Đủ hỗ trợ không cần đủ ảnh

Sương sớm còn đọng từng vệt ẩm mịn trên những tán phượng vĩ già ở sân trường THCS Đồng Mây khi Linh và Thảo Vy dựng xe đạp bên dãy phòng học tầng một, nơi tiếng cười nói rộn rã của học sinh vang ra từ phòng thư viện.

Gió từ phía con kênh ven đê thổi thốc qua rặng bạch đàn cao vút, mang theo mùi ngai ngái của cỏ dại đẫm sương, vị bùn nồng nàn và hơi phù sa ẩm ướt quen thuộc của vùng đất bãi bồi ngoại thành An Lộc. Hôm nay đã là sáng thứ Bảy của tuần thứ mười. Không gian trường học cuối tuần không bị khuấy động bởi tiếng trống báo giờ vào lớp dồn dập, giòn giã như những ngày trong tuần; khắp sân trường chỉ có tiếng chim sâu ríu rít chuyền cành trong vòm lá me tây và tiếng bước chân lạo xạo dẫm lên lớp lá khô rụng của vài tốp học sinh rủ nhau đi học nhóm sớm. Nắng thu vừa mới hắt qua rặng cây bên kia bờ đê, trải dài những vệt sáng màu mật ong nhạt trên nền sân xi măng đã ngả màu rêu mốc.

Linh cẩn thận tra chiếc khóa đồng vào nan hoa chiếc xe đạp cào cào, khóa chặt bánh trước vào thanh gióng sắt hoen gỉ của nhà xe giáo viên. Cô đứng thẳng người, vuốt lại vạt áo sơ mi trắng, rồi đưa mắt ngước nhìn lên tầng hai của khu lớp học. Dãy hành lang dài với những cột sơn vàng đã bạc màu theo năm tháng, tường vôi loang lổ vài vệt tróc lở sau những mùa mưa lũ, nhưng dọc theo lan can, những chậu hoa mười giờ và dạ yến thảo do học sinh tự tay trồng vẫn đang rung rinh đón gió ban mai. Thảo Vy kéo khóa kiểm tra lại chiếc máy ảnh cơ nằm gọn trong túi chống sốc đeo chéo qua vai. Cô bé cúi xuống, chỉnh lại quai đeo cho thật chắc chắn, kéo mép nắp túi che kín ống kính rồi khẽ dùng cùi chỏ huých nhẹ vào tay Linh:

“Mình lên thôi cậu. Cô Ánh vừa nhắn tin cách đây mười phút, bảo chị Vân đã chở toàn bộ thùng tài liệu và đồ sang từ bảy giờ kém mười lăm rồi đấy. Mọi người đang đợi chúng mình vào sắp xếp lại lần cuối.”

Cả hai cùng rảo bước dọc theo dãy hành lang lát gạch tàu đỏ thẫm dẫn về phía phòng thư viện nằm nép mình ở gian cuối cùng của tầng một. Cánh cửa gỗ hai cánh dày dặn đã mở toang từ sớm, đón ánh sáng tinh khôi rọi xiên qua những chấn song sắt sơn màu xanh ngọc bích. Ở đây hoàn toàn vắng bóng những tấm phông bạt đỏ rực rỡ in dòng chữ biểu trưng hội chợ hay tên tuổi của các đơn vị tài trợ giăng mắc ngang dọc như khung cảnh ồn ào ở nhà sinh hoạt xóm kênh hồi đầu tuần trước. Căn phòng thư viện rộng chừng năm mươi mét vuông mở ra trong một bầu không khí tĩnh lặng, ấm cúng và tôn nghiêm. Nơi này thoang thoảng mùi giấy mới thơm ngát, mùi mực in còn tươi hòa lẫn hương gỗ thông mộc mạc tỏa ra từ những dãy giá sách nhiều tầng xếp ngay ngắn dọc theo hai bức tường quét vôi xanh nhạt.

Ở chiếc bàn đọc dài bằng gỗ lim kê sát dãy cửa sổ trông thẳng ra vườn hoa cúc bướm đang trổ bông vàng rực, cô Phạm Ngọc Ánh đang cẩn thận lật giở từng trang của cuốn sổ theo dõi học sinh diện chính sách. Ngồi đối diện với cô giáo là Bùi Thanh Vân. Sáng nay, Vân không còn vẻ mặt bơ phờ, đôi mắt thâm quầng và nét căng thẳng tột cùng như cái đêm cô ngồi co ro giữa đống hóa đơn chứng từ ở phòng hậu cần tuần trước. Cô sinh viên năm ba của khoa Công tác Xã hội mặc chiếc áo thun xanh tình nguyện đã được giặt sạch và là ủi phẳng phiu từng nếp gấp. Mái tóc đen dài được búi gọn gàng sau gáy bằng chiếc kẹp bấm đơn giản, để lộ gương mặt thanh thoát và đôi mắt sáng. Vân đang tỉ mỉ dùng đầu ngón tay miết phẳng từng mép gấp của xấp phong bì thư bằng giấy xi măng màu nâu nhạt đặt trước mặt.

