Ủ ấm luống rau trước đợt sương muối

Những cơn gió bấc khô lạnh quét qua sườn núi Thanh Lĩnh, cuốn theo những đám mây xám xịt báo hiệu đợt rét nàng Bân hung dữ.

Tiếng gió rít qua khe nứa liếp cửa nghe sàn sạt như tiếng dao cùn miết trên đá ráp. Cả khoảng sân đất nện của căn nhà ba gian chìm trong màn sương mù mờ ảo, ẩm ướt và giá buốt đến tận tủy xương. Trời còn chưa tỏ mặt người, vầng đông chỉ mới hé một vệt sáng mỏng manh màu chì phía chân trời xa, không gian tĩnh mịch chỉ rộ lên tiếng lá chuối sau vườn quăng quật vào nhau rách bươm, từng dải lá tước ra phần phật trong luồng khí lạnh buốt giá từ phương bắc tràn xuống.

Bên trong buồng, Diệp Tiểu Mãn đã cựa mình trở dậy từ lúc canh tư. Nằm trên chiếc phản gỗ tạp ọp ẹp, cô đã lắng tai nghe từng tiếng rên xiết của mái tranh và bờ vách đất trát rơm suốt nửa đêm qua. Mỗi cơn gió thốc qua lại mang theo luồng hàn khí len lỏi qua từng kẽ hở của vách nứa, phả thẳng vào da thịt tê buốt. Cô nhẹ nhàng vén tấm chăn bông cũ vá chằng vá đụp bằng đủ thứ mảnh vải vụn thô nhám. Lớp bông bên trong đã bết lại, cứng ngắc sau bao mùa đông giá rét, chẳng còn giữ được mấy hơi ấm, nhưng cô vẫn cẩn thận tém lại từng mép góc cho hai đứa em nhỏ. Con bé Tam Nha và thằng cu Tiểu Đậu đang cuộn tròn vào nhau như hai chú mèo con, đầu rúc sâu vào lòng chăn để trốn cái rét luồn qua khe vách. Tiếng thở của hai đứa nhỏ đều đặn nhưng đôi lúc lại khẽ giật mình rụt cổ khi một cơn gió mạnh bất thần đập mạnh vào cánh cửa liếp.

Bước chân trần chạm xuống nền đất lạnh buốt làm cô khẽ rùng mình một cái, cái lạnh bén ngọt từ bàn chân xông thẳng lên sống lưng. Nhưng ánh mắt cô nương mười bảy tuổi lập tức lấy lại vẻ kiên định, tỉnh táo khác thường. Cô cúi xuống với lấy chiếc áo chẽn bằng vải chàm thô đã bạc phếch ở hai bên vai áo, khoác vội lên người, buộc chặt dải thắt lưng vải quanh eo nhỏ rồi bước ra gian ngoài. Bước chân cô nhẹ như mèo, tránh không dẫm lên những tấm ván sàn mục kêu cọt kẹt để cha mẹ và các em không bị đánh thức quá sớm.

Đêm qua, đợt rét bất ngờ tràn về sớm hơn hẳn mọi năm. Những mầm rau cải bẹ non nớt và luống củ cải trắng vừa mới gieo xuống mảnh đất nửa sào sau vườn mới chỉ vừa cựa mình nhú hai mảnh lá mầm xanh biếc. Rễ mầm còn mỏng manh như sợi tơ tằm, vừa bám vào tầng đất mặt chưa đầy một đốt ngón tay. Đất đai vùng chân núi này vốn cằn cỗi, pha nhiều cát sỏi, nếu để nước mưa lạnh ứ đọng lại nơi gốc rễ hay bị sương muối táp thẳng vào ngọn, toàn bộ vốn liếng lẫn niềm hy vọng xoay tiền trả nợ cho nhà địa chủ Lương vào ngày rằm tháng mười sẽ tan thành mây khói trong nháy mắt.

Vừa bước qua ngưỡng cửa chái bếp ám đầy bồ hóng đen kịt, Tiểu Mãn đã thấy Diệp Nhị Hòa đang lúi húi xỏ lại quai dép rơm bên đống tro tàn của bếp lò tối qua. Thằng bé mười bốn tuổi vóc dáng gầy gò, mặc chiếc áo vải nâu cộc cũn cỡn đã ngắn củn cỡn lộ cả hai cổ tay khẳng khiu. Hai hàm răng nó va vào nhau lập cập từng chập vì rét, nhưng đôi mắt thì sáng quắc, vừa nghe tiếng bước chân rất khẽ của chị bước ra thì vội đứng bật dậy, tay cầm sẵn chiếc cán cuốc.

"Tỷ! Gió ngoài vườn rít to lắm, đệ nghe chừng đợt này rét đậm có thể kéo theo mưa dầm. Có khi nào sương muối xuống luôn không tỷ?" Giọng Nhị Hòa đầy lo lắng, bàn tay gầy guộc siết chặt lấy chiếc cán cuốc sắt đã sứt một góc mẻ, các khớp ngón tay tím tái lại vì lạnh.

Tiểu Mãn bước tới vỗ nhẹ vào vai em trai, bàn tay cô tuy lạnh nhưng cái siết vai lại dứt khoát, hạ giọng trấn an:

"Chưa có sương muối ngay đâu, gió bấc mới thốc về còn hanh khô. Nhưng mây đen tụ đặc thế kia thì chỉ trưa hoặc chiều nay là mưa lạnh trút xuống. Chúng ta phải làm đất ngay trước khi đất vườn ngậm nước nhão nhoét. Đi thôi, mang cả hai chiếc cuốc chim ra vườn."

