Thanh toán dứt điểm kỳ nợ then chốt

Trên chiếc bàn con đóng bằng gỗ xoan đào đã ngả màu nâu sẫm kê ngay giữa gian nhà đất ba gian, ánh đèn dầu lạc cháy leo lét rọi sáng những cọc tiền đồng và vài mẩu bạc vụn được Diệp Tiểu Mãn xếp ngay ngắn thành từng hàng ngay ngắn, thẳng tắp như những luống cày mùa ải.

Mùi dầu lạc ép thủ công khi bén bấc tỏa ra thứ khói mỏng ngai ngái, quyện chặt lấy hơi ấm nồng đượm từ gian bếp liền kề. Nơi ấy, trên chiếc kiềng ba chân đắp bằng đất sét đỏ, một ấm đất nung hãm nước vối đặc vẫn đang sôi liu riu, phả ra làn khói trắng mang theo hương chát ngọt của lá chín phơi sương. Gió xuân ngoài hiên mơn man qua rặng chuối tiêu sau hè, lay động những tàu lá non xanh mướt, thổi vào khe liếp tiếng kẽo kẹt muôn thuở của ngôi nhà tranh vách đất. Nhưng đêm nay, thanh âm quen thuộc ấy dường như đã trút bỏ hết vẻ não nề, u uất từng ám ảnh cả gia đình suốt những tháng ngày mùa đông lạnh buốt vừa qua.

Lâm Tú Nương ngồi nghiêng mình bên mép chõng tre đã mòn vẹt nước cật. Đôi bàn tay thô ráp đầy những vết nứt nẻ vì ngâm nước lạnh lâu ngày khẽ mân mê từng sợi chỉ gai đã được se chặt, tẩm qua sáp ong cho thêm phần dẻo dai. Đôi mắt trũng sâu của bà—nơi từng đọng lại biết bao đêm thức trắng khóc thầm bên người chồng tàn phế—giờ đây đã bớt đi vẻ u hoài sợ sệt. Chốc chốc, bà lại ngước lên nhìn con gái lớn.

Dưới quầng sáng vàng vọt của ngọn đèn hoa kỳ, ngón tay Tiểu Mãn thoăn thoắt xâu từng đồng tiền kẽm tròn trĩnh qua một thanh cật nứa đã vót nhẵn bóng. Tiếng kim loại va vào nhau lách cách, lanh lảnh và dứt khoát, tựa như những nhịp gõ đều đặn của một bản hòa tấu lao động bình dị.

"Tiểu Mãn à, con đếm lại lần nữa xem cho thật chắc," giọng Tú Nương run run, nửa mừng rỡ khôn xiết, nửa lại thấp thỏm không yên. Bà vươn tay vén lại lọn tóc mai lòa xòa trước trán con gái, ánh mắt dừng lại trên những cọc tiền đồng lấp lánh: "Tiền nong đem nộp cho cửa nhà giàu, thừa ra một đồng thì người ta chẳng buồn thối lại, mà thiếu nửa phân nửa ly thôi là chúng lại sinh chuyện rầy rà, bắt bẻ tội nợ."

Tiểu Mãn dừng tay, ngẩng đầu lên khẽ mỉm cười. Gương mặt thiếu nữ mười bảy tuổi sau bao ngày dãi nắng dầm sương nơi bến sông Liễu Kiều và góc chợ phiên lộng gió trông rắn rỏi và đượm màu sương nắng hơn trước, nhưng đôi hàng lông mày thanh tú cùng đôi mắt lá dong sáng trong lại toát lên một vẻ điềm tĩnh, tự tin lạ thường. Nàng nhẹ nhàng đẩy một chồng tiền sang trước mặt mẹ, giọng nói rành rọt từng tiếng:

"Mẹ cứ yên tâm. Số tiền này chiều nay con và Tạ huynh đã ngồi rà soát lại trên sổ thẻ tre từng nét một, đối chiếu với hóa đơn giao nhận không sót một hào. Chỗ bạc này là tiền thu từ hai mươi hũ tương sành bán lẻ hôm phiên chợ mùng sáu ở trấn Liễu Kiều, cộng với tiền xuất sỉ ba mươi vò cho thuyền buôn của Phùng Kế Sinh phiên mùng mười, lại thêm tiền bán ba mươi túi dưa cải sen muối chua cho các quán ăn ven sông đợt rồi. Chỗ này là tám thỏi bạc vụn, con đã mang ra hiệu bạc ngoài trấn gọt dũa, nung thử lửa để loại sạch xỉ bẩn, tổng cộng vừa tròn bảy lượng bạc trắng đúc khuôn hoa thảo tinh ròng. Còn số tiền đồng này, con đã lựa kỹ từng đồng, xâu đủ mười xâu, mỗi xâu đúng một trăm đồng kẽm đúc dày dặn đời Cảnh Hưng, không hề lẫn một đồng sứt mẻ, cong vênh hay tiền pha chì mỏng dính nào cả. Mười xâu này vừa vặn quy đổi thành một lượng bạc nữa."

Nàng cẩn thận xếp một mẩu bạc nhỏ cùng hai xâu tiền lẻ sang một góc riêng trên khay tre, ánh mắt long lanh niềm phấn khởi:

"Cộng cả hai đợt lãi con đã thanh toán sòng phẳng trước đó có văn tự biên nhận của khố phòng Lương phủ, thì sáng mai, chúng ta nộp trọn vẹn tám lượng bạc này thẳng vào nợ gốc mười lăm lượng. Số còn lại bảy lượng gốc cùng tiền lãi của kỳ cuối cùng, theo đúng Tộc Ước Sinh Kế Khế Thư mới ký ở từ đường hôm trước, đến tận rằm tháng mười mới phải tất toán. Mẹ xem, sáng mai thôi, chúng ta chính thức trả được hơn một nửa gốc nợ cho nhà địa chủ Lương rồi!"

Lâm Tú Nương nghe con gái tính toán mạch lạc từng con số mà sống mũi cay xè, hai bờ mi rưng rưng ngấn lệ. Mười lăm lượng bạc nợ gốc! Con số ấy từng như một tảng đá ngàn cân đè nặng lên lồng ngực gia đình này suốt từ đầu mùa đông năm ngoái, cái ngày định mệnh khi Diệp Thành bị thân gỗ nghiến trên rừng đè nát khớp gối, máu me đầm đìa được người ta khiêng về trên chiếc cáng tre rách nát.

Có những đêm đông buốt giá thấu xương, nghe tiếng chồng rên xiết từng cơn bên ngọn đèn dầu cạn bấc, nhìn ba đứa con nhỏ co ro dưới manh chiếu rách rưới vá chằng vá đụp, Tú Nương từng nghĩ quẩn trong tuyệt vọng. Bà từng nghĩ rằng cái kiếp nghèo hèn này chẳng còn lối thoát nào khác ngoài việc cắn răng đem hai mẫu ruộng gò Cồn Gió—mảnh đất hương hỏa duy nhất nuôi sống cả nhà—gán nợ cho Lương gia, hoặc đau đớn hơn là phải gả bán Tiểu Mãn làm lẽ cho một phú hộ già nua nào đó ngoài trấn để trừ nợ thay cha.

Thế nhưng đứa con gái đầu lòng của bà đã không chịu khuất phục trước số phận nghiệt ngã ấy. Từng đồng tiền kẽm sạch sẽ, từng mẩu bạc trắng tinh tươm nằm ngay ngắn trên chiếc bàn mộc này hoàn toàn không phải do vay mượn hay cầu xin bố thí, mà được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và sự nhọc nhằn của cả gia đình suốt bao ngày đêm ròng rã.