Trên mặt bàn gỗ đã được lau chùi bóng loáng, hai mươi phần học liệu đợt hai đã được xếp thành từng chồng vuông vức, thẳng hàng tăm tắp như những khối gạch nhỏ. Mỗi phần học phẩm gồm có một chiếc cặp chống gù thương hiệu An Khánh AK-24 bằng chất liệu vải dù chống thấm cao cấp mang màu xanh than hoặc đỏ mận trầm tĩnh; mười cuốn vở kẻ ngang loại một trăm hai mươi trang đóng gáy chỉ cẩn thận, giấy trắng ngà chống lóa; một hộp dụng cụ học tập Thiên Long đầy đủ bút bi, bút chì kim, compa, ê-ke và tẩy cao su. Đặt ngay ngắn trên đỉnh mỗi chiếc cặp là một bộ sách giáo khoa mới toanh còn thơm phức mùi mực in của Nhà xuất bản Giáo dục, từng cuốn đều được bọc cẩn thận bằng bìa bóng kính phẳng phiu, không một nếp nhăn. Kẹp chặt bên dưới sợi dây gai buộc bộ sách là một phong bì nâu dán kín bằng keo giấy, bên trong đựng đúng số tiền mặt một trăm năm mươi nghìn đồng nhằm hỗ trợ chi phí mua vé xe buýt tháng cho nửa học kỳ còn lại.

Điều khiến Linh chú ý nhất, và cũng khiến lòng cô dâng lên một niềm xúc động khó tả, là trên khắp các gói học liệu ấy tuyệt nhiên không dán bất kỳ chiếc nhãn nào ghi tên tuổi, lớp học hay hoàn cảnh khó khăn của người nhận. Ban tổ chức không để lộ bất kỳ dấu vết nào có thể làm tổn thương đến sự tự ái trẻ thơ. Thay vào đó, mỗi phần quà chỉ được đính kèm một mẩu giấy ghi chú nhỏ bằng đầu ngón tay, trên đó in một dãy mã số quản lý nội bộ sắc nét: từ ĐM-11 trải dài cho đến ĐM-30.

“Chào hai em,” cô Ánh ngẩng đầu lên khi nghe tiếng bước chân khẽ khàng dừng lại trước bậu cửa. Nụ cười hiền hậu, ấm áp của cô giáo tổng phụ trách làm dịu đi nét nghiêm nghị, mực thước thường ngày trên gương mặt người phụ nữ đã gắn bó hơn hai mươi năm với ngôi trường vùng ven này. “Hai đứa đến đúng giờ lắm. Chị Vân cũng vừa xếp xong xấp tài liệu đối chiếu cuối cùng với danh sách của trường.”

Thanh Vân ngước lên nhìn Linh và Vy. Ánh mắt cô sinh viên năm ba thoáng qua một chút ngượng ngùng khi nhớ lại những bất đồng, nghi kỵ căng thẳng trong những ngày qua, nhưng ngay sau đó đã được thay thế bằng một vẻ nhẹ nhõm, cởi mở. Cô kéo hai chiếc ghế gỗ còn trống bên cạnh về phía bàn:

“Hai đứa vào ngồi đi cho đỡ mỏi chân. Chị vừa mới hoàn thành việc kiểm tra chéo hai lần danh mục sách giáo khoa theo đúng yêu cầu phân phối chương trình của từng khối lớp mà cô Ánh gửi sang cho chị từ hôm thứ Năm. Sáu bộ sách dành cho học sinh khối 7, tám bộ sách khối 8 và sáu bộ dành cho khối 9. Toàn bộ đều là sách tái bản mới nhất theo chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, có đầy đủ cả sách bài tập bổ trợ, không thiếu sót dù chỉ một cuốn mỏng.”

Linh kéo ghế ngồi xuống bên cạnh mép bàn, đặt chiếc ba lô vải lên đùi rồi mở khóa lấy ra cuốn sổ tay tác nghiệp bìa xanh cùng chiếc bút bi quen thuộc. Cô nhìn ngắm xấp phong bì nâu được xếp ngay ngắn bên cạnh những chồng sách vở tinh tươm, phẳng phiu, cảm nhận rất rõ ràng sự trật tự, chỉn chu và thanh thản mà một quy trình minh bạch mang lại cho tất cả những người trong cuộc. Mọi hoài nghi, mọi tin đồn bóng gió trên mạng xã hội suốt những ngày qua dường như tan biến hoàn toàn trước sự hiện diện cụ thể, rành mạch của từng món đồ dùng đặt trên mặt bàn gỗ này.

“Số dư ba triệu đồng tiền hỗ trợ xe buýt đợt hai đã được rút ra và phân chia đủ vào hai mươi phong bì này rồi chứ chị Vân?” Linh khẽ hỏi, ngón tay cô lướt nhẹ trên mép sổ tay, giọng điệu hoàn toàn mang tính đối soát nghiệp vụ chứ không hề có ý gặng hỏi hay nghi ngờ.