Nhị Hòa gật đầu thật mạnh, lau vội giọt nước mũi chực trào vì rét rồi xách chiếc cuốc nhỏ hơn đi sát gót chị. Hai chị em hé mở cánh cổng liếp sau nhà, tiếng nứa cọ vào nhau ken két giữa không gian mờ xám. Họ lội thẳng ra khoảnh vườn nửa sào nằm kề bên giếng nước nông. Gió lạnh từ hướng bắc thốc thẳng vào mặt rát buốt như bị ai lấy đá dăm ném vào da thịt, cuốn theo mùi ẩm mốc của cỏ dại rạp mình ven hàng rào và mùi ngai ngái của đất thịt se lại. Nhìn những luống đất phẳng phiu hôm qua vừa gieo hạt, nay những mầm non tí xíu xanh nhạt đang run rẩy gục rạp dưới từng cơn cuồng phong, lòng Tiểu Mãn thắt lại thành từng nút.

Cô ngồi thụp xuống mép đất, đưa những ngón tay thon dài khẽ nâng một mầm cải bẹ vừa đội đất chui lên. Hai mảnh lá mầm mỏng như cánh ve, rễ tơ trắng muốt chỉ vừa cắm nông trên mặt đất khô khốc. Nếu cứ để mặc mảnh vườn thế này qua trưa nay, khi mưa dầm đổ xuống, đất cát sẽ bị xói mòn trơ rễ; rồi đến đêm, khi gió lặng và sương muối buốt giá giáng xuống, cái lạnh sẽ bóp nghẹt những mầm sống non nớt này không còn sót lại một mầm nào.

Nhớ lại những lời căn dặn tỉ mỉ của bà ngoại Lâm Thu Bà thuở trước, Tiểu Mãn hít một hơi sâu luồng khí lạnh buốt làm căng tràn lồng ngực rồi đứng thẳng dậy, chỉ tay xuống nền đất:

"Nhị Hòa, nhìn kỹ chỗ này. Bà ngoại từng dặn: 'Vụ đông lấy rãnh làm lòng, lấy luống làm khiên'. Đất mùa đông sợ nhất là úng gốc sinh thối rễ, lạnh ẩm làm nghẹt mầm. Đất phẳng thế này nếu mưa xuống, nước đọng thành vũng thì hạt giống úng chết hết. Ta phải xới rãnh thoát nước sâu ít nhất một gang tay rưỡi, đưa toàn bộ đất bùn phơi xốp đắp thành sống luống thật cao."

Nói là làm, Tiểu Mãn cúi rạp người xuống, hai chân dạng rộng giữ vững trọng tâm trên nền đất lạnh. Hai tay cô nắm chặt cán cuốc chim bằng gỗ nghiến đã lên nước bóng lộn, vung lên cao rồi cắm phập lưỡi sắt xuống mép luống. Đất thịt pha cát sau vườn tuy đã được xới hôm qua nhưng gió bấc thổi qua một đêm đã se khô bề mặt tạo thành một lớp váng cứng, bên dưới lại quánh dẻo và dính chặt vào lưỡi cuốc.

Từng nhát cuốc bổ xuống đều đặn, nhịp nhàng theo nhịp thở. Tiểu Mãn dùng sức của cả bờ vai và sống lưng để gạt từng tảng đất lật ngược lên, xẻ thành một đường rãnh sâu hoắm chạy dài dọc theo sườn dốc thoai thoải hướng ra mương dẫn nước của thôn. Đất bắn lên ống chân trần buốt rát, nhưng động tác của cô nương mười bảy tuổi dứt khoát không hề ngập ngừng.

Nhị Hòa cũng không chậm trễ, cậu bé thoăn thoắt vung cuốc theo sau lưng chị. Lưỡi cuốc của Nhị Hòa tuy còn vụng về, vài chỗ chém phải sỏi đá kêu 'keng' tóe lửa, nhưng cậu không hề lơ là một tấc đất nào. Cậu bé vừa đào vừa lấy mũi cuốc băm nhỏ những hòn đất cục, hất đều lên mặt luống theo đúng lời chị dặn. Gió bấc ngoài bãi vẫn gầm rít từng cơn, nhưng mồ hôi bắt đầu rịn ra trên trán hai chị em, đọng lại nơi chóp mũi rồi hòa cùng hơi thở phả ra thành từng luồng khói trắng xóa giữa sớm đông lạnh giá.

"Tỷ, vun đất thế này cao chừng này đã đủ chưa?" Nhị Hòa dừng tay trong chốc lát, đưa mu bàn tay áo nâu quệt mồ hôi trán, chỉ vào sống luống đất vừa được gạt cao lên gần đầu gối.

Tiểu Mãn bước tới, ngồi xổm xuống xem xét kỹ lưỡng. Cô lấy tay vỗ nhẹ vào thành luống, kiểm tra độ chắc chắn của đất rồi gạt bằng phẳng phần đỉnh nơi các mầm cải non đang e ấp:

"Tốt lắm, nhưng mép luống phải vát hình mai rùa, không được để phẳng lì. Thành luống vát nghiêng thì khi mưa lớn dội xuống, nước mưa sẽ theo độ dốc trượt ngay xuống rãnh sâu, không bao giờ ngấm đọng lại quanh cổ rễ non. Em xem, làm rãnh sâu thoát nước thế này, rễ cải bẹ vừa ấm áp trong lòng đất xốp, vừa không sợ úng ngập. Đất vụ đông mà giữ được độ thoáng xốp thì rễ mới đâm sâu, hút được tro mục."

