô lớn sản xuất đại trà tại Việt Nam sau năm 2000!

Châu dùng ngón tay ấn mạnh xuống xấp ảnh chụp hiển vi quang học, nơi các mảng phát quang màu lam nhạt dưới tia cực tím hiện lên rõ mồn một từng vết nứt giả tạo:

— Ông đã dùng vỏ trứng công nghiệp thời kỳ hiện đại để ngụy tạo một bức tranh mang niên đại 1984! Ông câu kết với thợ làm bản sao Mai Quốc Huy để tạo ra một 'mẫu chuẩn sai lệch' trên thị trường, nhằm mục đích gì? Nhằm mục đích thuyết phục giới phê bình và các nhà sưu tập rằng tranh của ông ngoại tôi thời kỳ đó có kỹ thuật vóc mỏng manh, bề mặt rời rạc, từ đó hợp thức hóa việc xé lẻ bộ mười hai bức tranh này ra để bán từng mảnh cho mạng lưới tiêu thụ của ông! Ông đóng vai trò môi giới tài chính cho cậu Khang, nhưng thực chất là giăng ra một cái bẫy siết nợ ngầm để cướp trắng ba bức tranh đầu tiên với giá rẻ mạt, rồi dùng chính các bản sao công nghiệp của Mai Quốc Huy để đánh tráo nốt phần còn lại của bộ sưu tập!

Một tiếng nổ như sét đánh ngang tai giữa phòng họp.

Sắc mặt của Phạm Đức Lâm từ bình thản, trịch thượng chuyển sang trắng bệch, rồi xám ngắt như tro tàn chỉ trong vài giây ngắn ngủi. Bàn tay đang cầm chiếc bút máy Montblanc mạ vàng của ông ta khẽ run lên, không thể kiểm soát. Những chứng cứ vật lý cụ thể—độ dày 0,18 milimet, dung dịch axit clohydric, phản xạ huỳnh quang tia UV—hoàn toàn không phải là những suy đoán cảm tính vu vơ của một cô cháu gái bồng bột, mà là những thông số giám định tư pháp chuẩn xác, có thể lôi bất kỳ nhà điều hành đấu giá danh tiếng nào ra trước vành móng ngựa vì tội danh lừa đảo thương mại nghệ thuật có tổ chức.

— Cô... cô ăn nói hàm hồ! — Khang hoảng hốt đỡ lời cho Lâm, nhưng giọng ông ta đã lạc hẳn đi, run rẩy và đứt quãng trong sự mất kiểm soát tột độ. — Đó là chuyện kinh doanh của sàn Lam Thành! Không có căn cứ pháp lý nào để cô vu khống...

— Căn cứ pháp lý nằm ở đây! — Luật sư Nguyễn Hoài Thu bất ngờ gõ mạnh chiếc bút lông dầu xuống mặt bàn gỗ.

Âm thanh đanh gọn vang lên như một phát súng lệnh, chấm dứt hoàn toàn sự hỗn loạn đang bùng phát. Người phụ nữ đại diện cho luật pháp từ tốn đẩy gọng kính lên sống mũi, ánh mắt bà nhìn thẳng vào Trương Minh Khang và Phạm Đức Lâm với một sự nghiêm khắc và uy quyền tuyệt đối.

— Căn cứ vào các chứng cứ kỹ thuật do giám định viên Quách Nhật Nam và kỹ sư phục chế Trương Bảo Châu vừa xuất trình, — Luật sư Thu dõng dạc tuyên bố, giọng nói vang rền khắp căn phòng lớn, — việc bức tranh trong hộp gỗ trắc bị đánh tráo bằng một bản sao không đồng nghĩa với việc bức tranh thứ mười ba không tồn tại trong thực tế. Trái lại, các dấu vết công cụ đặc thù, vật liệu bạc quỳ Kiêu Kỵ truyền thống và hồ sơ xuất kho năm 1984 tại bến Cẩm Phô là chuỗi chứng cứ vật chất khẳng định bức tranh nguyên bản đã từng hiện hữu và hiện đang bị chiếm đoạt bất hợp pháp trong một chuỗi hành vi có dấu hiệu tội phạm hình sự.

