Đóng góp không mua được một suất

Sáng sớm hôm sau buổi họp đính chính, ông Hoàng Quốc Đạt đã có mặt tại văn phòng Đoàn trường THCS Hải An với tập hồ sơ kẹp nách và vẻ mặt sốt ruột.

Nắng ban mai rọi qua tán cây phượng vĩ già trước sân trường, xuyên qua những tầng lá kim xanh thẫm còn đọng hơi ẩm mặn mòi của gió biển đêm qua, hắt từng vệt sáng lốm đốm nhảy múa lên bậu cửa sổ gỗ tróc sơn màu xanh vỏ đậu. Trong gian phòng rộng chưa đầy hai mươi mét vuông, mùi vôi tường cũ ngai ngái quyện với mùi giấy khen đóng khung gỗ thông và mùi dầu luyn quen thuộc bốc ra từ những đầu ngón tay của Bảo. Chiếc quạt trần ba cánh bằng sắt treo lơ lửng trên trần vôi rạn nứt đang đảo gió chầm chậm, phát ra những tiếng lạch cạch khô khốc, mỏi mệt theo từng vòng quay nặng nề.

Bảo ngồi ở mép chiếc bàn dài đóng bằng gỗ tạp đã nhẵn bóng qua bao thế hệ học trò, tay cầm cuốn sổ tay khổ A5 bọc bìa da cứng màu đen. Những ngón tay của cậu vẫn còn vương những vệt đen mờ của dầu hỏa và mạt gỉ sét tẩy từ đêm muộn hôm qua, dẫu trước khi đạp xe sang trường cậu đã dùng xà phòng bột cọ rửa đến rát cả mu bàn tay. Cậu có mặt tại văn phòng Đoàn từ lúc bảy giờ kém mười lăm theo đúng lời hẹn của cô Hạnh để đối chiếu lại từng số đo nhân trắc học: chiều dài gióng đứng, độ vươn gióng ngang, tầm với ghi-đông và cự ly nâng hạ an toàn của cọc yên sáu chiếc xe thuộc đợt bàn giao đầu tiên với bảng thông số chiều cao, tầm với và lộ trình thực tế của từng học sinh mà cô đã âm thầm khảo sát, mã hóa danh tính suốt tuần qua.

Trên mặt bàn, hai bản vẽ phác thảo sơ đồ khung hình học đặt song song với bảng tính photo từ tệp `DU_AN_XE_DAP_THCS_HAI_AN.xlsx`. Cô Hạnh đang cúi đầu, ngón tay trỏ thon nhỏ lướt trên từng hàng số liệu, cây bút bi mực đỏ kẹp hờ giữa hai ngón tay. Nhưng khi hai cô trò vừa mở cuốn sổ theo dõi, chuẩn bị rà soát đến cự ly sườn xe của mã khung X02 thì ngoài hành lang lát gạch bông xám đã dội vào tiếng đế giày da nện huỳnh huỵch, dồn dập và bồn chồn.

Cánh cửa gỗ mở hé bị đẩy mạnh sang một bên. Ông Hoàng Quốc Đạt bước xộc vào phòng. Chiếc áo sơ mi cộc tay dệt sợi kẻ sọc màu xanh lơ được đóng thùng phẳng phiu vào chiếc quần tây xám sẫm, sợi dây nịt da bản to bóng loáng thắt chặt lấy bụng bia tròn trịa. Thế nhưng mái tóc chải keo nếp cẩn thận của ông ta lúc này đã bị gió biển thốc tơi tả, vài lọn tóc lòa xòa trước trán ướt đẫm mồ hôi. Trên khuôn mặt tròn bè bè, khóe môi thường trực nụ cười ngoại giao xởi lởi quen thuộc của cánh buôn chuyến nay hoàn toàn biến mất, thay vào đó là một vẻ căng thẳng, hai vệt lông mày rậm xếch lại gần nhau tạo thành một nếp nhăn sâu hoắm nơi sống mũi.

— Cô Hạnh, cậu Bảo! May quá, hai người đều ở đây cả. Tôi sợ đến trễ rồi cô lại bận lên lớp sinh hoạt đầu giờ thì hỏng hết việc!

Ông Đạt không đợi lời mời, kéo mạnh chiếc ghế tựa bằng gỗ đối diện bàn làm việc của cô Hạnh. Chiếc chân ghế ma sát với nền gạch phát ra một tiếng rít chói tai. Ông ta dằn mạnh tập hồ sơ bìa nhựa trong suốt xuống mặt bàn, một tiếng “cạch” khô khốc đập vào khoảng không tĩnh lặng, làm rung rinh cả chiếc hộp cắm bút bằng vỏ đạn pháo đặt ở góc bàn.

Cô Hạnh ngẩng đầu lên khỏi xấp biểu mẫu. Đôi mắt sau cặp kính cận gọng đồi mồi khẽ chớp, nét mặt vẫn giữ nguyên sự điềm tĩnh mực thước của một nhà giáo, nhưng nụ cười mỉm trên môi cô đã vô thức lùi về một khoảng cách thận trọng:

— Chào anh Đạt. Anh ghé trường sớm thế này, lại không báo trước qua văn phòng, chắc có việc phát sinh cần trao đổi gấp?

— Không gấp sao được cô Hạnh! Nước đã tới chân rồi, không tính nhanh là chết ngộp cả nút chứ chẳng chơi! — Ông Đạt ngả hẳn nửa thân trên về phía trước, hai bàn tay với những khớp ngón thô dày đan chặt vào nhau đặt ngay ngắn trên mặt tập hồ sơ, cố hạ giọng xuống cho vẻ bí mật nhưng ngữ điệu lại cuồn cuộn sức ép không giấu giếm. — Buổi họp tối qua ở nhà sinh hoạt khu phố Hai, coi như chúng ta đã xong xuôi một chặng. Cậu Bảo giải trình rành mạch về mấy cái khung xe rỉ sét nứt gãy, dân người ta ngồi nghe thì gật gù, không ai bắt bẻ câu nào nữa. Tôi cũng đã nén nhịn, chấp nhận để các người đính chính lại con số trên bảng tin. Nhưng mà nói thật lòng với cô, sáng sớm nay tôi vừa xách xe chạy một vòng ra chợ cá đầu bến, tai tôi đã nghe thiên hạ xầm xì to nhỏ rát cả mặt rồi!