Vừa nói, Tiểu Mãn vừa dùng mu bàn tay vuốt lại hai bên rìa luống. Bàn tay cô miết trên nền đất ẩm, tạo ra những sườn nghiêng thoai thoải, đều tăm tắp như một con đê mini bao bọc lấy hàng mầm non ở giữa. Nhị Hòa đứng nhìn chăm chú, đôi mắt ánh lên vẻ thấu hiểu, rồi lập tức cúi xuống dùng mặt sau của lưỡi cuốc bắt chước chị, miết phẳng mép đất bên kia của luống rau.

Hai chị em cặm cụi làm việc không ngơi nghỉ suốt hơn nửa canh giờ. Đôi bàn tay của Tiểu Mãn vốn đã có những vết chai sạn vì việc đồng áng từ thuở lên mười, nay cọ xát liên tục với cán cuốc gỗ thô ráp rớm máu ở kẽ ngón tay cái, gió lạnh lùa vào xót buốt thấu tận tim gan, nhưng cô chẳng màng bận tâm. Nhìn từng đường rãnh sâu thẳng tắp, từng luống đất cao ráo như những con đê nhỏ vững chãi che chở cho mầm cây trước dòng nước lạnh, khóe môi cô mới khẽ nở một nụ cười an tâm.

Từ phía hàng hiên sau nhà, tiếng kẽo kẹt quen thuộc của chiếc chõng tre vang lên kéo theo sự chú ý của hai đứa trẻ. Tiếng gậy gỗ chống lọc cọc trên thềm đá ẩm ướt mỗi lúc một gần.

Diệp Thành tập tễnh bước ra, một tay chống cây gậy tre mộc, tay kia ôm theo một bó nứa rừng già đã được chẻ sẵn từ hồi đầu mùa thu chất dưới chái bếp. Khớp đầu gối chân phải của ông bị thương nặng sau tai nạn kéo gỗ trên núi Thanh Lĩnh ba tháng trước, mỗi khi trở trời gió bấc lại sưng tấy, đau nhức đến tái cả mặt mày. Cơn đau hành hạ khiến bước đi của ông khập khiễng, mỗi bước nhấc lên đều phải cắn chặt răng nén tiếng thở dài. Thế nhưng hôm nay, trên gương mặt sạm đen đầy nếp nhăn của người đàn ông trụ cột ấy không còn nét u uất buông xuôi như ngày Lương Quảng Tài xông vào nhà đòi xiết đất. Ánh mắt ông sâu thẳm, ánh lên nét quả quyết và ấm áp lạ thường.

Diệp Thành đặt bó nứa xuống bậc thềm đá, ngồi bệt ngay nơi hàng hiên lộng gió. Ông với lấy con dao bầu cùn đã được mài sắc ngọt bên hông, đưa mắt nhìn ra luống đất của hai đứa con rồi cất tiếng khàn đục:

"Tiểu Mãn, Nhị Hòa! Đắp xong rãnh thoát nước thì vào uống hớp nước gừng ấm mẹ chúng mày vừa đun. Chắn gió bấc cứ để phần cha!"

Tiểu Mãn ngẩng đầu lên, vội vã buông cuốc bước nhanh lại hiên, giọng nói đầy xót xa:

"Cha! Chân cha đang sưng buốt, gió ngoài này độc lắm, cha vào nhà nằm nghỉ đi kẻo lại lên cơn sốt. Việc rào vườn con với Nhị Hòa làm được mà!"

Diệp Thành lắc đầu, khóe mắt hấp háy ánh cười hiền từ nhưng vô cùng kiên định. Ông co chiếc chân lành lại làm điểm tựa, chân đau duỗi thẳng trên mặt hiên gạch, đặt thanh nứa già lên đầu gối rồi dùng sống dao chẻ dọc theo thớ cật. Đôi bàn tay thô ráp, gân guốc của một người thợ nông lành nghề thoăn thoắt đưa lưỡi dao ngọt xớt. Tiếng nứa toác ra nghe tanh tách giòn tan. Từng nan nứa mỏng, dẻo dai và phẳng lì lần lượt rơi xuống sàn hiên thành từng bó ngay ngắn.

"Cha tàn phế cái chân, chứ đôi tay này có tàn đâu mà bắt cha ngồi xó nhà nhìn các con cực khổ?" Diệp Thành vừa chuốt phẳng dằm nứa vừa nói, giọng trầm ấm mà dứt khoát. "Trồng rau trái vụ kiểu của bà ngoại dạy rất hay, nhưng gió bấc vùng chân núi Thanh Lĩnh này sắc như dao cạo. Mầm non mới nhú mà bị gió táp một đêm là cháy lá, rũ chết hết. Phải đan phên nứa rào chắn hướng bắc, luống rau mới có cơ sống sót."

Nói đoạn, Diệp Thành thoăn thoắt luồn từng nan nứa dẹt vào nhau theo lối đan mắt cáo đôi ken dày. Ngón tay trỏ và ngón cái của ông chai sần như da trâu, luồn nan, bẻ góc, ép nẹp chuẩn xác đến từng phân. Từng tấm phên tre cao chừng hai gang tay, rộng chừng một sải tay dần dần thành hình dưới bàn tay khéo léo của ông. Mặt phên được đan khít rịt, cứng cáp mà không quá nặng nề, vừa đủ để cản sức gió giật vừa có những khe hở li ti để không khí lưu thông, không làm dập nát mầm rau bên trong khi cuồng phong quất tới.