“Đủ từng phần một, không lệch một đồng nào, đúng một trăm năm mươi nghìn cho mỗi phong bì,” Thanh Vân gật đầu chắc nịch. Cô mở chiếc kẹp tài liệu bằng nhựa trong suốt, lấy ra tờ phiếu rút tiền mặt tại ngân hàng có đóng dấu tròn đỏ rực cùng bảng kê chi tiết các mệnh giá tiền lẻ có chữ ký kiểm duyệt của đại diện ban cựu sinh viên phụ trách quỹ. “Chị và bạn thủ quỹ đã đứng đếm đi đếm lại từng cọc tiền lẻ ngay tại quầy giao dịch của chi nhánh Agribank thị trấn chiều hôm qua. Toàn bộ biên bản giao nhận đợt một trao mười phần học liệu với tổng kinh phí sáu triệu đồng ở nhà sinh hoạt xóm kênh hôm mười lăm tháng mười đã được gộp chung vào hồ sơ gốc lưu chiểu. Hôm nay, sau khi hoàn tất việc bàn giao hai mươi phần này nữa là chúng ta giải ngân trọn vẹn mười hai triệu đồng của đợt hai. Toàn bộ dự án khép kín đúng dự toán mười tám triệu đồng, không thừa, không thiếu, không có bất kỳ khoản chi phí phát sinh mờ ám nào.”

Cô Ánh đặt chiếc bút máy nắp vàng xuống mặt bàn, đưa tay đẩy nhẹ gọng kính lão lên sống mũi rồi nhìn thẳng vào Linh và Vy với ánh mắt chứa chan sự tin cậy:

“Hôm nay cô đã chủ động xếp lịch cho các em học sinh đến nhận đồ rải rác từ tám giờ cho đến chín giờ rưỡi. Mỗi lượt cô chỉ hẹn từ ba đến bốn em ghé qua thư viện, tuyệt đối không tập trung đông người, không bắc loa đài thông báo, không bắt các em phải xếp hàng rồng rắn ngoài sân trường dưới trời nắng. Lịch trình này cô đã ngồi rà soát kỹ lưỡng với giáo viên chủ nhiệm của từng lớp từ chiều hôm qua để chắc chắn rằng khung giờ các em ghé qua đây không trùng vào bất kỳ tiết học thêm, buổi phụ đạo hay giờ ôn tập giữa kỳ nào. Học sinh vào nhận đồ, kiểm tra sách vở, ký xác nhận vào bảng mã số tương ứng rồi có thể lập tức quay về lớp học hoặc đạp xe về nhà nghỉ ngơi. Chúng ta phải thống nhất giữ đúng nguyên tắc mà cô và ban tổ chức đã cam kết ngay từ đầu: không ghi hình, không phỏng vấn khai thác hoàn cảnh gia đình hay đời tư, và quan trọng nhất là không chụp bất kỳ bức ảnh nào có thể nhận diện được khuôn mặt của các em.”

Thảo Vy mỉm cười, mở nắp bảo vệ của ống kính máy ảnh rồi hướng thân máy về phía mặt bàn gỗ, giọng nói đầy quả quyết:

“Dạ, cô Ánh cứ yên tâm tuyệt đối ạ. Cháu đã cài đặt sẵn thông số máy ảnh và thống nhất rất kỹ với chị Mai An ở ban biên tập bản tin Góc Sân rồi. Toàn bộ ống kính hôm nay cháu chỉ để tiêu cự chụp cận cảnh: đôi bàn tay của học sinh nhận sách, góc bàn tài liệu, trang bìa của sách giáo khoa mới và các chữ ký trên biên bản giao nhận. Tuyệt đối không có góc máy nào bắt trúng khuôn mặt, bóng lưng có thêu phù hiệu trường hay bất kỳ đặc điểm nhận dạng cá nhân nào của các em.”

Đúng tám giờ sáng, chiếc đồng hồ quả lắc bằng gỗ treo trên tường thư viện điểm từng hồi chuông ngân vang trầm ấm. Tiếng chuông vừa dứt thì ngoài hành lang gạch đỏ cũng bắt đầu vang lên tiếng bước chân rụt rè, ngập ngừng của học sinh.

Ba em học sinh đầu tiên khẽ khàng bước qua bậu cửa. Đó là ba cậu bé học sinh khối lớp 7, mặc quần tây xanh thẫm, áo sơ mi trắng đã sờn mép cổ nhưng được giặt sạch sẽ và ủi phẳng phiu. Các em đứng nép vào cánh cửa gỗ, ngơ ngác nhìn quanh căn phòng thư viện rộng thênh thang ngập tràn ánh nắng.

“Các em vào đây, lại gần bàn cô Ánh nào,” cô giáo tổng phụ trách cất tiếng gọi dịu dàng, nụ cười trên môi cô như một làn gió ấm xua tan ngay sự bỡ ngỡ, e dè ban đầu của lũ trẻ.