Bảo ngồi im ở góc bàn, ngón tay cái vô thức miết nhẹ lên gáy cuốn sổ tay bọc da. Cậu ngửi thấy mùi nước hoa xịt nách sực nức pha lẫn mùi mồ hôi dầu và mùi tanh nồng của cá biển tỏa ra từ người đàn ông đối diện. Trong ký ức của Bảo, buổi họp tối qua tuy đã hạ nhiệt được sự phẫn nộ của dư luận nhờ vào việc công khai sự thật kỹ thuật, nhưng ánh mắt hằn học của ông Đạt khi buộc phải ký vào biên bản kiểm định vẫn còn ghim sâu trong tâm trí cậu. Sự ấm ức của một người quen nắm giữ vai trò trung tâm, quen được tung hô là nhà hảo tâm đầu đàn, rõ ràng không thể tan biến chỉ sau một giấc ngủ.

Ông Đạt dằn mạnh giọng, hai con mắt đảo qua đảo lại giữa mặt cô Hạnh và mặt Bảo:

— Mấy mụ bán mắm, bán cá ngoài bến bảo sao cô biết không? Họ bảo ban vận động của lão Đạt với nhà trường dạo này bày vẽ rầm rộ cho cố, khua chiêng gõ mõ rền vang xóm dưới làng trên, rồi rốt cuộc gom được cả đống tiền quỹ phụ tùng mà xe cộ chẳng thấy đâu, chỉ toàn thấy lùi ngày hẹn với lại chê xe hỏng. Họ đặt dấu hỏi to tướng là có trao xe thật cho con em nghèo không, hay là lựa mấy chiếc ngon rồi giấu tiệt vào kho nhà trường, chia chác nội bộ với nhau! Cô Hạnh nghe có lọt tai được không? Thể diện của tôi, của mấy anh em tiểu thương bỏ tiền tươi thóc thật ra đóng góp, đâu thể để người ta đem ra bôi tro trát trấu như vậy được!

Cô Hạnh vẫn giữ hai bàn tay đặt ngay ngắn trên mép xấp tài liệu kiểm định, lưng tựa thẳng vào thành ghế. Sự bình thản của cô như một tấm khiên vô hình dựng lên trước vẻ bức bối hừng hực của người đối diện:

— Chuyện thể diện truyền thông thì tối qua nhà trường và đại diện xưởng của cô Mai đã giải thích rất cặn kẽ trước toàn thể bà con và đại diện ban cán sự khu phố rồi anh Đạt. Chúng ta minh bạch con số mười hai chiếc xe đạt chuẩn thay vì ba mươi chiếc chắp vá nguy hiểm. Chúng ta cũng đã công khai từng hóa đơn xuất kho, từng khoản chi ba trăm ngàn tiền vật tư thử tải tĩnh và tải động. Mọi số liệu kỹ thuật đều dán niêm yết tại bảng tin của trường lẫn bảng tin nhà văn hóa. Người dân có lương tri trong xóm đều hiểu sự chậm trễ này là vì sinh mạng và sự an toàn tuyệt đối của con em họ.

— Hiểu là một chuyện, mà nhìn thấy tận mắt lại là chuyện khác xa, cô giáo à! — Ông Đạt sốt ruột gõ liên tiếp ba ngón tay xuống mặt bàn, âm thanh lách cách vang lên khô khốc. — Miệng lưỡi thế gian làm sao cô bịt hết bằng mấy tờ giấy A4 đóng dấu đỏ treo ngoài nắng gió? Dân chợ búa người ta không đọc báo cáo tài chính, người ta chỉ nhìn bằng mắt! Tôi tính kỹ cả đêm qua rồi. Để vớt vát lại uy tín cho đợt vận động, đồng thời khẳng định phong trào này không phải là trò bánh vẽ, sáng ngày khai trường mùng năm tháng chín tới đây, trường dứt khoát phải cho dựng một cái rạp nhỏ hoặc căng cái phông bạt cánh gà ngay bên trái sân lễ chào cờ.

Bảo giật mình, hơi nghiêng người nhìn thẳng vào khuôn mặt đang bóng nhẫy mồ hôi của người tiểu thương.

Ông Đạt hào hứng vung một cánh tay lên không trung, như thể đang vẽ ra một khung cảnh huy hoàng do chính mình đạo diễn:

— Trên phông bạt in chữ bạt hiflex đỏ au, viền vàng rực rỡ, ghi rõ: “Lễ bàn giao Đội xe nâng bước em tới trường”. Tôi sẽ tự bỏ tiền túi thuê một thằng thợ ảnh xịn dưới thị xã, vác máy ảnh cơ ống kính dài ngoằng về chụp. Phải bố trí sáu đứa học sinh được nhận xe đợt một mặc đồng phục mới toanh, xếp thành hàng ngang cạnh sáu chiếc xe đã lau chùi bóng lộn. Rồi tôi với cô Hạnh, có thể mời thêm cậu Bảo hay cô Mai đại diện bên tiệm nữa, đứng hai bên bắt tay thật chặt, trao biển tượng trưng bằng bìa cứng ép bóng. Phải chụp lấy vài chục kiểu thật nét: cảnh bắt tay, cảnh trao chìa khóa, cảnh các cháu rơm rớm nước mắt đón nhận món quà nghĩa tình! Có hình ảnh người thật việc thật đưa lên mạng xã hội, đưa lên bản tin của thị trấn, người ta mới thấy tiền quỹ dùng đúng nơi đúng chỗ, mới thấy công lao của người đi vận động như tôi. Chứ cứ làm theo cái kiểu lén lút, im ỉm trao ngầm sau lưng như ăn trộm ăn cắp trong bóng tối, ai biết đằng nào mà lần!

Từng lời, từng chữ của ông Đạt thốt ra khiến lồng ngực Bảo thắt lại. Cậu nhớ lại ánh mắt thảng thốt, bờ vai co rúm lại đầy sợ hãi của bé Linh vào buổi chiều hôm trước, khi hai mẹ con đứng trước bến cá, và cả cái cách cô bé cố lùi sâu vào bóng tối sau lưng chị Duyên mỗi khi thấy ống kính điện thoại của người lớn chĩa vào mình. Ký ức về sự kệch cỡm, về những bức ảnh từ thiện mà cậu từng thấy nhan nhản trên mạng xã hội — nơi những đứa trẻ nghèo bị biến thành đạo cụ phục vụ cho sự thỏa mãn đạo đức của người lớn — bỗng chốc dội về, đắng ngắt nơi cuống họng.