"Tạ ơn trời đất cao xanh, tạ ơn hương linh bà ngoại các con nơi chín suối phù hộ độ trì..." Tú Nương đưa vạt áo chàm đã bạc màu lên lau khóe mắt, giọng nghẹn ngào trong lồng ngực: "Mẹ chưa bao giờ dám mơ, thật sự chưa từng dám mơ có ngày nhà mình gom nổi ngần này bạc trắng để ngẩng cao đầu đi trả nợ cho người ta."

"Không phải chỉ nhờ trời đất đâu mẹ, mà là nhờ cha mẹ và các em đã cùng chung lưng đấu cật đấy chứ," Tiểu Mãn mỉm cười ấm áp. Nàng chìa bàn tay ấm áp của mình ra, nắm lấy bàn tay gầy guộc, chằng chịt vết chai sạn của mẹ. "Mẹ dệt xong bốn súc vải gai thô, thức khuya khâu từng cái túi xách con đựng hũ dưa; Nhị Hòa gánh đất đắp bờ, nạo mương dẫn nước vào luống cải không quản ngày đêm; Tam Nha phụ trách nhặt rau, nếm vị nước muối chuẩn xác từng mẻ; ngay cả Tiểu Đậu cũng rất ngoan, biết chịu khó ngồi trông bếp lửa và nhặt sạch từng hạt đậu nành lép. Trong nhà mình, chẳng có ai lười nhác cả, mỗi người một tay một chân mới làm nên được ngần này cơ nghiệp."

Ngồi bệt dưới manh chiếu cói cạnh chân bàn, Tiểu Đậu tròn xoe đôi mắt đen láy nhìn những thỏi bạc lấp lánh dưới ánh đèn dầu. Thằng bé chừng bảy tuổi, gầy gò nhưng đôi má đã bắt đầu phúng phính hồng hào nhờ những bữa cơm gần đây không còn phải độn quá nhiều cám bã. Nó nuốt nước bọt cái ực, ngây thơ ngước lên hỏi:

"Chị cả ơi, trả hết ngần này bạc rồi thì ông quản sự dữ dằn kia có còn dắt người đến đòi bắt con bò gầy với đòi dỡ mái nhà mình nữa không chị?"

Ở góc cửa đối diện, Diệp Nhị Hòa đang ngồi trên một khúc gỗ tròn, tay cầm thanh đá mài liếc qua liếc lại lưỡi dao đẽo gỗ xoan đào. Thiếu niên mười bốn tuổi nghe em út hỏi vậy liền ngẩng đầu lên, bờ ngực hơi ưỡn ra với vẻ tự hào rắn rỏi:

"Em ngốc lắm! Đã có Tộc Ước Sinh Kế Khế Thư, lại có cả Trưởng thôn Phạm và Cụ Bảy họ Diệp ký tên điểm chỉ làm chứng đàng hoàng ở từ đường hôm nọ rồi, đố gã Lương Quảng Tài kia dám ho he làm càn một bước! Huynh Tạ Cảnh bảo rồi, theo Đại Lương Điển Lệ ghi rõ ràng rành mạch, con nợ trả nợ đúng kỳ hạn có biên nhận mà chủ nợ dám cậy thế ức hiếp, phá hoại gia sản thì sẽ bị giải thẳng lên công đường huyện Vân Thủy đánh ba mươi trượng, gông cổ thị chúng đấy!"

Tam Nha vừa bưng rổ đậu nành hạt tròn mẩy đã nhặt sạch vỏ lép đặt lên góc chõng tre, liền chu chiếc mỏ xinh xắn phụ họa theo lời anh trai:

"Anh Nhị Hòa nói chí phải! Lần này chị cả đem trả tận tám lượng bạc một lúc, đập thẳng vào mặt lão quản sự hách dịch ấy, lão có muốn bới lông tìm vết cũng chẳng thể nào tìm nổi nửa cái cớ để hạch sách nhà mình đâu!"

Tiểu Mãn nhìn các em líu lo trò chuyện mà cõi lòng dâng lên một cảm giác ấm áp vô bờ bến. Khó khăn, gian truân dường như đã lùi lại phía sau rặng tre làng. Nàng với tay lấy một tấm khăn vải mộc dày dặn đã được giặt sạch và phơi nắng thơm tho, cẩn thận đặt tám lượng bạc vụn vào chính giữa, rồi xếp mười xâu tiền kẽm xung quanh cho thật êm, tránh để va đập phát ra tiếng động lớn khi di chuyển. Nàng túm bốn góc khăn, thắt nút thật chặt theo hình chữ thập, rồi cẩn thận đặt gói tiền vào lòng chiếc làn mây đan khít có nắp đậy.

Mọi thứ đã được thu xếp chu toàn. Đầu giờ Thìn sáng mai, tại điếm canh đầu thôn Thanh Khê—nơi Trưởng thôn Phạm Đức Thuận đứng ra làm trung gian theo giao ước mới—món nợ sinh tử từng đe dọa bóp nghẹt cả gia đình họ Diệp sẽ chính thức bị bẻ gãy một nửa.

Đêm dần về khuya. Ánh trăng non đầu tháng treo lơ lửng trên ngọn cây gạo cổ thụ ngoài bến sông, rải một màn sương bạc bàng bạc xuống mái rạ gian nhà đất. Cả gia đình chìm vào giấc ngủ với niềm hy vọng phơi phới, một giấc ngủ bình yên và sâu lắng nhất sau ngót một năm trời đằng đẵng nơm nớp lo âu.

***

Sáng hôm sau, khi những dải sương mù giăng mắc trên rặng tre ven bờ khe Thanh Khê vừa kịp tan biến dưới ánh mặt trời đầu xuân ấm áp, không khí tại điếm canh thôn đã bắt đầu chộn rộn.

Điếm canh thôn Thanh Khê thực chất là một gian nhà ngói ba gian vững chãi nằm ngay ngã ba đường cái dẫn ra bến đò Liễu Kiều. Nơi đây thường ngày dùng làm chỗ nghỉ chân cho tuần phu ban đêm, nhưng mỗi khi trong làng có việc tranh chấp khế ước, chia ruộng công điền hay giải quyết nợ nần giữa các nông hộ, Trưởng thôn Phạm Đức Thuận đều mượn nơi này làm chốn công đường thu nhỏ để phân xử cho phân minh, tỏ tường trước mắt dân làng.

Gian giữa điếm canh kê một bộ bàn ghế bằng gỗ lim xỉn màu năm tháng. Trưởng thôn Phạm Đức Thuận ngồi ở chiếc ghế chính giữa, trên người vận chiếc áo dài lương the màu tím sẫm trang trọng, tay chốc chốc lại vuốt chòm râu cước dài đến ngực, nét mặt trầm tĩnh nhưng ánh mắt vô cùng sắc sảo.

Ngồi bên tay phải ông là Cụ Bảy—bô lão đức cao vọng trọng bậc nhất của chi họ Diệp. Cụ Bảy tuổi ngoài bảy mươi, lưng đã hơi còng nhưng đôi mắt vẫn còn tinh anh, hai bàn tay gầy guộc nổi đầy gân xanh đang tì chặt lên đầu chiếc gậy trúc bóng loáng có bịt đầu đồng. Sự hiện diện của cụ như một bức tường thành vững chãi bảo vệ cho quyền lợi của đứa cháu gái cùng dòng tộc.

Tiểu Mãn ngồi ở dãy ghế bên tả, bên cạnh nàng là Diệp Nhị Hòa trong bộ quần áo vải nâu mới giặt thẳng nếp. Cậu thiếu niên ngồi ngay ngắn, hai bàn tay nắm chặt đặt lên đầu gối, ánh mắt gườm gườm hướng ra phía cổng tre như một chú gà trống tơ sẵn sàng xù lông bảo vệ đàn con. Trên mặt bàn gỗ trước mặt Tiểu Mãn, chiếc làn mây đan khít vẫn nằm im lìm, phẳng lặng.

