Bản Hợp Đồng Của Lòng Tin

Ánh mắt sắc sảo của bà Tư Lành dừng lại trên bản hợp đồng thuê nhà đã nhàu nát mép đặt giữa bàn, đối lập hoàn toàn với vẻ hân hoan vừa lắng xuống của ngày hội sách.

Gian phòng trước của tiệm Mộc còn vương vít hương cà phê Robusta rang củi đậm đặc, thứ khói đen ngậy quyện vào từng thớ gỗ thông chưa kịp khô kiệt, mùi xôi bắp mỡ hành béo bùi của mẹ con chị Thu Cúc còn lẩn khuất sau tấm rèm vải thô, và trên hết là thứ mùi thiêng liêng nhất vừa mới hiện diện: mùi mực in Typo Didot tươi rói, hăng nồng dầu lanh quyện chặt trong từng thớ giấy Bãi Bằng ngả sắc vàng ngà của một ngàn cuốn *Hồn Đất Phù Sa*. Trên chiếc bàn gỗ dài ghép bằng những thanh pallet được bào nhẵn và đánh dầu bóng cẩn thận, những vỏ đĩa sứ sứt mẻ đựng tàn bánh quy gai, mấy tách trà sen cạn đáy đọng lại những vệt ố màu hổ phách, cùng những mẩu giấy bao gói bìa Couche thừa thãi nằm im lìm dưới ánh đèn tuýp vàng ấm.

Ngoài hiên, bóng tối của buổi chập choạng Sài Gòn mùa hạ năm một chín chín sáu đang đổ sầm xuống lòng đường Trần Nhân Tôn. Tiếng còi xe máy Babetta nổ giòn lạch cạch nhả từng ngụm khói xanh, tiếng xích xe đạp khô dầu rít lên ken két trên mặt nhựa đường loang lổ sau cơn mưa chiều, và tiếng rao đêm trầm buồn của người gánh bánh chưng giò từ phía chợ An Đông vọng lại, tất cả như bị chặn đứng bên ngoài bậc thềm lát gạch tàu đã mòn vẹt mép.

Trong tiệm, không khí đặc quánh lại sau tiếng dằn mạnh của tờ giấy đã ngả vàng úa.

Bà Tư Lành vẫn ngồi thẳng lưng trên chiếc ghế đẩu bằng gỗ mít, hai bàn tay xương xẩu với những đường gân xanh nổi chằng chịt đan chặt vào nhau đặt ngang đầu gối. Khuôn mặt vuông vức sạm nắng của người đàn bà cả đời tích cóp từng đồng bạc gắt gao giữa chốn chợ trời không để lộ chút xao động nào trước vẻ sững sờ của mọi người. Chiếc áo bà ba dệt bằng lụa đũi màu tro xám cài cúc bấm kín tận cổ họng càng làm tăng thêm vẻ khô khốc, bất khả thương lượng toát ra từ vóc dáng người đàn bà góa bụa. Không để Tuệ Anh kịp mở lời nhằm xoa dịu bầu không khí đặc quánh, bà Tư thò những ngón tay khô ráp vào chiếc túi vải dù đeo chéo bên sườn—chiếc túi bạc màu đã mòn vẹt các góc, vốn là vật bất ly thân đựng sổ nợ và tiền thu hoa hồng mặt bằng của bà suốt hàng chục năm qua.

Bà rút phắt ra một phong bì dày cộp bằng thứ giấy xi măng thô ráp có in sẵn tiêu đề cùng con dấu tròn đỏ thẫm của một công ty dịch vụ nhà đất quận Nhất. Không chút chần chừ, bà lột phắt lá thư ngỏ đánh máy bên trong, dùng mu bàn tay vuốt phẳng phiu từng nếp gấp rồi đẩy mạnh sang phía Tuệ Anh, khiến tờ giấy trượt dài trên mặt gỗ, phát ra một tiếng soạt khô khốc.

"Cô coi đi. Tui không giấu giếm làm gì cho mang tiếng ép uổng con cháu người quen." Giọng bà Tư khàn đục nhưng rành rọt, từng lời thốt ra nện xuống nền gạch như búa gõ đe sắt. "Thằng Ba mối lái dắt người ta tới kiếm tui từ hồi trước bão, chiều nay nó lại tạt qua tiệm nước đầu hẻm réo tui thêm bận nữa. Bên công ty điện máy hàng bãi quận Nhất, họ muốn bao trọn mặt tiền này làm kho trung chuyển với cửa hàng bán tủ lạnh, máy giặt, dàn máy cassette nội địa Nhật bãi. Giá gốc căn nhà này cô Lan hồi xưa thuê có một triệu hai một tháng. Bên kia họ đặt thẳng lên bàn một triệu tám, nghĩa là cao hơn của cô một phần rưỡi. Họ chịu trả tiền mặt một cục tròn trĩnh một năm, không thiếu một cắc, lại chịu ký hợp đồng ba năm liền."

Bà Tư Lành dừng lại một nhịp lấy hơi, đôi mắt một mí sắc như dao cau ghim chặt vào từng nét mặt của Tuệ Anh, không bỏ sót một sự run rẩy hay biến chuyển nhỏ nhất:

"Thời buổi mở cửa, tấc đất tấc vàng. Đất mặt tiền Trần Nhân Tôn này vài tháng nữa giá còn đội lên trời. Tui là đàn bà goá bụa nuôi con, căn nhà này là mồ hôi nước mắt hương hỏa của ông già thằng Dũng để lại cho nó cưới vợ lập nghiệp, tui không thể nhắm mắt làm ngơ trước cả chục triệu bạc tiền mặt rải ra trước mắt. Hợp đồng của cô Lan ký hồi đó đã hết hạn từ đời tám hoánh, nợ cũ dây dưa suốt ba tháng ròng. Chiều nay tui sang đây, nói một lời dứt khoát: nếu tiệm Mộc không có phương án rõ ràng, sang tuần tui dọn nhà giao cho bên điện máy."