Chưa dừng lại ở đó, thấy cô Hạnh vẫn im lặng lắng nghe, ông Đạt ngỡ rằng đề xuất của mình đã lay chuyển được nữ giáo viên tổng phụ trách. Ông ta liền kéo tập hồ sơ bìa nhựa về phía mình, bật khóa bấm tanh tách, rút ra một tờ giấy khổ A4 có dòng chữ viết tay bằng mực bút bi xanh đã được gập làm tư cẩn thận:

— Còn một việc này nữa, cực kỳ quan trọng, mang tính chất sống còn cho quỹ phụ tùng của chúng ta. Chỗ chị Lệ bán đồ khô ở sạp trung tâm chợ cá, cô Hạnh với cậu Bảo chắc biết tiếng rồi đấy. Chị ấy là mối buôn độc quyền mấy mặt hàng hải sản khô của tôi, tiền bạc rủng rỉnh. Đợt vận động vừa rồi, một mình chị ấy đã rút ví đóng hẳn năm trăm ngàn tiền mặt vào quỹ phụ tùng, lại còn đứng ra bảo lãnh, vận động thêm hai sạp đồ nhựa bên cạnh gom tiền nộp cho tôi.

Ông Đạt vuốt thẳng tờ giấy trên mặt bàn, đẩy nhẹ về phía cô Hạnh:

— Chị Lệ có đứa con gái út năm nay lên lớp bảy, tên con bé là Lan. Nhà ở ngay mạn ngã ba Cây Me, tính từ nhà ra tới trường cũng hơn ba cây số đường đất. Tôi muốn cô Hạnh bố trí ngay một suất nhận xe đợt đầu này cho con bé Lan. Phải lấy chiếc nào ngon lành nhất, êm ái nhất trong nhóm sáu xe hoàn thiện ấy. Ví dụ như chiếc mini Nhật khung đầm màu xanh ngọc mà hôm nọ cậu Bảo khoe là đã phục hồi xong ổ bi với gióng cong nguyên bản đấy! Người ta bỏ cả đống tiền ra hỗ trợ phong trào, mình phải biết đối nhân xử thế cho chu đáo, cho có trước có sau thì những đợt sau người ta mới tiếp tục móc hầu bao chứ! Ai lại để con của nhà tài trợ lớn đi bộ, trong khi đem xe tốt đi phát cho mấy đứa con nhà chẳng đóng góp nổi một xu?

Căn phòng Đoàn Đội bỗng chốc chìm vào một khoảng lặng nặng trĩu.

Chỉ có tiếng quạt trần vẫn kêu lạch cạch đều đặn, nhịp nhàng nhưng vô hồn. Gió biển từ ngoài cửa sổ lùa vào, thổi lay lắt dải cờ đuôi nheo màu đỏ treo dọc bức tường vôi lở dở, làm bay nhẹ góc tờ giấy ghi tên con gái chị Lệ đặt trơ trọi trên bàn.

Bảo nín thở, hướng ánh mắt về phía cô Hạnh. Cậu thấy những ngón tay đang cầm bút của cô giáo khẽ siết lại, các khớp ngón trắng bệch ra vì lực ép. Đôi môi cô mím chặt thành một đường thẳng tắp. Sau tròng kính cận dày cộp, đôi mắt vốn luôn ấm áp, bao dung của người phụ trách phong trào học sinh giờ đây ánh lên một vẻ nghiêm nghị, dứt khoát đến buốt lạnh.

Cô Hạnh từ từ hạ cây bút bi đỏ xuống mặt bàn. Tiếng kim loại của đầu bút chạm vào mặt gỗ vang lên một nhịp đanh gọn. Cô dùng đầu ngón tay đẩy nhẹ tờ giấy của ông Đạt lùi lại phía bên kia bàn, giọng nói cất lên rành rọt, từng âm tiết rơi xuống đều đặn và sắc bén như những nhát kéo cắt đứt mọi sự thỏa hiệp:

— Anh Đạt, tôi xin phép được trả lời dứt khoát và sòng phẳng với anh về cả hai đề nghị này, trên danh nghĩa đại diện cho ban giám hiệu và hội đồng xét duyệt của Trường THCS Hải An. Thứ nhất, nhà trường kiên quyết từ chối việc dành riêng một suất xe cho con gái chị Lệ, cũng như bất kỳ trường hợp nào được can thiệp theo diện ưu tiên quan hệ hay trả ơn đóng góp.

Sắc mặt ông Đạt lập tức biến đổi. Vẻ hồ hởi giả tạo biến mất sạch sành sanh, cơ mặt ông ta giật giật, hai bên gò má đỏ dồn lên vì bất ngờ và phẫn uất:

— Cô Hạnh... cô nói cái gì kỳ cục vậy? Người ta đóng góp tiền tươi thóc thật, có công lao thiết thực cứu cái quỹ của các người chứ có phải xin không đâu!

— Việc đóng góp cho quỹ phụ tùng là hành động thiện nguyện hoàn toàn tự nguyện, xuất phát từ tấm lòng vì học sinh nghèo của toàn xã hội, tuyệt đối không phải là một giao dịch mua bán thương mại để đổi lấy một suất mượn xe đạp công vụ! — Cô Hạnh nhìn thẳng vào mắt ông Đạt, ánh mắt không hề chớp lấy một lần. — Ngay từ ngày đầu tiên ban hành đề án, quy chế đã được niêm yết công khai trên bảng tin và đọc trên loa truyền thanh: đây là “Đội xe hỗ trợ phương tiện đến trường”, toàn bộ xe là tài sản công vụ do nhà trường quản lý, cho học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn mượn để phục vụ việc học tập trong niên khóa, và các em có trách nhiệm hoàn trả nguyên vẹn cho kho trường khi nghỉ hè hoặc khi tốt nghiệp ra trường.

Cô Hạnh lật mở cuốn sổ danh sách dày cộm, ngón tay chỉ thẳng vào từng cột tiêu chí đã được đóng dấu treo của nhà trường:

— Danh sách mượn xe được hội đồng nhà trường, ban chấp hành Đoàn Đội kết hợp cùng giáo viên chủ nhiệm của từng lớp họp xét công khai, minh bạch, dựa hoàn toàn trên các tiêu chí cứng: cự ly đường từ nhà đến trường trên bốn cây số, địa hình hiểm trở dễ ngập mặn chia cắt, hoàn cảnh kinh tế gia đình thuộc diện hộ nghèo hoặc cận nghèo, và đặc biệt là gia đình hoàn toàn không có phương tiện đưa đón. Hồ sơ của từng em đã được bảo mật thông tin nhân thân tuyệt đối để bảo vệ danh dự cho các cháu. Chúng tôi không thể vì năm trăm ngàn tiền ủng hộ của phụ huynh buôn bán lớn mà gạt tên một đứa trẻ ở tận cùng Xóm Cồn, nơi mà mỗi ngày cháu nó phải thức dậy từ năm giờ sáng, đi bộ chân trần lội bùn hơn năm cây số để tới lớp học chữ. Nếu nhà trường làm ra cái trò đổi chác nhơ nhuốc đó, thì sự liêm chính và công bằng của môi trường giáo dục này sẽ vứt đi đâu? Chúng tôi còn mặt mũi nào đứng trên bục giảng dạy cho học sinh bài học về lòng trung thực và sự công bằng?