"Lách cách... lộc cộc..."

Tiếng móng ngựa gõ dồn dập trên nền đường đá dăm ngoài ngõ phá vỡ bầu không khí tĩnh mịch của buổi sớm. Tiếp đó là tiếng roi da quất khẽ vào không khí cùng tiếng phì phì của một con ngựa sắc hồng to khỏe.

Một bóng người bệ vệ bước qua bậu cửa điếm canh. Lương Quảng Tài xuất hiện trong bộ áo chẽn bằng gấm sẫm màu dệt hoa chìm, thắt lưng thêu chỉ bạc lấp lánh, bên hông đeo một miếng ngọc bội xanh lục bảo. Thế nhưng, khác hẳn với những lần nghênh ngang dẫn theo đám gia đinh hung hãn xông thẳng vào sân nhà Diệp Thành để quát tháo đập bàn đập ghế như dạo trước, bước chân của Lương Quảng Tài hôm nay chậm rãi, dè dặt và có chừng mực hơn rất nhiều.

Phía sau gã, một tên người hầu khố phòng khúm núm xách theo một chiếc tráp gỗ mun đen nhánh đựng nghiên bút, mực tàu và chiếc cân tiểu ly bằng đồng thau sáng bóng.

Kể từ sau cái ngày bẽ bàng ở từ đường họ Diệp—khi toàn bộ mưu đồ câu kết nâng khống các khoản phụ phí giữa gã và cựu trưởng chi Diệp Đại Phúc bị Tiểu Mãn cùng Tạ Cảnh lột trần trước mặt toàn thể bô lão, khiến Diệp Đại Phúc bị tước quyền quản lý hương hỏa và phạt giam lỏng sám hối—Lương Quảng Tài đã hiểu rằng gã không thể nào dùng hạ sách lưu manh với cô gái nhà họ Diệp này được nữa. Gã là một quản sự già đời, lõi đời và cực kỳ thực dụng của Lương phủ. Một kẻ biết tính toán thiệt hơn như gã hiểu rõ: đối đầu với một kẻ liều mạng thì dễ, nhưng đối đầu với một người vừa nắm chắc điển lệ hình luật, vừa có sự hậu thuẫn của hương thân bộc lão, lại nắm trong tay bí quyết làm ăn phát đạt thì chỉ chuốc lấy thiệt thân.

"Lương quản sự đến thật đúng giờ hẹn," Trưởng thôn Phạm Đức Thuận cất tiếng phá tan bầu không khí ngột ngạt. Ông khẽ nghiêng mình, đưa tay làm động tác mời mọc giữ tròn phép tắc xã giao: "Mời ngài an tọa."

Lương Quảng Tài bước lại gần, chắp hai tay hướng về phía Trưởng thôn và Cụ Bảy vái nhẹ một cái:

"Phạm thôn trưởng, Cụ Bảy, Lương mỗ phụng lệnh lão gia đến đây theo đúng kỳ hạn đã định trong văn tự nợ mới lập."

Nói đoạn, gã đảo mắt nhìn sang phía Diệp Tiểu Mãn. Ánh mắt gã lóe lên một tia dò xét, khóe môi khẽ nhếch lên thành một nụ cười nửa miệng đầy vẻ hoài nghi:

"Nghe nói Diệp gia hôm nay muốn nộp một phần nợ gốc? Không biết Diệp cô nương đây đã gom góp được bao nhiêu? Lương mỗ nói trước, nếu chỉ là dăm ba trăm đồng tiền lẻ hay một vài phân bạc vụn để xin hoãn nợ thì e rằng không bõ công khố phòng mở sổ sách đâu đấy."

Trong thâm tâm Lương Quảng Tài, gã vẫn đinh ninh rằng một nông hộ nghèo mạt rệp vừa trải qua đại nạn như nhà Diệp Thành, dẫu có trúng được vài mẻ tương dưa thì giỏi lắm cũng chỉ cào cấu được một hai lượng bạc là cùng. Gã nghĩ Tiểu Mãn hẹn gặp hôm nay chẳng qua là để trả chút tiền lẻ lấy lòng tin, cốt xin khất lần khất lữa cho qua đợt giáp hạt này.

Thế nhưng, Diệp Tiểu Mãn không hề biến sắc trước lời mỉa mai ngầm ấy. Nàng thản nhiên đứng dậy, chỉnh lại vạt áo chàm cho ngay ngắn, phong thái đĩnh đạc và ung dung đến lạ lùng.

Nàng vươn tay mở nắp chiếc làn mây, nhẹ nhàng nhấc bọc vải thô đặt lên giữa mặt bàn lim nhẵn bóng. Đôi bàn tay thon thả thoăn thoắt mở từng nút thắt dây gai.

"Xoảng... leng keng!"

Khi bốn góc vải được trải phẳng ra bốn phía, gian nhà ngói ba gian của điếm canh bỗng như sáng bừng lên. Tám thỏi bạc vụn sắc trắng ánh bạc lấp lánh dưới ánh nắng sớm rọi qua ô cửa sổ con, nằm quây quần bên mười xâu tiền đồng Cảnh Hưng tròn vành vạnh, dày dặn, được xâu bằng sợi cật nứa vàng óng ả, xếp ngay ngắn thành hai hàng thẳng tắp như những thỏi gang đúc kiên cố.

Tiếng kim loại va chạm giòn tan, thanh thoát vang vọng khắp gian phòng tĩnh lặng.

Lương Quảng Tài nín bặt. Đôi mắt ti hí vốn luôn nheo lại để tính toán thiệt hơn bỗng mở to hết cỡ, đồng tử co rút lại. Cổ họng gã nghẹn ứ, hai bàn tay đang đặt trên tay vịn ghế bất giác siết chặt lại.

"Lương quản sự," giọng Tiểu Mãn cất lên, trong trẻo như tiếng suối reo đầu gác núi, nhưng từng lời từng chữ lại nặng tựa nghìn cân: "Chiểu theo Tộc Ước Sinh Kế Khế Thư mới được ký kết dưới sự chứng giám của Phạm thôn trưởng và Cụ Bảy tôn tộc, hôm nay là kỳ hạn thanh toán đợt đầu. Nhà họ Diệp chúng tôi xin xuất trả đúng tám lượng bạc trắng thanh toán thẳng vào khoản nợ gốc mười lăm lượng."

Nàng chỉ tay vào từng phần tiền trên bàn, giọng nói đanh gọn, dứt khoát:

"Trong này gồm có bảy lượng bạc vụn, độ tinh ròng đã được đích thân chưởng quầy hiệu bạc Phúc Thái ngoài trấn Liễu Kiều giám định và nung xỉ kiểm nghiệm, dấu niêm phong mác bạc vẫn còn nguyên vẹn trên từng thỏi. Còn lại một lượng, chúng tôi xin quy đổi thành một ngàn đồng tiền kẽm dày dặn, chia đều thành mười xâu, mỗi xâu đủ một trăm đồng, không sứt mẻ, không pha tạp chì. Xin mời Lương quản sự cùng người hầu khố phòng kiểm tra, cân đo cho thật cẩn thận."

Lương Quảng Tài nuốt nước bọt một cái đánh "ực". Trán gã rịn ra một lớp mồ hôi mỏng dù tiết trời đầu xuân vẫn còn se lạnh.

Tám lượng bạc trắng!

