Ngày hội không có con số phóng đại

Âm thanh trò chuyện sôi nổi tràn ngập sảnh Nhà đa năng Nam Khê, nơi các tấm pa-nô nền xanh chữ trắng nổi bật ghi rõ dòng chữ: “Hội chợ học bổng Cầu Nối: 24 suất chính thức - Quỹ thực nhận 48 triệu đồng”.

Linh dừng bước ngay trước bậc tam cấp dẫn vào cửa chính, hít một hơi thật sâu để buồng phổi quen dần với bầu không khí nhộn nhịp của buổi sớm. Không khí đầu giờ sáng trong khuôn viên nhà trường mát dịu, thoang thoảng mùi lá xà cừ ẩm sương rụng lác đác bên mép bồn hoa và hương cà phê giấy đậm đà bốc lên từ những quầy hàng dã chiến do các nhóm sinh viên tự mở dọc hành lang phía bắc. Vừa kết thúc chuyến xe buýt tuyến mười bốn vội vã từ Trường Trung học cơ sở Đồng Mây trở về sau khi cùng Thảo Vy ghi nhận đợt trao học liệu thứ hai của dự án Cặp Sách Mở, Linh ngỡ như mình vừa bước qua hai thế giới hoàn toàn khác nhau. Ở Đồng Mây, đó là không gian tĩnh mịch của căn phòng thư viện vùng ven lộng gió, nơi từng bộ sách giáo khoa và ram giấy kẻ ngang được xếp ngay ngắn trên những chiếc bàn gỗ tạp bạc màu; còn ở đây, trước mắt cô là vẻ náo nhiệt, rực rỡ cờ hoa và ánh đèn rọi sáng trưng của sảnh Nhà đa năng trung tâm. Thế nhưng, giữa hai địa điểm cách nhau hơn mười lăm cây số đường trường ấy lại tồn tại một sợi dây liên kết vô hình nhưng vô cùng vững chắc: tất cả đều vận hành trên nền tảng của những con số chân thực, chuẩn xác đến từng chi tiết nhỏ nhất, không dung thứ cho bất kỳ dòng phóng đại hay lời hứa suông nào.

Thảo Vy đưa tay gạt nhẹ lọn tóc mai dính mồ hôi bên thái dương, cẩn thận kéo khóa cho chiếc máy ảnh cơ vào bao chống sốc lót đệm dày, bên hông cô lúc này chỉ còn đeo một ống kính góc tiêu chuẩn gọn nhẹ. Cô đưa tay chỉnh lại mép áo khoác vải dù sờn chỉ, ngước mắt nhìn lướt qua khoảng sân gạch rộng thênh thang trước cửa hội trường, nơi từng tốp sinh viên đang thong thả rảo bước về phía sảnh đón, rồi khẽ huých nhẹ vào khuỷu tay Linh:

“Kìa, Huy đứng đợi tụi mình ở quầy lễ tân từ bao giờ rồi đấy. Nhìn cái vẻ sốt ruột của cậu ấy là biết sáng nay lượng người đổ về đông thế nào.”

Linh nhìn theo hướng ngón tay chỉ của Vy. Lê Đức Huy đang đứng tựa lưng vào mép chiếc bàn thông tin dài bọc vải nỉ xanh lam thẫm, hai tay ôm khư khư tập kẹp tài liệu bằng nhựa cứng dày cộp, chiếc thẻ phóng viên tập sự của Bản tin Góc Sân đung đưa nhịp nhàng trước ngực theo từng cử động. Thấy Linh và Vy sải bước qua hàng rào dây xích bước vào bậc thềm, gương mặt Huy giãn ra, anh giơ bàn tay cầm chiếc bút bi bấm vẫy nhẹ, khóe môi thoáng hiện nụ cười nhẹ nhõm quen thuộc.

“Tình hình bên Đồng Mây thế nào rồi?” Huy sốt sắng hỏi ngay khi hai cô gái vừa bước qua gờ cửa kính trượt, âm thanh điều hòa mát lạnh phả thẳng vào mặt. “Học liệu hai mươi bạn bên ấy đã giao nhận xong xuôi chưa? Có trục trặc gì về danh sách ký nhận thực tế không?”

“Biên bản tổng hợp có chữ ký sống của thầy hiệu phó và dấu giáp lai đỏ chót của trường đã được quét gửi trực tiếp vào hòm thư nội bộ của Góc Sân từ lúc chín giờ kém mười lăm rồi,” Linh đáp, vừa nói vừa vỗ nhẹ vào ngăn ngoài của chiếc ba lô sờn gáy sau lưng. “Đúng mười hai triệu đồng tiền hiện vật gồm tập vở, dụng cụ học tập và cặp trợ lực cho hai mươi em trong đợt hai. Tổng kết toàn bộ dự án khép kín đúng mười tám triệu đồng từ nguồn tài trợ của Quỹ Giáo dục Địa phương, đối soát khớp từng biên lai bán lẻ, không thừa thiếu một đồng cắc nào. Còn ở đây thì sao? Tình hình bàn đón tiếp sáng nay có bị quá tải không?”

