Bại lộ tâm cơ và tờ khế ước rạch ròi

Không khí trong từ đường Thanh Khê ngưng đọng đến mức dường như một tiếng thở dài khẽ cũng có thể làm rạn vỡ sự tĩnh mịch nặng nề đang bao trùm lấy bốn gian nhà cổ. Góc giấy ố vàng nhô ra khỏi mép ống tay áo thụng bằng vải tráng đoạn của Diệp Đại Phúc đập vào mắt mọi người như một tia chớp giữa trời quang, sắc lạnh và tàn nhẫn, bóc trần toàn bộ sự gian trá vừa được che đậy vụng về dưới lớp áo nghĩa khí tông tộc.

Mùi khói trầm thơm ngát tỏa ra từ chiếc đỉnh đồng ba chân trên bàn thờ chính, hòa lẫn với hơi ẩm mốc ngấm sâu vào từng thớ gỗ lim trăm tuổi của hàng cột cái, dường như cũng bị cái lạnh toát từ ánh nhìn của hàng chục con người đông cứng lại. Trên chiếc chiếu cạp điều trải ngay ngắn giữa gian chính điện, tờ giấy hoa tiên màu ngà mà Diệp Tiểu Mãn vừa nhanh tay cúi người nhặt lên vẫn còn rung nhè nhẹ theo từng đợt gió bấc se lạnh lùa qua khe cửa bức bàn để ngỏ.

Diệp Nhị Hòa sừng sững bước lên chắn ngang trước mặt chị gái. Hai cánh tay thiếu niên mười bốn tuổi rắn rỏi giương ra như một bức tường thành kiên cố, đôi vai gầy nhưng vững chãi khẽ gồng lên dưới lớp áo vải thô nhuộm vỏ dà bạc phếch. Đôi mắt cậu rực lửa, gườm gườm khóa chặt từng cử động dù là nhỏ nhất của người bác cả, lồng ngực phập phồng kịch liệt theo từng nhịp thở dồn nén phẫn uất.

Diệp Đại Phúc đứng chôn chân tại chỗ. Khuôn mặt béo tốt, phúng phính thường ngày hay làm bộ nghiêm cẩn, đạo mạo giờ đây xám ngoét như tro tàn dưới đáy bếp lò vào cữ mưa dầm. Từng giọt mồ hôi lạnh túa ra từ vầng trán hói, rịn thành dòng lăn dài qua thái dương giật giật, rỏ xuống vạt áo tráng đoạn màu xanh cánh chả đắt tiền mà ông ta vừa cất công diện đến từ sáng sớm để ra oai với họ hàng lối xóm. Đôi môi thâm sì run rẩy bần bật, hai bàn tay luống cuống giấu vội vào trong tay áo rộng nhưng vẫn không sao kìm nổi sự co giật kịch liệt nơi đầu ngón tay.

“Trả lại… mau trả lại cho ta!” Giọng Diệp Đại Phúc nghẹn ứ nơi cổ họng, the thé và lạc hẳn đi như tiếng lợn bị chọc tiết nửa chừng: “Tiểu Mãn, đồ nha đầu ranh mãnh không biết trên dưới! Đó là giấy tờ việc riêng của chi trưởng, là thư từ giao tế làm ăn riêng của nhà tao! Mày… mày là phận con cháu hàng thứ, dựa vào đâu mà dám tùy tiện động vào thư từ riêng tư của bậc trưởng bối trong họ?”

Tiểu Mãn không hề lùi bước lấy nửa phân. Đôi chân nàng đứng vững trên nền gạch bát tràng thẫm màu sương gió, sống lưng thẳng tắp như nhánh trúc non giữa triền núi. Nàng bình thản đưa mắt nhìn thẳng vào người bác cả đang phát cuồng vì hoảng loạn, khóe môi khẽ nhếch lên thành một đường cong lạnh buốt, rồi chậm rãi nghiêng đầu nhìn sang phía chiếc ghế tràng kỷ đặt sát vách đông.

Tại đó, Lương Quảng Tài đang ngồi chết lặng. Gã quản sự khôn ngoan lọc lõi của trang viện họ Lương lúc này dường như đã đánh mất toàn bộ vẻ trịch thượng, ung dung thường nhật. Đôi con ngươi ti hí đảo liên hồi trong hốc mắt, vạt áo sa tanh màu mận chín ướt đẫm mồ hôi lưng dán chặt vào da thịt. Khi ánh mắt Lương Quảng Tài chạm phải mảnh giấy màu ngà trên tay Tiểu Mãn, khóe mắt gã giật giật dữ dội, một nỗi sợ hãi tột cùng hiện rõ trên gương mặt quắt queo, vàng vọt như người vừa uống phải nước thuốc đắng.

“Việc riêng của chi trưởng sao?” Tiểu Mãn khẽ cười nhạt, thanh âm trong trẻo nhưng rành rọt như tiếng ngọc va vào đá, vang vọng khắp gian từ đường tĩnh lặng: “Bác cả, nếu thực sự chỉ là việc riêng tư trong nhà bác, cớ sao nơi góc phong bì lại có dấu ấn triện son ba góc của khố phòng trang viện họ Lương? Cớ sao nét chữ thảo phóng khoáng bên ngoài lại ghi rõ mười chữ rành rành: ‘Ước định chuyển nhượng hai mẫu ruộng Cồn Gió’?”

Từng câu, từng chữ của nàng thốt ra như những giọt nước sôi dội thẳng vào chảo mỡ đang sôi. Cả gian từ đường bỗng rộ lên những tiếng xì xào kinh ngạc. Những cái đầu chụm lại, những ánh mắt nghi hoặc, dò xét lập tức đổ dồn về phía hai người đàn ông đang đứng ngồi không yên giữa chiếu.