Đối với những phú hộ giàu có ngàn mẫu ruộng như Lương gia, tám lượng bạc có thể chỉ là một bữa tiệc rượu hay một xấp lụa là cho các bà nương nương. Nhưng đối với tầng lớp tá điền cùng đinh ở cái làng Thanh Khê này, tám lượng bạc là cả một gia tài khổng lồ! Ngay cả những gia đình trung nông có dăm bảy mẫu ruộng tốt, trâu cày đủ đôi, nếu bảo họ trong vòng chưa đầy hai tháng phải bỏ ra một lúc tám lượng bạc trắng tiền mặt tinh ròng thì cũng phải bán xới trâu bò, vay giật đầu này vá đầu kia đến tróc vảy rụng lông.

Vậy mà một con nha đầu miệng còn hôi sữa, trong tay chỉ có hai mẫu ruộng cằn cỗi gò Cồn Gió, một người mẹ nhu nhược và một người cha nằm liệt giường vì gãy chân, lại có thể đường hoàng mang ra ngần này bạc trắng tiền mặt chỉ bằng mấy gánh dưa muối, mấy vò tương sành!

Lương Quảng Tài liếc xéo tên người hầu khố phòng đang đứng ngây như phỗng bên cạnh, gắt khẽ qua kẽ răng:

"Còn đứng trơ ra đó làm gì? Mau lấy cân tiểu ly ra kiểm định!"

Tên người hầu giật mình thảng thốt, vội vàng đặt tráp gỗ lên bàn, run rẩy mở nắp lấy chiếc cân đồng tiểu ly có gắn quả cân bằng chì bọc đồng sáng loáng. Hắn cẩn thận gắp từng mẩu bạc của Tiểu Mãn đặt lên đĩa cân, tỉ mỉ xê dịch từng nấc chia độ trên cần trúc, mắt dán sát vào từng vạch khấc.

Tiếng lách cách của quả cân chạm vào đĩa đồng vang lên từng nhịp khô khốc giữa không gian im phăng phắc.

"Bẩm... bẩm quản sự..." Tên người hầu ngẩng đầu lên, giọng lắp bắp: "Bảy lượng bạc vụn... đủ phân đủ lạng, không thiếu nửa ly. Bạc trắng sắc tốt, độ tinh ròng rất cao, đúng là bạc khuôn hoa thảo của hiệu Phúc Thái."

"Tiền đồng thì sao? Kiểm tra kỹ tiền giả, tiền sứt cho ta!" Lương Quảng Tài trầm giọng ra lệnh, cơ mặt hơi giật giật.

Tên người hầu vội vàng tháo nút từng xâu tiền, trải dài trên mặt bàn gỗ lim, lướt ngón tay đếm thoăn thoắt từng đồng một:

"Mười xâu... tròn đúng một ngàn đồng chẵn thưa quản sự. Đều là tiền đúc đời Cảnh Hưng dày dặn, rìa tiền sắc nét, không có đồng nào rỉ xanh hay pha chì mỏng manh cả."

Ngồi bên cạnh, Cụ Bảy khẽ vuốt chòm râu bạc, trong mắt ngập tràn niềm kiêu hãnh không giấu giếm đối với đứa cháu gái kiên cường trong dòng tộc họ Diệp. Cụ gõ nhẹ đầu gậy trúc xuống nền đất nện phát ra tiếng "cộc" dứt khoát, đoạn quay sang Trưởng thôn Phạm Đức Thuận:

"Thế nào, Phạm thôn trưởng? Cháu gái lão già này làm ăn sòng phẳng, chữ tín đặt lên hàng đầu như thế, trong cái làng Thanh Khê này liệu có mấy đấng nam nhi bì kịp?"

Trưởng thôn Phạm Đức Thuận mỉm cười kín đáo, khẽ gật đầu tán thưởng rồi nhìn thẳng vào Lương Quảng Tài:

"Lương quản sự, bạc đã cân, tiền đã đếm xong xuôi trước mặt đủ các bên làm chứng. Ngài thấy số tiền này đã đủ chuẩn mực để thanh toán vào khoản nợ gốc theo đúng văn tự mới chưa?"

Lương Quảng Tài hít một hơi thật sâu, cố nén sự chấn động đang cuộn trào trong lồng ngực. Gã nhìn thiếu nữ mười bảy tuổi đang đứng sừng sững trước mặt mình.

Ánh mắt của Diệp Tiểu Mãn phẳng lặng và trong veo như nước giếng khơi mùa thu, không hề có lấy một tia đắc thắng kiêu ngạo, nhưng cũng tuyệt nhiên không còn chút sợ sệt, e dè nào của một kẻ bần nông trước mặt chủ nợ. Đó là ánh mắt của một thương nhân chân chính, một con người dùng chính trí tuệ, mồ hôi và bản lĩnh quật cường để đổi lấy sự tự tôn và danh dự cho bản thân cùng gia đình.

Trong khoảnh khắc ấy, Lương Quảng Tài bỗng hiểu rằng thời thế đã hoàn toàn thay đổi. Con chim sẻ bé nhỏ nơi xó núi ngày nào giờ đã vỗ cánh bay cao, móng vuốt đã sắc nhọn. Đứng sau lưng cô gái này không chỉ là những mẻ tương, luống dưa danh tiếng vang khắp bến Liễu Kiều, mà còn là một mạng lưới quan hệ thương trường đáng gờm với những thương buôn lớn như thuyền buôn Phùng Kế Sinh ngoài huyện thành. Nếu gã còn cố tình giở trò bắt bẻ vô lý, kẻ chuốc lấy bẽ bàng và thiệt hại nặng nề cuối cùng chắc chắn sẽ là chính bản thân gã và Lương gia.

Thái độ của Lương Quảng Tài biến chuyển rõ rệt. Vẻ trịch thượng, hách dịch thường ngày biến mất không còn một dấu vết. Gã đứng dậy, hai tay chắp lại trước ngực, khẽ cúi đầu nghiêng mình một cách nghiêm túc và thực lòng:

"Diệp cô nương quả nhiên là bậc nữ nhi hào kiệt, giữ chữ tín ngàn vàng. Bạc đủ lượng, tiền đúng chuẩn. Lương mỗ hôm nay thực sự bội phục!"

Dứt lời, gã đích thân ngồi xuống bàn, không đợi tên người hầu phụ giúp, tự mình với lấy chiếc bút lông thỏ, nhúng đẫm vào nghiên mực tàu đen nhánh. Gã trải phẳng tờ giấy dó dày dặn đã chuẩn bị sẵn, nắn nót viết từng dòng chữ Hán chân phương, rõ ràng:

*“Kỷ niệm biên nhận: Ngày mười hai tháng hai năm Cảnh Hưng thứ tư. Khố phòng Lương phủ nhận đủ từ gia đình Diệp Thành thôn Thanh Khê số tiền là tám lượng bạc trắng (gồm bảy lượng bạc vụn tinh ròng và một ngàn đồng tiền kẽm dày dặn), thanh toán khấu trừ trực tiếp vào khoản nợ gốc mười lăm lượng theo Tộc Ước Sinh Kế Khế Thư.*

*Số nợ gốc còn lại hiện thời: Bảy lượng bạc chẵn.*

*Khoản tiền lãi các kỳ trước đã thanh toán dứt điểm. Kỳ hạn tất toán số nợ gốc bảy lượng còn lại cùng tiền lãi kỳ cuối ấn định vào ngày rằm tháng mười năm nay. Khố phòng Lương phủ cam kết không tự ý thu thêm bất kỳ phụ phí, tiền hoa hồng hay chi phí tổn hao nào khác.”*

Viết xong, Lương Quảng Tài lấy con dấu đồng khắc chữ triện vuông vức của khố phòng Lương phủ từ trong tráp ra, ấn mạnh vào nghiên mực chu sa đỏ thẫm rồi đóng cộp một dấu triện tươi rói xuống góc dưới tờ văn tự. Chưa hết, gã còn nhúng đầu ngón tay cái bên phải vào mực đỏ, ấn một dấu điểm chỉ đỏ chót đè lên chữ ký của chính mình.