Huy không trả lời ngay mà khẽ nghiêng người, đưa tay chỉ về phía lối đi chính dẫn thẳng vào hội trường trung tâm. Toàn bộ không gian sảnh đón tiếp rộng hơn hai trăm mét vuông đã được tái cấu trúc một cách vô cùng khoa học, mạch lạc, xóa sạch hoàn toàn cảm giác nhốn nháo, ngột ngạt của những kỳ hội chợ việc làm hay ngày hội học bổng tự phát các năm trước. Ngay bên cạnh bàn lễ tân bằng gỗ ép phủ vải nỉ là một tấm bảng dựng khổ lớn bằng khung sắt chắc chắn, trên đó căng tấm bạt hiflex in rõ sơ đồ phân bổ tài chính của toàn bộ chương trình. Bảng được chia thành hai cột rạch ròi với màu sắc tương phản rất dễ nhìn: một bên mang sắc xám nhạt ghi rõ “Vốn cam kết ban đầu” kèm theo dòng chú thích chi tiết về lịch sử tiếp nhận từng văn bản ghi nhớ; một bên mang sắc xanh lam đậm in nổi bật dòng chữ “Kinh phí thực nhận đã giải ngân qua tài khoản Đoàn trường”. Dòng chữ in hoa đậm nét phía chân bảng được đóng khung viền đỏ nổi bật, ghi rõ từng con số pháp lý: *Hạn mức 12 triệu đồng từ Công ty Cổ phần Công nghệ Giáo dục Trí Việt đã chính thức hủy bỏ theo Công văn số 24/CV-HH ngày 22/10/2024 của Liên hiệp Hướng Học; Quỹ Cầu Nối chốt giải ngân 48 triệu đồng cho 24 suất học bổng vượt khó.*

Kế bên tấm bảng tài chính minh bạch ấy là Quầy Tiếp nhận khiếu nại và Bàn Tư vấn điều kiện xét tuyển được bố trí tách biệt, nơi chuyên viên Nguyễn Văn Nam của Phòng Công tác sinh viên đang ngồi cùng hai đại diện thường trực của Hội Sinh viên trường. Trên mặt bàn gỗ dán láng bóng, những tập tài liệu in sẵn bản Quy chế xét tuyển có đóng dấu mộc đỏ tươi của Ban Thường vụ Đoàn trường được xếp thành từng chồng ngay ngắn, mở rộng hoàn toàn cho bất kỳ sinh viên nào có nhu cầu bước tới lật giở, tra cứu và đối chiếu thang điểm.

“Các cậu nhìn xem,” Huy nói nhỏ, giọng nói trầm xuống nhưng lộ rõ vẻ thán phục khó giấu. “Từ bảy giờ rưỡi đến giờ đã có hơn ba trăm lượt sinh viên ghé qua lấy tài liệu tóm tắt và xem bảng đối soát, nhưng tuyệt nhiên không hề có cảnh chen lấn, xô đẩy hay to tiếng cãi vã hỏi han lộn xộn như đợt phát phiếu khảo sát tháng trước. Khi con số được viết rõ ràng, minh bạch đến từng dấu chấm, dấu phẩy, người ta tự khắc hiểu được trật tự của vấn đề và không còn lý do gì để nghi ngờ hay phỏng đoán vô căn cứ nữa.”

Thảo Vy bước lại gần mép bàn thông tin, đưa ngón tay khẽ chạm vào mặt giấy láng của tập tài liệu phát tay vừa mới ráo mực in. Khác hẳn với tờ gấp quảng bá khổ ba lòe loẹt, bóng bẩy từng in dải băng rôn giật gân “Hơn 120 cơ hội hỗ trợ và suất học bổng toàn phần” mà nhóm truyền thông của Trần Gia Phúc từng phát hành tràn lan khắp các giảng đường hồi đầu tháng, tập thông tin hôm nay chỉ vỏn vẹn hai mặt giấy A4 gập đôi đơn giản. Từng tiêu chí được trình bày rành mạch, súc tích bằng phông chữ văn bản chuẩn mực: điểm trung bình tích lũy học tập phải đạt từ 2.8 trở lên, điểm rèn luyện học kỳ gần nhất từ 75 điểm, mức độ khó khăn về hoàn cảnh kinh tế gia đình có xác nhận hợp lệ của chính quyền địa phương, và định mức hỗ trợ cố định là hai triệu đồng tiền mặt trao tay cho mỗi cá nhân được phê duyệt.

Đúng mười giờ mười lăm phút, một hồi chuông điện báo hiệu vang lên giòn giã từ hệ thống loa trần của tòa nhà. Cánh cửa gỗ lim hai cánh dẫn vào hội trường trung tâm từ từ mở rộng, đón dòng người gồm các bạn sinh viên, giảng viên cố vấn và đại diện các đơn vị hảo tâm tiến vào khu vực lễ đài chính.

Không gian bên trong hội trường ngập tràn ánh sáng vàng ấm áp. Buổi lễ công bố và trao học bổng chính thức diễn ra trong một bầu không khí trật tự, trang nghiêm nhưng tuyệt nhiên không vướng chút nặng nề của những nghi thức hành chính cứng nhắc. Thay vì những bài diễn văn dài dòng, hoa mỹ kéo dài hàng tiếng đồng hồ với những lời tán tụng sáo rỗng thường thấy, ban tổ chức tiến hành chương trình bằng việc đi thẳng vào phần việc cốt lõi nhất. Trên dãy bàn chủ tọa dành cho Ban Giám sát độc lập đặt ngay ngắn phía bên phải lễ đài, kiểm toán viên Đoàn Kim Oanh ngồi cạnh cán bộ Hoàng Diệu của Phòng Công tác sinh viên. Bà Oanh vẫn giữ nguyên phong thái trầm tĩnh, cẩn trọng thường nhật trong bộ vest sẫm màu cắt may đứng dáng; trước mặt bà, chiếc cặp da màu đen quen thuộc được mở sẵn, bên cạnh là xấp biên lai thu chi tài chính hai liên đã được đánh số thứ tự nhảy tự động từ 01 đến 24, mỗi liên đều có chữ ký xác nhận của kế toán trưởng và dấu giáp lai đỏ thắm.