— Nhưng chị Lệ là nhà hảo tâm lớn nhất của đợt này! — Ông Đạt đập bàn đứng phắt dậy một nửa thân người, giọng bắt đầu gắt gỏng, vỡ ra thành những âm thanh the thé. — Không có tiền của người ta thì lấy gì mua săm, mua lốp, mua xích líp mà phục hồi xe? Các người ngồi trên mây nói chuyện đạo đức thì hay lắm!

— Nhà hảo tâm có đóng góp vật chất, nhà trường xin trân trọng ghi nhận bằng một lá thư cảm ơn công khai dán trên bảng tin danh dự của hội đồng sư phạm, chứ nhà trường tuyệt đối không trả ơn bằng việc đem tài sản công và cơ hội đến trường của những đứa trẻ yếu thế ra xẻ thịt phân chia! — Cô Hạnh ngắt lời ông Đạt một cách dứt khoát, âm lượng không hề nâng cao nhưng từng lời nói đều mang sức nặng ngàn cân khiến người đàn ông phải sững lại. — Còn về đề nghị thứ hai của anh, chuyện dựng phông bạt, thuê thợ ảnh chụp cảnh trao xe ngày khai trường mùng năm tháng chín, tôi xin khẳng định lại lần cuối: nhà trường cấm tuyệt đối!

Cô Hạnh đứng thẳng dậy, đôi mắt nhìn thẳng vào khuôn mặt đang tím tái của người đàn ông:

— Học sinh của chúng tôi đến trường THCS Hải An là để tìm kiếm con chữ, để vươn lên bằng tri thức. Các em có hoàn cảnh khó khăn cần được người lớn chúng ta dang tay hỗ trợ phương tiện một cách tử tế, kín đáo và tôn trọng. Các em tuyệt đối không phải là những món hàng trưng bày, không phải là đạo cụ sân khấu để người lớn đem ra làm bình phong vớt vát thể diện, đánh bóng tên tuổi hay câu kéo những nút bấm tán thưởng trên mạng xã hội! Sự tự trọng, danh dự và những tổn thương tâm lý của một đứa trẻ mười ba, mười bốn tuổi là điều vô giá. Nó không bao giờ là thứ có thể đem ra mặc cả để đổi lấy vài bức hình báo cáo thành tích hay vài lời khen ngợi hão huyền ngoài chợ cá!

Từng lời cô Hạnh nói như những tiếng búa gõ đanh thép vào không gian ngột ngạt của căn phòng. Bảo ngồi bên cạnh, cảm thấy một luồng điện chạy dọc sống lưng. Từng thớ thịt, từng mạch máu trong người cậu như dãn ra, tảng đá vô hình đè nặng trong tâm can cậu suốt từ đêm qua dường như vừa bị nhấc bổng đi. Cậu nhớ lại những ngày tháng trước kia ở giảng đường đại học, nhớ lại những dự án sinh viên đầy ắp sự phô trương mà cậu từng tham gia — nơi người ta mải mê chụp ảnh check-in, khoe khoang những con số báo cáo bóng bẩy mà chẳng mảy may để tâm đến cảm xúc của những người nhận trợ giúp. Giờ đây, đứng trước một cô giáo làng vùng biển nghèo khó, cậu mới hiểu thế nào là sự tử tế thực thụ của lòng tốt.

Bảo hít sâu một hơi, đặt cuốn sổ tay xuống bàn, ngẩng đầu nhìn thẳng vào ông Đạt:

— Chú Đạt, cháu xin phép được nói rõ thêm về góc độ kỹ thuật cơ khí, để chú hiểu vì sao chúng cháu không thể tùy tiện giao chiếc mini Nhật cho con gái chị Lệ hay bất kỳ ai theo sở thích cá nhân.

Giọng Bảo trầm, chắc và điềm đạm, không hề có sự run rẩy hay e dè như những ngày đầu mới về nhận việc ở tiệm sửa xe:

— Sáu chiếc xe đợt đầu được chọn ra đều dựa trên tính toán nhân trắc học và điều kiện địa hình thực tế rất khắt khe. Chiếc cào cào sườn thép X02 được cô Mai thiết kế lại với bộ vành thép tăng cứng, đùm sau chịu mặn, lốp gai sâu và khoảng sáng gầm lớn — chiếc xe đó chỉ có thể phát huy tối đa tác dụng khi giao cho một học sinh có thể lực tốt, vóc dáng cao trên một mét bốn mươi lăm và phải ngày ngày vật lộn với những đoạn đường sình lầy ngập mặn như ở Xóm Cồn. Ngược lại, chiếc mini đầm khung cong Nhật bãi mà chú vừa nhắc tới có cỡ khung rất nhỏ, gióng ngang võng sâu, chỉ chịu được tải trọng dưới bốn mươi lăm ki-lô-gam và hoàn toàn không thể chạy nổi trên đường lầy bùn; nó chỉ phù hợp cho những học sinh thể trạng nhỏ bé đi trên đường rải nhựa phẳng phiu. Kỹ thuật phục hồi xe đạp không phải là trò bốc thăm may rủi, càng không phải là chuyện thấy chiếc nào nước sơn còn bóng thì mang biếu người quen. Nếu cháu giao sai xe, sai thể trạng, sai địa hình, đứa trẻ đạp xe sẽ bị vẹo cột sống, hỏng khớp gối, hoặc tệ hơn là xe sẽ gãy đôi giữa đường ngập nước. Lúc đó, ai sẽ là người gánh chịu trách nhiệm về tính mạng của các em?

Ông Đạt đứng sững sờ, hai mắt mở to nhìn trân trân vào Bảo, rồi lại quay ngoắt sang nhìn cô Hạnh. Khuôn mặt tròn xoe của ông ta lúc này chuyển từ đỏ gắt sang tái nhợt, lồng ngực phập phồng sau lớp áo sơ mi kẻ sọc, những ngón tay run rẩy vì cơn giận nghẹn ứ nơi cổ họng mà không tài nào thốt ra thành lời.

Đúng lúc bầu không khí căng thẳng tưởng chừng như sắp nổ tung thì hồi chuông báo giờ truy bài đầu giờ vang lên giòn giã khắp các dãy hành lang trường học. Tiếng bước chân rộn rã, tiếng cười đùa ríu rít của học sinh từ ngoài sân trường ùa vào, phá tan sự ngột ngạt đang bao trùm lấy gian phòng.