Trưởng thôn Phạm Đức Thuận bước dằn từng bước lên phía trước, sắc mặt nghiêm nghị chưa từng thấy. Ông tháo cặp kính mắt gọng đồng đã ố màu thời gian xuống, cẩn thận gài lại vào dải khăn chít đầu bằng vải thô, đôi lông mày hoa râm rậm rạp nhíu chặt lại thành một đường rãnh sâu hoắm nơi vầng trán nhăn nheo. Ông đưa mắt nhìn xoáy vào Diệp Đại Phúc rồi lại liếc sang Lương Quảng Tài, cất giọng uy nghiêm đanh thép:

“Đại Phúc, Lương quản sự! Hôm nay là buổi đối chất công khai trước án tiền tổ tiên dòng họ Diệp và toàn thể bà con thôn Thanh Khê để làm rõ món nợ mười lăm lượng bạc cùng tờ văn tự có dấu hiệu thêm thắt gian lận chữ nghĩa. Mọi giấy tờ xuất hiện nơi tôn nghiêm này, hễ có liên quan đến đất đai gò Cồn Gió và món nợ của chú Ba, đều là chứng cứ công minh không thể che giấu. Lão với tư cách trưởng thôn, đại diện cho hương ước làng xã và phép nước triều đình, yêu cầu khám xét và đối chứng công khai mảnh giấy này trước mặt ba bề bốn bên!”

“Không được! Phạm Đức Thuận, ông… ông không có quyền!” Diệp Đại Phúc hoảng loạn nhảy chồm lên, hai mắt đỏ ngầu toan xông bừa qua người Nhị Hòa để giật lấy tờ giấy: “Đây là việc nội bộ của nhà họ Diệp chúng tao! Người ngoài họ dù có làm trưởng thôn cũng không được phép tùy tiện can thiệp vào gia sự!”

“Câm miệng!”

Một tiếng quát già nua nhưng đanh thép như sấm sét giữa trời quang nổ vang từ chiếc sập gụ khảm ốc xà cừ kê sát hương án phía trên. Cụ Bảy họ Diệp – bậc cao niên có vai vế cao nhất trong toàn bộ tông tộc, râu tóc bạc phơ như cước, mắt hạc mày rồng – run rẩy đập mạnh chiếc gậy trúc có bịt đồng xuống nền gạch bát tràng kêu “chát” một tiếng chói tai.

Cụ Bảy chống gậy đứng bật dậy, đôi mắt đục ngầu vì năm tháng giờ đây trợn trừng, quắc lên những tia nhìn giận dữ tột cùng, chĩa thẳng vào kẻ đang đứng bên dưới:

“Diệp Đại Phúc! Ngươi còn coi lão già này tồn tại trên đời nữa không? Ngươi coi hàng chục bài vị tổ tiên liệt tổ liệt tông ngự trên hương án kia là những khúc gỗ vô tri vô giác sao? Mau đưa tờ giấy đó cho Trưởng thôn và Tạ tú tài đọc lớn lên cho cả họ cùng nghe! Nếu ngươi quang minh chính đại, lòng dạ không vướng bụi trần, cớ sao phải run như cầy sấy? Cớ sao phải sợ một mảnh giấy mỏng manh như cánh ve sầu?”

Uy quyền tuyệt đối của vị tộc trưởng cùng sự tôn nghiêm ngút trời của hương ước tông tộc đè nặng xuống khiến Diệp Đại Phúc như bị rút cạn toàn bộ sinh lực. Chân ông ta mềm nhũn, hai đầu gối chạm đất đánh “huỵch” một tiếng nặng nề trên manh chiếu cói, cả thân hình hộ pháp đổ sụp xuống như một bao tải rách rưới không người chống đỡ.

Tiểu Mãn cung kính tiến lên hai bước, hai tay nâng niu mảnh giấy hoa tiên phẳng phiu dâng lên trước mặt Trưởng thôn Phạm Đức Thuận. Tạ Cảnh cũng lập tức bước tới sát bên cạnh, tà áo dài màu xanh thanh thiên khẽ lay động theo từng bước chân ung dung, đĩnh đạc. Ánh mắt chàng điềm tĩnh nhưng sắc bén như dao cạo, sẵn sàng cùng vị trưởng thôn cao tuổi soi xét từng câu chữ, từng nét mực.

Phạm Đức Thuận cẩn thận mở bung nếp gấp của tờ giấy dó thượng hạng. Dưới ánh sáng ban trưa rọi qua khung cửa sổ chữ thọ bằng gỗ mun, từng dòng chữ thảo đen nhánh, sắc sảo hiện lên rành rành từng nét. Vừa đọc lướt qua ba hàng chữ đầu tiên, bàn tay già nua đầy đồi mồi của Trưởng thôn đã run rẩy kịch liệt vì kinh hãi và phẫn uất. Lồng ngực ông phập phồng dưới lớp áo the đen, đôi môi mỏng mím chặt lại đến mức trắng bệch ra không còn giọt máu.

“Trưởng thôn, xin ngài hãy đọc to lên!” Diệp Nhị Hòa cất tiếng, giọng nói của cậu thiếu niên run lên bần bật vì những uất ức dồn nén suốt bao tháng ngày qua: “Xin ngài đọc cho tổ tông chứng giám, cho bà con cô bác xóm giềng cùng nghe để biết rõ bác cả đã đối xử với cha con, anh em chúng cháu tàn tệ đến mức nào!”

Phạm Đức Thuận hít một hơi thật sâu để lấy lại bình tĩnh, giọng ông già nua nhưng rành rọt, từng âm thanh ngân vang dội vào vách gỗ lim như những nhát búa giáng thẳng vào lương tri con người:

“‘Khế ước ước định ngầm. Lập ngày mười chín tháng bảy năm ngoái. Bên giáp: Quản sự trang viện họ Lương - Lương Quảng Tài. Bên ất: Trưởng chi họ Diệp thôn Thanh Khê - Diệp Đại Phúc. Nay thỏa thuận: Bên ất đứng ra mai mối cho gia đình người em ruột là Diệp Thành vay mười lăm lượng bạc từ bên giáp để chữa chân tàn tật. Khi đến hạn, bên giáp sẽ dùng các khoản phụ phí và lãi gộp để nâng khống số nợ, dồn ép Diệp Thành vào đường cùng không thể chi trả, buộc phải để bên giáp tịch thu toàn bộ hai mẫu ruộng gò Cồn Gió. Ngay sau khi hoàn tất thủ tục xiết đất lên nha môn, bên giáp cam kết sẽ chuyển nhượng lại toàn bộ hai mẫu ruộng Cồn Gió nói trên cho bên ất với giá rẻ mạt là năm lượng bạc vụn. Bên ất ứng trước hai lượng tiền cọc, bên giáp giao lại văn tự làm tin…’”

Trưởng thôn còn chưa đọc hết những dòng điều khoản cuối cùng, cả từ đường đã vỡ òa trong một sự chấn động kinh hoàng chưa từng có.