Màn hình LED cực lớn treo ở phông nền phía sau sân khấu bừng sáng. Không có bất kỳ một bức ảnh chân dung khổ lớn nào chụp cảnh sinh viên nhận trợ cấp với ánh mắt u sầu, cũng không có danh sách họ tên đầy đủ cùng hoàn cảnh ngặt nghèo của từng gia đình bị phơi bày lên màn hình để làm công cụ khơi gợi lòng trắc ẩn hay phô trương cảm xúc trước đám đông. Toàn bộ danh sách 24 cá nhân được Hội đồng xét duyệt thông qua chỉ hiển thị thuần túy bằng các mã số sinh viên đã được mã hóa theo khoa chuyên ngành và khóa tuyển sinh: bắt đầu từ NK-CK-0819, NK-QT-1102 cho đến NK-CN-0453.

Chị Hoàng Diệu bước lên bục phát biểu bằng gỗ sồi đặt khiêm tốn ở góc trái sân khấu. Chị chỉnh lại cần micro, cất giọng điềm đạm, rõ ràng và dứt khoát:

“Kính thưa quý thầy cô giáo, đại diện các đơn vị hảo tâm và toàn thể các bạn sinh viên thân mến. Căn cứ theo Quyết định số 14 của Ban Thường vụ Đoàn trường và kết quả thẩm tra hồ sơ độc lập của Ban Giám sát tài chính, ngày hôm nay, Ban tổ chức tiến hành trao 24 suất Học bổng Vượt khó Cầu Nối niên khóa 2024. Mỗi suất học bổng có giá trị bằng tiền mặt là đúng hai triệu đồng chẵn. Để bảo vệ tối đa quyền riêng tư, sự an toàn thông tin và danh dự cá nhân của các bạn sinh viên nhận hỗ trợ, ban tổ chức chủ trương không xướng tên công khai mà chỉ đọc mã định danh hồ sơ đã được thông báo riêng qua tài khoản nội bộ. Mỗi sinh viên khi bước lên bục nhận học bổng sẽ thực hiện việc đối chiếu thẻ sinh viên gốc với biên lai tài chính tại bàn kiểm soát của chuyên gia kiểm toán độc lập Đoàn Kim Oanh.”

Từng bạn sinh viên mang mã số tương ứng theo dõi màn hình LED rồi lần lượt rời khỏi hàng ghế của mình, bước lên lễ đài theo lối đi trải thảm xanh bên cánh gà. Không có những cái bắt tay gượng gạo, kéo dài để tạo dáng trước hàng chục ống kính máy ảnh; cũng không hề có cảnh trao những tấm biển tượng trưng in số tiền khổng lồ bằng giấy bồi cứng nhắc thường thấy ở các sự kiện thiện nguyện phô trương. Quy trình trao nhận diễn ra với một sự chuẩn xác đầy trân trọng: từng bạn sinh viên tiến lại gần bàn giám sát, khẽ rút chiếc thẻ sinh viên bằng nhựa trao cho bà Đoàn Kim Oanh. Người phụ nữ kiểm toán viên đón lấy chiếc thẻ bằng hai tay, đối chiếu mã số in dập nổi với bảng danh sách gốc có dán ảnh thu nhỏ trong tập hồ sơ kiểm tra. Sau khi đối soát thông tin trùng khớp, bạn sinh viên nhận chiếc bút bi mực xanh, nắn nót ký tên vào hai liên của tờ biên lai tài chính đặt sẵn trên mặt bàn. Bà Oanh mỉm cười kín đáo, hai tay trao chiếc phong bì giấy kraft dán kín chứa đúng hai triệu đồng tiền mặt cùng liên biên lai màu hồng lưu trữ cá nhân cho người nhận.

Linh đứng tựa vào thanh chắn inox ở hàng ghế dành riêng cho đại diện báo chí nội bộ, đôi mắt chăm chú dõi theo từng cử chỉ nhịp nhàng, mực thước của người kiểm toán viên độc lập. Mọi thao tác diễn ra nhanh chóng, chuẩn mực và chan chứa sự tôn trọng đối với người thụ hưởng. Những bạn sinh viên nhận phong bì khẽ cúi đầu cảm ơn bằng một cái gật đầu nhẹ, giữ chặt chiếc phong bì nhỏ trong lòng bàn tay rồi lặng lẽ theo lối cầu thang bên phải bước về lại chỗ ngồi của mình. Tuyệt nhiên không một ai bị đặt vào tình thế lúng túng phải đứng trước micro kể lể về gia cảnh khốn khó, về những bữa cơm chan nước mắt hay phải diễn xuất sự hàm ơn trước hàng trăm ánh mắt đang đổ dồn vào mình.

“Cậu thấy thế nào?” Thảo Vy khẽ ghé sát tai Linh thì thầm, ngón tay cô vẫn giữ hờ trên nút bấm của chiếc máy ảnh đang chĩa ống kính về phía tập hồ sơ biên lai trên mặt bàn giám sát thay vì chụp cận cảnh gương mặt của các bạn sinh viên. “Quy trình trao nhận kín đáo và mạch lạc thế này khiến những người nhận hỗ trợ cảm thấy họ thực sự được tôn trọng như những cá nhân độc lập, chứ không phải là những đối tượng cần lòng thương hại.”