Bà Thu lật mở tập văn bản quản lý tạm thời di sản đã được niêm phong bởi Tòa án nhân dân thành phố:

— Điều 4, Khoản 2 của Quy chế quản lý di sản Trương Diệp quy định rõ: Trong thời gian tiến hành các biện pháp xác minh tính toàn vẹn của bộ sưu tập, mọi hành vi làm thay đổi hiện trạng, phân tán, chuyển nhượng hoặc ký kết hợp đồng thương mại liên quan đến bất kỳ tác phẩm nào trong bộ mười hai bức đều bị nghiêm cấm tuyệt đối. Hơn thế nữa, báo cáo chuyên môn của chuyên gia Võ Khánh Linh và giám định viên Quách Nhật Nam đã chỉ rõ: bộ mười hai bức tranh tạo thành một hệ thống quang học elip tuần hoàn khép kín, có mối liên kết hữu cơ không thể tách rời về đường chân trời và góc chiếu sáng 35 độ. Việc tách rời ba bức tranh đầu tiên không đơn thuần là một giao dịch thương mại dân sự, mà là hành vi cố ý hủy hoại tính toàn vẹn của một di sản văn hóa đã được đăng ký bảo tồn cấp quốc gia.

Bà Thu ngẩng đầu lên, ánh mắt sắc như thép nhìn thẳng vào gương mặt đang xám xịt của Khang:

— Do đó, với tư cách là người quản lý di chúc và đại diện pháp lý duy nhất được pháp luật công nhận đối với toàn bộ di sản Trương Diệp, tôi chính thức bác bỏ toàn bộ yêu cầu bãi bỏ lệnh phong tỏa của ông Trương Minh Khang. Tôi tuyên bố gia hạn lệnh cấm chuyển nhượng, cấm tiếp cận và cấm can thiệp vật lý đối với toàn bộ mười hai bức tranh gốc thêm ba mươi ngày kể từ hôm nay!

— Bà không có quyền làm thế! — Khang gào lên, mặt mày méo xệch vì tuyệt vọng, nước bọt bắn ra mép bàn. — Chiều nay khoản nợ ba mươi tỷ sẽ đáo hạn! Ngân hàng sẽ phát mãi trụ sở công ty! Tôi sẽ phá sản! Dòng họ này sẽ mất hết sạch danh dự và thể diện!

— Danh dự của dòng họ Trương không thể cứu vãn bằng cách tiếp tay cho việc phát tán tranh giả và xé nát tâm huyết cả đời của cha ông, — Luật sư Thu đáp lại, thanh âm lạnh buốt như băng tuyết. — Nếu ông Khang tiếp tục có dấu hiệu cấu kết với các bên thứ ba nhằm mục đích tẩu tán hiện vật đang tranh chấp, tôi sẽ lập tức chuyển toàn bộ hồ sơ trích xuất camera an ninh phòng tranh cùng các chứng cứ làm giả vật liệu sang Cơ quan Cảnh sát Điều tra Công an Thành phố Hồ Chí Minh ngay trong sáng nay.

Phạm Đức Lâm hít một hơi thật sâu. Lồng ngực ông ta phập phồng sau lớp vải vest đắt tiền. Sự lão luyện và nhạy bén của một con cáo già trên thương trường giúp ông ta nhận ra ván cờ này đã hoàn toàn đảo chiều một cách không thể cứu vãn. Tiếp tục nán lại đây đôi co không chỉ vô ích mà còn có thể kéo danh tiếng của sàn Lam Thành cùng bản thân ông ta vào một cuộc khủng hoảng pháp lý và điều tra hình sự chết người.

Lâm khẽ cúi đầu chào luật sư Thu và bà Mai, gương mặt đã lấy lại vẻ lạnh lùng vô cảm thường thấy:

— Nếu Hội đồng thừa kế đã có quyết định pháp lý dứt khoát như vậy, sàn Lam Thành xin phép rút lại toàn bộ cam kết bảo lãnh giá sàn. Chúc gia đình sớm giải quyết ổn thỏa các vướng mắc nội bộ.

Nói xong, Lâm xách chiếc cặp da đồng, quay người rảo bước rời khỏi phòng họp mà không thèm nhìn lại Minh Khang lấy một lần. Cánh cửa gỗ dày đóng lại sau lưng ông ta với một tiếng cạch dứt khoát.

Khang đứng trơ trọi giữa phòng, hai vai sụp xuống thảm hại, đôi mắt dại đi như một kẻ vừa rơi thẳng xuống đáy vực sâu. Những người họ hàng xung quanh bắt đầu vội vã thu dọn giấy tờ, lảng tránh ánh mắt cầu cứu của ông ta và lần lượt tìm cớ rời khỏi căn biệt thự trong sự im lặng lén lút.

Cuộc họp kết thúc trong một bầu không khí hỗn loạn, nặng nề và cay đắng của sự đổ vỡ.

***

Trong khi Nam đang ở lại bàn họp để cùng luật sư Thu rà soát và hoàn tất các chữ ký vào biên bản ghi nhận hiện trường cùng lệnh gia hạn phong tỏa, Bảo Châu bước ra hành lang để hít thở chút không khí. Lồng ngực cô tức nghẹn, đầu óc vẫn còn ong ong sau cuộc chạm trán nảy lửa.