Ba cậu bé rụt rè bước từng bước chậm rãi đến bên chiếc bàn đọc. Cô Ánh mở tập danh sách mã hóa nội bộ, cầm thẻ học sinh của từng em lên đối chiếu cẩn thận bằng mắt mà không hề xướng to họ tên hay lớp học của các em thành tiếng. Sau khi kiểm tra xong, cô chỉ tay vào ba xấp học phẩm mang mã số ĐM-11, ĐM-12 và ĐM-13 được đặt sát mép bàn bên ngoài:

“Phần đồ dùng học tập của các em ở đây nhé. Mỗi em có một chiếc cặp mới, mười cuốn vở viết, một hộp bút và trọn bộ sách giáo khoa của học kỳ một. Ngoài ra còn có một chiếc phong bì hỗ trợ tiền vé xe buýt đi học hàng ngày cho các em. Các em kiểm tra lại toàn bộ đồ dùng xem có thiếu cuốn nào không, rồi ký tên xác nhận vào ô vuông bên phải này giúp cô.”

Mấy cậu bé bước lại gần chiếc bàn, ánh mắt của các em bỗng chốc sáng bừng lên khi những ngón tay chạm vào lớp nilon bóng loáng bọc bên ngoài chiếc cặp chống gù màu xanh than. Một cậu bé có vóc người nhỏ nhắn, nước da ngăm đen đưa những ngón tay gầy guộc miết nhẹ lên gáy bộ sách giáo khoa lớp 7 còn thơm nức mùi giấy mới, khóe môi em khẽ cong lên thành một nụ cười kín đáo, ngập tràn niềm vui sướng thuần khiết.

Thảo Vy giữ trọn vẹn lời hứa về đạo đức tác nghiệp báo chí. Cô không hề nâng thân máy ảnh lên ngang tầm mắt để ngắm chụp toàn cảnh căn phòng hay hướng ống kính về phía gương mặt ngây thơ của các em. Nữ phóng viên ảnh khẽ quỳ một bên gối xuống nền gạch hoa mát lạnh, hạ thấp góc máy xuống sát mép bàn gỗ lim. Tiếng màn trập *tách, tách* vang lên khe khẽ, êm ru như tiếng gió lướt qua rèm cửa sổ.

Trong khung hình của Vy lúc này chỉ có đôi bàn tay nhỏ nhắn của em học sinh đang nâng niu tập vở kẻ ngang trắng tinh, góc bàn gỗ nâu sẫm nơi đặt chiếc phong bì đựng tiền vé xe buýt, và đầu ngòi bút bi đang nắn nót viết từng nét chữ ký vào ô vuông nhỏ bên cạnh mã số ĐM-11. Gương mặt bẽn lẽn, ánh mắt rụt rè hay phù hiệu trường thêu chỉ đỏ trên ngực áo của các em đều nằm hoàn toàn bên ngoài rìa khung ngắm.

Linh đứng tựa lưng vào khung cửa sổ ngập tràn ánh nắng thu, lặng lẽ quan sát từng cử chỉ cẩn trọng của Vy và ánh mắt rạng ngời của những đứa trẻ. Trong khoảnh khắc bình dị ấy, lòng Linh dâng lên một cảm giác nhẹ nhõm đến nghẹn ngào. Ở đây, không có bất kỳ ai yêu cầu các em phải đứng nghiêm trang trước những tấm phông bạt quảng cáo lộng lẫy; không có ai ép buộc các em phải nở những nụ cười thật tươi hay cúi đầu bày tỏ sự biết ơn giả tạo trước ống kính truyền thông để đổi lấy một bọc đồ dùng học tập. Việc trao tặng diễn ra hoàn toàn tự nhiên, tôn trọng và ấm áp, hệt như một buổi phát sách đầu năm học thông thường ở bất kỳ ngôi trường làng nào.

Sau khi ba cậu bé khoác chiếc cặp mới lên vai, lễ phép cúi đầu chào cô Ánh và các anh chị rồi rảo bước nhanh ra về, các nhóm học sinh tiếp theo lần lượt ghé vào thư viện theo đúng từng khung giờ đã được phân bổ rải rác. Các em đến rồi đi trong trật tự, mang theo những bộ sách thơm mùi giấy mới và những chiếc cặp chắc chắn sẽ đồng hành cùng các em qua những mùa mưa gió trên con đường đê gập ghềnh.

Khoảng tám giờ bốn mươi phút, cánh cửa gỗ thư viện khẽ lay động bởi một luồng gió nhẹ. Một bóng dáng mảnh khảnh quen thuộc bước qua ngưỡng cửa.

Đó là Lâm An Nhiên.

Cô bé học sinh lớp 8A2 bước vào phòng trong bộ đồng phục học sinh giản dị, chiếc áo sơ mi trắng tinh khôi và chiếc quần tây xanh sẫm màu. Mái tóc đen nhánh của em được buộc gọn gàng sau gáy bằng một sợi dây thun màu xanh lam quen thuộc. Vừa bước chân vào phòng thư viện, ánh mắt trong veo của Nhiên quét qua một lượt các giá sách rồi dừng lại ở góc cửa sổ nơi Linh đang đứng tựa lưng. Nhìn thấy Linh, đôi mắt cô bé khẽ cong lại, nở một nụ cười mỉm kín đáo và khẽ gật đầu chào. Linh mỉm cười ấm áp đáp lại, một cái gật đầu nhẹ nhàng thay cho mọi lời chào hỏi ồn ào giữa không gian tĩnh lặng của căn phòng đọc.