“Ừ,” Linh khẽ gật đầu, ngực cô dâng lên một cảm giác nhẹ nhõm, thanh thản khó tả. “Sự bảo mật danh tính không chỉ là một điều khoản kỹ thuật thuần túy trên giấy tờ pháp lý, mà đó là cách duy nhất để chúng ta gìn giữ lòng tự trọng và sự bình đẳng cho con người.”

Khi mã số sinh viên cuối cùng được xướng lên và quy trình đối soát hai mươi tư suất học bổng kết thúc trong tiếng vỗ tay rải rác nhưng ấm áp của hội trường, chương trình nhanh chóng chuyển tiếp sang phiên kết nối việc làm và hướng nghiệp mở tự do. Cửa hông thông gió mở toang, dòng sinh viên từ các hàng ghế bắt đầu túa ra khu vực sảnh ngoài, nơi các gian hàng tư vấn tuyển dụng của các doanh nghiệp đối tác đã sẵn sàng đón tiếp. Linh dạo bước dọc theo dãy hành lang phía đông rợp bóng mát, mắt chăm chú quan sát nhịp sống sinh viên đang chộn rộn chuyển động quanh các quầy thông tin. Bất giác, ánh nhìn của cô dừng lại ở một bóng người quen thuộc đang đứng chăm chú trước Bàn Tư vấn học tập và việc làm thêm do Trung tâm Hỗ trợ sinh viên phụ trách.

Đó chính là Trương Minh Khang.

Chàng sinh viên năm thứ hai của khoa Cơ khí chế tạo máy vẫn mặc chiếc áo sơ mi sọc ca rô xanh lam đã hơi sờn ở nếp gấp cổ tay, sau lưng khoác chiếc ba lô vải dù màu tro bạc thếch vì mưa nắng. Khang không có tên trong danh sách hai mươi tư suất học bổng vừa được công bố trên màn hình LED ban nãy. Linh biết rất rõ điều đó; phễu xét duyệt gắt gao chọn ra hai mươi tư người từ tám mươi hồ sơ hợp lệ sau vòng phỏng vấn thực tế đồng nghĩa với việc hơn năm mươi sinh viên khác phải chấp nhận dừng bước. Thế nhưng, trái ngược hoàn toàn với vẻ mặt thất thần, hốc hác, trũng sâu nỗi âu lo và mệt mỏi cùng cực của ba tuần trước khi ngồi đối diện với cô bên bàn gỗ ép của quán nước mía cạnh cổng phụ, Khang lúc này trông hoàn toàn bình thản và vững vàng.

Khang đang ngồi ngay ngắn trên chiếc ghế nhựa đối diện với một nữ chuyên viên tư vấn việc làm của trường. Trên mặt bàn, người chuyên viên mở rộng một tập danh mục việc làm bán thời gian đã được phân loại kỹ lưỡng, ngón tay cầm chiếc bút chì gỗ khẽ khoanh tròn vào ba đầu việc cụ thể:

“Hồ sơ của em ghi rõ là sinh viên Cơ khí năm hai, vướng lịch học thực hành nguội và tiện tại xưởng máy vào các buổi chiều thứ Ba và thứ Năm đúng không? Ở đây có hai đơn vị đối tác liên kết đang cần tuyển cộng tác viên kỹ thuật phụ trách bảo trì thiết bị văn phòng định kỳ, thời gian làm việc cố định theo ca tối từ mười tám giờ đến hai mươi mốt giờ ba mươi. Mức thù lao tính theo giờ làm việc thực tế rất rõ ràng, có ký kết hợp đồng lao động sinh viên có bảo hiểm tai nạn ngắn hạn và đơn vị có hỗ trợ một suất ăn nhẹ giữa ca. Thêm vào đó, xưởng gia công cơ khí chính xác của một cựu sinh viên trường mình ở khu công nghiệp phụ cận cũng đang có chỉ tiêu tuyển thực tập sinh vận hành máy cắt gọt kim loại vào trọn ngày thứ Bảy và Chủ nhật.”

Khang chăm chú lắng nghe từng lời giải thích, thỉnh thoảng khẽ gật đầu tiếp thu và cẩn thận dùng chiếc bút mực tím ghi chép từng địa chỉ xưởng, số điện thoại của quản lý nhân sự cùng các mốc thời gian ca kíp vào cuốn sổ tay nhỏ bìa bọc nilon kẻ ô ly.

Khi người chuyên viên tư vấn trao cho Khang tờ phiếu giới thiệu có đóng dấu xác nhận của Trung tâm và Khang đứng dậy thu dọn sổ bút, Linh chủ động cất bước tiến lại gần chiếc bàn gỗ.

“Chào Khang,” cô cất tiếng chào nhẹ nhàng, giọng nói ấm áp.

Khang quay người lại, thoáng chút bất ngờ nhưng nhận ra Linh ngay lập tức. Anh nở một nụ cười mộc mạc, nụ cười chân chất xua tan đi nét nghiêm nghị, rắn rỏi thường trực trên gương mặt sạm nắng:

“Chào Linh. Nhóm Góc Sân sáng nay cũng cử người sang đây đưa tin về hội chợ à?”

“Ừ, mình với Vy sang ghi nhận toàn bộ tiến trình tổ chức của ngày hội,” Linh đưa mắt nhìn tập giấy giới thiệu việc làm còn thơm mùi mực in trên tay Khang. “Sáng nay bạn tìm được công việc nào phù hợp với lịch học ở trường chưa?”