Tiếng xì xào bàn tán ban đầu bỗng chốc biến thành những tiếng thét phẫn nộ, những lời chửi rủa không tiếc lời từ hàng chục con người đang đứng chật ních từ trong gian chính điện lan ra tận ngoài sân gạch.

“Trời đất quỷ thần hai vai ơi! Thất đức đến thế là cùng cực!”

“Anh ruột cùng một mẹ sinh ra mà lại đang tâm mưu hại người em tàn tật! Dẫn mối cho vay nặng lãi rồi thông đồng với lũ địa chủ ngoài huyện để cướp trắng đất đai của em mình!”

“Hai mẫu ruộng gò Cồn Gió là mồ hôi nước mắt, là đất hương hỏa cha ông chắt chiu để lại cho nhánh chú Ba cày cấy độ nhật nuôi đàn con thơ dại, thế mà lão nỡ lòng nào cấu kết với lang sói để nuốt trọn với giá năm lượng bạc vụn!”

“Mặt người dạ thú! Uổng công bao năm nay mở miệng ra là gia phong chi trưởng nề nếp, mở miệng ra là đạo lý thánh hiền răn dạy!”

Tiếng đập bàn chan chát vang lên dồn dập từ phía các bô lão ngồi hai bên tả hữu. Ba vị bô lão râu tóc bạc phơ trong họ Diệp mặt đỏ gay vì giận dữ tột cùng. Người đập mạnh tay xuống mặt bàn gỗ làm chén nước vối nảy tung tóe bọt nước, người giơ chiếc tẩu thuốc bằng đồng hun chỉ thẳng vào mặt Diệp Đại Phúc mà run giọng mắng nhiếc thậm tệ.

Cụ Bảy giận đến mức cả người run bần bật, chiếc gậy trúc bịt đồng trong tay gõ liên hồi xuống mặt sàn gạch, phát ra những tiếng kêu khô khốc và buốt nhói. Cụ run rẩy chỉ thẳng ngón tay gầy guộc đầy đồi mồi vào mặt kẻ đang phủ phục dưới đất, giọng khản đặc nhưng chan chứa sự khinh bỉ tột cùng:

“Nghiệt súc! Đồ nghiệt súc bại hoại gia môn! Ngày xưa khi cha ngươi nhắm mắt xuôi tay trên chiếc giường tre kia, ông cụ đã nắm chặt lấy tay ngươi, trăn trối dặn dò ngươi phải đùm bọc, che chở cho thằng Ba vốn thiệt thòi tật nguyền. Thằng Ba vì cứu cây gỗ của làng trong cơn lũ dữ mà gãy dập xương chân, nằm liệt giường rên siết suốt cả mùa đông năm ngoái. Ngươi làm anh cả một nhà, không bỏ ra nổi một bát gạo đồng tiền giúp em qua cơn hoạn nạn thì chớ, lại còn rắp tâm câu kết với quân lang sói ngoài huyện, bày mưu tính kế đẩy gia đình em ruột vào cảnh tan đàn xẻ nghé để cướp đất hương hỏa cha ông! Ngươi… ngươi còn mặt mũi nào mà quỳ trước hương án tổ tông họ Diệp nữa không?”

Diệp Đại Phúc hồn xiêu phách lạc, dập đầu lia lịa xuống nền gạch cứng. Trán ông ta đập chan chát xuống đất đến mức bật máu tươi, hòa lẫn với nước mắt, nước mũi giàn giụa khắp khuôn mặt nhờn bóng mỡ:

“Cụ Bảy tha tội! Các cụ bô lão tha tội cho con! Con… con nhất thời bị ma xui quỷ khiến! Con chỉ nghĩ thằng Ba chân què tàn phế không cày cấy nổi hai mẫu đất Cồn Gió cằn cỗi, để đất hoang hóa cỏ mọc lút đầu thì phí hoài đi, nên mới… mới tính chuộc lại để chi trưởng đứng tên, giữ lấy hương hỏa cho dòng họ thôi mà! Con tuyệt nhiên không có bụng dạ muốn hại chú Ba! Xin anh linh tổ tông chứng giám, con thật lòng chỉ muốn giữ đất cho họ Diệp!”

“Giữ đất cho họ Diệp sao?”

Tạ Cảnh lạnh lùng bước lên một bước. Tà áo xanh của chàng khẽ lay động, từng lời nói của chàng thư sinh trẻ tuổi vang lên rành rọt, đanh thép và chặt chẽ như những nhát búa tạ giáng xuống, đập tan từng mảnh ngụy biện trơ trẽn:

“Diệp đại bá, nếu người thực bụng muốn giữ đất cho tông tộc, cớ sao lại lén lút ký kết tờ khế ước ngầm này từ trước cả ngày chú Ba đặt bút điểm chỉ vay nợ? Cớ sao người lại ngầm xúi giục Lương quản sự viết thêm dòng chữ ‘phí bảo quản văn tự ba phần trăm’ bằng thứ mực xám nhạt màu tro để nâng khống số nợ từ mười lăm lượng vọt lên thành hai mươi lăm lượng bạc trắng? Người thừa biết rõ chú Ba cùng đường mạt lộ, sức tàn lực kiệt không thể nào kiếm đâu ra số bạc khổng lồ ấy trong vòng một năm, nên mới dùng thủ đoạn hèn hạ bẩn thỉu này để danh chính ngôn thuận cướp lấy hai mẫu ruộng! Người bảo mảnh đất ấy hoang phí, nhưng nửa năm qua, ai là người ngày đêm cày xới từng tấc đất sỏi đá? Ai là người be bờ khoanh luống, dầm mưa dãi nắng, chịu sương muối gió bấc để gieo từng mầm cải bẹ xanh tươi? Ai là người đã tự tay nạo vét ba mươi trượng mương Cây Gạo để khơi dòng dẫn nước về đồng ruộng? Là Tiểu Mãn, là Nhị Hòa, là gia đình chú Ba tàn tật mà người luôn miệng chê bai khinh rẻ trước mặt thiên hạ!”