Cô Hạnh nhìn đồng hồ đeo tay, với lấy chiếc cặp da sờn mép đặt trên giá sách:

— Đã đến giờ truy bài của các khối lớp. Tôi phải lên kiểm tra nền nếp học tập của học sinh. Anh Đạt cứ ngồi lại đây uống nước, suy nghĩ cho thật thấu đáo. Quan điểm của ban giám hiệu và tổ phụ trách Đội trước sau như một, tuyệt đối không thay đổi vì bất kỳ áp lực nào.

Nói đoạn, cô Hạnh gật đầu chào Bảo một cách kín đáo rồi dứt khoát đẩy cửa bước nhanh ra ngoài hành lang, tà áo dài màu xám tro phất phơ theo từng bước chân dứt khoát.

Trong phòng Đoàn Đội lúc này chỉ còn lại Bảo và ông Đạt.

Bầu không khí rơi vào một khoảng lặng đặc quánh, khó thở đến mức nghe rõ cả tiếng vo ve của một con ruồi nhặng va đầu vào tấm kính cửa sổ và tiếng thở dốc ức nghẹn của người đàn ông buôn chuyến. Ông Đạt vẫn đứng chết trân bên mép bàn, hai bàn tay nắm chặt lại thành hai quả đấm gân guốc, đôi mắt vằn lên những tia máu đỏ lòm nhìn chằm chằm vào bản vẽ kỹ thuật của Bảo.

Bảo khẽ thở dài, khép cuốn sổ tay lại, lịch sự lên tiếng:

— Chú Đạt cứ ngồi nghỉ cho mát. Cháu xin phép ra ngoài hành lang kiểm tra lại mấy thông số phụ tùng một chút ạ.

Không đợi ông Đạt kịp phản ứng, Bảo cầm theo cuốn sổ bìa da, xoay người bước nhanh ra khỏi phòng. Cậu đẩy cánh cửa gỗ, bước ra hành lang đón lấy một luồng gió biển lồng lộng thổi từ phía cửa sông vào. Hơi muối mặn chát cùng hương cỏ dại ngai ngái mọc ven hàng rào bờ đê xộc thẳng vào cánh mũi, làm dịu đi cái cảm giác ngột ngạt, bức bối vừa trải qua.

Bảo rảo bước dọc theo dãy hành lang tầng trệt lát gạch bông cũ kỹ, hướng về phía kho chứa sách giáo khoa cũ nằm nép mình dưới chân cầu thang phía đông. Cậu cần một khoảng không gian yên tĩnh để rà soát lại danh mục các vòng bi nồi và bát phốt cần thay thế cho đợt hai. Nhưng vừa đi qua góc cua râm mát bên cạnh một bồn hoa mười giờ đang nở rộ, cậu bỗng nghe thấy một tiếng gọi rụt rè, ngập ngừng cất lên sau lưng:

— Anh... anh Bảo...

Bảo giật mình dừng bước, quay người lại.

Đứng nép mình bên cạnh cây cột bê tông loang lổ rêu xanh là Linh. Cô bé học sinh lớp tám của Xóm Cồn đang đứng co ro, hai cánh tay gầy guộc ôm chặt lấy một tập vở bài tập dày cộm trước ngực như một tấm mộc che chắn. Linh mặc chiếc áo sơ mi đồng phục học sinh màu trắng đã ngả sang màu cháo lòng, mép cổ áo đã sờn rách để lộ những sợi chỉ tưa, chiếc quần tây xanh đen ngắn cũn cỡn để lộ đôi mắt cá chân khẳng khiu lấm lem vài vệt bùn khô. Đôi dép nhựa màu xanh bộ đội dưới chân em đã mòn vẹt đế, ngả sang màu xám đục vì ngâm nước phèn chua qua bao mùa mưa bão.

Thế nhưng, đôi mắt đen láy ẩn dưới hàng mi rậm của cô bé lại nhìn thẳng vào Bảo — một ánh nhìn quật cường, thẳng thắn, nhưng ẩn sâu bên trong đáy mắt lại là một nỗi bất an run rẩy đến tội nghiệp.

— Linh hả em? Vừa có chuông báo hết giờ truy bài rồi, sao em chưa vào lớp chuẩn bị học tiết một? — Bảo bước lại gần hai bước, cúi người xuống một chút, nở một nụ cười thật hiền từ để xua tan vẻ sợ sệt của cô bé.

Linh ngập ngừng một thoáng, đôi mắt em dạt sang hướng cánh cửa văn phòng Đoàn Đội ở đằng xa — nơi cánh cửa vẫn khép hờ. Em cắn chặt môi dưới, mãi một lúc sau mới hạ thấp giọng, nói thật nhanh như sợ ai đó nghe thấy:

— Hồi nãy... em được lớp phân công đi nộp sổ theo dõi trực tuần cho cô tổng phụ trách. Em đi ngang qua cửa sổ văn phòng Đoàn... em nghe thấy tiếng chú Đạt nói lớn trong phòng. Chú ấy quát tháo... chú ấy đòi làm lễ trao xe gì đó...

Tim Bảo thắt lại. Một cảm giác xót xa và áy náy bùng lên trong lòng cậu:

— Em... em đứng ngoài cửa sổ nghe thấy hết rồi sao?

Linh gật đầu thật chậm. Đôi môi mỏng của cô bé mím chặt lại thành một đường thẳng tắp, hai cánh mũi phập phồng. Vẻ mặt quật cường, gai góc của em lúc này giống hệt như chị Duyên — người mẹ góa bụa của em — mỗi lần đứng trước bàn cân cá ngoài bến thuyền, sẵn sàng cãi nhau tay đôi với cánh lái buôn ép giá:

— Anh Bảo ơi... sáng nay trước khi em đi học, mẹ em đi chợ sớm về cũng nghe mấy bà bán cá đồn ầm lên. Người ta bảo ngày khai giảng trường sẽ dựng rạp lớn, bắt mấy đứa nhận xe từ thiện phải lên sân khấu đứng chụp hình đăng lên mạng xã hội để người ta khen ngợi... Em... em nói thiệt với anh điều này, anh đừng giận em nghen...

Cô bé hít một hơi thật sâu, giọng nói mười ba tuổi bỗng trở nên già dặn và dứt khoát lạ thường:

— Nếu nhà trường hay mấy người lớn bắt em phải bước lên cái sân khấu đó trước mặt cả trường... bắt em phải đứng cạnh chiếc xe đạp rồi cầm cái bảng nhận quà từ thiện để người ta chĩa máy ảnh chụp hình, rồi đưa mặt em lên mạng để người ta bình luận xót thương như mấy câu chuyện “học trò nghèo vượt khó”... thì em xin phép từ chối nhận xe. Em không nhận đâu anh Bảo!