Gã cẩn thận nâng tờ giấy dó bằng cả hai tay, kính cẩn trao sang cho Diệp Tiểu Mãn:

"Văn tự biên nhận đây, Diệp cô nương xin hãy cất giữ cho cẩn thận. Lương mỗ xin ghi nhận sự sòng phẳng tuyệt đối của Diệp gia. Hẹn đến ngày rằm tháng mười, đôi bên chúng ta sẽ cùng mang văn tự gốc ra đối chiếu để tất toán dứt điểm, chấm dứt hoàn toàn món nợ này."

Tiểu Mãn đón lấy tờ biên nhận bằng hai tay. Nàng khẽ lướt mắt qua từng hàng chữ Hán ngay ngắn—những con chữ mà mấy tháng qua nàng đã được Tạ Cảnh kiên nhẫn chỉ dạy từng nét một—kiểm tra kỹ lưỡng số tiền, ngày tháng và con dấu triện đỏ chói. Một luồng hơi ấm từ sâu thẳm đáy lòng dâng lên, khiến sống mũi nàng khẽ cay cay. Nàng cúi đầu đáp lễ một cách chừng mực:

"Đa tạ Lương quản sự đã làm việc công tâm, minh bạch. Đến rằm tháng mười, nhà họ Diệp chúng tôi nhất định sẽ giao đủ bảy lượng bạc còn lại, không thiếu một phân."

Lương Quảng Tài khẽ gật đầu, ra hiệu cho tên người hầu cẩn thận thu dọn số bạc và tiền đồng vào tráp khóa chặt lại. Gã chắp tay từ biệt Trưởng thôn Phạm Đức Thuận và Cụ Bảy họ Diệp rồi bước nhanh ra ngoài, leo lên lưng ngựa thúc roi rời khỏi điếm canh.

Khi tiếng vó ngựa lốc cốc đã chìm hẳn sau lũy tre xanh ngát đầu làng, gian nhà ngói ba gian của điếm canh bỗng chốc như vỡ òa. Trưởng thôn Phạm Đức Thuận ngửa mặt cười lớn, Cụ Bảy thì không ngừng gõ gậy trúc xuống đất tấm tắc khen ngợi, còn Diệp Nhị Hòa thì nhảy cẫng lên ôm chầm lấy chị gái, reo hò rộn rã khắp một góc trời quê.

***

Khi hai chị em Tiểu Mãn và Nhị Hòa rảo bước về đến khoảng sân đất thân quen của nhà mình, mặt trời đã lên cao quá ngọn sào, tỏa ánh nắng vàng như rót mật xuống khắp vườn cây, bờ rào.

Những tia nắng ấm áp đầu xuân rọi thẳng vào năm chiếc chum sành da lươn ngấn nước đặt ngay ngắn thành một hàng thẳng tắp bên mép hiên gạch. Lớp men nâu bóng loáng của những chiếc chum lớn phản chiếu ánh mặt trời lấp lánh như những người lính thầm lặng, trung kiên đang ngày đêm canh giữ cơ nghiệp làm ăn đang độ đâm chồi nảy lộc của gia đình.

Thế nhưng, điều khiến bước chân của Tiểu Mãn đột ngột khựng lại ngay trước cổng tre không phải là những chiếc chum tương thân thuộc ấy, mà là một bóng hình đang đứng sừng sững giữa khoảnh sân đất nện.

Ở đó, Diệp Thành đang đứng thẳng lưng.

Hôm nay, ông không còn ngồi thu mình trên chiếc ghế đẩu mục nát đan sọt trong nỗi buồn bực tuyệt vọng, cũng không còn phải kẹp đôi nạng gỗ mít thô kệch dưới nách để nhích từng bước chân nhọc nhằn, đau đớn nữa. Trong tay phải của ông là một chiếc gậy gỗ mới toanh, thon gọn nhưng vô cùng vững chãi, được đẽo gọt tỉ mẩn từ thân gỗ nghiến già và đánh bóng nhẵn thín bằng lá chuối khô.

Nhờ ba thang thuốc bắc gia truyền của thầy lang Triệu ngoài trấn kết hợp với bã ngải cứu sao muối hột nóng mà mẹ con Tiểu Mãn kiên trì chườm đắp cho ông mỗi tối suốt tháng qua, khớp gối bị nghiến nát của ông đã xẹp hẳn vết sưng tím hoại tử. Những đường gân, thớ thịt bị tổn thương nặng nề đang dần hồi sinh sức lực một cách kỳ diệu.

Thấy bóng hai con bước vào cổng, Diệp Thành liền chống chiếc gậy gỗ nghiến, chậm rãi bước đi. Bước chân của ông tuy vẫn còn hơi tập tễnh, bước thấp bước cao, nhưng lồng ngực ông đã hoàn toàn ưỡn thẳng đón lấy làn gió xuân trong lành. Ông tự mình đi một vòng quanh sân đất, dừng lại bên hàng rào dâm bụt đang bung nở những đóa hoa đỏ thắm, rồi quay lại nhìn hai đứa con.

Gương mặt người đàn ông quanh năm dầm mưa dãi nắng, vốn khắc khổ và hằn sâu những nếp nhăn u uất vì bệnh tật, bỗng chốc giãn nở ra, rạng rỡ như một thân cây cằn cỗi vừa đón nhận một trận mưa rào ngọt mát sau những ngày đại hạn.

"Tiểu Mãn! Nhị Hòa! Xong xuôi... xong xuôi cả rồi chứ hai con?" giọng Diệp Thành run lên bần bật vì xúc động khôn xiết.

Tiểu Mãn bước nhanh lại gần, giơ cao tờ biên nhận giấy dó còn thơm nồng mùi mực mới cùng vết triện đỏ chói lọi trước mặt cha, nở nụ cười rạng rỡ như hoa xuân nở rộ:

"Cha ơi! Xong hết cả rồi ạ! Lương quản sự đã đích thân nhận đủ tám lượng bạc, tự tay ký tên điểm chỉ và đóng dấu khố phòng Lương phủ vào văn tự biên nhận đây rồi! Khoản nợ gốc mười lăm lượng nay đã trừ hẳn hơn một nửa, chỉ còn đúng bảy lượng thôi cha ạ! Mảnh đất hai mẫu gò Cồn Gió vĩnh viễn là của nhà họ Diệp chúng ta, không ai có thể cướp đoạt được nữa!"

Diệp Thành đứng sững sờ. Đôi mắt người cha từng nếm trải bao tủi nhục, từng cắn răng chịu đựng những lời khinh miệt dè bỉu của họ hàng làng xóm khi sa cơ lỡ vận, bỗng chốc mờ đi trong ngấn lệ chan hòa. Bàn tay thô ráp, gân guốc của ông run rẩy chạm vào mép tờ giấy dó mỏng manh mà thiêng liêng tựa như một báu vật vô giá.

"Tốt... tốt quá rồi con ơi!" Diệp Thành nghẹn ngào thốt lên từng tiếng ngắt quãng, bờ vai gầy guộc rung lên bần bật theo từng nhịp thở dồn dập: "Trút được hơn nửa gánh nợ rồi... Cả đời cha còng lưng làm lụng chưa bao giờ thấy nhẹ nhõm như ngày hôm nay! Tổ tiên có linh thiêng phù hộ, con gái của cha giỏi giang lắm, bản lĩnh lắm con ơi!"

Lâm Tú Nương từ trong gian bếp vội vã chạy ùa ra sân, tay vẫn còn cầm chiếc muôi gỗ múc canh, trên đôi gò má gầy cũng đầm đìa những giọt nước mắt hạnh phúc.