Từng lời, từng lẽ của Tạ Cảnh như những mũi tên sắc nhọn bắn thẳng vào tâm can Diệp Đại Phúc, khiến ông ta co rúm người lại, không sao thốt lên nổi một lời cãi cọ.

Dân làng đứng chen chúc ngoài cửa bức bàn nhao nhao vỗ tay hưởng ứng, tiếng la ó vang rền một góc trời:

“Tạ tú tài nói chí phải! Thấu tình đạt lý từng câu từng chữ!”

“Con bé Tiểu Mãn nó tháo vát, chịu thương chịu khó sớm hôm ai mà không thấy! Cả cái làng Thanh Khê này đều làm chứng cho công sức của cha con nhà nó!”

“Đúng thế! Bác cả mà lòng dạ hiểm độc, tham lam tàn nhẫn hơn cả thú dữ nơi rừng sâu!”

“Trục xuất nó ra khỏi từ đường! Không thể để một kẻ thất đức, bất nghĩa như thế đứng đầu chi trưởng làm ô uế danh dự tổ tông!”

Tiếng phẫn nộ của dòng tộc và xóm giềng cuồn cuộn dâng lên như sóng trào mùa nước lũ. Diệp Đại Phúc gục đầu sát mặt đất lạnh ngắt, hai bả vai run bần bật trong nỗi tuyệt vọng cùng cực. Cả một đời tích cóp chút thể diện của kẻ trưởng chi, chút uy phong đạo mạo của một bậc đàn anh trong làng giờ đây đã hoàn toàn tan tành thành tro bụi vụn vặt. Kể từ ngày hôm nay trở đi, ở cái đất Thanh Khê này, vợ chồng con cái ông ta sẽ vĩnh viễn không bao giờ có thể ngẩng đầu lên nhìn thẳng vào mắt bất kỳ ai được nữa.

Trong khi Diệp Đại Phúc đang chịu sự phán xét nhục nhã của dòng tộc, Lương Quảng Tài ngồi trên ghế tràng kỷ chẳng khác nào ngồi trên một đống than hồng đang rực lửa. Gã quản sự khôn ngoan, lão luyện của trang viện họ Lương hiểu rất rõ tình thế ngặt nghèo của mình lúc này. Mảnh giấy thỏa thuận ngầm kia không chỉ đơn thuần vạch trần bộ mặt thật của Diệp Đại Phúc, mà nó còn là chứng cứ rành rành bằng giấy trắng mực đen tố cáo hành vi cấu kết gian lận, ngụy tạo văn tự để cưỡng đoạt tài sản của lương dân do chính bàn tay gã thực hiện!

Đại Lương Điển Lệ chương Hộ Luật quy định cực kỳ nghiêm khắc về việc giả mạo khế ước và cho vay nặng lãi trái phép. Nếu vụ việc này bị phanh phui đến nơi đến chốn, Trưởng thôn Phạm Đức Thuận chỉ cần đệ nộp mảnh giấy này lên nha môn huyện Vân Thủy cùng với tờ đơn thỉnh nguyện có chữ ký điểm chỉ của toàn thể các vị bô lão họ Diệp, thì chẳng những chiếc ghế quản sự béo bở đầy bổng lộc của gã sẽ bị tước đoạt ngay tức khắc, mà tấm thân gầy còm của gã còn phải gánh chịu ba mươi trượng thịt nát xương tan cùng hai năm lao dịch khổ ải nơi biên ải xa xôi.

Chưa dừng lại ở đó, gia tộc họ Lương ngoài huyện vốn là dòng dõi hào phú vọng tộc, nổi tiếng coi trọng thể diện và thanh danh gia phong trong vùng. Lão thái gia họ Lương một khi biết chuyện, tuyệt đối sẽ không bao giờ dung thứ cho một tên quản sự ti tiện vì chút tư lợi cỏn con mà làm hoen ố thanh danh trăm năm của phủ đệ!

Nghĩ đến cảnh tượng bị gông cùm giải lên công đường huyện nha, bị ném vào ngục tối ẩm thấp hôi hám của huyện thành, cả người Lương Quảng Tài ớn lạnh từng cơn, từng sợi lông tơ dựng đứng cả dậy. Gã hiểu rằng mình không thể chần chừ thêm một khắc nào nữa, phải lập tức chặt tay cứu mạng, dứt khoát vứt bỏ con tốt thí Diệp Đại Phúc để tự bảo toàn lấy thân mình.

Nghĩ đoạn, Lương Quảng Tài liền vội vã đứng bật dậy khỏi ghế tràng kỷ. Gã chỉnh lại vạt áo sa tanh mận chín ướt sũng mồ hôi, hai tay chắp lại trước ngực, cúi rạp người vái lạy ba vái sâu sát đất trước hương án tổ tiên họ Diệp. Sau đó, gã xoay người sang, khúm núm vái dài Cụ Bảy và Trưởng thôn Phạm Đức Thuận. Nụ cười trịch thượng, ánh mắt khinh khỉnh ngạo mạn lúc mới bước chân vào từ đường đã hoàn toàn biến mất không còn một vết tích, thay vào đó là một vẻ mặt hèn hạ, sợ sệt và nhún nhường đến mức tội nghiệp:

“Cụ Bảy thứ lỗi, Phạm trưởng thôn bớt giận! Kính xin toàn thể các vị bô lão và bà con họ Diệp hãy lắng nghe Lương mỗ giãi bày đôi lời thực lòng!”