“Nhiên lại đây với cô nào em,” cô Ánh dịu giọng gọi.

An Nhiên bước từng bước nhẹ nhàng đến bên chiếc bàn đọc. Cô Ánh nhanh chóng lật tìm xấp học phẩm mang mã số ĐM-18. Trên mặt bàn gỗ lúc này là chiếc cặp chống gù màu xanh than cứng cáp cùng bộ sách giáo khoa lớp 8 mới tinh, phẳng phiu từng góc mép. Đặt bên cạnh tập vở là một chiếc hộp nhựa trong suốt đựng trọn bộ thước kẻ dẻo, hai chiếc ê-ke và một chiếc compa kim loại dùng để vẽ hình kỹ thuật — đúng món đồ dùng học tập mà Nhiên từng ao ước trong cuộc trò chuyện ngắn ngủi với Linh ở đầu tuần.

Nhiên đón lấy bộ sách giáo khoa từ tay cô Ánh. Đôi bàn tay nhỏ nhắn của cô bé lật giở từng trang sách hình học, ngón tay run run lướt qua những hình vẽ tam giác đồng dạng được in màu sắc nét, rõ ràng. Sẽ không còn những trang sách rách mép, ố vàng hay những bài tập quan trọng bị người dùng trước xé mất góc như cuốn sách cũ nát mà em phải mượn tạm từ thư viện trường hồi đầu năm học nữa.

Thảo Vy nhẹ nhàng bấm máy từ một góc chếch bên cạnh. Khung hình ghi lại góc nghiêng của đôi bàn tay gầy guộc đang cẩn thận lật giở trang sách mở rộng, nơi có dòng chữ in hoa “HÌNH HỌC 8” hiện rõ dưới ánh nắng ban mai rọi qua khung cửa sổ. Tuyệt đối không có khuôn mặt, không có ánh mắt hay bất kỳ chi tiết nhận dạng nào của Nhiên lọt vào khung hình ấy.

“Em cảm ơn cô Ánh, em cảm ơn các chị nhiều lắm ạ,” Nhiên nói khẽ, giọng nói trong trẻo như tiếng chim non buổi sớm.

Không có bất kỳ ai đưa chiếc micro ghi âm vào trước mặt em. Không có ai yêu cầu em phải đứng thẳng người phát biểu những lời cảm ơn hoa mỹ hay kể lể về căn nhà trọ dột nát ven bờ kênh Hạ, về người cha bại liệt nằm liệt giường hay những giọt mồ hôi nhọc nhằn của mẹ trên công trường xây dựng. Em chỉ cần ký tên vào ô vuông nhỏ mang mã số ĐM-18, cẩn thận xếp từng cuốn sách mới và hộp thước vẽ vào ngăn chính của chiếc cặp chống gù, kéo khóa lại thật êm rồi ôm chặt chiếc cặp vào lòng như ôm một báu vật.

Trước khi bước chân qua bậu cửa thư viện, Nhiên lại quay đầu nhìn Linh thêm một lần nữa. Ánh mắt cô bé trong veo, thanh thản lạ lùng, không gợn lên một chút mặc cảm, tự ti hay gượng gạo nào. Cái vẫy tay nhẹ nhàng như làn gió thoảng của Nhiên bên bậc thềm thư viện khiến sống mũi Linh bỗng cay cay, nhưng đó là một niềm xúc động trong trẻo, không vướng bận chút ân hận, ray rứt hay xấu hổ nào như những ngày trước.

Đúng chín giờ hai mươi lăm phút, em học sinh cuối cùng mang mã số ĐM-30 rời khỏi phòng thư viện sau khi hoàn tất chữ ký nhận cuối cùng vào bản danh sách đối chiếu.

Căn phòng thư viện rộng lớn trở lại vẻ tĩnh lặng vốn có của nó. Trên chiếc bàn đọc dài bằng gỗ lim, hai mươi chồng sách vở đồ sộ, ngổn ngang ban sáng giờ đây đã hoàn toàn trống trơn, chỉ còn lại những chiếc vỏ phong bì rỗng bọc ngoài và tập danh sách đối chiếu dày dặn, chi chít những chữ ký tươi của các em học sinh.