Nhị Hòa đứng nép bên cạnh cha, hai mắt mở to chăm chú nhìn từng động tác chẻ nứa, vót nan và uốn mộng góc của Diệp Thành. Thằng bé ngồi sụp xuống, nhặt một mẩu tre thừa và con dao nhỏ, vụng về bắt chước cách cha gọt vát cạnh tre.

"Cha, chỗ góc này sao không đan vuông mà lại vuốt tròn đầu nan thế ạ?" Nhị Hòa tò mò hỏi, chỉ vào góc dưới của tấm phên.

Diệp Thành khẽ mỉm cười, đưa tay xoa đầu con trai, bàn tay ấm ráp vuốt qua mái tóc khét nắng của thằng bé, chỉ bảo tỉ mỉ:

"Vuốt tròn đầu nan thì khi cắm xuống đất sỏi không bị toe đầu nứa, lúc giằng dây buộc phên cũng không cứa đứt dây rơm. Làm nông cụ hay rào giậu cũng như dựng cái nhà, phải tính cho chắc chắn từ cái mộng nhỏ nhất. Sau này có làm xe kéo hay sửa cái bừa, cái cày, con cũng phải nhớ lấy điều đó. Đồ nhà nông làm ra là để chống chọi với trời đất, lơ là một mối nối là hỏng cả vụ mùa."

Nhị Hòa gật đầu lia lịa, cẩn thận ghi nhớ từng lời chỉ bảo của cha vào lòng. Thằng bé cầm lấy tấm phên tre đầu tiên Diệp Thành vừa hoàn thành, hai tay ôm chặt lấy tấm phên còn thơm nồng mùi cật nứa tươi, hăm hở chạy ra mép vườn phía bắc ướm thử.

Đứng bên cạnh hàng hiên, nhìn Diệp Thành mải miết lao động, mồ hôi lấm tấm nơi thái dương dù gió đông đang thổi từng cơn lạnh buốt, lòng Tiểu Mãn dâng lên một niềm xúc động khó tả.

Chỉ mới hai hôm trước thôi, người cha này còn ngồi bất lực trong bóng tối của gian nhà đất xiêu vẹo, cay đắng run rẩy định ấn dấu tay điểm chỉ bán non hai mẫu ruộng Cồn Gió hương hỏa vì mặc cảm bản thân là gánh nặng tàn phế của cả gia đình. Cái cảm giác u uất, tuyệt vọng từng bóp nghẹt lấy ông, khiến không khí trong nhà nặng nề như một nấm mồ. Người đàn ông từng là chỗ dựa của vợ con suýt nữa gục ngã trước sự tàn nhẫn của số phận và sự bức bách của chủ nợ.

Vậy mà giờ đây, khi nhìn thấy con cái có hướng đi rõ ràng, thấy từng tính toán của Tiểu Mãn có cơ sở thực tế và cuốn sổ thẻ tre phân minh, ngọn lửa hy vọng trong lòng người nông dân lam lũ ấy đã bùng cháy trở lại. Ông không còn trốn tránh trong mặc cảm, mà tự tìm lấy phần việc phù hợp nhất với sức mình để cùng gia đình gánh vác tai ương. Đôi bàn tay khéo léo cả đời gắn bó với đất đai, tre nứa lại một lần nữa trở thành chỗ dựa vững chãi cho đàn con.

Nhìn dáng lưng hơi còng nhưng vững như bàn thạch của cha, Tiểu Mãn siết chặt hai bàn tay thô ráp. Một luồng nhiệt ấm nóng lan tỏa khắp lồng ngực cô nương mười bảy tuổi, xua tan đi cái lạnh căm căm của buổi sớm đầu đông. Cô tự nhủ bằng bất cứ giá nào cũng phải giữ bằng được hai mẫu ruộng gò Cồn Gió, phải bảo vệ từng tấc đất, từng mầm rau của gia đình này trước dã tâm của Lương Quảng Tài và sự toan tính hẹp hòi của bác cả Diệp Đại Phúc. Cả nhà đồng lòng thế này, không có khó khăn nào là không thể vượt qua!

"Tiểu Mãn ơi! Có nhà không Tiểu Mãn?"

Một tiếng gọi giòn giã xen lẫn tiếng thở hổn hển từ ngoài ngõ cắt ngang dòng suy nghĩ của cô. Cánh cổng tre kẽo kẹt mở ra, bóng một thiếu nữ trạc tuổi Tiểu Mãn, mặc chiếc áo vải thô màu nâu đất gánh đôi thúng kĩu kịt bước nhanh vào sân.

Đó là Trần A Lan, bạn thân cùng tuổi với Tiểu Mãn từ thuở chăn trâu cắt cỏ, con gái một nông hộ nghèo ở xóm giữa. Đôi thúng trên vai A Lan chất đầy những bao tải phồng to, bên ngoài phủ kín rơm rạ khô ráo để tránh gió bấc thổi bay. Đôi má cô bé đỏ ửng vì lạnh và vì gắng sức gánh nặng trên con đường dốc quanh co.

"A Lan! Sao sáng sớm rét mướt thế này mà bồ lại gánh đồ nặng sang đây?" Tiểu Mãn vội bước ra đón lấy đòn gánh, đỡ một bên thúng xuống đất.