Tam Nha và Tiểu Đậu từ trong nhà cũng líu ríu chạy ra, xúm xít vây quanh lấy cha. Tiểu Đậu ôm chầm lấy chiếc gậy gỗ nghiến của cha, hai mắt sáng ngời, reo lên lảnh lót:

"Cha đi lại được nhiều bước rồi kìa! Cha không cần dùng đến hai cái nạng gỗ mít xấu xí làm đau nách nữa rồi!"

"Ừ, cha đỡ nhiều lắm rồi con ạ," Diệp Thành cúi xuống xoa đầu đứa con trai út, nụ cười rạng rỡ nở bừng trên khuôn mặt sạm đen sương gió: "Khớp gối cha đã hết sưng buốt rồi. Cha sẽ chịu khó tập đi thêm nữa, chẳng mấy chốc mà khỏe hẳn để còn vác cuốc ra đồng Cồn Gió cày bừa, đắp phên chắn gió phụ giúp chị cả và anh Nhị Hòa của các con chứ!"

Tiểu Mãn đứng lặng nhìn cha, nhìn mẹ và các em đang ríu rít bên nhau trong khoảng sân ngập tràn ánh nắng ấm áp. Trong khoảnh khắc ấy, nàng cảm thấy bao nhiêu nhọc nhằn, cay đắng, bao nhiêu giọt mồ hôi đã đổ xuống nơi góc chợ phiên buốt giá, những đêm thức trắng chong đèn canh nồi tương sôi sùng sục, những chặng đường đất ba mươi dặm gánh hàng đi bộ đến bật máu gót chân... tất cả đều xứng đáng đến từng li từng tí.

Căn nhà tranh vách đất ba gian xiêu vẹo ngày nào nay như được thổi vào một luồng sinh khí mới, ấm áp, vững chãi và bừng sáng niềm tin yêu cuộc sống.

***

Đến bữa trưa hôm ấy, gian bếp nhỏ lợp mái rạ của nhà họ Diệp tỏa ra một mùi hương quyến rũ, ngào ngạt chưa từng thấy kể từ bao năm trở lại đây.

Đó là thứ mùi thơm béo ngậy, ngọt ngào của thịt lợn tươi hòa quyện cùng phong vị đậm đà, thanh khiết của mẻ tương nếp gia truyền ngấu chín hoàn hảo, điểm xuyết thêm chút cay nồng ấm áp của gừng già đập giập và hành tăm phi thơm nức mũi.

Suốt bao tháng ngày cơ cực vừa qua, gia đình họ Diệp chỉ biết thắt lưng buộc bụng với những nồi cháo loãng độn rau dại, những bát cơm ngô hạt lép mốc meo đắng ngắt cổ họng, họa hoằn lắm mới có vài con ốc bươu xào mặn chát hay bát dưa chua chấm muối mỏ để nuốt trôi miếng cơm. Nhưng hôm nay, để ăn mừng cái ngày gánh nặng nợ nần được trút bỏ hơn một nửa, Tiểu Mãn đã dứt khoát trích ra sáu mươi đồng tiền kẽm từ quỹ chi tiêu lặt vặt, giục Nhị Hòa cầm chiếc làn tre chạy vội sang tận phản thịt của bác đồ tể ở đầu làng mua về một tảng thịt ba chỉ tươi ngon nhất.

Đó là miếng thịt ba chỉ dầy dặn, bì mỏng tang, ba tầng nạc hai tầng mỡ đan xen đều đặn, thớ thịt đỏ hồng tươi rói vừa mới mổ từ sáng sớm.

Dưới bàn tay khéo léo và thành thục của Tiểu Mãn, miếng thịt được cạo sạch chân lông, xát qua muối hạt rồi rửa sạch bằng nước ấm pha chút rượu gạo cho thơm tho. Nàng đặt miếng thịt lên chiếc thớt nghiến, cầm con dao sắc ngọt thái thành từng miếng vuông vức như quân cờ, đều tăm tắp mười miếng như một.

Tiểu Mãn nhóm lửa, bắc chiếc chảo gang dày cùi lên kiềng bếp. Chờ cho chảo thật nóng, nàng thả một nắm củ hành tăm đã đập giập vào phi cho vàng ươm, dậy lên mùi thơm nức nở, rồi nhanh tay trút toàn bộ chỗ thịt ba chỉ vào đảo đều. Dưới ngọn lửa củi đượm, từng miếng thịt nhanh chóng săn lại, tươm ra một lớp mỡ bóng ngậy, vàng ruộm như hổ phách.

Tiếp đó, nàng đi lại góc bếp, mở nắp chiếc vò sành da lươn ủ mẻ tương ngon nhất của gia đình. Mùi tương nếp ủ men hoa cau bốc lên thơm lừng gian bếp, ngọt ngào và đậm đà phong vị đồng quê. Tiểu Mãn múc hai muôi tương sánh mịn, rưới đều lên mặt chảo thịt đang xèo xèo reo vui, cho thêm vài lát gừng già đập giập, một chút đường mía giã vụn và nửa bát nước hãm lá chè xanh đặc để tạo màu cánh gián tự nhiên bóng bẩy mà không cần dùng đến phẩm màu.

Nồi thịt kho tương sau đó được đậy kín bằng chiếc vung đất nung nặng trịch, vùi sâu trong đống tro than hồng rực, để cho ngọn lửa liu riu nấu chậm suốt gần nửa canh giờ. Từng thớ thịt từ từ ngấm trọn vị mặn mòi, ngọt bùi sâu lắng của hạt đậu nành lên men, bì lợn mềm mướt như thạch, mỡ trong veo mà không hề ngấy, thịt nạc mềm rục mà không nát vụn.

Bên cạnh đĩa thịt kho tương màu nâu cánh gián vàng óng như mật ong rừng là một đĩa dưa cải sen muối chua vàng ươm giòn rụm, điểm xuyết vài lát ớt đỏ tươi rói và những cọng hành hoa xanh mướt mát mắt; một bát canh rau ngót nấu suông ngọt lịm hái từ góc vườn nhà; và ngự trị ở giữa mâm là một âu cơm gạo tấm trắng tinh khôi, hạt cơm dẻo quánh, nghi ngút khói thơm ngào ngạt.

Cả gia đình quây quần bên chiếc mâm tròn bằng gỗ mộc đặt ngay giữa gian nhà chính. Diệp Thành ngồi ở vị trí chủ tọa, nhìn mâm cơm thịnh soạn bày biện trước mắt mà ngỡ như mình đang lạc bước vào một giấc chiêm bao tươi đẹp.

"Nào, cả nhà cầm đũa lên đi thôi!" Diệp Thành cất tiếng, giọng ông trầm ấm, dõng dạc và tràn đầy uy quyền của một người trụ cột gia đình đã tìm lại được vị thế và phẩm giá của mình. "Tiểu Mãn, con vất vả nhất, con gắp miếng đầu tiên đi con."

"Dạ không, cha mẹ đã phải chịu bao cay đắng tủi cực vì chúng con bao năm qua, miếng ngon ngọt này con xin kính dâng cha mẹ trước ạ," Tiểu Mãn mỉm cười dịu dàng. Nàng cầm đôi đũa tre chuốt nhẵn, cẩn thận gắp hai miếng thịt ba chỉ dầy dặn nhất, đẫm nước sốt tương nâu bóng đặt vào bát cơm trắng tinh của cha và của mẹ.