Từng chữ, từng lời của Linh thốt ra không hề có một chút ngập ngừng hay run rẩy. Đó là sự phản kháng thuần khiết, quyết liệt của một tâm hồn non nớt nhưng giàu lòng tự trọng:

— Nhà em ở Xóm Cồn xa thiệt. Mùa mưa tới đường đất sình lầy ngập tới đầu gối, đi bộ cực lắm thiệt... Nhưng mẹ em sớm hôm đầu tắt mặt tối, lội bùn cào nghêu bắt ốc nuôi em ăn học đàng hoàng, mẹ em chưa từng ngửa tay xin ai một đồng bố thí. Em không muốn mẹ em mỗi sáng ra chợ mua mớ rau, cân gạo lại bị người ta xúm lại chỉ trỏ vào mặt, bảo là nhờ người này thương hại, nhờ người kia ban ơn thì con Duyên mới có cái xe đạp mà đi học! Nếu phải lên sân khấu làm trò cười, làm cái bia cho người ta thương hại để đổi lấy chiếc xe đạp, thì em thà ngày nào cũng lội bùn năm cây số đi bộ còn hơn! Em chịu cực quen rồi, em không sợ đi bộ đâu anh!

Bảo đứng chết lặng giữa dãy hành lang lộng gió.

Từng câu nói mộc mạc của cô bé như những nhát roi quất thẳng vào tâm trí cậu, làm bừng tỉnh tất cả những nhận thức mơ hồ bấy lâu. Đây không chỉ là câu chuyện của một chiếc xe đạp cũ được sơn sửa lại. Đây là câu chuyện về nhân phẩm, về sự tự trọng mong manh của những đứa trẻ nghèo vùng biển bãi ngang. Chúng có thể thiếu ăn, thiếu mặc, có thể phải đi những đôi dép nhựa mòn vẹt đế và mặc những chiếc áo đồng phục sờn vai, nhưng chúng không bao giờ muốn lòng tốt của người đời biến thành một thứ gánh nặng nhục nhã đè bẹp sự tôn nghiêm của gia đình mình.

Bảo nhớ lại chính bản thân mình của những năm tháng tuổi thơ, và cả những ngày đầu tiên khi cậu mang tâm thế của một kẻ thất bại từ thành phố trốn chạy về Hải An — sợ hãi những ánh mắt soi mói, sợ bị người khác nhìn mình bằng ánh mắt xót thương, thèm khát được đối xử một cách sòng phẳng và tôn trọng biết bao nhiêu.

Không một chút đắn đo, Bảo bước tới một bước, ngồi xổm hẳn xuống bậc thềm gạch bông để tầm mắt của mình ngang bằng với ánh mắt của Linh. Cậu nhìn thẳng vào đôi mắt đen láy đang ngấn nước nhưng vẫn kiên định của cô bé, cất giọng trầm ấm, chân thành và rành rọt từng từ:

— Linh, em hãy nhìn thẳng vào mắt anh này. Em nghe anh nói cho thật rõ nhé.

Linh khẽ chớp mắt, ngơ ngác nhìn người thợ trẻ.

— Tối hôm qua, tại buổi họp ở nhà sinh hoạt khu phố Hai, cô Hạnh và xưởng của cô Mai đã ký cam kết bằng văn bản trước toàn thể chính quyền và phụ huynh rồi. Sẽ tuyệt đối không có chuyện bắt các em bước lên sân khấu làm trò chụp ảnh, không có phông bạt, không có trao biển từ thiện nào hết! Chiếc xe đạp đó không phải là đồ bố thí của bất kỳ cá nhân nào, mà là phương tiện an toàn do nhà trường và cộng đồng chung tay đóng góp để hỗ trợ các em đến trường tìm con chữ. Các em có quyền mượn nó một cách đàng hoàng và tự hào nhất.

Bảo mỉm cười, đưa bàn tay còn vương mùi dầu luyn chỉ về phía con đường dẫn ra bến xe:

— Chiếc xe cào cào sườn thép X02 của em, suốt hai ngày qua, cô Mai và anh đã tháo rời từng viên bi, thay toàn bộ chén cổ mới, cân lại vành thép đôi dày dặn và lắp cho em một cặp lốp gai chuyên dụng để đi qua những con đường ngập mặn trơn trượt của Xóm Cồn. Đích thân anh đã thử tải nó qua ba mươi ký cát trên đường gồ ghề rồi, êm ái và chắc chắn vô cùng. Đến ngày nhận xe, em và mẹ chỉ việc ghé thẳng vào nhà xe sau lưng văn phòng Đoàn, dành đúng mười lăm phút cùng anh kiểm tra lại tay phanh, chiều cao cọc yên, ký vào biên bản kiểm định kỹ thuật rồi dắt xe về nhà. Không có bất kỳ cái máy ảnh nào chĩa vào mặt em, không có bất kỳ ai được phép chụp hình đưa em lên mạng. Anh lấy danh dự của một người thợ sửa xe ra hứa chắc chắn với em điều đó!

Những lời khẳng định chắc nịch của Bảo như một dòng nước mát lành tưới vào tâm hồn đang căng như dây đàn của cô học trò nhỏ. Đôi vai gầy đang gồng cứng của Linh từ từ hạ xuống. Những ngón tay đang bấm chặt vào tập vở bài tập dần dần nới lỏng. Em chăm chú nhìn sâu vào đôi mắt chân thành, kiên định của Bảo, tìm kiếm trong đó sự thật. Và khi nhận ra không có một chút dối trá hay thương hại nào trong ánh mắt ấy, bờ môi mím chặt của Linh khẽ run lên, rồi em thở phào ra một hơi thật dài, nhẹ nhõm như vừa trút bỏ được một gánh nặng ngàn cân:

— Em... em cảm ơn anh Bảo nhiều lắm. Nếu... nếu đúng thiệt là được nhận xe kín đáo như vậy... thì em mới dám nhận. Em sẽ về nói lại cho mẹ em yên tâm... Thôi, em vô lớp kẻo trễ tiết của thầy dạy Toán ạ!

Nói xong, cô bé ôm tập vở vào lòng, cúi đầu chào Bảo một cách lễ phép rồi quay ngoắt người, sải những bước chân thoăn thoắt về phía phòng học cuối dãy hành lang. Dáng người nhỏ nhắn, thẳng thớm của em lướt đi trong vệt nắng ban mai rực rỡ, mái tóc đen cột đuôi ngựa đung đưa theo từng nhịp bước dứt khoát.