Bất chợt, một bàn tay gầy gò, lạnh ngắt khẽ chạm vào cổ tay cô từ phía sau.

Châu giật mình quay lại. Là mẹ cô—bà Trương Thanh Mai.

Gương mặt bà Mai nhợt nhạt, những nếp nhăn nơi khóe mắt và khóe miệng dường như hằn sâu hơn sau cơn bão táp vừa diễn ra trong phòng họp. Bà không nói một lời nào, chỉ khẽ đưa một ngón tay gầy guộc lên môi ra hiệu giữ im lặng tuyệt đối, rồi kéo nhẹ tay Châu đi về phía cuối hành lang tối, bước vào căn phòng lưu niệm nhỏ của gia đình nằm nép mình khuất dưới chân cầu thang gỗ dẫn lên gác lửng.

Căn phòng lưu niệm phảng phất mùi gỗ long não cũ kỹ, mùi dầu bóng và mùi giấy ẩm mốc của thời gian. Nơi đây chất đầy những giá sách gỗ chứa các ấn phẩm mỹ thuật từ thập niên 1970, những chiếc cọ vẽ đã rụng gần hết lông, mòn vẹt của Trương Diệp, và hàng chục bức ảnh gia đình đen trắng chụp qua nhiều thời kỳ sáng tác thăng trầm của ông.

Bà Mai cẩn thận cài then cửa gỗ bên trong. Đôi vai bà khẽ run lên bần bật, như thể chút sức lực gượng gạo cuối cùng giúp bà đứng vững suốt từ sáng đến giờ đã hoàn toàn tan biến.

— Mẹ... — Châu khẽ gọi, giọng cô chùng xuống khi nhìn thấy nét mặt tiều tụy, đau đớn của mẹ mình. — Mẹ không sao chứ? Mọi chuyện đã tạm ổn rồi. Cậu Khang đã đi quá xa, mẹ đừng tự dằn vặt mình nữa...

— Không phải chuyện của cậu Khang, Châu à, — Bà Mai nghẹn ngào, giọng nói thì thào run rẩy chỉ đủ cho hai mẹ con nghe thấy trong không gian chật hẹp. — Cậu con chỉ là một kẻ mù quáng vì tiền bạc, danh vọng hão huyền và những món nợ ngập đầu. Nhưng mẹ... mẹ mới chính là người mang tội lỗi lớn nhất với ông ngoại con và với những người thợ năm xưa.

Bà Mai bước chầm chậm tới chiếc tủ kính nhỏ góc phòng, nơi trưng bày những bức ảnh đen trắng thời trai trẻ của Trương Diệp khi ông còn làm việc ở miền Trung. Bàn tay run rẩy của bà đưa vào túi áo khoác len, rút ra một mẩu giấy nhỏ gấp làm tư, mép giấy đã sờn rách, ố vàng và giòn vụn vì thời gian bốn mươi năm đè nặng.

Bà quay lại, cầm lấy bàn tay của Bảo Châu, đặt mẩu giấy vào lòng bàn tay con gái và siết chặt lại. Nét mặt bà lúc này tràn đầy sự dằn vặt, đau đớn khôn cùng và một nỗi hổ thẹn đã bị chôn chặt dưới đáy lòng suốt mấy chục năm trời:

— Mẹ đã giữ cái này suốt bốn mươi năm qua, — Nước mắt bà Mai ứa ra, lăn dài trên đôi gò má gầy gò, rơi xuống mu bàn tay con gái. — Từ cái ngày ông ngoại con từ giã xưởng tranh bên bờ sông Hương để quay trở về Sài Gòn... Mẹ đã vô tình nhìn thấy bức thư ông viết cho người phụ nữ ấy. Mẹ đã nhìn thấy những dòng chữ ông xin lỗi trong tuyệt vọng vì sự hèn nhát của mình, vì đã để cho danh tiếng cá nhân của một người họa sĩ nuốt chửng công sức mồ hôi của cả một xưởng thợ... Mẹ đã sợ hãi, Châu à. Mẹ sợ rằng nếu sự thật này lộ ra ngoài, danh tiếng lẫy lừng của gia đình họ Trương sẽ sụp đổ hoàn toàn, người ta sẽ phỉ nhổ, sẽ nói ông ngoại con chỉ là một kẻ cắp tên tuổi, cắp công sức của người khác...

Bảo Châu bàng hoàng mở mẩu giấy gấp nhỏ ra.