Gã quản sự hắng giọng một tiếng, cố nuốt ngụm nước bọt đắng ngắt đang dâng lên nơi cuống họng. Đoạn, gã đưa cánh tay run rẩy chỉ thẳng ngón tay trỏ vào Diệp Đại Phúc đang quỳ rạp dưới đất, giọng điệu thay đổi một trăm tám mươi độ, biến thành nỗi oan khuất khôn cùng:

“Mọi chuyện… đầu đuôi mọi chuyện thực chất đều do một tay tên Diệp Đại Phúc này xúi bẩy, ma dẫn lối quỷ đưa đường cả thôi! Bản thân Lương mỗ quanh năm suốt tháng trông coi sổ sách, ruộng nương cho Lương phủ trăm công nghìn việc ngoài huyện đường, làm sao có thể thấu suốt được hết tình cảnh ngặt nghèo của gia đình chú Ba nơi thôn quê hẻo lánh này? Chính tên Diệp Đại Phúc này đã năm lần bảy lượt lặn lội sang tận trang viện, rêu rao rằng chú Ba túng quẫn nợ nần ngập đầu muốn bỏ ruộng hoang hóa, tha thiết nhờ ta đứng ra làm khế ước thu hồi giúp để giữ lại mảnh đất trong nội bộ dòng tộc. Ta vì tin lời hắn là bậc huynh trưởng ruột thịt trong nhà, một lòng vì tông tộc nên mới trót dại nghe theo, sơ suất đặt bút ký vào mảnh giấy kia! Còn về dòng chữ mực xám phụ phí ba phần trăm…”

Lương Quảng Tài đảo mắt lấm lét nhìn sang Tạ Cảnh và Tiểu Mãn. Thấy ánh mắt của hai người họ vẫn lạnh lùng, sắc bén như lưỡi gươm tuốt trần chiếu thẳng vào mặt mình, gã hoảng hốt xua tay lia lịa, giọng nói lắp bắp:

“Đó… đó hoàn toàn là do tên thư ký dưới trướng ta làm ẩu làm bừa, tùy tiện viết thêm vào theo thói quen tính toán ở các phường buôn xảo trá trên phố huyện, chứ Lương phủ ta xưa nay gia giáo nghiêm cẩn, tuyệt đối không bao giờ có chủ trương bóc lột, hà hiếp bà con xóm giềng lam lũ! Nay trước mặt anh linh bài vị tổ tiên họ Diệp ngự nơi hương án linh thiêng, trước mặt Cụ Bảy đức cao vọng trọng và Trưởng thôn công minh, Lương mỗ xin được dõng dạc tuyên bố: Lương gia chúng ta lập tức hủy bỏ hoàn toàn và vĩnh viễn dòng phụ phí bảo quản văn tự gian lận ấy! Tuyệt đối không thu thêm dù chỉ một đồng kẽm tiền phụ phí nào nữa! Một đồng cũng không!”

Tiểu Mãn bước lên nửa bước, đôi mắt phượng trong veo nhưng đanh thép khóa chặt lấy gã quản sự đang tìm đường thoái thác trách nhiệm:

“Lương quản sự, lời nói gió bay, bát nước đổ đi khó lòng hốt lại. Năm ngoái bác cả và ngài cũng dùng những lời ngon tiếng ngọt, tình nghĩa họ hàng như thế này để dỗ dành cha tôi đặt bút ký vào giấy nợ, rồi sau đó mới lén lút viết thêm dòng chữ xám mờ nhằm đẩy gia đình tôi vào bước đường cùng. Hôm nay ngay giữa chốn từ đường tôn nghiêm, trước mặt các vị bô lão và Trưởng thôn chứng giám, ngài nói hủy bỏ thì phải hủy bỏ bằng giấy trắng mực đen, bằng văn tự rạch ròi, có quan thôn ký nhận điểm chỉ thì mới coi là xong chuyện!”

“Đúng thế!” Trưởng thôn Phạm Đức Thuận cất giọng đanh thép tiếp lời, ánh mắt nghiêm khắc nhìn xoáy vào Lương Quảng Tài: “Họ Lương các người muốn mọi chuyện được giải quyết êm thấm tại bản thôn, không bị giải lên công đường nha môn huyện Vân Thủy để tra xét tội trạng ngụy tạo văn tự thì phải lập tức viết lại văn tự nợ mới ngay tại chiếc bàn này! Mọi khoản gian lận, phụ phí vô lý, lãi phạt phi pháp đều phải bị xóa sạch không còn một dấu vết! Phải xác định rõ ràng rành mạch nợ gốc còn lại bao nhiêu, tiền lãi qua các kỳ đã thanh toán thế nào, và kỳ hạn từng đợt ra sao!”

Lương Quảng Tài vội vàng rút chiếc khăn tay bằng lụa ra lau vội những giọt mồ hôi đang túa ra như tắm trên trán, gật đầu lia lịa như gà mổ thóc:

“Được! Được chứ! Lập lại văn tự mới ngay bây giờ! Ý kiến của Diệp cô nương và Trưởng thôn vô cùng xác đáng, phải minh bạch rõ ràng trên giấy tờ thì cả hai bên mới có thể an tâm được!”

Nói đoạn, gã quản sự vội vã quay sang ngoắc tay, quát bảo tên gia đinh lực lưỡng đi cùng đang đứng nép mình bên ngoài cửa:

“Còn đứng ngây ra đó làm gì? Mau mang chiếc tráp gỗ mun đựng văn phòng tứ bảo lại đây cho ta!”

Tên gia đinh vội vã dạ ran, ôm chiếc tráp gỗ sơn then bóng loáng bước vào, cẩn thận đặt lên chiếc bàn gỗ lim đặt giữa từ đường. Nắp tráp mở ra, bên trong lộ ra nghiên mực đá Đoan Khê đen nhánh, những thỏi mực tùng yên thượng hạng thơm mùi nhựa thông, cùng vài ngọn bút lông thỏ mịn màng và những tờ giấy lệnh màu vàng nhạt dày dặn chuyên dùng để lập khế ước quan phương.

Tạ Cảnh bước khoan thai tới bên bàn. Chàng khẽ vén tay áo rộng, phong thái đĩnh đạc và ung dung tự tại, cầm thỏi mực đen từ tốn mài trên mặt nghiên đá đã nhỏ sẵn vài giọt nước giếng trong vắt. Chàng khẽ ngước mắt nhìn sang Tiểu Mãn đang đứng bên cạnh. Hai người bốn mắt nhìn nhau, khẽ gật đầu trao nhau một ánh nhìn chan chứa sự thấu hiểu, kiên định và tin cậy tuyệt đối.