“Rất tốt Linh ạ,” Khang khẽ giơ tập giấy giới thiệu lên ngang ngực, ánh mắt sáng rõ và thanh thản lạ thường. “Mình vừa đăng ký thành công hai ca làm việc bán thời gian phụ trách bảo trì hệ thống máy tính tại trung tâm tin học của trường vào các buổi tối thứ Hai và thứ Sáu. Lịch làm việc này khớp hoàn toàn một trăm phần trăm với thời khóa biểu học lý thuyết buổi sáng và các buổi thực hành xưởng vào buổi chiều của mình. Giờ thì mọi thứ vào guồng rồi, không còn cảnh bị trùng lặp thời gian hay phải cắn răng đánh đổi việc học để đi làm chui như dạo trước nữa.”

Linh ngập ngừng trong giây lát, ánh mắt thoáng chút ái ngại khi nhìn vào chàng trai đầy nghị lực trước mặt, rồi cô khẽ nói:

“Chuyện xét duyệt học bổng sáng nay... dù hồ sơ của Khang được đánh giá rất tốt ở vòng thẩm định ban đầu, nhưng nguồn quỹ thực nhận năm nay sau khi rà soát chỉ chốt được đúng hai mươi tư suất...”

Khang xua tay ngay lập tức, ngắt lời cô bằng một giọng nói điềm tĩnh, rành rọt và dứt khoát:

“Mình hiểu chứ, Linh đừng bận tâm chuyện đó. Ngay buổi sáng hôm bài báo phân tích của Bản tin Góc Sân xuất bản, mình đã ngồi đọc đi đọc lại từng câu, từng chữ về sơ đồ phễu xét tuyển một trăm hai mươi, tám mươi, bốn mươi rồi chốt lại hai mươi tư suất rồi. Khi nhìn thấy những con số thực tế được bóc tách rõ ràng trên mặt báo, mình hoàn toàn hiểu được cơ hội thực sự của bản thân đang nằm ở vị trí nào. Trong trường mình còn có rất nhiều bạn gia cảnh ngặt nghèo hơn mình gấp bội, lại có điểm trung bình tích lũy học tập xuất sắc hơn hẳn, các bạn ấy hoàn toàn xứng đáng được ưu tiên nhận học bổng trước để trang trải học phí. Điều quan trọng nhất đối với mình là từ nay không còn bị cuốn vào cái ảo tưởng mơ hồ về một con số tài trợ khổng lồ vô căn cứ nữa. Nhờ các bạn làm rõ thông tin từ sớm, mình đã chủ động xin nghỉ hẳn ca đêm vác bao tải ở kho bến xe tải, thương lượng lại giờ phụ việc ở quán cơm bình dân, và sáng nay mình bước thẳng đến bàn tư vấn việc làm này với một mục tiêu rất thực tế. Ra về với một bản hợp đồng làm thêm rõ ràng, phù hợp với năng lực thế này, mình cảm thấy nhẹ nhõm, tự tin hơn rất nhiều so với việc cứ phải ôm ấp một niềm hy vọng mong manh trên giấy.”

Khang đưa bàn tay thô ráp, chai sạn vì cầm kìm búa siết chặt lấy bàn tay Linh, một lần nữa gửi lời cảm ơn chân thành tới ban biên tập Góc Sân trước khi xin phép rảo bước nhanh về phía tòa nhà thư viện trung tâm để kịp giờ tự học buổi trưa. Đứng nhìn theo bóng lưng thẳng thắn, vững chãi của Khang dần hòa lẫn vào dòng người đông đúc dưới tán lá xà cừ, Linh cảm nhận một làn sóng ấm áp và bình yên len lỏi qua từng mạch máu. Cái giá của sự thật đôi khi là dập tắt đi những kỳ vọng hão huyền và những giấc mơ thêu dệt, nhưng chính sự thật trần trụi ấy lại trao cho con người một điểm tựa thực tế vững chắc nhất để họ tự đứng vững trên đôi chân của mình và tự định đoạt lấy tương lai.

Đúng lúc đó, từ phía Quầy Tiếp nhận khiếu nại gần cửa ra vào số một bỗng vang lên tiếng tranh luận nho nhỏ. Linh nhận ra giọng điệu có phần căng thẳng nên vội vã rảo bước nhanh về phía chiếc bàn thông tin.

Một nam sinh viên năm thứ nhất mặc bộ quần áo thể dục đồng phục màu xanh viền trắng của trường, gương mặt trẻ măng còn vương nét bức xúc và bối rối, đang đặt mạnh chiếc thẻ sinh viên của mình lên mặt bàn trước mặt chuyên viên Nguyễn Văn Nam:

“Thưa thầy, em thực sự không hiểu về tiêu chí xét tuyển học bổng Cầu Nối đợt này ạ. Điểm rèn luyện học kỳ một vừa rồi của em đạt 82 điểm, được xếp loại Tốt đàng hoàng. Nhưng bạn cùng phòng trọ với em điểm rèn luyện chỉ có đúng 80 điểm tròn, tại sao trong danh sách bốn mươi người được gọi vào vòng phỏng vấn tuần trước lại có tên bạn ấy, còn hồ sơ của em lại bị gạt ra ngay từ vòng lọc sơ bộ ban đầu? Các bài viết thông báo trên mạng đều ghi rõ là xét điểm rèn luyện từ trên xuống dưới cơ mà?”