Cô Phạm Ngọc Ánh rút chiếc bút máy nắp vàng ra, vuốt phẳng bản Biên bản bàn giao tổng hợp đợt hai lên mặt bàn gỗ. Tờ văn bản được đánh máy rõ ràng, trang trọng trên giấy tiêu đề chính thức của Trường THCS Đồng Mây, với nội dung được ghi nhận mạch lạc:

*“Hôm nay, ngày 26 tháng 10 năm 2024, tại Thư viện Trường THCS Đồng Mây, đại diện Ban Điều phối Dự án Cặp Sách Mở và đại diện Trường THCS Đồng Mây tiến hành nghiệm thu và bàn giao tổng hợp học liệu đợt hai cho 20 học sinh thuộc diện khó khăn khối 7, 8 và 9.* *Nội dung bàn giao gồm: 20 bộ sách giáo khoa mới theo chương trình từng khối; 20 cặp học sinh chống gù An Khánh AK-24; 200 cuốn vở kẻ ngang; 20 bộ đồ dùng học tập Thiên Long; và 3.000.000 đồng tiền mặt hỗ trợ chi phí đi lại bằng xe buýt (mỗi suất 150.000 đồng).* *Tổng kinh phí đợt hai: 12.000.000 đồng.* *Cộng dồn đợt một (ngày 15/10/2024 tại nhà sinh hoạt ven kênh Hạ: 10 suất, kinh phí 6.000.000 đồng): Toàn bộ 30 học sinh theo danh sách phê duyệt đã nhận đủ 100% học liệu và hỗ trợ đi lại theo kế hoạch.* *Tổng ngân sách toàn dự án: 18.000.000 đồng (Mười tám triệu đồng chẵn), được quyết toán minh bạch từ nguồn tài trợ độc lập của Quỹ Giáo dục Địa phương, không phát sinh chi phí ngoài dự toán.”*

Thanh Vân cầm lấy chiếc bút máy, nắn nót ký tên vào góc dưới bên trái dành cho vị trí Điều phối viên dự án. Đôi bàn tay cô hơi run run khi đặt những nét mực cuối cùng lên trang giấy trắng. Ngay sau đó, cô Ánh đặt bút ký xác nhận với tư cách Giáo viên đầu mối của nhà trường, rồi cầm lấy con dấu vuông bằng đồng dập mực đỏ chót, đóng dấu giáp lai của Liên đội trường THCS Đồng Mây vào mép văn bản. Tiếng cộp dứt khoát vang lên trên mặt bàn gỗ như một dấu chấm kết thúc đầy thuyết phục cho mọi sự nghi ngờ.

“Xong xuôi cả rồi,” cô Ánh thở phào một hơi dài, cẩn thận trao một bản gốc có chữ ký tươi cho Thanh Vân và giữ lại một bản lưu chiểu cho thư viện nhà trường. “Ba mươi đứa trẻ có hoàn cảnh khó khăn nhất của trường Đồng Mây giờ đã có đủ sách vở tinh tươm và cặp mới trước khi bước vào kỳ thi giữa kỳ đầy áp lực. Thay mặt nhà trường và phụ huynh, cô cảm ơn các em sinh viên rất nhiều vì đã làm việc hết sức cẩn trọng, kiên nhẫn đến tận phút cuối cùng.”

Thanh Vân cầm chặt tờ biên bản có con dấu đỏ tươi trong tay, khóe mắt cô hoe đỏ vì xúc động. Cô ngẩng đầu lên nhìn cô Ánh, rồi quay sang nhìn Linh và Vy, nở một nụ cười rạng rỡ, tươi tắn mà Linh chưa từng thấy xuất hiện trên gương mặt mệt mỏi của cô suốt hai tuần sóng gió vừa qua:

“Em thật sự cảm ơn cô Ánh. Em cảm giác như mình vừa trút bỏ được một tảng đá ngàn cân đè nặng trong lòng suốt bao ngày nay. Mấy ngày vừa rồi em cứ mất ngủ triền miên, lo ngay ngáy việc nhà sách không giao đủ sách giáo khoa lớp 8 kịp cho các em trước tuần thi học kỳ.”

Nói đoạn, Thanh Vân ngồi xuống ghế, mở chiếc máy tính xách tay cá nhân đã cắm sẵn dây mạng nội bộ của thư viện trường. Cô cẩn thận sử dụng chiếc máy quét cầm tay mini mang theo để quét lại bản PDF có mộc đỏ tươi của biên bản bàn giao vừa ký, rồi tải ngay tệp dữ liệu lên hệ thống lưu trữ đám mây dùng chung của Ban Thư ký Đoàn trường và Ban biên tập Bản tin Góc Sân.

Chưa dừng lại ở đó, Vân mở trình duyệt web, đăng nhập vào tài khoản mạng xã hội cá nhân của mình. Linh bước lại gần mép bàn, đứng bên cạnh im lặng quan sát từng thao tác của Vân. Trên màn hình máy tính hiển thị bài viết cũ có bức ảnh chụp tại nhà sinh hoạt xóm kênh hôm mười lăm tháng mười — bức ảnh từng làm dấy lên bao lời đồn đoán ác ý, những bình luận thêu dệt và sóng gió dữ dội trên diễn đàn Bảng Phố vì dòng chú thích ngắn ngủi, thiếu sót ban đầu.