Đứng nhìn theo bóng lưng của cô bé cho đến khi em khuất sau cánh cửa lớp học, Bảo hít một hơi thật sâu lồng ngực đầy ắp gió biển. Mọi sự do dự, mọi nỗi âu lo về những xung đột người lớn trong lòng cậu tan biến sạch trơn. Cậu quay người, bước những bước sải dài đầy quyết tâm trở lại văn phòng Đoàn Đội.

Khi Bảo đẩy cửa bước vào phòng, cô Hạnh cũng vừa từ trên tầng hai đi xuống. Căn phòng dường như đã biến thành một bãi chiến trường ngột ngạt không tiếng súng.

Ông Hoàng Quốc Đạt vẫn đứng nguyên ở vị trí cũ, nhưng khuôn mặt tròn xoe lúc này đã chuyển sang màu đỏ tím vì giận dữ. Nhìn thấy cô Hạnh bước vào và Bảo theo ngay sau lưng, sự ức chế bị dồn nén suốt nửa tiếng đồng hồ dường như bùng nổ. Ông ta đập hai lòng bàn tay thật mạnh xuống mặt bàn gỗ, phát ra một tiếng “chát” chói tai:

— Cô Hạnh! Cậu Bảo! Tôi hỏi lại hai người một câu cuối cùng dứt khoát: Suất xe của con gái chị Lệ và cái lễ trao xe chụp hình ngày khai giảng, nhà trường rốt cuộc có duyệt hay không? Tôi là người đứng mũi chịu sào, bỏ công bỏ việc, muối mặt đi gõ cửa từng sạp hàng ngoài chợ vận động từng đồng từng cọc tiền tài trợ! Không có cái uy tín buôn bán của Hoàng Quốc Đạt này đứng ra bảo lãnh, thì cái dự án xe đạp rách này liệu có gom nổi tiền mua một cái xích xe hay không? Các người đừng có vin vào mấy cái lý lẽ giáo dục thanh cao, sách vở đó mà coi thường mồ hôi nước mắt của người đi làm phong trào!

Cô Hạnh không hề giật mình trước cái đập bàn thị uy của người đàn ông. Cô điềm tĩnh bước vòng qua mép bàn, kéo chiếc ghế gỗ ngồi xuống, mở ngăn kéo lấy ra cuốn sổ biên bản theo dõi dự án ba bên đã có sẵn chữ ký từ trước. Cô lật đúng trang ghi chép về các cam kết tài chính và kỹ thuật, đặt cây bút bi bên cạnh:

— Anh Đạt, tôi xin nhắc lại lần cuối cùng bằng sự tôn trọng cao nhất dành cho công sức kết nối của anh: Nhà trường ghi nhận sự nhiệt tình vận động của anh và tấm lòng của bà con tiểu thương. Nhưng thiện nguyện là việc vô tư lợi. Đóng góp thiện nguyện không bao giờ mua được một suất xe ưu tiên theo quan hệ riêng tư, và càng không thể mua được quyền can thiệp vào quy trình xét duyệt công bằng của nhà trường. Chúng tôi không tổ chức sự kiện chụp ảnh học sinh nghèo để làm truyền thông. Danh sách sáu em đợt một đã được chốt hạ theo đúng tiêu chí hoàn cảnh và cự ly, không một ai — kể cả tôi hay hiệu trưởng — có quyền thay đổi!

— Được! Hay lắm! Các người giỏi lắm! — Mặt ông Đạt co giật dữ dội, giọng ông ta vỡ ra thành những tiếng rít the thé đầy cay cú. Ông ta vung tay hất mạnh xấp giấy tờ của mình vào trong chiếc cặp da, tiếng phéc-mơ-tuya kéo rột xoẹt chói tai. — Nếu nhà trường đã giữ cái thói cứng đầu, thanh cao giả tạo như vậy thì tôi xin tuyên bố thẳng thừng: Tôi rút lại toàn bộ khoản tiền hỗ trợ phụ tùng chưa giải ngân trong đợt hai!

Ông Đạt chỉ thẳng ngón tay trỏ run rẩy vào mặt Bảo, ánh mắt đầy vẻ đe dọa và thị uy:

— Sáu chiếc xe đợt sau của các người, các người tự đi mà tìm tiền mua líp, mua xích, mua săm lốp! Tôi sẽ gọi điện cho chị Lệ và toàn bộ tiểu thương ngoài chợ rút hết tiền quỹ về! Để xem không có khoản tiền bảo lãnh của Hoàng Quốc Đạt này, thì cái tiệm sửa xe rách nát của con mụ Mai với cái trường ốc đảo này lấy tiền đâu ra mà ráp cho đủ mười hai chiếc xe trả nợ cho thiên hạ! Đến lúc đó bẽ mặt với cả thị xã thì đừng có quỳ lạy van xin tôi quay lại!

Căn phòng lặng ngắt như tờ sau lời đe dọa nảy lửa. Ông Đạt trừng trừng nhìn Bảo, trong ánh mắt lộ rõ sự đắc thắng của một kẻ nắm đằng chuôi kinh tế. Ông ta tin chắc rằng, trước một khoản thâm hụt tài chính khổng lồ sắp ập xuống đầu, người thợ trẻ đang làm công ăn lương và đang nợ nần ngập đầu sẽ phải hoảng sợ, sẽ phải mở lời can ngăn cô Hạnh để tìm cách nhượng bộ.

Thế nhưng, Bảo đứng thẳng lưng bên cạnh bàn làm việc. Hai bàn tay cậu buông thõng tự nhiên bên hông, ngực ưỡn thẳng, ánh mắt nhìn thẳng vào khuôn mặt đang bừng bừng nộ khí của ông Đạt. Trong tâm trí Bảo lúc này không hề có một gợn sóng sợ hãi. Cậu nhớ đến đôi bàn tay nứt nẻ, sưng đỏ vì dịch khớp của cô Mai vẫn nhẫn nại ngồi giũa từng chiếc răng líp gỉ sét thâu đêm suốt sáng; cậu nhớ đến bài học về năm mươi ngàn đồng trừ lương mỗi tuần mà cậu đang tự nguyện gánh chịu để trả giá cho sự cẩu thả của bản thân; và cậu nhớ đến ánh mắt kiêu hãnh của bé Linh ngoài hành lang vừa nãy.