Sự xuất hiện của câu hỏi khiếu nại với âm lượng hơi lớn khiến một vài sinh viên và phụ huynh đang đứng tham quan gần đó tò mò dừng bước ngoái nhìn lại. Không khí có phần hơi chùng xuống. Tuy nhiên, tuyệt nhiên không có bất kỳ sự bối rối, lúng túng hay thái độ gạt đi né tránh nào từ phía các cán bộ trực bàn. Chị Hoàng Diệu đang đứng kiểm tra lại xấp biên lai lưu trữ gần đó lập tức bước lại, khẽ kéo chiếc ghế gấp bằng nhựa đặt cạnh bàn và nhẹ nhàng mời người sinh viên ngồi xuống:

“Em bình tĩnh ngồi xuống đây uống ngụm nước đã. Thầy Nam, thầy tra cứu giúp em tập hồ sơ lưu trữ các mã số xét tuyển đợt một của khối ngành Tài chính nhé.”

Chị Hoàng Diệu với tay lấy tập văn bản Thể lệ xét tuyển số 14/TB-ĐTN đã được đóng dấu giáp lai đỏ đặt ngay ngắn ở góc bàn, lật giở từng trang tài liệu một cách thuần thục rồi dừng lại ở mục 3.2 quy định về thang điểm trọng số tổng hợp:

“Em tên là Đức đúng không? Mã số sinh viên của em là NK-TC-0921. Trước hết, thầy cô ở Phòng Công tác sinh viên rất hoan nghênh tinh thần thẳng thắn của em khi đã chủ động đến thẳng quầy tiếp nhận khiếu nại này để hỏi cho ra nhẽ, thay vì giữ ấm ức hay nghi hoặc một mình. Bây giờ, em nhìn thật kỹ vào điều khoản 3.2 này nhé. Quy chế của nhà trường ban hành bằng văn bản chính thức ghi rất rành mạch: tiêu chí xét tuyển học bổng Vượt khó Cầu Nối không đơn thuần chỉ căn cứ vào mỗi điểm rèn luyện như nhiều người lầm tưởng, mà áp dụng công thức tính điểm trọng số kết hợp ba thành phần: Điểm trung bình chung học tập tích lũy chiếm 40% trọng số, Điểm hoàn cảnh kinh tế gia đình căn cứ theo giấy xác nhận hợp lệ của địa phương chiếm 40% trọng số, và Điểm rèn luyện chiếm 20% trọng số còn lại.”

Chị Diệu rút một tờ phiếu đối soát dữ liệu cá nhân đã được hệ thống phần mềm trích xuất sẵn trong tập hồ sơ lưu trữ, dùng đầu ngòi bút chì chỉ vào từng dòng số liệu cụ thể:

“Hồ sơ của em có điểm rèn luyện 82 điểm, quy đổi theo 20% trọng số là đạt 16,4 điểm; điểm học tập của em là 3.1, quy đổi theo 40% trọng số là đạt 31,0 điểm; về hoàn cảnh gia đình, giấy xác nhận của ủy ban xã thể hiện gia đình em thuộc diện có thu nhập trung bình, tương ứng với mức điểm 20 của khung xét duyệt bậc 3. Như vậy, tổng điểm quy đổi theo công thức trọng số của em đạt đúng 67,4 điểm. Trong khi đó, bạn cùng phòng của em tuy điểm rèn luyện chỉ có 80 điểm, quy đổi đạt 16,0 điểm, nhưng điểm trung bình học tập của bạn ấy đạt 3.4, quy đổi đạt 34,0 điểm; đặc biệt, gia đình bạn ấy có giấy chứng nhận hộ cận nghèo theo chuẩn nghèo đa chiều của địa phương có giá trị pháp lý, được tính trọn vẹn 40 điểm ở khung ưu tiên cao nhất. Tổng điểm quy đổi tổng hợp của bạn ấy đạt tới 90,0 điểm tròn. Điểm chuẩn cắt ngang để chọn đúng bốn mươi ứng viên bước vào vòng phỏng vấn đợt này là 78,5 điểm.”

Cậu sinh viên năm nhất dán chặt mắt vào từng con số đối chiếu rành mạch trên mặt giấy, tay run run cầm lấy tờ quy chế gốc so sánh từng phép nhân chia trọng số với bảng kết quả in từ hệ thống quản lý đào tạo của mình. Sự nghi ngờ, ấm ức và căng thẳng trên gương mặt non nớt dần dần tan biến hoàn toàn, nhường chỗ cho sự thấu hiểu và bẽn lẽn:

“Dạ... em hiểu rồi ạ. Tại hôm trước em chỉ đọc lướt qua một bài viết tóm tắt của một trang diễn đàn sinh viên khóa trước trên mạng, họ ghi vắn tắt là ‘ưu tiên xét điểm rèn luyện’ nên em cứ đinh ninh là trường chỉ lấy tiêu chí rèn luyện làm gốc để xét chọn từ cao xuống thấp.”

“Đó chính là lý do vì sao Phòng Công tác sinh viên và Đoàn trường luôn nhắc nhở các em phải tìm đọc trực tiếp văn bản quy chế gốc có đóng dấu mộc đỏ, thay vì tin vào những thông tin tóm tắt truyền miệng hay các bài đăng thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội,” chị Diệu mỉm cười độ lượng, rút chiếc bút mực xanh ký nhanh vào phần chữ ký cán bộ giải quyết trên tờ phiếu tiếp nhận phản ánh: “Đây là biên bản giải trình khiếu nại chính thức của Phòng Công tác sinh viên, ghi nhận việc đối soát dữ liệu điểm số của em vào lúc mười giờ ba mươi phút sáng nay. Cô ký và giao lại bản này để em cầm về lưu giữ làm tài liệu cá nhân nhé.”