Một sự im lặng nghẹt thở bao trùm lấy gian tiệm, nặng nề đến mức người ta có thể nghe thấy cả tiếng tim đập thình thịch sau lồng ngực và tiếng vo ve yếu ớt của con thiêu thân đang lao đầu vào bóng đèn tròn treo lơ lửng.

Vĩnh đứng dựa lưng vào góc quầy bar gỗ, hai bàn tay siết chặt lấy chiếc giẻ lau bàn bằng vải xô đến mức những khớp ngón tay trắng bệch ra, từng đường gân trên mu bàn tay anh hằn lên cuồn cuộn. Quốc Dũng đứng tựa vào cây cột chịu lực bằng gỗ lim vừa mới gia cố sau cơn ngập, trán lấm tấm những giọt mồ hôi dầu dù quạt trần vẫn đang quay vù vù; anh ái ngại nhìn mẹ rồi lại đưa mắt nhìn Tuệ Anh, đôi môi mấp máy muốn mở miệng can ngăn nhưng lại nghẹn lại, bởi anh hiểu quá rõ tính khí sắt đá như gang của bà Tư một khi đã nhắc đến chuyện tiền bạc sòng phẳng và tương lai sinh nhai của gia đình. Ở góc đối diện, chị Thu Cúc co rúm người lại bên chiếc chõ xôi rỗng, hai bàn tay run rẩy kéo giật bé Hạnh nép sát vào vạt áo bà ba đen mỏng manh; hơi thở của đứa trẻ mười hai tuổi khẽ ngắt quãng vì một nỗi sợ hãi mơ hồ về việc mái nhà che chở những cuốn sách yêu thích của nó sắp sửa biến mất.

Thế nhưng, Lương Tuệ Anh không hề nao núng.

Cô đứng thẳng sau quầy gỗ thông mộc mạc, hai vai buông lỏng tự nhiên theo một tư thế phòng thủ vững chãi được tôi luyện qua hàng trăm phiên đàm phán hợp đồng căng thẳng ở thế kỷ hai mươi mốt. Ánh mắt cô điềm tĩnh lạ thường, trong veo và không một gợn sóng, đón nhận cái nhìn gay gắt như thiêu như đốt của bà chủ nhà. Ở tuổi hai mươi chín của thì tương lai năm hai không hai sáu, từng trải qua không biết bao nhiêu cuộc đấu trí cam go về bản quyền xuất bản, những đòn chèn ép chỉ số phát hành nghẹt thở và những toan tính thực dụng đến tàn nhẫn của kinh tế thị trường, Tuệ Anh hiểu sâu sắc một nguyên tắc vàng: trước một người coi trọng thực tế và đồng tiền sòng phẳng như bà Tư Lành, sự van nài lòng trắc ẩn, nước mắt thương vay hay việc lôi kỷ niệm nhớ ơn người đã khuất ra làm bình phong chỉ là thứ vũ khí vô dụng nhất. Thậm chí, nó sẽ biến bản thân cô thành một kẻ yếu thế, bất tài và đáng thương hại trong mắt đối phương.

Muốn giữ lấy Mộc, cô buộc phải nói chuyện bằng thứ ngôn ngữ duy nhất mà bà Tư tôn trọng và sợ hãi: số liệu chuẩn xác, năng lực tài chính có thật và sự minh bạch tuyệt đối.

Tuệ Anh kéo ngăn kéo bàn gỗ ra. Động tác của cô từ tốn, không hề có lấy một chút vội vã run rẩy nào làm lộ sự thất thế. Cô lấy ra một tập hồ sơ dày dặn được đóng gáy cẩn thận bằng chỉ dù màu chàm và một chiếc phong bì gấp bằng giấy nhật trình khổ lớn, các mép gấp được miết thẳng tắp. Cô bước vòng qua quầy bar, những bước chân trên nền gạch tàu vang lên đều đặn, rồi nhẹ nhàng đặt tập tài liệu xuống mặt bàn gỗ, ngay sát cạnh bức thư ngỏ đánh máy của bên môi giới điện máy quận Nhất.

"Cháu hiểu rất rõ áp lực và toan tính chính đáng của bà, thưa bà Tư," Tuệ Anh cất giọng. Âm sắc của cô trong trẻo nhưng đĩnh đạc, độ vang trầm tĩnh và chững chạc vượt xa cái vỏ bọc tuổi hai mươi sáu của thân xác mà cô đang nương náu. "Một triệu tám trăm ngàn mỗi tháng cùng một năm tiền cọc trả thẳng bằng tiền mặt là một món lợi rất lớn đối với căn nhà mặt tiền này. Đó là một lời đề nghị hấp dẫn, đủ sức làm xiêu lòng bất kỳ chủ nhà thực tế nào. Nhưng trước khi bà đặt bút ký với bên điện máy để nhận khoản tiền đó, cháu xin phép được trình bày với bà bức tranh tài chính thực tế của tiệm Mộc sau hơn một tháng vận hành vừa qua."