A Lan đặt thúng xuống, thở phào một hơi dài, đưa hai bàn tay đỏ ửng vì lạnh lên miệng hà hơi, rồi xoa xoa hai bên tai cho đỡ cóng:

"Nghe mẹ tớ bảo đợt này gió bấc tràn về sớm, trời trở lạnh đột ngột dễ có sương muối buốt giá. Tớ biết nhà bồ đang dồn sức ươm luống rau non sau vườn, tro mục thì bồ đã ủ rồi nhưng chắc chắn thiếu trấu khô giữ ấm. Sáng sớm tớ dậy quét sạch hai cối xay lúa của nhà tớ với nhà chú ba, gom được hai thúng vỏ trấu khô rang này gánh vội sang cho bồ đây!"

Tiểu Mãn nhìn hai thúng vỏ trấu khô vàng óng, sạch sẽ không lẫn tạp chất, bên trong bốc lên mùi thơm ngai ngái của vỏ thóc mùa gặt mới, trong lòng dâng lên một nỗi cảm kích nghẹn ngào. Giữa lúc nhà họ Diệp lâm vào cảnh ngặt nghèo, họ hàng thân thích như gia đình bác cả Diệp Đại Phúc chỉ rình rập ép bán đất chia chác lợi lộc, thì tấm lòng tương trợ mộc mạc, thực tế của mẹ con A Lan quý giá hơn bất cứ thứ bạc vàng nào trên đời.

"A Lan, cảm ơn bồ nhiều lắm. Chỗ trấu này đúng là cứu nguy cho luống cải non của nhà tớ rồi!" Tiểu Mãn nắm lấy bàn tay lạnh ngắt của bạn thân, chân thành nói. "Số trấu này tính vào ngày công đổi công của hai nhà nhé, khi nào thu hoạch rau hay tới vụ dệt vải, tớ nhất định bù công xứng đáng cho bồ."

A Lan xua xua tay, cười xòa, để lộ hàm răng trắng đều:

"Giữa hai đứa mình mà bồ còn tính toán công sá rạch ròi thế à? Mẹ tớ bảo ngày xưa bà ngoại Lâm Thu Bà từng cứu giúp mẹ tớ qua đợt mất mùa, chút trấu này có đáng là bao. Mà này..."

Nụ cười trên môi A Lan bỗng chốc thu lại, đôi mắt mở to đầy vẻ cảnh giác. Cô liếc mắt nhìn quanh một lượt, nhìn ra phía ngõ vắng rồi kéo Tiểu Mãn lùi sâu vào góc chái bếp, hạ thấp giọng thì thào đầy vẻ nghiêm trọng:

"Tớ sang đây một phần là đưa trấu, phần khác là để báo cho bồ một chuyện. Mấy hôm nay, bà Ngô Quế Hoa bên xóm đông cứ lấm la lấm lét, ngày nào cũng đi qua ngõ nhà bồ đến bốn năm bận!"

Tiểu Mãn khẽ cau mày, ánh mắt hơi trầm xuống:

"Bà Quế Hoa ngó nghiêng gì ở ngõ nhà tớ?"

"Còn ngó nghiêng gì nữa!" A Lan bĩu môi, giọng điệu bất bình rõ rệt, ngón tay khẽ chỉ về hướng xóm đông. "Bà ta cứ đứng giả vờ quét ngõ hay nhổ cỏ dại ở bờ rào, nhưng mắt thì cứ hau háu dòm qua khe liếp xem nhà bồ đắp đất thế nào, bón phân gì sau vườn. Hôm qua thấy Nhị Hòa gánh bùn đáy ao trộn tro bếp với lá mục ủ hoai, bà ta đi khắp làng rêu rao là nhà Diệp Thành túng quẫn hóa rồ, mùa đông sắp đại hàn lại đi đào đất bón tro mục cho cỏ dại mọc!"

Tiểu Mãn nghe xong chỉ khẽ nhếch môi, ánh mắt bình thản lạ thường. Ngô Quế Hoa vốn là người đàn bà bán rau lâu năm khét tiếng ở chợ phiên Thanh Khê, tính tình cay nghiệt, hẹp hòi và cực kỳ nhạy cảm với việc buôn bán của người khác. Cả cái chợ huyện ai cũng biết mụ buôn bán sắc sảo, cân non đo thiếu nhưng lại có chân rết rộng, hễ thấy ai trong làng trồng được mớ rau củ cải ngon hơn hàng của mụ là tìm cách dèm pha, ép giá để mua rẻ bán đắt. Thấy nhà họ Diệp đột nhiên dọn vườn, ươm mầm trái mùa, bà ta không tò mò, đố kỵ mới là chuyện lạ.

"Bà ta muốn ngó thì cứ để bà ta ngó," Tiểu Mãn điềm tĩnh đáp, giọng nói rành rọt như đếm từng tiếng. "Đắp luống cao, xẻ rãnh sâu, bón tro mục giữ ấm rễ là kỹ thuật ai nhìn cũng thấy, nhưng phối tro với bùn tỷ lệ bao nhiêu, ủ ẩm rơm rạ độ nào để hạt không bị xót men, đâu phải chỉ đứng ngoài ngõ liếc trộm mà học mót được."

A Lan thấy Tiểu Mãn vẫn bình chân như vại thì sốt ruột giậm chân một cái trên nền đất nện:

"Bồ đừng có coi thường mụ ấy! Chưa hết đâu, chuyện quan trọng nhất là ở chợ phiên kìa! Sáng sớm hôm qua, mụ Quế Hoa đã mang trầu cau sang biếu người quản lý bãi chợ Thanh Khê, đặt tiền cọc bao trọn cái góc sạp tốt nhất dưới gốc cây đa cổ thụ sát cầu đá rồi!"