Tạ Cảnh nhấc ngọn bút lông thỏ lên, chấm đẫm thứ mực đen nhánh thơm ngát, rồi cất giọng trầm ấm nhưng đõng dạc, vang vọng khắp bốn gian từ đường:

“Hôm nay, ngày mùng chín tháng tư, tại từ đường họ Diệp thôn Thanh Khê, dưới sự chứng kiến công minh của Tộc trưởng Cụ Bảy, Trưởng thôn Phạm Đức Thuận cùng toàn thể các vị bô lão tông tộc, hai bên gia đình Diệp Thành và trang viện họ Lương tiến hành chuẩn hóa và lập lại toàn bộ văn tự nợ theo đúng quy định hiện hành của Đại Lương Điển Lệ và Hương Ước bản thôn.”

Ngọn bút lông trong tay Tạ Cảnh lướt đi thoăn thoắt trên mặt giấy lệnh phẳng phiu. Từng nét chữ chân phương, vuông vắn và rắn rỏi như khắc vào đá hiện ra đều đặn, rõ ràng dưới ánh mắt chăm chú theo dõi của hàng chục con người:

“Điều thứ nhất: Khoản nợ gốc ban đầu mà Diệp Thành vay của trang viện họ Lương vào ngày hai mươi ba tháng bảy năm ngoái được xác định chính xác là mười lăm lượng bạc trắng. Tài sản thế chấp là hai mẫu ruộng đất thịt tại gò Cồn Gió. Hạn cuối cùng để thanh toán toàn bộ số nợ gốc mười lăm lượng bạc này được ấn định vào ngày rằm tháng mười năm nay.

Điều thứ hai: Tiền lãi được tính theo đúng mức thỏa thuận ban đầu giữa hai bên là hai lượng bạc trắng cho mỗi kỳ hạn ba tháng. Tính đến thời điểm hiện tại, bên vay là Diệp Thành đã hoàn thành đầy đủ hai kỳ trả lãi: Đợt thứ nhất đã trả hai trăm bốn mươi đồng tiền kẽm vào ngày mười lăm tháng mười năm ngoái; Đợt thứ hai đã trả một lượng năm tiền bạc vụn cùng tám mươi đồng tiền kẽm vào ngày rằm tháng giêng năm nay. Cả hai đợt chi trả này đều có biên nhận đối ứng mang chữ ký và triện son của khố phòng Lương gia làm bằng chứng xác thực.

Điều thứ ba: Bãi bỏ hoàn toàn, vĩnh viễn và vô điều kiện dòng chữ ‘phí bảo quản văn tự mỗi kỳ ba phần trăm’ cùng toàn bộ mọi khoản phụ phí sổ sách, tiền trà nước, tiền phạt trễ hạn được bên cho vay tùy tiện thêm thắt trái phép. Bên Lương gia tuyệt đối không được phép viện dẫn bất kỳ lý do gì để đòi hỏi thêm bất cứ khoản tiền nào ngoài phần tiền gốc và tiền lãi hợp pháp đã được ghi nhận trong văn bản này.

Điều thứ tư: Xác định tổng số nợ còn lại của gia đình Diệp Thành tính từ thời điểm này trở đi gồm có: mười lăm lượng bạc nợ gốc và hai kỳ tiền lãi còn lại (mỗi kỳ hai lượng bạc trắng). Lịch trình chi trả phân kỳ được ấn định cụ thể như sau: Đến ngày rằm tháng tư sẽ thanh toán tiền lãi của kỳ thứ ba là hai lượng bạc; Đến ngày rằm tháng mười sẽ thanh toán toàn bộ mười lăm lượng bạc nợ gốc cùng với hai lượng bạc tiền lãi của kỳ cuối cùng. Ngay sau khi bên vay hoàn tất việc thanh toán số tiền nói trên, khế ước thế chấp hai mẫu ruộng tại gò Cồn Gió lập tức hết hiệu lực và phải được hủy bỏ ngay tại chỗ trước sự chứng kiến của chính quyền bản thôn.”

Ngọn bút lông lướt êm ru trên ba tờ giấy lệnh giống hệt nhau. Tạ Cảnh viết xong chữ cuối cùng, cẩn thận đặt ngọn bút lông lên chiếc giá gác bằng sứ hoa lam, rồi nâng từng tờ giấy lên, khẽ thổi nhẹ cho lớp mực đen nhánh mau khô ráo. Chàng trân trọng trao cả ba bản văn tự cho Trưởng thôn Phạm Đức Thuận và Cụ Bảy để hai bậc trưởng bối xem xét, thẩm định kỹ lưỡng từng câu chữ.

Trưởng thôn cầm kính mục soi từng nét chữ, gật đầu liên hồi, cất giọng tán thưởng không tiếc lời:

“Rất chặt chẽ! Từng điều từng khoản đều công bằng, minh bạch, vừa đúng với phép nước của triều đình, lại vừa hợp với tình nghĩa lệ làng!”

Nói rồi, Phạm Đức Thuận dằn mạnh một bản văn tự xuống mặt bàn ngay trước mặt Lương Quảng Tài:

“Lương quản sự, mời ngài đọc lại cho tường tận rồi ký tên, điểm chỉ vào đây!”

Bàn tay Lương Quảng Tài run rẩy cầm ngọn bút lông lên. Gã cắn chặt môi dưới, nén tiếng thở dài cay đắng, run run ký tên mình vào góc dưới của cả ba bản văn tự. Tiếp đó, gã mở chiếc hộp đựng chu sa đỏ tươi, ấn ngón tay cái bên phải vào lớp sáp đỏ thắm rồi ấn thật mạnh dấu vân tay của mình xuống bên cạnh chữ ký.

Khi ngón tay rời khỏi mặt giấy, Lương Quảng Tài thở hắt ra một hơi dài thườn thượt như trút được một gánh nặng ngàn cân. Cảm giác trong lòng gã lúc này chẳng khác nào vừa bước chân qua khỏi cửa ải quỷ môn quan nơi địa ngục. Dù mưu đồ nuốt trọn hai mẫu ruộng Cồn Gió màu mỡ đã hoàn toàn tan thành mây khói, nhưng ít ra gã cũng giữ lại được cái mạng, giữ được chiếc ghế quản sự và danh dự cho Lương phủ để có thể quay trở về huyện thành ăn nói với chủ nhân.