Cô đưa tay lật mở trang đầu tiên của tập hồ sơ. Dưới ánh đèn tuýp chiếu rọi trực diện, hiện ra những trang giấy kẻ ô li học trò vuông vức, các cột mục được kẻ bằng thước gỗ và mực xanh Cửu Long sắc nét, thẳng thớm theo đúng chuẩn mực của phương pháp hạch toán kế toán kép:

"Thưa bà, ngày đầu tiên cháu tỉnh dậy gánh vác tiệm Mộc, tiệm hoàn toàn mất thanh khoản. Trong hòm gỗ chỉ còn vài chục ngàn tiền lẻ rách nát, cùng món nợ ba tháng tiền thuê nhà ba triệu sáu trăm ngàn mà dì Lan chưa kịp thanh toán trước khi qua đời. Nhưng thay vì ngồi chờ chết, khóc lóc cầu xin sự thương hại hay bán tháo toàn bộ sách cũ làm giấy vụn cho vựa ve chai để tháo chạy, tiệm Mộc đã thực hiện tái cấu trúc toàn diện."

Đầu ngón tay thon dài của Tuệ Anh chỉ chuẩn xác vào cột thu chi đầu tiên, giọng nói rành rẽ từng chi tiết:

"Bà nhìn vào cột này: Tháng Năm vừa rồi, doanh thu từ việc phân loại và bán sách đại chúng vỉa hè đạt một triệu tám trăm ngàn đồng. Cháu đã không giữ lại một đồng nào cho tiêu dùng cá nhân mà thanh toán ngay cho bà một nửa nợ gốc vào đúng ngày ba mươi tháng Năm.

Bước sang tháng Sáu, dịch vụ thẻ thuê truyện thiếu nhi bắt đầu đi vào quỹ đạo, mang lại dòng tiền mặt đều đặn từ mười lăm đến hai mươi lăm ngàn đồng mỗi ngày, với hơn hai trăm đầu thẻ bạn đọc đang được duy trì ổn định. Dịch vụ Đặt sách theo yêu cầu và săn tìm các tài liệu chuyên khảo cũ cho giới nghiên cứu, giảng viên đại học đạt biên lợi nhuận ròng ba mươi lăm phần trăm. Góc cà phê phin gỗ pallet đóng góp ổn định ba mươi ngàn đồng mỗi ngày để phụ trợ chi phí mặt bằng. Và quan trọng nhất, hợp đồng phân phối độc quyền ba trăm cuốn *Hồn Đất Phù Sa* với Nhà sách Minh Châu chiều nay đã mang về một triệu hai trăm ngàn đồng tiền mặt, giúp cháu thanh toán dứt điểm toàn bộ chi phí sản xuất cho Xưởng in An Thành mà không phải nợ lại một đồng công in nào."

Bà Tư Lành hơi nheo đôi mắt một mí lại. Đôi con ngươi sắc bén, đùng đục màu thời gian của bà lướt chầm chậm qua từng con số cộng trừ ngay ngắn, những dòng ghi chú chi phí rõ ràng đến từng ngàn đồng mua đinh mười phân, mua dầu hỏa lau máy móc, tiền điện ba pha phục vụ đóng xén sách và tiền thế chân mua giấy Bãi Bằng. Là người buôn bán lọc lõi đất Sài Gòn, từng chứng kiến biết bao cảnh vỡ nợ, quỵt tiền, bà nhận ra ngay lập tức: đây tuyệt đối không phải là cuốn sổ ghi nợ nhăng cuội vẽ hươu vẽ vượn của những con buôn đang cơn bĩ cực, mà là sổ sách của một người thực sự làm ăn có phương pháp, nắm chắc dòng tiền và có một tầm nhìn xa rộng.

Tuệ Anh cầm chiếc phong bì giấy nhật trình lên. Những ngón tay cô thuần thục mở nắp gấp, rút ra một xấp tiền mặt dày dặn gồm những tờ tiền cotton và polymer đỏ au mệnh giá hai mươi ngàn và năm mươi ngàn đồng mới tinh, phẳng phiu như vừa bước ra từ két sắt ngân hàng, không hề có một nếp gấp xéo. Cô đặt xấp tiền xuống mặt bàn gỗ, đẩy nhẹ về phía bà Tư:

"Khoản nợ thuê nhà một triệu tám trăm ngàn còn lại của ba tháng cũ mà dì Mộc Lan để lại, hôm nay cháu xin thanh toán dứt điểm toàn bộ bằng tiền mặt tại chỗ. Kèm theo đó là ba mươi sáu ngàn đồng tiền điện nước tồn đọng của tháng vừa qua. Cháu không xin bà bớt một xu, cũng không nại cớ hoạn nạn sau cơn bão ngập để khất lần thêm một ngày nào nữa."

Tiếng xấp tiền mặt chạm nhẹ xuống mặt gỗ vang lên êm ru, nhưng sức nặng tâm lý của nó thì tựa như ngàn cân đá tảng nện thẳng vào bầu không khí đang căng như dây đàn.

Bà Tư Lành nhìn chăm chú vào xấp tiền đỏ au nằm ngay ngắn trước mắt mình. Đôi bàn tay xương xẩu đan trên đầu gối khẽ động đậy, những khớp xương ngón tay hơi run lên một nhịp rất khẽ. Đó là một triệu tám trăm ngàn tiền mặt thực tế. Tiền tươi thóc thật, cầm được trên tay, tiêu được ngay tức khắc để thanh toán các khoản chi tiêu gia đình, chứ không phải lời hứa hẹn viển vông nằm trên những con chữ đánh máy bóng bẩy của gã môi giới mặc âu phục xám.