Vân bấm chuột vào nút chỉnh sửa bài viết. Dưới sự hướng dẫn nghiệp vụ chuẩn mực mà Mai An và Linh đã thảo luận cặn kẽ cùng cô trong phiên đối chất trước đó, Vân dứt khoát xóa bỏ dòng chú thích cụt lủn gây hiểu lầm, thay thế vào đó bằng một thông báo đính chính đầy đủ, rõ ràng và trung thực đến từng con số:

*“[CẬP NHẬT CHÍNH THỨC VỀ DỰ ÁN CẶP SÁCH MỞ - 26/10/2024]* *Bức ảnh trên được chụp vào ngày 15/10/2024 tại Nhà sinh hoạt văn hóa ven kênh Hạ trong buổi trao học liệu đợt một (thí điểm) cho 10 học sinh khối 6 Trường THCS Đồng Mây (kinh phí 6.000.000 đồng).* *Hôm nay, ngày 26/10/2024, dự án đã chính thức hoàn tất đợt hai, trao nốt 20 phần học liệu và tiền vé xe buýt cho 20 em học sinh khối 7, 8 và 9 tại Thư viện Trường THCS Đồng Mây (kinh phí 12.000.000 đồng).* *Toàn bộ 30 học sinh theo kế hoạch đã nhận đủ hỗ trợ. Dự án Cặp Sách Mở có tổng ngân sách độc lập 18.000.000 đồng do Quỹ Giáo dục Địa phương tài trợ riêng, được quản lý tách biệt hoàn toàn khỏi Quỹ học bổng Hội chợ Cầu Nối. Chúng tôi xin chân thành cảm ơn sự đồng hành của Ban Giám hiệu, cô giáo Phạm Ngọc Ánh và phụ huynh học sinh; đồng thời thành thật cáo lỗi cùng bạn đọc vì sự thiếu sót trong chú thích ban đầu đã dẫn đến những hiểu lầm không đáng có.”*

Vân bấm nút lưu thay đổi. Nhật ký chỉnh sửa của bài viết lập tức hiển thị công khai mốc thời gian vừa cập nhật. Cô ngả hẳn lưng vào thành ghế gỗ, thở ra một hơi dài nhẹ nhõm, hai bờ vai thả lỏng hoàn toàn sau chuỗi ngày gồng mình chịu đựng áp lực dư luận:

“Thế là xong xuôi. Giờ thì chị có thể hoàn toàn yên tâm mang tập hồ sơ này về bàn giao lại cho văn phòng Đoàn để từ tuần sau tập trung vào việc ôn thi hết môn rồi. Suốt ba tuần vừa rồi, vừa lo trả nợ môn trên giảng đường, vừa ôm đống thùng các-tông này chạy ngược chạy xuôi, đầu óc chị lúc nào cũng căng như dây đàn, tưởng chừng như muốn nổ tung ra được.”

Linh nhìn chăm chú vào dòng trạng thái vừa được cập nhật trên màn hình máy tính, rồi nhìn sang Thảo Vy đang cẩn thận cất nắp ống kính vào ngăn khóa kéo của ba lô. Một dòng suy nghĩ miên man bất giác lướt qua tâm trí Linh.

Ba tuần trước, khi cô mới chân ướt chân ráo bước vào phòng làm việc của bản tin Góc Sân với nỗi ám ảnh và khát khao tuyệt vọng muốn chứng minh giá trị bản thân sau cú vấp ngã cay đắng ở tiệm bánh Mẻ Sớm, Linh đã từng vẽ ra trong đầu một viễn cảnh hoàn toàn khác cho bài phóng sự này. Cô từng mường tượng ra một bức ảnh chụp chung thật hoành tráng và rực rỡ: ba mươi em học sinh trường Đồng Mây mặc đồng phục chỉnh tề, hai tay ôm những chiếc cặp chống gù đỏ rực đứng dàn hàng ngang ngay ngắn dưới chân cột cờ sân trường; đứng bên cạnh các em là các thầy cô giáo, các thành viên ban điều phối dự án và phóng viên đưa tin cùng nở những nụ cười thật tươi để làm một bức ảnh bìa thật bắt mắt, câu kéo hàng ngàn lượt tương tác và bình luận tán dương cho Góc Sân. Lúc đó, với sự nông nổi của một người mới bước vào nghề, cô từng nghĩ rằng một bài viết điều tra thành công phải kết thúc bằng một bằng chứng trực quan lộng lẫy như thế — một bức ảnh không thể chối cãi để chứng minh công sức và sự hiện diện của người đưa tin.

Thế nhưng lúc này đây, khi đứng giữa căn phòng thư viện thơm mùi gỗ thông mộc mạc, nhìn chiếc bàn đọc sách trống trơn và tập biên bản dán kín mã số nằm phẳng phiu dưới vạt nắng sớm, Linh bỗng nhận ra sự ấu trĩ và thiển cận của mình trước đây.