Dưới ánh sáng vàng nhạt tù mù của ngọn đèn bàn cổ kính, hiện lên dòng chữ viết tay bằng mực tím đã phai màu theo năm tháng, nét chữ thanh mảnh, cứng cỏi và vô cùng dứt khoát—một nét chữ mà Châu nhận ra ngay lập tức, bởi nó giống hệt nét chữ trên những dòng ghi chú ngoài phong bì lưu trữ cũ kỹ trong két sắt của ông:

*“Nhà lưu trữ mỹ thuật bên sông Hương — Số 14 đường Lê Lợi, TP. Huế. Ngăn tài liệu kỹ thuật số 4: Hồ sơ vóc nước ngọt và nhật ký ngâm rửa vóc xứ Truồi (1984–1985).”*

— Người phụ nữ tên An đó... — Châu thốt lên, cổ họng nghẹn đắng lại như có cát. — Bà ấy thực sự đã ở đó suốt thời gian ấy sao mẹ?

— Bà ấy đã dành trọn cả tuổi thanh xuân của mình để làm nền cho ông con tỏa sáng, — Bà Mai cúi gục đầu, hai giọt nước mắt nóng hổi rơi trúng mẩu giấy ố vàng. — Khi cuốn sổ kho ở Hội An ghi dòng chữ 'gửi tiếp ra xứ Truồi', không phải là gửi nguyên liệu buôn bán thông thường đâu con. Đó là nơi bà An đích thân mang những tấm vóc thô ra ngâm hàng tháng trời trong dòng nước ngọt của con sông Truồi để khử sạch tạp chất của đất phù sa, trước khi chuyển về nhà lưu trữ ở Huế để Trương Diệp đặt những lớp son đầu tiên lên mặt vóc. Toàn bộ trật tự treo tranh nguyên bản, toàn bộ bản kê công việc ghi nhận công sức thực sự của bà ấy và những người thợ làm nền... đều bị phong tỏa và cất giấu ở đó.

Bà Mai ngước nhìn con gái, đôi mắt đỏ hoe nhưng ánh lên một sự van nài khẩn thiết, đau đớn:

— Con và cậu Nam hãy đi Huế ngay đi. Đừng để Phạm Đức Lâm hay Người Giữ Bóng đến đó trước các con. Hãy tìm lại những gì thuộc về sự thật... Hãy thay mẹ, thay ông ngoại con, trả lại sự công bằng và danh dự cho họ.

Châu nắm chặt mẩu giấy trong lòng bàn tay, cảm nhận được hơi ấm và sức nặng vô hình của một món nợ đạo đức truyền qua hai thế hệ gia tộc. Cô gật đầu dứt khoát, ánh mắt kiên định nhìn mẹ:

— Con hứa với mẹ. Con sẽ không để bất kỳ ai bôi xóa sự thật thêm một lần nào nữa.

Khi cánh cửa phòng lưu niệm khẽ mở ra, Nam vừa ký xong những biên bản pháp lý cuối cùng với luật sư Thu và đang đứng đợi ở đầu hành lang, vai khoác chiếc túi đồ nghề chuyên dụng quen thuộc. Nhìn thấy Bảo Châu bước ra với mẩu giấy trên tay cùng ánh mắt kiên định, anh hiểu ngay rằng chặng tiếp theo của cuộc hành trình tìm kiếm sự thật đã chính thức mở ra.

Bảo Châu tiến lại gần Nam, khẽ giơ mẩu giấy nhỏ lên:

— Chúng ta có địa chỉ chính xác rồi, Nam. Nhà lưu trữ mỹ thuật bên sông Hương tại Huế. Chuyến tàu hay chuyến bay sớm nhất, chúng ta phải đi ngay trưa nay.

— Anh đã bảo văn phòng luật sư Thu đặt vé chuyến bay mười hai giờ ba mươi ra sân bay Phú Bài rồi, — Nam đáp, giọng anh trầm tĩnh nhưng ánh lên một sự quyết tâm cao độ. — Mọi thứ dụng cụ và giấy tờ cần thiết đã sẵn sàng.

Anh gật đầu chào bà Trương Thanh Mai đang đứng tựa vào khung cửa gỗ của phòng lưu niệm nhỏ. Bà Mai nhìn anh, đôi mắt đong đầy sự âu lo và những dằn vặt khôn nguôi của một người vừa tự tay tháo dỡ bức tường dối trá kiên cố của chính gia đình mình.

Trước khi Nam xoay người bước ra cửa lớn để cùng Châu lên chiếc xe đang nổ máy chờ sẵn ngoài sân, bà Mai bỗng bước thêm một bước vội vã, cánh tay gầy gò với ra níu nhẹ lấy vạt áo khoác của anh. Giọng bà run rẩy, nhỏ đến mức gần như bị tiếng gió xào xạc qua tán cây ngoài vườn nuốt chửng, nhưng từng âm tiết lại như khắc sâu vào tâm trí anh:

— Đừng để những người thợ phải chịu thêm một lần oan ức.