"Món nợ cũ coi như xoá trắng," Tuệ Anh tiếp tục, ánh mắt cô nhìn thẳng vào sâu trong đồng tử của bà chủ nhà, không một chút chớp động hay e dè. "Còn về tương lai, cháu hiểu rất rõ mức giá một triệu hai trăm ngàn một tháng không còn phù hợp với thời giá thị trường năm một chín chín sáu. Tiệm Mộc xin đề xuất ký hợp đồng thuê mới có thời hạn năm năm, với mức giá khởi điểm điều chỉnh lên một triệu bốn trăm ngàn đồng một tháng cho năm đầu tiên, và mỗi hai năm sau đó sẽ tăng luỹ tiến mười lăm phần trăm theo trượt giá thị trường. Tiền thuê sẽ được thanh toán cố định vào ngày mùng năm hàng tháng bằng tiền mặt, bảo đảm dòng tiền ổn định cho bà mà không bao giờ phát sinh nợ xấu."

"Một triệu bốn?"

Bà Tư Lành nhếch mép, khóe miệng giật giật tạo thành một nụ cười mỉa mai quen thuộc của dân buôn bán. Giọng bà vẫn đanh lại, nhưng cái vẻ căng thẳng hung hãn nơi khóe mắt đã chùng xuống một cách rõ rệt:

"Cô tính toán nghe êm tai dữ he. Nhưng bên điện máy họ trả một triệu tám, cô trả một triệu bốn. Mỗi tháng tui mất đứt bốn trăm ngàn, một năm tui mất gần năm triệu bạc. Năm triệu bạc năm một chín chín sáu này mua được cả cây vàng SJC bốn số chín đó cô Tuệ Anh! Cô bảo tui bỏ cây vàng đó đi để lấy sự ổn định của cô sao? Cô lấy cái gì cụ thể để bù vào khoản chênh lệch gần năm triệu bạc đó cho tui?"

"Cháu lấy sự bảo toàn và gia tăng giá trị cho chính căn nhà cổ này để bù đắp, thưa bà Tư," một giọng nói trầm ấm, vang rền và đanh thép bất ngờ cất lên từ phía quầy bar.

Vĩnh bước ra, hai tay ôm một ống giấy can khổ A1 đã được vuốt phẳng mép. Ngay bên cạnh anh, Quốc Dũng cũng dứt khoát bước tới, đặt một chiếc hộp đồ nghề bằng tôn nặng trịch phát ra tiếng leng keng khô khốc của kìm búa lên chiếc ghế gỗ bên cạnh bàn.

"Má để con với anh Vĩnh nói cho má nghe điều này," Quốc Dũng mở lời. Gương mặt vuông vức lấm tấm mồ hôi của người thợ điện bậc năm lộ rõ vẻ cương quyết hiếm thấy trước mặt người mẹ độc đoán. "Má ham bốn trăm ngàn một tháng của bên điện máy, nhưng má có biết họ sẽ làm những gì với căn nhà này không? Chiều nay con đã lén ra tận bãi hàng của thằng Ba ở cư xá Lý Thường Kiệt dòm ngó. Họ chất đầy tủ lạnh mục nát, máy giặt cũ rỉ sét nặng hàng tấn. Để biến chỗ này làm kho chứa và xưởng sửa chữa, họ đòi đập bỏ toàn bộ vách ngăn bằng gỗ thông cổ, cạy tung sàn gạch bông thời Pháp để đổ bê tông chết, rồi khoan lỗ, đóng bu-lông công nghiệp vào các cột chịu lực."

Quốc Dũng đưa tay gõ mạnh lên thân cột lim:

"Căn nhà này ba xây từ năm một chín sáu mươi lăm, tường gạch đinh lõi rỗng vữa tam hợp, rầm gỗ dầu chịu lực đến nay đã hơn ba mươi năm tuổi. Đưa máy nén khí công nghiệp, đưa bình gas lạnh cùng tải trọng cơ khí nặng cả chục tấn rung lắc ngày đêm vào, con bảo đảm chưa đầy hai năm là lún móng, nứt toác toàn bộ tường bao! Hơi ẩm với dầu máy công nghiệp ngấm vào gạch thì mục hết cốt nhà. Lúc đó má có cầm mười triệu bạc ra cũng không cứu nổi cái nhà hương hỏa của ba để lại đâu má!"

Bà Tư Lành giật mình thót một cái, bờ môi mỏng khẽ run rẩy. Đánh vào nỗi sợ hỏng nhà, mất đi di sản duy nhất mà người chồng quá cố để lại chính là giáng một đòn chí mạng vào tử huyệt tâm lý của người đàn bà cả đời tôn thờ sự bền chắc của gia tộc.

Đúng lúc đó, Vĩnh trải rộng bản vẽ kỹ thuật lên mặt bàn gỗ. Tấm giấy can trong suốt với những nét vẽ mặt cắt bằng mực Tàu đen nhánh, thẳng tắp và chuẩn xác đến từng milimét hiện rõ dưới ánh đèn điện:

"Thưa bà Tư, đây là toàn bộ đề án bảo trì và gia cố kết cấu dài hạn cho căn nhà mà cháu và anh Dũng đã khảo sát, đo đạc và tính toán suốt ba đêm sau trận bão lụt vừa qua."

Ngón tay thon dài của chàng sinh viên kiến trúc lướt nhẹ qua từng chi tiết bản vẽ kỹ thuật, giọng anh khúc chiết và mạch lạc:

"Thay vì tác động tiêu cực, đục phá cốt nhà cũ, toàn bộ hệ giá sách của Mộc được chúng cháu thiết kế theo hệ kết cấu độc lập chịu lực hình chữ A bằng gỗ thông pallet bến Phú Định. Bốn góc chịu tải của từng khung giá được phân bổ trực tiếp xuống bốn đế bê tông đúc rời có lót đệm cao su dày hai phân, hoàn toàn triệt tiêu lực đẩy ngang lên các bức tường gạch rỗng già cỗi. Tường nhà bà sẽ không phải chịu thêm một mũi đinh hay một vết nứt nào.