Toàn bộ quá trình giải thích, đối chiếu dữ liệu gốc và trao văn bản trả lời thỏa đáng diễn ra vỏn vẹn trong vòng mười lăm phút đồng hồ. Cậu sinh viên năm nhất đứng thẳng người dậy, dùng cả hai tay đón nhận tờ phiếu giải trình với một thái độ hoàn toàn tâm phục khẩu phục. Cậu khẽ cúi đầu chào hai thầy cô trước khi quay người hòa vào dòng người đang hào hứng tham quan các gian hàng việc làm.

Đức Huy đứng cạnh Linh, tay hí hoáy ghi nhanh những dòng chữ sắc gọn vào cuốn sổ tay tác nghiệp của mình: *Quy trình xử lý khiếu nại tại chỗ: 15 phút, giải trình minh bạch theo công thức trọng số ba thành phần, có biên bản xác nhận bằng văn bản bàn giao tận tay sinh viên.*

Khoảng mười một giờ trưa, tại khu vực sân khấu tọa đàm mở nằm ở trung tâm hội trường — nơi diễn ra phiên trao đổi giữa Ban tổ chức nhà trường với đại diện các tổ chức xã hội và các doanh nghiệp đồng hành, Đặng Minh Tâm bước lên bục phát biểu. Không còn bộ dạng bồn chồn, ánh mắt lấm lét né tránh hay những lời biện minh vòng vo, lúng túng như những ngày đầu khi bị nhóm phóng viên Góc Sân chất vấn gay gắt về con số ảo tưởng một trăm hai mươi suất học bổng, Tâm hôm nay xuất hiện trước công chúng với một phong thái đĩnh đạc, chững chạc và đầy tinh thần cầu thị.

“Kính thưa quý thầy cô giáo, đại diện các doanh nghiệp đồng hành và toàn thể các bạn sinh viên,” Tâm cất lời phát biểu, âm lượng vừa phải nhưng từng câu chữ đều toát lên sự chân thành và thẳng thắn hiếm thấy. “Hội chợ Cầu Nối niên khóa 2024 đã trải qua những thử thách và va vấp không hề nhỏ trong khâu truyền thông định hướng và quản trị dữ liệu. Ban tổ chức chúng tôi, đặc biệt là bản thân tôi với tư cách là trưởng ban điều phối học sinh sinh viên, đã phải trả giá bằng những bài học vô cùng đắt giá về việc buông lỏng kiểm soát số liệu, để xảy ra tình trạng nhập nhằng tai hại giữa con số tiếp cận ban đầu với số suất học bổng thực tế, cũng như sự vội vã gộp chung các khoản cam kết tài trợ chưa qua thẩm định giải ngân vào nguồn kinh phí sẵn có của quỹ. Những sai sót chủ quan đó đã vô tình gieo rắc sự ngộ nhận, gây hoang mang trong dư luận sinh viên và làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín học thuật của nhà trường.”

Tâm dừng lại một nhịp thở, ánh mắt anh nhìn thẳng về phía hàng ghế đại biểu doanh nghiệp và những người bạn sinh viên đang chăm chú theo dõi:

“Thế nhưng, chính sự vào cuộc rà soát nghiêm ngặt của Phòng Công tác sinh viên, sự giám sát tài chính độc lập, chí công vô tư của chuyên gia kiểm toán Đoàn Kim Oanh, và đặc biệt là những bài viết điều tra khách quan, đa chiều, kiên định với sự thật từ Bản tin sinh viên Góc Sân đã giúp chúng tôi nhận diện rõ những lỗ hổng chết người ấy để can đảm sửa chữa tận gốc rễ. Chúng tôi đã kiên quyết hủy bỏ các biên bản ghi nhớ tài trợ không khả thi, rà soát lại từng dòng ngân sách, thiết lập quy chế kiểm duyệt thông tin hai bước nghiêm ngặt và công khai minh bạch toàn bộ lịch sử chỉnh sửa dữ liệu trên các kênh truyền thông chính thức. Ban tổ chức chúng tôi tin rằng, một chương trình thiện nguyện chỉ thực sự kiến tạo nên những giá trị bền vững cho xã hội khi nó dám dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật, tôn trọng niềm tin của cộng đồng bằng những hành động minh bạch thực chất thay vì ru ngủ nhau bằng những con số bóng bẩy, sáo rỗng trên giấy tờ.”

Một tràng pháo tay giòn giã và kéo dài bùng lên từ phía các bàn đại biểu doanh nghiệp, các giảng viên và đông đảo sinh viên tham dự tọa đàm. Đó không phải là những tràng vỗ tay đãi bôi, xã giao theo kịch bản sự kiện, mà là sự thừa nhận và trân trọng sâu sắc dành cho tinh thần dám nhận khuyết điểm, dám đối diện với sai lầm để sửa sai một cách thực chất và có trách nhiệm của những người làm chương trình.

Linh khẽ lùi lại một bước, đứng tựa lưng vào một cây cột bê tông ốp đá hoa cương ở góc xa của sảnh hội trường, lặng lẽ phóng tầm mắt quan sát toàn cảnh sự kiện đang diễn ra trước mắt mình.