Tiểu Mãn hơi sững người, bàn tay đang vịn bờ vách đất khẽ siết lại.

Góc sạp dưới gốc đa ven cầu đá là vị trí đắc địa nhất của chợ phiên Thanh Khê. Bất cứ ai từ các thôn xóm lân cận hay khách thương hồ từ bến sông đi vào chợ đều phải đi qua cây cầu ấy. Hàng hóa bày ở đó luôn là nơi đập vào mắt người mua đầu tiên, lại có bóng cây đa che chắn mưa nắng, người mua kẻ bán tụ tập đông đúc nhất. Kẻ bán ở vị trí đó bao giờ cũng bán hết hàng sớm nhất và được giá nhất, chưa kể người giàu trong trấn đi chợ mua đồ tươi bao giờ cũng ghé sạp đầu cầu.

A Lan thở dài thườn thượt, nắm chặt tay Tiểu Mãn, giọng bức xúc nghẹn lại nơi cổ họng:

"Mụ ta đặt trước chỗ đó là để chặn đường buôn bán của nhà bồ đấy! Không những thế, mụ ta còn bêu riếu khắp bãi chợ rằng nhà bồ nợ ngập đầu ngập cổ Lương phủ, sắp chết đói đến nơi nên phải cào bới rễ cỏ, hái rau dại sau vườn ăn trừ bữa. Mụ bảo rau nhà bồ trồng giữa mùa đông thì chỉ có sâu bệnh èo uột, ai mua phải rau ấy ăn vào thì đau bụng xúi quẩy. Mụ định bụng ép bồ ra chợ không có chỗ đặt thúng, để rau của bồ dập nát héo hon rồi phải đổ đi đấy!"

Nghe từng lời cảnh báo của A Lan, lồng ngực Tiểu Mãn khẽ phập phồng nhưng ánh mắt cô vẫn lạnh lùng, sắc sảo như nước giếng mùa đông. Từng ngón đòn bẩn thỉu của mụ Quế Hoa không nằm ngoài dự đoán của cô. Cô biết rõ bản chất của những kẻ buôn bán nhỏ nhen ở chốn thôn quê: họ sợ nhất là kẻ khác có hàng hóa tốt hơn mình, sợ mất khách quen và sẵn sàng dùng mọi thủ đoạn dìm giá, bôi nhọ để triệt hạ đối thủ ngay từ trong trứng nước. Lương gia muốn đất, Diệp Đại Phúc muốn tiền, còn Ngô Quế Hoa lại muốn độc quyền sạp rau chợ phiên. Từng lớp áp lực bủa vây, nhưng chúng chỉ làm cho ý chí của cô nương mười bảy tuổi thêm phần đanh thép.

"A Lan, bồ yên tâm," Tiểu Mãn cất giọng trầm tĩnh nhưng chứa đựng sức nặng ngàn cân, từng lời nói ra đều dứt khoát. "Chợ phiên Thanh Khê họp trên đất công, mụ ta có tiền bao góc sạp dưới gốc đa thì bồ với tớ bày hàng ở mé ngoài bãi đất trống. Người mua hàng đi chợ phiên không phải là kẻ mù. Rau ngon hay rau dại, tươi giòn hay úa hỏng, chỉ cần đưa lên mắt nhìn, cầm trên tay nắn thử là biết ngay. Mụ ta càng rêu rao bôi nhọ, tới phiên chợ rằm người ta lại càng tò mò muốn xem rau nhà họ Diệp trồng ra sao."

Tiểu Mãn nhìn thẳng vào mắt bạn thân, khóe môi khẽ nhếch lên một nụ cười đầy tự tin:

"Mùa đông năm nay khắc nghiệt, cả vùng Thanh Lĩnh này ngoài luống rau của chúng ta ra, liệu mụ Quế Hoa lấy đâu ra rau non xanh mướt để bán? Mụ ta chỉ có rau già cỗi tồn từ cuối thu hoặc bắp cải khô héo từ các mối buôn xa chuyển về. Đến lúc ấy, rau tươi non mơn mởn của nhà ta tự khắc biết lên tiếng. Vị trí sạp dù ở xó chợ, người sành ăn vẫn sẽ tìm đến tận nơi."

Tiểu Mãn quay sang nhìn người bạn thân, ánh mắt ấm áp đầy vẻ cảm kích:

"Bồ mang trấu sang lúc này chính là giúp tớ một đòn phản kích lớn nhất đấy. Nào, mau vào phụ tớ một tay, chúng ta rải trấu ủ ấm cho luống rau ngay bây giờ!"

"Được! Nghe bồ nói tớ thấy nhẹ cả người, việc gì phải sợ mụ già độc ác ấy!" A Lan hăng hái hẳn lên, vén cao tay áo nâu thô.

Hai cô gái nhanh thoăn thoắt bê từng thúng vỏ trấu khô ra vườn. Lúc này, Diệp Thành đã chẻ xong toàn bộ số nứa và đan được bốn tấm phên tre vững chãi. Từng mắt cáo ken dày, đều tăm tắp, các đầu nan được uốn và gọt vát cẩn thận không để lại một chút xơ xước nào.

Nhị Hòa dùng một chiếc vồ gỗ nặng, gõ cồm cộp lên đầu những cọc tre nhọn đóng sâu xuống mép rãnh phía bắc. Cậu bé gồng mình, dồn toàn bộ sức nặng cơ thể lên từng nhát giáng của chiếc vồ, đóng chặt từng cọc tre sâu hơn một gang tay vào lòng đất sỏi. Sau đó, hai cha con cùng nhau dựng đứng các tấm phên tre cao hai gang tay lên, lấy dây rơm ngâm nước dẻo dai bện chặt phên vào thân cọc.