Về phần mái, cháu đã tính toán lại toàn bộ khẩu độ và nâng độ dốc thoát nước từ mười hai độ lên mười tám độ, thay thế toàn bộ mè và xà gồ mục nát bằng thép hộp mạ kẽm do anh Dũng trực tiếp hàn hệ giằng chéo chữ X chịu bão. Còn đây là sơ đồ mạng lưới điện: toàn bộ đường dây điện âm tường bọc cao su lưu hóa từ thời Pháp đã lão hóa, có nguy cơ chập cháy cực cao, cháu và anh Dũng đã cô lập hoàn toàn. Anh Dũng đã trực tiếp lắp đặt lại hệ thống dây đôi Cadivi bọc cách điện hai lớp luồn trong ống ghen PVC chống cháy, đi kèm hai cầu dao tự động ngắt tải mười lăm am-pe độc lập cho gian trước và gian sau. Toàn bộ chi phí vật tư và nhân công nâng cấp này trị giá hơn một triệu năm trăm ngàn đồng, tiệm Mộc xin tự nguyện đóng góp toàn bộ vào căn nhà mà không đòi hỏi khấu trừ thêm một xu nào vào tiền thuê nhà hàng tháng."

Vĩnh ngẩng đầu lên, ánh mắt trong sáng, thẳng thắn của một người làm nghề đầy lòng tự trọng nhìn thẳng vào mắt người chủ nhà:

"Một cửa hàng điện máy chỉ nhìn căn nhà của bà như một cái kho chứa xác máy móc gỉ sét. Hết hạn ba năm, họ phủi tay thu dọn đồ đạc bỏ đi, để lại cho bà một đống gạch vỡ nát và nền nhà loang lổ dầu mỡ công nghiệp. Nhưng tiệm Mộc coi căn nhà này là một cơ thể sống, một mái ấm văn hóa. Chúng cháu ở đây năm năm là năm năm căn nhà này được chăm chút tỉ mỉ, chống ẩm mốc, giữ gìn từng thớ gỗ dầu, từng viên gạch bông nguyên vẹn cho con cháu bà sau này. Sự an toàn tuyệt đối và giá trị bền vững của tài sản gia đình bà suốt nửa thập kỷ tới—chính là câu trả lời xác đáng nhất cho khoản chênh lệch bốn trăm ngàn đó."

Bà Tư Lành ngồi sững lại như tượng đá. Ánh mắt bà dán chặt vào bản vẽ kỹ thuật chi tiết với những ký hiệu mặt cắt, những thông số tải trọng được ghi chú tỉ mỉ bằng nét chữ in hoa sắc sảo, rồi bà chầm chậm ngước nhìn đứa con trai duy nhất của mình. Quốc Dũng nhìn thẳng vào mắt mẹ, gật đầu thật mạnh—một cái gật đầu mang sức nặng bảo chứng bằng danh dự nghề nghiệp của một người thợ điện chân chính.

Không gian trong tiệm chùng chình trong một khoảng lặng kỳ lạ. Tiếng quạt trần trên cao quay đều đều, phả từng luồng gió mát rượi xua đi cái oi bức ngột ngạt của đêm hè Sài Gòn.

Đúng lúc bà Tư Lành còn đang đăm chiêu, nội tâm giằng xé dữ dội giữa bài toán kinh tế trước mắt và những lời phân tích thấu tình đạt lý của những người trẻ tuổi, tiếng dép xẹp xẹp vội vã ngoài ngõ lại vang lên. Cánh cửa liếp khẽ lay động, và chị Thu Cúc rụt rè bước lên phía trước. Hai bàn tay thô ráp, nứt nẻ vì ngâm nước phù sa và nhựa bắp luộc của chị khẽ chùi lia lịa vào vạt áo bà ba đen.

"Bà Tư ơi... tui... tui phận đàn bà buôn thúng bán bưng, có mấy lời mộc mạc, xin bà Tư ráng mở lòng nghe tui nói một câu..." Chị Cúc run run cất giọng, hai má đỏ bừng vì ngượng ngùng trước chốn đông người, nhưng ánh mắt chị lại ngập tràn một sự tha thiết gan ruột.

Bà Tư Lành ngước mắt lên, đôi lông mày nhíu lại vẻ gắt gỏng: "Chuyện hợp đồng nhà đất người lớn làm ăn bạc triệu, chị Cúc gánh bắp xía vô làm gì cho rách việc?"

"Dạ, tui biết thân biết phận tui nghèo hèn, buôn thúng bán bưng ngoài đầu đường xó chợ, không dám dạy người giàu cách tính toán thiệt hơn," chị Cúc nghẹn ngào, bàn tay kéo ghì bé Hạnh đứng sát vào hông mình như tìm kiếm sự chở che. "Nhưng tui sống ở cái hẻm Ba Cu này mười mấy năm có lẻ rồi bà Tư. Hồi trước, cái góc đường Trần Nhân Tôn này hễ chiều xuống là đám thanh niên lêu lổng tụ tập đá gà, xòe bài, chửi thề om sòm. Con nít xóm lao động nghèo như con Hạnh nhà tui buông gánh vé số là chỉ biết la cà ngoài bến xe, xúm xít coi người ta móc túi, giật dọc. Từ ngày cô Tuệ Anh về mở lại tiệm Mộc, mở cái góc đọc truyện tranh cho tụi nhỏ, cái xóm này nó đổi khác thiệt lòng bà Tư ơi!"