Giá trị nhân văn cốt lõi của một dự án hỗ trợ cộng đồng chưa bao giờ nằm ở một bức ảnh minh họa rực rỡ để người lớn dùng làm công cụ phô trương thành tích trên mạng xã hội. Giá trị thật sự ấy nằm ở chỗ hai mươi bộ sách giáo khoa mới tinh đã nằm gọn gàng, bình yên trong chiếc cặp của Lâm An Nhiên và những người bạn cùng trang lứa của em; nằm ở việc những đứa trẻ nghèo không phải bỏ lỡ bất kỳ buổi học thêm hay giờ ôn tập nào để ra sân trường làm phông nền cho người khác; nằm ở sự tôn trọng tuyệt đối dành cho phẩm giá, sự riêng tư và tâm hồn nhạy cảm của các em khi không bị biến thành đạo cụ quảng bá truyền thông. Không có bức ảnh chụp chung đông đủ nào cả, và điều đó hoàn toàn đúng đắn. Sự trọn vẹn, thuyết phục của một tác phẩm báo chí không đo đếm bằng số lượng khuôn mặt xuất hiện trên màn hình, mà được đo bằng chính sự thật khách quan được bảo chứng qua những tài liệu, chứng từ kiểm chứng minh bạch và lương tâm của người cầm bút.

Thảo Vy kéo khóa chiếc ba lô đựng máy ảnh, bước lại gần vỗ nhẹ lên vai Linh:

“Cậu xem lại mấy tấm ảnh tớ vừa chụp trong máy này. Góc chụp tờ biên bản bàn giao bên cạnh xấp sách giáo khoa lớp 8 lên hình nét căng luôn. Không hề dính một bóng người hay một góc phù hiệu nào cả.”

Linh cúi đầu nhìn vào màn hình hiển thị nhỏ xíu của chiếc máy ảnh. Những bức ảnh chụp cận cảnh góc bàn gỗ lim, từng trang bìa sách giáo khoa lấp lánh ánh nắng ban mai, nét mực xanh của chữ ký nắn nót trên dòng mã ĐM-18 hiện lên vô cùng sống động, chân thực và đầy sức nặng.

“Ảnh đẹp và chuẩn xác lắm Vy ạ,” Linh khẽ thì thầm, lòng dâng lên sự khâm phục chân thành dành cho người bạn đồng hành mẫn cán. “Đây mới thực sự là những tư liệu trung thực nhất mà chúng mình cần có cho bài viết.”

Cô Ánh bước ra cửa, tiễn hai cô sinh viên trẻ ra tận chân cầu thang gạch của dãy nhà tầng một. Gió sớm lúc này đã thổi bay lớp sương ẩm đọng trên những vòm lá phượng vĩ, để lại một khoảng trời thu trong vắt, xanh ngắt và cao vời vợi phía trên những mái ngói đỏ rêu phong của ngôi trường ngoại thành.

“Hai đứa về trường cẩn thận nhé,” cô Ánh mỉm cười bắt tay Linh và Vy thật chặt. “Hôm nay bên Đại học Nam Khê khai mạc ngày hội Cầu Nối đúng không? Chúc bản tin Góc Sân của các em đưa tin thật tốt và tiếp tục giữ vững tinh thần làm việc nghiêm túc như hôm nay.”

“Dạ, chúng cháu cảm ơn cô Ánh nhiều lắm ạ!”

Linh và Thảo Vy vội vã dắt hai chiếc xe đạp ra khỏi cánh cổng sắt của trường THCS Đồng Mây. Chiếc đồng hồ đeo tay của Linh lúc này đã điểm chín giờ bốn mươi phút. Cả hai cô gái cùng nhấn bàn đạp, phóng xe thật nhanh dọc theo con đường đê ven kênh Hạ rợp bóng những hàng bạch đàn cao vút để kịp ra trạm xe buýt nằm ở đầu thị trấn. Theo đúng lịch trình đã thông báo của Đại học Nam Khê, đúng mười giờ sáng nay, ngày hội học bổng Cầu Nối 2024 sẽ chính thức mở cửa đón hàng ngàn lượt sinh viên và khách tham quan.

Gió mùa thu thổi ngược chiều làm bay bay những lọn tóc mai lòa xòa trên trán Linh. Cô đạp từng vòng xe đều đặn, nhịp nhàng, cảm nhận lồng ngực mình nhẹ bẫng và tâm hồn thanh thản đến lạ kỳ. Phía trước mặt cô, sừng sững bên kia cây cầu sắt bắc qua dòng sông An Lộc hiền hòa, khuôn viên rộng lớn của trường đại học đang bừng sáng rực rỡ trong ánh nắng ban mai.

Chiếc xe buýt tuyến số 08 đưa hai người về đến cổng chính của trường Nam Khê vừa vặn lúc kim đồng hồ chỉ đúng mười giờ kém năm phút. Linh và Vy bước vội xuống trạm dừng, rảo bước thật nhanh qua con đường nhựa rợp bóng những hàng xà cừ cổ thụ dẫn thẳng vào khu trung tâm khuôn viên trường. Từ đằng xa, tiếng nhạc lễ hội rộn rã, tiếng loa thông báo của ban tổ chức và tiếng bước chân náo nức của hàng trăm sinh viên đã vang vọng khắp mọi ngả đường.

Nhà đa năng Nam Khê đông nghịt sinh viên khi hội chợ Cầu Nối chính thức mở cửa.