Một hàng rào phên nứa mắt cáo thẳng tắp mọc lên sừng sững như một bức trường thành thu nhỏ, chắn ngang toàn bộ những luồng gió bấc hung hãn đang gầm rít thốc từ sườn núi Thanh Lĩnh xuống. Vừa dựng phên xong, không khí bên trong khoảnh vườn nửa sào lập tức có sự chuyển biến rõ rệt: gió lộng bị bẻ gãy lực giật, chỉ còn những luồng khí lạnh thoang thoảng lướt qua trên đỉnh phên tre, mầm cải non bên dưới không còn bị quăng quật ngả nghiêng nữa, từng chiếc lá mầm bé xíu vươn thẳng trở lại giữa không gian kín gió.

"Nhị Hòa, A Lan, theo tỷ rải trấu!" Tiểu Mãn cất tiếng gọi, tay bưng chiếc rổ tre lớn đựng trấu khô.

Ba người chia nhau từng rổ trấu khô pha lẫn một phần tro bếp mục đã được để nguội và sàng kỹ từ hôm trước. Tiểu Mãn cẩn thận dùng hai tay vốc từng nắm trấu xốp nhẹ, cúi khom lưng rải đều một lớp mỏng chừng nửa đốt ngón tay quanh gốc từng mầm cây non. Động tác của cô vô cùng khéo léo, lớp trấu phủ kín mặt đất chung quanh nhưng tuyệt đối không đè bẹp lên hai lá mầm xanh biếc đang hướng lên trời.

Đây chính là bí quyết mà bà ngoại Lâm Thu Bà từng ghi chép cẩn thận trong ký ức của Tiểu Mãn: vỏ trấu nhẹ và xốp, chứa nhiều khoảng không khí nhỏ li ti bên trong, có tác dụng giữ nhiệt cho mặt đất cực kỳ tốt; khi kết hợp với tro mục, chúng tạo thành một lớp đệm cách nhiệt ngăn không cho cái lạnh thấu xương của sương muối ngấm xuống rễ non, đồng thời giữ cho độ ẩm trong lòng đất không bị gió bấc hút cạn. Đến khi mưa lớn dội xuống, lớp trấu này sẽ giữ cho đất không bị xói mòn, bảo vệ rễ cây không bị trơ trọi trước dòng nước chảy xiết.

Nhị Hòa và A Lan làm theo từng cử chỉ của Tiểu Mãn. A Lan đôi tay thoăn thoắt, rải trấu đều như rắc vừng; còn Nhị Hòa thì tỉ mỉ nắn lại từng gốc cây hơi nghiêng, dùng ngón tay vun nhẹ lớp trấu quanh cổ rễ.

Cả bốn người nhà họ Diệp cùng với A Lan miệt mài làm việc suốt cả buổi sáng. Tiếng cuốc va vào sỏi đá, tiếng nứa chẻ lách tách, tiếng vồ gỗ nện cọc cồm cộp, tiếng cười nói giòn tan của mấy đứa trẻ xua tan đi cái ảm đạm, lạnh lẽo của đợt rét đầu đông. Đến tận lúc bóng mặt trời mờ nhạt khuất sau tầng mây xám xịt báo hiệu giờ ngọ, công việc mới tạm thời hoàn tất.

Nửa sào vườn sau nhà nay đã khoác lên một diện mạo hoàn toàn mới. Từng luống đất cao ráo, vát cong hình mai rùa phẳng phiu chạy song song với những đường rãnh thoát nước sâu hoắm sạch bóng bùn đọng. Trên mặt luống, lớp trấu vàng óng ôm ấp lấy từng mầm xanh mơn mởn, phản chiếu ánh sáng yếu ớt của ngày đông. Bên ngoài là bức phên tre đan mắt cáo kiên cố chắn trọn hướng gió bắc, đứng vững chãi trước những cơn gió lốc thỉnh thoảng rít qua rặng tre đầu ngõ. Một khung cảnh canh tác ngăn nắp, khoa học và tràn đầy sức sống hiện ra giữa một vùng thôn quê xơ xác tiêu điều.

A Lan đứng chống hai tay bên hông, nhìn thành quả trước mắt mà không khỏi thán phục reo lên:

"Tiểu Mãn ơi, tớ chưa từng thấy ai làm vườn cẩn thận và khéo léo như nhà bồ! Nhìn luống rau thế này, đố trận rét nào đánh gục được! Cả làng này chắc chắn không ai nghĩ ra cách dùng phên nứa với trấu khô thế này đâu."

Tiểu Mãn khẽ lau vệt bùn dính bên má bằng mu bàn tay, mỉm cười nhẹ nhõm, nhưng ánh mắt nhìn lên tầng mây đen trĩu nặng phía chân trời vẫn chứa đựng sự cẩn trọng:

"Mới chỉ là bước đầu thôi A Lan. Trưa nay về ăn cơm, chiều bồ rảnh thì sang đây với tớ, chúng ta chuẩn bị sẵn những đống trấu mục hun khói ở đầu góc vườn. Đêm nay nếu trời đứng gió mà sương muối buốt giá đổ xuống, chúng ta phải đốt trấu giữ nhiệt thâu đêm mới mong giữ trọn vẹn được mầm non này."