Chị Cúc đưa mu bàn tay chai sần quệt ngang giọt nước mắt vừa ứa ra nơi khóe mắt đầy nếp nhăn nheo:

"Con Hạnh nhà tui, trước kia người ta coi nó như con bé bán vé số dơ dáy, cút tha cút thít đầu đường xó chợ. Nhờ cô Tuệ Anh bày cho quét bụi gáy sách, cho nó mượn từng cuốn truyện tranh lịch sử, dạy cho nó biết nâng niu giữ gìn từng trang giấy... Chiều nay nó đứng đọc vanh vách trang đầu cuốn sách mới in trước mặt cả mấy chục người trí thức, nó vừa được điểm mười môn Văn ở trường làng đó bà Tư! Cả tui nữa... tui cả đời mù chữ, mang mặc cảm là con dốt nát trốn chui trốn nhủi, cũng nhờ cuốn sách đánh vần cô Tuệ Anh tặng mà đêm đêm con Hạnh cầm tay tui nắn nót từng chữ O, chữ C. Không riêng gì mẹ con tui, chị Bảy thợ may, thím Năm bún riêu, mấy bà mẹ lao động quanh đây giờ an tâm buôn bán vì biết con mình tan học là chạy tót sang Mộc ngồi làm bài tập đàng hoàng để đổi lấy giờ đọc sách. Một cái tiệm sách tử tế như vầy, cứu vớt cả nhân cách của tụi con nít xóm nghèo, bà nỡ lòng nào đuổi đi để người ta biến thành cái bãi sắt vụn hả bà Tư?"

Bé Hạnh đứng nép bên cạnh mẹ, đôi mắt to tròn đen láy long lanh ngấn nước. Đôi bàn tay nhỏ bé của em ôm chặt lấy cuốn *Hồn Đất Phù Sa* trước ngực như ôm một báu vật thiêng liêng. Em bước lên một bước nhỏ, đôi môi run rẩy lí nhí cất giọng nghẹn ngào:

"Bà nội Tư ơi... bà đừng lấy lại nhà nha bà Tư... Tụi con đứa nào trong xóm cũng thương cô Tuệ Anh, thương tiệm Mộc hết á... Tụi con hứa sẽ không làm ồn, không làm dơ nhà của bà đâu..."

Bà Tư Lành lặng người đi.

Đôi bàn tay xương xẩu đặt trên đầu gối của người đàn bà vốn nổi tiếng sắt đá, khét tiếng thu nợ không sót một xu nơi xóm chợ, bỗng nhiên run rẩy một cách bất thường. Ánh mắt bà lướt qua gương mặt khắc khổ ràn rụa nước mắt của chị Thu Cúc, nhìn vào ánh mắt trong veo ngập tràn sự cầu khẩn tha thiết của đứa trẻ bán vé số nghèo, rồi dừng lại thật lâu trên những dãy giá sách bằng gỗ thông pallet ngay ngắn, ngăn nắp sau lưng Tuệ Anh.

Bà chưa bao giờ nghĩ rằng một tiệm sách cũ mục nát, nơi mà trước đây bà chỉ xem như một cái gai trong mắt, một nguồn thu nợ phiền toái mỗi độ cuối tháng, lại có thể bén rễ sâu hoắm vào đời sống tinh thần của những con người lao động cùng khổ nơi con phố này đến thế. Sự kính trọng chân thành của cả một khu phố, sự chuyển hóa trong sáng của những đứa trẻ lem luốc—đó là thứ danh giá, thứ phúc đức tích tụ mà không một cửa hàng điện máy hào nhoáng nào, không một xấp tiền mặt sáng loáng nào của gã môi giới quận Nhất có thể mua nổi.

Ánh mắt bà Tư bỗng nhiên chùng xuống khi vô tình bắt gặp một vật phẩm đặt trang trọng nơi kệ gỗ danh dự ngang tầm mắt: một cuốn *Hồn Đất Phù Sa* bản bìa cứng đóng chỉ thủ công, trên bìa lót có dòng chữ nắn nót viết bằng mực tím:

*“Kính tặng bà Võ Thị Lành — Người đã cưu mang mái nhà cho tiệm Mộc suốt những năm tháng gian nan nhất. Tri ân tấm lòng bao dung của một người hàng xóm Sài Gòn.”*

Bà Tư Lành đưa cánh tay run rẩy với lấy cuốn sách. Mùi mực in Typo Didot và thớ giấy Bãi Bằng nồng đượm xộc thẳng vào khứu giác bà, làm sống dậy một ký ức sâu kín mà bà tưởng chừng đã chôn chặt dưới đáy lòng suốt gần hai mươi năm trời dâu bể.

Đó là mùa mưa ảm đạm năm một chín bảy chín, khi chồng bà—ông Tư—đột ngột qua đời sau một cơn bạo bệnh, để lại một mình bà với thằng Dũng mới lên năm tuổi giữa căn nhà trống hoác và những khoản nợ tang ma bủa vây tứ phía. Suốt nhiều tháng ròng rã, bà Tư gần như hóa điên vì tuyệt vọng, ngày nào cũng ngồi chết lặng bên bậu cửa nhìn ra màn mưa tầm tã đất trời. Chính dì Lương Mộc Lan, khi đó còn là một phụ nữ trẻ thanh mảnh với đôi mắt buồn u uẩn, đã lặng lẽ bưng sang cho bà một âu cháo hoa nóng hổi bốc khói cùng một cuốn sách cũ bọc giấy nhật trình cẩn thận. Dì Lan không hề khuyên lơn một lời sáo rỗng, chỉ nắm chặt lấy bàn tay lạnh ngắt của bà mà bảo: *"Chị Tư ráng sống, ráng đọc vài trang lúc đêm khuya cho lòng nó tịnh lại. Chữ nghĩa của người xưa có hồn có vía dữ lắm, nó đỡ cho mình qua cơn bĩ cực."*

Cuốn sách cũ kỹ ấy, bà Tư Lành vẫn cất kỹ dưới đáy rương quần áo suốt bao năm qua như một bùa hộ mệnh giúp bà vượt qua những khúc quanh ngặt nghèo nhất của kiếp người. Dì Mộc Lan tính khí gàn dở, yêu sách đến mức cố chấp, tiền nong lúc nào cũng túng quẫn chật vật, nhưng cái tình cái nghĩa của người đàn bà ấy dành cho xóm giềng thì chân thật, thơm thảo như hạt lúa củ khoai.