Hội chợ lúc này đã bước vào thời điểm nhộn nhịp và sống động nhất trong ngày. Sinh viên các khóa qua lại tấp nập giữa các gian hàng tư vấn việc làm, tiếng trao đổi hồ sơ xin việc, tiếng lật mở các trang tài liệu rột roẹt hòa cùng những chuỗi cười nói rộn rã, tự tin vang vọng khắp không gian rộng lớn. Mọi thứ vận hành một cách tự nhiên, trật tự và tràn đầy sức sống. Không còn những khẩu hiệu tuyên truyền đao to búa lớn, không còn những con số được thần thánh hóa để phục vụ cho các bản báo cáo thành tích bóng bẩy, ở đây chỉ có những thông tin chính xác, trung thực đang phục vụ một cách thiết thực nhất cho những nhu cầu mưu sinh, học tập và rèn luyện có thật của đời sống sinh viên hằng ngày.

Ánh mắt của Linh bất chợt dừng lại ở một góc nhỏ khiêm tốn, nằm nép mình bên cạnh lối thoát hiểm phía tây của sảnh Nhà đa năng.

Ở góc khuất ấy, có một chiếc bàn gỗ nhỏ được phủ tấm khăn vải kẻ carô màu nâu nhạt sạch sẽ, bên trên kê một chiếc tủ kính nhỏ chứa những ổ bánh mì nóng giòn rụm và các khay bánh ngọt ăn nhẹ thơm phức. Tấm biển gỗ mộc mạc treo phía trước chiếc bàn ghi dòng chữ viết tay nắn nót bằng phấn trắng: *Quầy tiếp tế ăn nhẹ sinh viên - Bánh mì tươi lò nướng địa phương*. Người phụ nữ trung niên bán hàng với chiếc tạp dề trắng tinh đang thoăn thoắt đưa lưỡi dao răng cưa xẻ dọc thân bánh mì, phết một lớp pa-tê mịn màng, kẹp thêm vài lát dưa chuột thái mỏng cùng cọng ngò tươi, rồi cẩn thận bọc từng chiếc bánh trong lớp giấy xi măng màu nâu nhạt trao tận tay cho các bạn sinh viên đang đói bụng sau những giờ thực hành miệt mài trong xưởng máy.

Mùi thơm mộc mạc, ấm áp của lớp vỏ bánh mì nướng giòn và hương bột lúa mạch mới nở thoang thoảng bay trong làn gió sớm, khẽ đánh thức trong tâm khảm của Linh một miền ký ức sâu sắc và day dứt khôn nguôi.

Hình ảnh quầy bánh mì nhỏ đơn sơ ấy lập tức kéo tâm trí cô trở về với tiệm bánh Mẻ Sớm nằm sâu trong con ngõ Tường Vi tĩnh lặng. Mới chỉ cách đây ba tháng thôi, một bài đăng bốc đồng trên mạng xã hội, một lời khẳng định vô căn cứ được viết ra trong sự cẩu thả và thiên kiến do chính bàn tay cô gõ thêm vào một bức ảnh chụp cắt cúp vụng trộm đã suýt chút nữa dập tắt vĩnh viễn ngọn lửa trong lò nướng của một cơ sở sinh kế lương thiện, đẩy một người phụ nữ tần tảo vào vòng xoáy của sự nghi kỵ và tổn thương. Nhưng ngày hôm nay, khi đứng giữa không gian ngập tràn ánh sáng này, nhìn những ổ bánh mì mộc mạc được trao đi và nhận lại bằng sự tin cậy bình dị giữa con người với con người, Linh thấm thía một chân lý giản dị nhưng sâu sắc đến tận cùng: cuộc sống bình thường này vẫn luôn vận hành, âm thầm, nhẫn nại và bền bỉ, trên nền tảng vững chắc của sự thật. Sự thật không bao giờ cần phải gào thét, không cần phải vận dùng những xảo thuật ngôn từ hay chiêu trò thổi phồng để thu hút sự chú ý của đám đông; nó chỉ cần được trả về đúng vị trí nguyên bản của nó — hiện diện trong từng tờ hóa đơn kiểm định độc lập, từng dòng biên bản bàn giao có chữ ký tươi, từng mẩu bánh mì nóng thơm lừng trao đi giữa buổi sớm, và trong từng con số, từng câu chữ được viết ra bằng lương tâm và trách nhiệm không thể đánh đổi của người cầm bút đưa tin.

Chiếc điện thoại đặt trong túi áo khoác vải dù của Linh bỗng rung lên từng hồi đều đặn, kéo cô trở về với thực tại.

Linh đưa tay rút chiếc điện thoại ra khỏi túi, nhìn vào màn hình đang sáng đèn. Dòng chữ “Mẹ gọi” hiện lên nhấp nháy thân thương. Linh khẽ mỉm cười, bước lùi thêm vài bước ra phía hành lang bên ngoài rợp bóng mát của hàng cây xà cừ cổ thụ yên tĩnh, ngón tay cô chạm nhẹ vào nút nhận cuộc gọi màu xanh.

“Alo, Linh à? Con đang ở trường đấy à?” Giọng mẹ cô, bà Vũ Thanh Hà, vang lên từ đầu dây bên kia, vừa ấm áp vừa đượm vẻ lo toan quen thuộc của một người mẹ ở quê xa. “Mấy hôm nay mẹ thấy trên mạng người ta chia sẻ bài viết gì của trường con rầm rộ lắm. Mẹ gọi hỏi xem việc học hành của con thế nào rồi... Với lại, hôm qua dì con ở phố huyện có nhắc đến chuyện tiệm bánh Mẻ Sớm của cô Hòa, bảo là...”