Nhị Hòa, Tam Nha và Tiểu Đậu nhìn đĩa thịt kho mà mắt đứa nào đứa nấy sáng rực lên như sao sa, nước miếng ứa ra chân răng nhưng không đứa nào dám tự tiện thò đũa gắp trước. Nề nếp gia giáo thanh bần bao đời nay của nhà họ Diệp vẫn được lũ trẻ giữ trọn vẹn trong từng cử chỉ. Chỉ đến khi Diệp Thành khẽ mỉm cười, gật đầu ôn tồn: "Ăn đi các con, ăn cho thật no, thật đẫm vào!", ba đứa trẻ mới đồng thanh reo lên một tiếng giòn giã rồi hồ hởi gắp thịt.

"Ngon quá chị cả ơi! Ngon đến muốn nuốt luôn cả lưỡi!" Tiểu Đậu cắn ngập chân răng vào miếng thịt kho mềm mượt. Lớp mỡ béo ngậy dường như tan biến ngay trên đầu lưỡi, hòa quyện với vị mặn ngọt đậm đà của tương nếp và hương thơm ấm nồng của gừng già, khiến thằng bé híp tịt cả hai mắt lại: "Thịt ngọt lịm, tương thơm nức mũi, ngon gấp vạn lần cỗ cưới nhà ông chánh tổng năm ngoái!"

Tam Nha thì gắp một cọng dưa cải chua giòn rụm, chấm ngập vào bát nước sốt tương sánh đặc rồi đưa vào miệng nhai giòn sần sật, đoạn tấm tắc khen:

"Dưa cải chua ăn kèm với thịt kho tương đúng là không chê vào đâu được! Vị chua thanh dịu của dưa cuốn phăng đi cái béo ngấy của mỡ lợn, lại thêm mùi hành tăm thơm phức, ăn kèm với cơm gạo tấm dẻo quánh thế này thì có bao nhiêu bát con cũng ăn hết sạch sành sanh!"

Lâm Tú Nương nhìn đàn con ăn uống ngon lành, hai má phồng lên vì nhai cơm mà nước mắt bà lại rơm rớm vì nghẹn ngào hạnh phúc. Bà khẽ gắp thêm một miếng thịt nạc bỏ vào bát cho Tiểu Mãn, giọng tràn đầy âu yếm:

"Con ăn nhiều vào Tiểu Mãn. Mấy tháng nay con gầy rộc hẳn đi, thức khuya dậy sớm quán xuyến cả trong lẫn ngoài, gánh vác cả gia đình này trên đôi vai gầy, vất vả quá rồi con ơi."

"Mẹ đừng lo, con khỏe lắm mà," Tiểu Mãn cười tươi rói, và một miếng cơm trắng dẻo thơm. Vị bùi béo của thịt, vị mặn mòi của tương đậu nành và vị thanh mát của dưa cải sen như hòa làm một, thấm đẫm vào từng thớ thịt, đường gân của nàng.

Nàng cảm nhận được một luồng sinh khí ấm áp đang chảy tràn khắp lồng ngực. Hạnh phúc giản dị của việc làm giàu nơi thôn dã, chung quy lại, chẳng phải chính là những khoảnh khắc cả gia đình được quây quần no ấm bên mâm cơm thơm dẻo, không còn nỗi sợ hãi nợ nần bủa vây, không còn cảnh nơm nớp lo âu mỗi khi nghe tiếng chó sủa ngoài ngõ hay sao?

***

Bữa cơm trưa tràn ngập tiếng cười vừa kết thúc, các em tíu tít phụ mẹ thu dọn bát đĩa xuống bến giếng sau nhà để rửa dọn, thì ngoài cổng tre bỗng vang lên tiếng gõ cửa lạch cạch nhịp nhàng quen thuộc.

"Tiểu Mãn muội muội có nhà không?"

Tiểu Mãn ngẩng đầu lên, nhận ra ngay chất giọng trầm ấm, đĩnh đạc của Tạ Cảnh. Nàng vội lau tay vào vạt tạp dề, bước nhanh ra hiên đón chàng thư sinh trẻ tuổi đang mỉm cười bước vào sân.

Hôm nay Tạ Cảnh vận một chiếc áo dài vải mộc màu xám tro sạch sẽ không tì vết, mái tóc đen nhánh được búi gọn gàng bằng một chiếc trâm tre mộc mạc. Trên tay chàng ôm một tập giấy dó phẳng phiu cùng chiếc hộp bút nghiên bằng gỗ thông quen thuộc. Trên gương mặt thanh tú, khôi ngô của chàng, đôi mắt sáng như sao ánh lên niềm hân hoan rạng rỡ, khóe môi luôn nở nụ cười ấm áp.

"Huynh Tạ Cảnh! Huynh đến thật đúng lúc, mau vào nhà uống chén nước vối ấm cho ấm giọng," Tiểu Mãn đon đả mời chào.

Diệp Thành đang ngồi bên chõng tre, thấy Tạ Cảnh bước vào liền vội vàng chống chiếc gậy gỗ nghiến đứng dậy, niềm nở chắp tay chào:

"Tạ tú tài đã sang chơi! Mau ngồi xuống đây, mau ngồi xuống đây! Hôm nay nhà lão giữ được trọn vẹn hai mẫu ruộng gò, trả được quá nửa món nợ sinh tử, phần lớn công lao cũng là nhờ vào chữ nghĩa uyên bác, sổ sách rành mạch mà cậu đã tận tình chỉ bảo bấy lâu nay!"

Tạ Cảnh vội vàng nghiêng mình đáp lễ một cách cung kính, hai tay đỡ lấy cánh tay gầy của Diệp Thành, dìu ông ngồi lại xuống chõng:

"Bác Diệp nói vậy làm cháu hổ thẹn quá ạ. Cháu chỉ góp chút sức mọn về mặt giấy tờ, câu chữ điển lệ mà thôi. Gia đình bác giữ được cơ nghiệp, trút bỏ được nợ nần là nhờ vào sự kiên cường phi thường, tài trí tháo vát và chữ tín ngàn vàng của Tiểu Mãn muội muội, cùng sự đồng lòng chung sức của cả gia đình bác đấy chứ."

Chàng bước lại chiếc bàn tròn giữa nhà, nhẹ nhàng đặt hộp bút nghiên ra, đoạn mở tập giấy dó trắng tinh khôi:

"Sáng nay cháu có việc ghé qua điếm canh thôn, được nghe Phạm thôn trưởng thuật lại tường tận chuyện Tiểu Mãn đường hoàng giao đủ tám lượng bạc khiến Lương quản sự phải cúi đầu nể phục ký biên nhận, cháu mừng quá nên vội về phòng trọ mang giấy bút sang đây ngay. Việc quản lý tài chính muốn bền vững lâu dài thì sổ sách phải luôn được cập nhật tức thời, rành mạch từng phân từng hào."

Tiểu Mãn mỉm cười đồng tình, liền mang cuốn sổ thẻ tre năm cột của gia đình đặt ngay ngắn lên bàn cạnh tập giấy của chàng.