Và hôm nay, đứng trước mặt bà không phải là một cô gái yếu đuối buông xuôi chờ chết, mà là một Lương Tuệ Anh đĩnh đạc, bản lĩnh, dùng chính sự tử tế, trí tuệ và chữ nghĩa đàng hoàng để vực dậy di sản của người dì quá cố.

Một hơi thở dài thườn thượt, trút bỏ gánh nặng nghìn cân thoát ra từ lồng ngực gầy guộc của bà Tư Lành. Bà chớp mắt thật nhanh, cố giấu đi chút ngấn lệ vừa chớm nơi khóe mắt già nua đầy vết chân chim.

Bà dứt khoát cầm lá thư ngỏ của công ty dịch vụ nhà đất quận Nhất lên, không thèm liếc lại lần thứ hai, dùng cả hai tay xé roạt một đường dứt khoát làm đôi, rồi lại xé làm tư, ném thẳng vào chiếc sọt rác bằng mây đan dưới chân bàn.

"Thằng Ba với mấy dàn máy lạnh mục nát của nó xéo đi cho rảnh mắt!" Tiếng bà Tư quát lên, cái giọng sang sảng, the thé quen thuộc của người đàn bà chợ búa khiến cả gian phòng bỗng bừng tỉnh khỏi cơn mê.

Bà quay sang nhìn thẳng vào Tuệ Anh, ánh mắt tuy vẫn giữ vẻ nghiêm khắc vốn có nhưng bên trong đã chan chứa sự ấm áp, bao dung:

"Cô Tuệ Anh. Tiền nợ cũ một triệu tám trăm ngàn với ba mươi sáu ngàn tiền điện nước, tui nhận đủ. Xem như từ giờ phút này trở đi, tiệm Mộc không còn nợ nần tui một đồng một cắc nào nữa hết."

Bà rút chiếc bút máy Kim Tinh nắp vàng cài ở túi áo bà ba ra, kéo bản hợp đồng mới mà Tuệ Anh đã chuẩn bị sẵn trên giấy kẻ ngang về phía mình:

"Hợp đồng năm năm. Giá một triệu bốn trăm ngàn một tháng cho năm đầu tiên, hai năm sau tăng mười phần trăm thôi, không cần tới mười lăm phần trăm như cô tự tính đâu. Tiền thuê đóng đúng ngày mùng năm mỗi tháng, trễ một ngày tui phạt năm ngàn nghe chưa! Còn thằng Dũng với cậu Vĩnh, liệu mà làm cho đàng hoàng cái giàn sắt với mấy cái ống điện chống cháy, để dột một giọt nước xuống sách hay chập một tia lửa điện nào là tui gõ đầu hai thằng bay trước tiên!"

Bà Tư Lành đặt bút, nắn nót ký từng nét chữ *Võ Thị Lành* bằng nét mực tím đậm đà xuống cuối trang hợp đồng, rồi cẩn thận lăn ngón tay cái vào hộp mực đỏ, ấn mạnh xuống tạo thành một vết dấu vân tay giáp lai đỏ au, chắc nịch.

"Dạ! Cháu xin ghi lòng tạc dạ lời bà dặn!" Tuệ Anh cúi đầu thật sâu, hai tay cung kính đón nhận bản hợp đồng đã hoàn tất thủ tục pháp lý.

Giây phút những dòng chữ ký mực tím và dấu vân tay đỏ tươi hiện diện trên trang giấy, một cảm giác nhẹ bẫng đến nghẹn ngào lan tỏa khắp từng mạch máu trong cơ thể cô. Gánh nặng nợ nần ba triệu sáu trăm ngàn cùng nỗi ám ảnh kinh hoàng về việc bị tống khứ ra lề đường—thứ xiềng xích vô hình đè nặng lên lồng ngực cô từ giây phút đầu tiên mở mắt tỉnh dậy trong kho sách ẩm mốc vào ngày mười tám tháng Năm năm một chín chín sáu—cuối cùng đã hoàn toàn tan biến như sương khói ban mai. Tiệm Mộc giờ đây đã có một căn cước vững vàng, một danh phận đàng hoàng và một tương lai năm năm rộng mở thênh thang giữa lòng Sài Gòn.

Chị Thu Cúc mừng rỡ reo lên một tiếng, nước mắt giàn giụa ôm chầm lấy bé Hạnh. Quốc Dũng cười xòa, giơ bàn tay chai sần vỗ bôm bốp vào vai Vĩnh, còn Vĩnh chỉ đứng lặng yên nhìn Tuệ Anh. Nụ cười rạng rỡ, ấm áp nở trên gương mặt cương nghị của chàng sinh viên kiến trúc, và trong sâu thẳm ánh mắt anh lấp lánh niềm kiêu hãnh cùng sự thán phục khôn cùng dành cho người con gái phi thường đang đứng trước mặt.

***

Đêm đã về khuya.