Lúc này, Diệp Thành dưới sự nâng đỡ cẩn thận của con trai Nhị Hòa chậm rãi bước từng bước nặng nhọc lên phía trước. Người cha tàn tật với khuôn mặt khắc khổ đầy nếp nhăn đưa bàn tay thô ráp, nứt nẻ và chai sần vì sương gió ruộng đồng đặt vào hộp chu sa đỏ rực. Bàn tay ông run rẩy vì xúc động, nhưng khi ấn dấu vân tay xuống từng bản khế ước, từng nét chỉ tay lại hằn sâu, dứt khoát và trang trọng đến lạ kỳ.

Trưởng thôn Phạm Đức Thuận trang nghiêm lấy chiếc triện đồng vuông vức khắc bốn chữ triện “Thanh Khê Thôn Lý” từ trong chiếc túi vải nhung đỏ ra. Ông hà một hơi nóng ấm vào mặt triện, rồi dập mạnh xuống mép giáp lai của cả ba bản văn tự. Dấu triện đỏ tươi như một lời tuyên bố đanh thép của công lý làng xã đóng đinh lên từng trang giấy.

Tiếp đó, Cụ Bảy cùng hai vị bô lão cao niên nhất trong họ Diệp cũng lần lượt trịnh trọng ấn dấu điểm chỉ của mình vào vị trí người làm chứng.

Một bản văn tự được trao tận tay cho Lương Quảng Tài cất giữ, một bản giao cho Trưởng thôn mang về lưu trữ tại lý điếm bản thôn, và bản cuối cùng được Trưởng thôn hai tay trao lại cho Diệp Tiểu Mãn trước sự chứng kiến của toàn thể dân làng.

Cầm tờ văn tự nợ mới phẳng phiu, thơm nồng mùi mực thông khô và rực rỡ dấu triện son đỏ thắm trên tay, Tiểu Mãn cảm thấy lồng ngực mình nghẹn lại, trái tim đập rộn ràng từng nhịp hân hoan. Mảnh giấy này giờ đây không còn là một bản khế ước nợ nần mang tính chất xiềng xích, mà nó đã hóa thành một tấm lá chắn vững chắc bảo vệ mồ hôi, nước mắt của cả gia đình nàng, bảo vệ mảnh đất Cồn Gió đang từng ngày hồi sinh xanh tốt trước lòng tham không đáy của những kẻ cường hào và thói phản trắc của người thân thích.

Lương Quảng Tài không dám nán lại chốn này thêm một giây phút nào nữa. Gã vội vã thu dọn nghiên bút vào tráp gỗ, cúi đầu chắp tay vái chào qua loa các bô lão rồi rảo bước thật nhanh ra khỏi ngạch cửa từ đường. Từng bước chân của gã vội vã như muốn chạy trốn khỏi hàng trăm ánh mắt khinh miệt, căm phẫn của dân làng đang đứng chen chúc hai bên lối đi. Tên gia đinh vội vã giật dây cương, quất roi vào mông con ngựa kéo, cỗ xe vội vã lăn bánh rời khỏi thôn Thanh Khê trong làn bụi đất mịt mù cuốn theo gió bấc.

Giữa gian chính điện của từ đường, Diệp Đại Phúc vẫn nằm quỳ rạp dưới mặt đất lạnh ngắt, toàn thân run rẩy, không một ai buồn bước lại gần để đỡ ông ta dậy. Cụ Bảy họ Diệp lạnh lùng phất mạnh vạt áo dài, chống gậy bước tới, cất giọng răn đe dứt khoát:

“Diệp Đại Phúc! Kể từ giờ phút này trở đi, tông tộc họ Diệp ta chính thức bãi bỏ hoàn toàn tư cách trưởng tộc, trưởng chi của ngươi! Ngươi phải tự giam mình trong nhà để sám hối tội lỗi trong vòng ba tháng mười ngày, tuyệt đối không được phép bước chân vào ngưỡng cửa từ đường này, cũng không được can dự vào bất kỳ công việc tế tự hay việc chung nào của dòng họ! Nếu sau này ngươi còn dám giở trò ma mãnh mưu hại em cháu trong nhà, lão già này sẽ đích thân mở sổ họ, sai người gạch tên ngươi ra khỏi gia phả, trục xuất toàn bộ gia đình ngươi ra khỏi đất Thanh Khê này! Cút ngay đi!”

Diệp Đại Phúc nghe như sét đánh ngang tai, cả người mềm nhũn ra như một đống bùn nhão. Ông ta lảo đảo chống tay bò dậy, đầu tóc bù xù, mặt mũi dính đầy máu và tro bụi, không dám ngẩng đầu lên nhìn thẳng vào bất kỳ ai. Người đàn ông béo tốt ấy lủi thủi ôm đầu, lách qua đám đông xóm giềng đang không ngớt chỉ trỏ, nhổ nước bọt khinh bỉ mà tháo chạy thục mạng về phía cổng làng. Cảnh tượng nhục nhã ê chề ấy chắc chắn sẽ còn là đầu đề cho những câu chuyện đàm tiếu nơi đầu đình bến nước của thôn Thanh Khê suốt nhiều năm tháng dài lâu về sau.

Sau khi việc công đã được giải quyết phân minh rạch ròi, đám đông dân làng đứng ngoài sân cũng dần dần tản đi, tiếng bàn tán xôn xao nhỏ dần rồi chìm hẳn vào không gian tĩnh lặng của buổi trưa thôn dã. Gian từ đường cổ kính dần lấy lại vẻ trang nghiêm, thanh tịnh vốn có. Những vệt nắng vàng ban trưa xuyên qua kẽ lá của cây thị cổ thụ ngàn năm ngoài sân, rọi những luồng sáng ấm áp lên những bức hoành phi, câu đối sơn son thếp vàng đã phai nhạt màu sắc theo năm tháng thăng trầm.

Diệp Thành vịn chặt lấy đôi nạng gỗ mít quen thuộc, khẽ lắc đầu từ chối bàn tay đang toan đỡ lấy mình của cậu con trai Nhị Hòa. Người đàn ông lam lũ hít một hơi thật sâu vào lồng ngực gầy guộc nhô rõ từng dải xương sườn, rồi chậm rãi, kiên quyết chống nạng bước từng bước vững chãi về phía hương án tổ tiên.