Tạ Cảnh ngồi xuống ghế, cẩn thận mài thỏi mực tàu trên nghiên đá hoa cương. Từng giọt nước mưa hòa quyện với muội than thông tạo thành thứ mực đen láy, sánh mịn và tỏa ra mùi thơm thanh khiết của hương trầm. Chàng nâng ngọn bút lông thỏ lên, nhúng nhẹ vào mực, hạ bút nắn nót viết từng dòng chữ Hán chân phương, đĩnh đạc:

*“Ngày mười hai tháng hai năm Cảnh Hưng thứ tư.*

*Thanh toán kỳ nợ gốc quan trọng nhất: Tám lượng bạc trắng (gồm bảy lượng bạc vụn tinh ròng và một ngàn đồng tiền kẽm dày dặn).*

*Bên nhận: Khố phòng Lương phủ, người thu Lương Quảng Tài.*

*Số dư nợ gốc còn lại: Bảy lượng bạc chẵn.*

*Kỳ hạn tất toán cuối cùng: Ngày rằm tháng mười.”*

Chữ viết của Tạ Cảnh sắc sảo, phóng khoáng mà nghiêm cẩn, nét thanh nét đậm tựa như rồng bay phượng múa. Khi viết xong dòng chữ "Số dư nợ gốc còn lại: Bảy lượng bạc chẵn", chàng khẽ dừng bút, ngẩng đầu lên nhìn Tiểu Mãn. Ánh mắt chàng chan chứa niềm tin cậy tuyệt đối và sự khâm phục sâu sắc không hề che giấu:

"Tiểu Mãn, muội nhìn xem. Từ một món nợ ngút trời mười lăm lượng bạc gốc cùng tầng tầng lớp lớp phụ phí gian lận từng đe dọa bóp nghẹt gia đình muội, giờ đây mọi gánh nặng chỉ còn lại đúng bảy lượng nợ sạch. Từ nay đến rằm tháng mười còn tận tám tháng ròng rã. Với năng lực sản xuất của xưởng dưa tương hiện nay, lại thêm hai mẫu đậu ruộng gò Cồn Gió sắp bước vào vụ thu hoạch thứ hai và nguồn rau cải sen liên kết sạch từ thím Quế Hoa cùng các hộ trong làng, việc thanh toán dứt điểm bảy lượng bạc này hoàn toàn nằm chắc trong tầm tay của muội!"

Tiểu Mãn nhìn chăm chú vào từng con chữ Hán đen nhánh, vuông vức mà Tạ Cảnh vừa viết trên trang giấy dó. Nàng khẽ đưa ngón tay lướt nhẹ trên mặt giấy, đánh vần từng chữ một: "Bảy... lượng... bạc... chẵn."

"Huynh Tạ Cảnh, muội thực lòng cảm ơn huynh," giọng Tiểu Mãn nghẹn lại vì xúc động, đôi mắt nàng nhìn thẳng vào ánh mắt ấm áp của chàng thư sinh: "Nếu như những ngày đầu muội không gặp được huynh, không có huynh kiên nhẫn dạy cho muội từng con chữ, dạy cách tính dặm đường buôn chuyến, tính chi phí giá vốn và phân tích cặn kẽ từng điều khoản trong Đại Lương Điển Lệ... thì một cô thôn nữ chân lấm tay bùn như muội, dù có cày cuốc đến kiệt sức cả đời, cũng không tài nào thoát nổi những cái bẫy chữ nghĩa hiểm độc của bọn cho vay nặng lãi."

Tạ Cảnh mỉm cười dịu dàng, vành tai chàng hơi ửng đỏ lên trước ánh nhìn chân thành, tha thiết của nàng thiếu nữ:

"Tiểu Mãn muội muội đừng nói vậy. Ấy là do muội vốn thông minh mẫn tiệp, lại có chí lớn và tấm lòng hiếu thảo hơn người. Người khác học chữ, học sổ sách năm cột có khi mất cả năm trời chưa chắc đã hiểu thấu đáo ý tứ, vậy mà muội chỉ cần nghe giảng qua vài lần là đã tự tay tính toán giá thành từng hũ tương, cân đối lời lãi chính xác đến từng phân đồng lẻ. Tạ mỗ thực lòng kính phục bản lĩnh của muội."

Đúng lúc ấy, Nhị Hòa từ dưới bếp bưng lên một chiếc đĩa gốm mộc đựng những chiếc bánh ngô nướng vàng ươm, thơm nức mùi mật mía cùng hai bát nước vối đặc sánh bốc khói nghi ngút. Cậu thiếu niên toe toét cười:

"Hai người đừng đứng đó mà cảm ơn qua lại mãi thế nữa! Huynh Tạ Cảnh, hôm nay nhà đệ vui như mở hội, huynh nhất định phải ở lại ăn mấy cái bánh ngô nướng mẹ đệ vừa vùi tro nóng này đã!"

Tiểu Đậu và Tam Nha vừa rửa xong bát đĩa dưới giếng cũng chạy ùa vào nhà, tíu tít vây quanh chiếc bàn con. Tiểu Đậu tò mò kiễng chân, chỉ ngón tay nhỏ xíu vào nghiên mực đen láy rồi ngước nhìn Tạ Cảnh:

"Huynh Tạ Cảnh ơi, con chữ to tướng này có phải là chữ 'Tiểu Đậu' của đệ không huynh?"

Tạ Cảnh bật cười sảng khoái, tiếng cười vang lên trong trẻo xua tan đi mọi khoảng cách. Chàng vươn tay xoa đầu cậu bé:

"Chưa phải đâu, đây là chữ 'Bạc'. Nhưng lát nữa huynh sẽ mài thêm mực, dạy cho Tiểu Đậu và Tam Nha viết tên của chính mình lên giấy dó thật đẹp nhé!"

"Hoan hô! Chúng đệ được học chữ rồi!" Hai đứa trẻ reo hò nhảy cẫng lên, tiếng cười giòn tan như chuông bạc vang vọng khắp gian nhà đất ba gian, xua tan đi tất cả những bóng ma u tối của cảnh bần hàn, nợ nần từng đeo bám nơi đây suốt bao năm tháng. Diệp Thành và Lâm Tú Nương ngồi bên mép chõng tre, đưa mắt nhìn đàn con thơ quây quần ríu rít bên chàng thư sinh nho nhã mà cõi lòng dâng lên niềm an ủi, mãn nguyện vô bờ.

Thế nhưng, ngay giữa lúc không khí gia đình đang ngập tràn niềm hân hoan ấm áp và thanh bình ấy, từ con đường cái dẫn từ bến sông Liễu Kiều vào thôn bỗng vang lên những âm thanh dồn dập, bất thường.

"Cắc cùm cum... lạch cạch lạch cạch!"

Tiếng bánh xe gỗ nghiến gắt gao trên sỏi đá, tiếng móng guốc gõ dồn dập hòa cùng tiếng roi da quất vun vút xé rách màn không khí yên ả của buổi trưa thôn dã.

Một cỗ xe lừa béo tốt lao như bay qua con đường làng, cuốn theo một làn bụi đất mù mịt rồi phanh phắt lại ngay trước rặng dâm bụt cổng tre nhà họ Diệp. Tiếng con lừa đực thở phì phò hồng hộc hòa lẫn với tiếng bước chân thình thịch vội vã lao vào sân.

Một giọng phụ nữ oanh vàng, sang sảng và đầy vẻ kích động tột độ vang lên từ ngoài ngõ:

"Tiểu Mãn muội muội ơi! Có nhà không muội muội ơi! Mau ra đây mà xem! Tin mừng lớn trời giáng đổ xuống đầu muội rồi muội ơi!"

Tiểu Mãn và Tạ Cảnh cùng giật mình buông bút, ngơ ngác ngẩng đầu nhìn ra ngoài sân.

Đào Tam Nương—nữ thợ cả danh tiếng lẫy lừng của Phường Gốm Nam Bãi—trong bộ áo ngắn nhuộm chàm còn lấm lem những vệt bùn đất sét xám xịt chưa kịp rửa, gương mặt đỏ gay gắt đầm đìa mồ hôi vì phi xe gấp gáp, đang nhảy phắt từ trên càng xe lừa xuống đất. Hai tay nàng giơ cao một phong thư bằng giấy hoa tiên dày cộp, mép phong thư còn nguyên vết niêm phong sáp đỏ tươi có đóng dấu triện hình chiếc thuyền buồm của một thương nhân lớn ngoài huyện thành, vừa thở hổn hển vừa lao thẳng qua cổng tre chạy ùa vào sân.