Sau khi tiễn bà Tư Lành cùng mẹ con chị Thu Cúc ra về trong tiếng cười nói râm ran rộn rã cả một đoạn phố, con đường Trần Nhân Tôn dần chìm sâu vào giấc ngủ yên ắng của một đô thị thời kỳ tiền internet. Tiếng ve sầu mùa hạ rả rích trên những vòm me cổ thụ hòa cùng tiếng gió xào xạc thổi qua những rặng xà cừ cổ thụ và những mái tôn rỉ sét.

Vĩnh phụ Tuệ Anh dọn dẹp nốt những chiếc tách trà sen cuối cùng, dùng khăn ẩm lau sạch mặt quầy bar gỗ rồi dắt chiếc xe đạp Phượng Hoàng khung xám ra bậu cửa gạch tàu. Anh đứng chần chừ dưới ánh đèn đường vàng vọt hắt qua khe liếp cửa gỗ, quay đầu lại nhìn cô.

Dưới ánh sáng dịu nhẹ của ngọn đèn chữ U treo trên trần, Tuệ Anh trông mảnh mai lạ thường trong chiếc áo sơ mi trắng đã sờn mép cổ áo. Nhưng đôi mắt cô—đôi mắt của một tâm hồn đã kinh qua bao biến động dữ dội của thời cuộc và một khoảng cách thế hệ dài ba mươi năm—lại phẳng lặng và sâu thẳm như một mặt hồ đêm không đáy.

"Tuệ Anh..." Vĩnh ngập ngừng gọi tên cô, giọng anh trầm ấm, mang theo một nỗi niềm tha thiết kín đáo giấu kín sau vẻ ngoài điềm đạm. "Hôm nay... cô đã làm được một điều kỳ diệu. Dì Lan ở suối vàng chắc chắn đang mỉm cười thanh thản khi nhìn thấy tiệm Mộc đứng vững như ngày hôm nay."

Tuệ Anh mỉm cười, khẽ lắc đầu, những lọn tóc mai buông xõa bên gò má:

"Không phải một mình tôi làm được đâu, Vĩnh. Nếu không có bản vẽ kỹ thuật chi tiết của anh, không có tay nghề hàn giằng vững chãi của anh Dũng và tấm lòng chất phác của mẹ con chị Cúc, tiệm Mộc đã không thể vượt qua cửa ải sinh tử này. Cảm ơn anh... vì đã luôn đứng cạnh tôi trong những lúc ngặt nghèo nhất."

Vĩnh nhìn sâu vào mắt cô. Linh cảm nhạy bén và tinh tế của một người nghệ sĩ kiến trúc mách bảo anh rằng có một điều gì đó sâu thẳm, một khoảng cách vô hình và một ngã rẽ nội tâm ghê gớm đang chực chờ trỗi dậy bên trong cô gái này. Cô đã cứu sống tiệm sách, đã trả hết nợ nần, đã tạo dựng nên một cộng đồng đùm bọc, nhưng dường như tâm hồn cô vẫn đang lơ lửng giữa một thực tại khác, một cõi vô định xa xăm nào đó mà anh dù có cố gắng đến đâu cũng chưa thể chạm tới.

"Dù có chuyện gì xảy ra chăng nữa..." Vĩnh siết nhẹ bàn tay lên chiếc tay lái kim loại lạnh ngắt của chiếc xe đạp, giọng nói kiên định đến nao lòng, "tiệm Mộc này luôn là nơi cô thuộc về. Đừng bao giờ quên điều đó, Tuệ Anh."

Anh khẽ mỉm cười, một nụ cười ấm áp như ánh lửa mùa đông, rồi dắt xe đạp bước xuống lòng đường, hòa mình vào bóng đêm tĩnh mịch của con phố dài hun hút.

Tuệ Anh gài then cửa gỗ, cài chốt sắt cẩn thận từ bên trong. Tiếng then cài va vào ổ sắt vang lên một tiếng cạch dứt khoát. Gian tiệm phía trước chìm vào bóng tối êm đềm, chỉ còn lại vệt sáng mờ ảo của ngọn đèn ngủ leo lét trên gác lửng rọi qua kẽ ván sàn.

Cô cầm chiếc đèn pin con cóc vỏ sắt, chậm rãi bước qua những dãy kệ sách ngăn nắp, tiến sâu vào gian kho sau. Nơi đây, mùi vữa mới trát trên các mảng tường nứt và mùi sơn chống gỉ màu cam trên hệ xà gồ thép hộp vẫn còn ngai ngái nồng nặc. Nhưng bên dưới lớp mùi hương của vật liệu xây dựng hiện đại ấy, thứ mùi bụi giấy mục ẩm nồng—thứ mùi hương đặc trưng của khoảnh khắc định mệnh ngày đầu tiên cô xuyên không về thế giới này—bỗng chốc cuộn lên nồng nặc và dày đặc một cách lạ thường.

Một cơn gió lạnh buốt bất thường từ đâu thổi thốc qua khe cửa thông gió trên cao, làm những trang bản thảo cũ kỹ trên chiếc bàn con bằng gỗ tạp khẽ lật phần phật thành từng tràng dài.

Tuệ Anh đứng sững lại giữa lòng kho sau vắng lặng. Không gian xung quanh cô bỗng nhiên ngưng đọng lại trong một tích tắc quái dị. Những âm thanh quen thuộc của phố phường Sài Gòn về đêm—tiếng dế mèn rỉ rả dưới chân tường ẩm, tiếng còi xe máy xa xăm vọng lại từ đường lớn—đột ngột biến mất hoàn toàn, nhường chỗ cho một sự tĩnh lặng tuyệt đối đến rợn người.

Đứng một mình giữa kho sau vắng lặng lúc nửa đêm, Tuệ Anh bất ngờ thấy không gian chao đảo dữ dội, chiếc đồng hồ cơ trên tường bỗng quay tít mù mịt.