A Lan gật đầu dứt khoát không chút do dự:

"Được! Chiều tớ sang liền, tớ sẽ bảo mẹ cho mượn thêm hai cái xẻng sắt nữa để đào hố hun khói cho nhanh!"

Hai người bạn nhìn nhau, trong mắt ánh lên sự tin cậy và quyết tâm sắt đá của những người trẻ tuổi không chịu cúi đầu trước nghịch cảnh.

Buổi chiều trôi qua trong sự bận rộn hối hả. Lâm Tú Nương sức yếu, chứng ho hen từ dạo trước vẫn chưa dứt hẳn nên không ra vườn làm nặng được. Bà ở trong bếp nhóm lửa nấu một nồi cháo ngô độn khoai lang ấm nóng cho cả nhà lót dạ. Khói bếp mù mịt cay xè mắt, nhưng mùi thơm ngọt của củ khoai chín nhừ và hạt ngô xay vỡ lan tỏa khắp gian nhà tranh, mang lại cảm giác ấm cúng hiếm hoi. Vừa trông nồi cháo, bà vừa tỉ mẩn gom những mẩu vải vụn chắp vá lại, may thành những đôi găng tay xỏ ngón thô sơ để các con đi làm đêm đỡ cóng buốt. Từng đường kim mũi chỉ xiêu vẹo chứa chan tình yêu thương thầm lặng của người mẹ.

Tam Nha và Tiểu Đậu cũng không chịu ngồi yên. Hai đứa nhỏ lăng xăng phụ chị quét dọn rơm rác quanh sân, gom từng nắm lá tre khô rụng quanh bờ rào thành từng đống nhỏ để dành làm bùi nhùi nhóm lửa cho hố hun khói. Thằng bé Tiểu Đậu vừa nhặt lá vừa xuýt xoa vì rét, nhưng thấy chị Mãn cười là nó lại toe toét khoe đống lá khô to đùng mà nó vừa gom được.

Đến xế chiều, Tiểu Mãn cùng A Lan và Nhị Hòa đã đào xong bốn cái hố nông ở bốn góc vườn, hướng đón gió thoảng để khi đốt, làn khói ấm có thể là là bay sát mặt đất, bao phủ lấy toàn bộ các luống rau non. Họ chất sẵn trấu ẩm trộn lá mục vào hố, bên trên phủ một lớp rơm khô để làm mồi lửa bất cứ lúc nào.

Màn đêm buông xuống thôn Thanh Khê nhanh hơn thường lệ. Bầu trời đen đặc như một tấm màn nhung khổng lồ trùm kín các đỉnh núi non trùng điệp. Gió bấc sau một ngày gầm rú điên cuồng bỗng nhiên ngưng bạt hẳn, không gian chìm vào một sự im ắng đến rợn người.

Cái rét không còn khô khốc mà chuyển sang buốt thấu xương tủy, một cảm giác lạnh ẩm len lỏi qua từng thớ thịt, ngấm vào tận xương cốt. Không khí dường như đông cứng lại, mỗi hơi thở hắt ra đều hóa thành sương khói đặc quánh. Đó là điềm báo đáng sợ nhất của người làm nông: trời lặng gió giữa đợt đại hàn chính là lúc sương muối tích tụ và giáng xuống mặt đất, tàn phá mọi mầm sống mong manh.

Trong căn nhà đất ba gian, ngọn đèn dầu le lói tỏa ra ánh sáng vàng ảm đạm trên chiếc bàn gỗ mộc. Cả nhà Diệp Thành đã đi ngủ sau một ngày lao động cật lực, tiếng thở đều đặn của ba đứa nhỏ vang lên khe khẽ trong buồng trong, thỉnh thoảng có tiếng cựa mình của Diệp Thành vì khớp chân đau nhức.

Tiểu Mãn vẫn nằm thao thức trên chiếc phản gỗ kê sát vách đất. Cô mặc nguyên cả áo chẽn và quần dài bằng vải chàm thô, hai bàn chân xỏ sẵn vào đôi bọc vải mẹ may, bên cạnh đặt sẵn chiếc liềm nhỏ và hộp bùi nhùi đánh lửa bằng đá lửa bọc trong túi da khô ráo.

Đôi mắt cô mở to nhìn lên trần nhà lợp ngói âm dương cũ kỹ, lắng tai nghe từng chuyển động nhỏ nhất của đất trời ngoài kia. Khoản nợ hai lượng bạc trắng của Lương Quảng Tài treo lơ lửng trên đầu cả nhà như một lưỡi gươm sắc bén. Dòng chữ phụ gian lận bốn trăm năm mươi đồng tiền kẽm trên văn tự nợ mà Tạ Cảnh đã dùng sự cẩn trọng và con mắt tinh tường soi rõ, vạch trần cạm bẫy hiểm độc của quản sự họ Lương cho hai chị em sớm liệu đường đối phó, ánh mắt toan tính, tham lam muốn nuốt trọn đất hương hỏa của bác cả Diệp Đại Phúc, và cả góc sạp chợ phiên mà Ngô Quế Hoa vừa dùng tiền chiếm đoạt nhằm triệt hạ đường sống của gia đình cô... tất cả những gánh nặng ấy đè nặng lên tâm trí cô, biến thành một nỗi bồn chồn khôn nguôi.

Thời gian chầm chậm trôi qua giữa đêm đen tĩnh mịch.

Nửa đêm, tiếng giọt sương đóng băng lách tách trên mái hiên đánh thức Tiểu Mãn khỏi giấc ngủ chập chờn.