Đứng trước bàn thờ nghi ngút khói trầm thơm lừng, ngước nhìn lên từng hàng bài vị bằng gỗ táu đen bóng của tổ tiên nội ngoại họ Diệp, Diệp Thành từ từ buông chiếc nạng bên tay phải ra, chỉ tựa người vào chiếc nạng còn lại, đứng vững trên đôi chân một lành một què. Lưng ông – chiếc lưng bao năm qua luôn còng rạp xuống vì sức nặng của sưu cao thuế nặng, vì mặc cảm tật nguyền tàn phế của một kẻ vô dụng, vì nỗi sợ hãi triền miên bị cướp mất đất đai nhà cửa – giờ đây bỗng chốc đứng thẳng tắp như một thân tre già kiên cường vươn mình sau cơn bão táp.

Từng giọt nước mắt nóng hổi lăn dài trên đôi gò má sạm đen, nhăn nheo vì nắng gió, rớt xuống vạt áo chàm vá víu chằng chịt. Nhưng đó không phải là những giọt nước mắt đau đớn, tuyệt vọng của kẻ cùng đường mạt lộ như những đêm đông giá rét nằm rên siết năm ngoái. Đó là những giọt nước mắt của sự nhẹ nhõm vô bờ bến, của niềm kiêu hãnh và tự hào khôn xiết khi danh dự gia đình cùng hai mẫu ruộng hương hỏa cha ông để lại đã được bảo toàn nguyên vẹn bằng chính sự ngay thẳng, đàng hoàng và bản lĩnh kiên cường.

“Tổ tông liệt tổ liệt tông chứng giám…” Diệp Thành nghẹn ngào thì thầm trong hơi thở đứt quãng, hai bàn tay thô ráp chắp lại trước ngực vái dài ba vái thật sâu: “Thằng Ba tật nguyền này… cuối cùng đã giữ được đất của cha ông rồi! Con gái con… con bé Tiểu Mãn nó đã làm được rồi!”

Tiểu Mãn bước nhẹ lại gần, bàn tay ấm áp của nàng khẽ nắm lấy bàn tay chai sần, lạnh ngắt của người cha. Nhị Hòa đứng sát bên cạnh, khuôn mặt thiếu niên ngập tràn niềm tự hào và ánh mắt kiên định ngời sáng. Tạ Cảnh đứng lùi lại phía sau ba bước, chàng mỉm cười lặng lẽ ngắm nhìn khung cảnh đoàn tụ đầy xúc động của ba cha con, trong sâu thẳm tâm can dâng lên một niềm cảm phục sâu sắc đối với nghị lực phi thường của cô gái nhỏ bé trước mặt.

Rời khỏi ngưỡng cửa từ đường họ Diệp, bước đi trên con đường làng rợp bóng tre xanh mát rượi, Tiểu Mãn cảm thấy từng bước chân của mình như nhẹ bẫng đi trên nền đất mịn màng. Gánh nặng ngàn cân treo lơ lửng trên đầu cả gia đình suốt bao ngày tháng qua cuối cùng đã được cởi bỏ một nửa. Món nợ nần không còn là một cái bẫy đen tối khôn lường rình rập cướp đi sinh mạng và ruộng đất của nàng nữa, mà giờ đây nó đã trở thành một mục tiêu tài chính vô cùng rõ ràng, có con số cụ thể, có kỳ hạn minh bạch từng đợt để gia đình nàng phấn đấu.

Nàng biết rất rõ rằng, chặng đường phía trước vẫn còn đầy rẫy những gian nan vất vả. Mười lăm lượng bạc nợ gốc cùng với bốn lượng tiền lãi của hai kỳ hạn còn lại vẫn là một số tiền khổng lồ, đủ sức đè bẹp bất kỳ một nông hộ nghèo khó nào nơi thôn dã này từ nay cho đến tận ngày rằm tháng mười.

Thế nhưng giờ đây, trong tay nàng đã nắm giữ những điểm tựa vô cùng vững chắc. Đó là hai mẫu ruộng gò Cồn Gió đang từng ngày hồi sinh với những luống đậu xanh và cải bẹ mơn mởn mọc lên từ mồ hôi nước mắt; đó là nguồn rau củ sạch liên kết ổn định từ những dải đất bãi phù sa màu mỡ của thím Ngô Quế Hoa; đó là sạp hàng Ất Thập Bát luôn tấp nập người mua kẻ bán bên bến sông sầm uất của Trấn Liễu Kiều; và trên hết, là năm chiếc chum sành da lươn ngấn nước khóa khí hoàn hảo mà nàng vừa cùng Nhị Hòa cất công chở về an toàn từ lò gốm Nam Bãi hôm trước.

Gió đồng nội từ dòng sông Thanh Khê thổi qua rặng tre rì rào như một khúc ca mùa vụ êm ả, xua tan đi toàn bộ những oi bức, ngột ngạt vừa trải qua nơi chốn từ đường. Tiểu Mãn đưa tay vuốt lại lọn tóc mai đang bay lòa xòa trước trán, ánh mắt ánh lên vẻ tinh anh, tháo vát và tràn đầy sức sống.

Nàng khẽ quay sang nhìn Nhị Hòa và Tạ Cảnh, nở một nụ cười rạng rỡ như ánh nắng ban mai:

“Nhị Hòa, huynh Tạ Cảnh! Chuyện ở từ đường coi như đã xong xuôi rạch ròi. Giờ chúng ta phải về nhà ngay thôi, mẹ và các em đang ngóng. Trưa nay em phải kiểm tra lại mẻ đậu nành ủ men hoa cau hôm trước, chiều đến còn phải chằng buộc xe kéo để chuẩn bị cho lô hàng dưa tương gửi sang xưởng gốm cho Đào Tam Nương nữa!”

Bước chân của ba người trẻ tuổi rảo nhanh trên con đường đất dẫn về phía chái nhà tranh ba gian nơi rìa đông thôn, nơi những vò tương thơm ngát đang chờ đón ánh nắng mùa xuân.