— Chú Đạt, — Bảo lên tiếng, giọng nói của cậu bình thản, dứt khoát đến mức chính bản thân cậu cũng phải ngạc nhiên. — Tiệm Sửa Những Điều Chưa Muộn của cô Mai nhận phục hồi xe đạp cho học sinh là nhận trách nhiệm cơ khí và sự an toàn tính mạng đối với các em, chứ không nhận tiền để làm vừa lòng bất kỳ ai. Thiếu hụt tiền phụ tùng đợt hai, chúng cháu sẽ cùng cô Mai và nhà trường tính toán lại từng đồng một cách minh bạch. Có thể chúng cháu sẽ phải rã thêm sắt vụn bán ve chai, có thể cô trò cháu sẽ phải trích toàn bộ tiền công sửa xe ngoài tiệm ra để bù vào từng chiếc săm lốp, nhưng tuyệt đối chúng cháu không vì sợ thiếu tiền mà đem danh dự và sự an toàn của các em ra mặc cả! Quyết định rút tiền là quyền cá nhân của chú, chúng cháu xin phép tôn trọng.

Ông Đạt há hốc mồm, trố mắt nhìn Bảo như thể vừa nhìn thấy một sinh vật kỳ dị.

Cô Hạnh cũng không hề nao núng, cô cầm lấy cây bút bi đỏ, nhanh chóng viết một dòng ghi chú ngắn gọn, dứt khoát vào cuốn sổ biên bản rồi ngẩng đầu lên:

— Nhà trường xin chính thức xác nhận việc anh Hoàng Quốc Đạt đơn phương rút lại cam kết hỗ trợ vận động cho đợt hai. Chúng tôi sẽ báo cáo việc này lên ban đại diện cha mẹ học sinh và tự cân đối nguồn ngân sách phúc lợi hợp pháp khác để tiếp tục hoàn thành dự án. Cảm ơn anh vì những đóng góp trong đợt một. Cửa ở hướng này, xin mời anh!

Bị từ chối thẳng thừng cả hai yêu cầu, lại phải chứng kiến sự đồng lòng kiên quyết đến mức lạnh lùng của cả cô giáo lẫn người thợ học việc, mọi mưu tính thị uy của ông Đạt hoàn toàn sụp đổ. Chiêu bài đe dọa rút tài trợ — thứ vũ khí quyền lực tối thượng mà ông ta vẫn thường áp dụng thành công trong các cuộc vận động phong trào ngoài chợ — nay hoàn toàn vô tác dụng trước bức tường nguyên tắc của những con người làm việc bằng danh dự và trách nhiệm thực chất.

Mặt ông Đạt tái ngắt, rồi lại đỏ bừng lên vì nhục nhã. Không thể thốt thêm được một lời nào để cứu vãn thể diện, ông ta nghiến răng ken két, ôm xốc chiếc cặp da vào nách, quay ngoắt người giậm chân huỳnh huỵch bước ra khỏi phòng. Tiếng cánh cửa gỗ bị đóng sầm lại vang lên một tiếng “rầm” chấn động cả dãy hành lang.

Căn phòng Đoàn Đội trở lại vẻ tĩnh lặng vốn có.

Tiếng quạt trần lại lạch cạch quay đều trên trần nhà. Nắng ngoài sân trường đã lên cao, rọi qua kẽ lá phượng vĩ hắt những vệt sáng chói chang lên nền gạch.

Bảo khẽ thở dài một hơi thật dài, đưa tay vuốt lại mái tóc ướt đẫm mồ hôi, rồi quay sang nhìn cô Hạnh:

— Cô ơi... đợt hai mà rút hẳn khoản tiền bảo lãnh của chú Đạt, trên bảng tính của cháu sẽ bị thâm hụt khoảng hơn một triệu rưỡi tiền phụ tùng đời sâu đấy cô ạ. Toàn là tiền líp tầng, xích mới với cặp săm lốp chịu tải cho sáu chiếc sau. Bảng dự toán cháu vừa cân đối tạm ổn tối qua, giờ lại lủng một mảng lớn rồi...

Cô Hạnh mỉm cười. Đó là một nụ cười ấm áp, nhẹ nhõm và rạng rỡ nhất mà Bảo từng thấy ở cô kể từ ngày dự án phục hồi xe bắt đầu triển khai. Cô đứng dậy, bước lại gần, đưa bàn tay ấm áp vỗ nhẹ lên bả vai áo còn vương mùi dầu hôi của người thợ trẻ:

— Thâm hụt tài chính thì mình thắt lưng buộc bụng, tìm cách xoay xở em ạ. Nhà trường có thể trích quỹ kế hoạch nhỏ, vận động thêm từ các thầy cô giáo viên, hoặc các em bên tiệm chịu khó tìm kiếm nguồn linh kiện cũ còn tốt để sàng sảy. Tiền bạc thiếu thì mình kiếm lại được, chứ nếu sáng nay chúng ta nhắm mắt thỏa hiệp một lần, để người ta biến học trò nghèo thành món hàng trao đổi danh tiếng, thì sự tôn nghiêm và tính công bằng của ngôi trường này sẽ mất vĩnh viễn, ngàn vàng cũng không mua lại được đâu. Em đã làm rất tốt, Bảo. Cảm ơn em đã đứng vững cùng cô!

Nghe những lời mộc mạc ấy, Bảo thấy sống mũi mình cay cay. Cậu cúi đầu, siết chặt cuốn sổ ghi chép trong tay, cảm nhận một luồng hơi ấm lan tỏa khắp lồng ngực — một cảm giác thanh thản, tự hào và vững chãi đến lạ kỳ.

***

Hai ngày sau.

Không gian nhà kho phía sau Tiệm Sửa Những Điều Chưa Muộn ngập tràn mùi dầu hỏa nồng đượm, mùi mỡ bò chịu nước khen khét và tiếng kim loại va chạm lách cách đều đặn.

Bảo đang ngồi xổm trên chiếc ghế đẩu gỗ thấp, hai ống quần bò xắn cao quá bắp chân, chăm chú dùng chiếc bàn chải sợi đồng cọ rửa từng vết gỉ sét bám chặt trên rãnh ren của bộ đùi đĩa trục giữa vừa rã ra từ chiếc xác xe X11. Từng mảng gỉ màu nâu đỏ rã ra dưới làn dầu hôi trong vắt, để lộ lớp thép tôi bóng xám nguyên thủy.

Cách đó không xa, bên chiếc bàn nguội bằng gỗ lim dày cộp, cô Mai đang ngồi tựa lưng vào tường. Cổ tay phải của cô được quấn chặt bằng một lớp băng thun co giãn màu be để cố định khớp cổ tay đang bị tràn dịch, nhưng những ngón tay gầy guộc, chai sạn của cô vẫn cầm chắc chiếc giũa thép ba cạnh, tỉ mẩn mài lại từng góc vát của rãnh cá líp cũ đặt trên mâm cặp. Ánh mắt cô nheo lại sau làn khói thuốc lá mỏng manh, tập trung cao độ vào từng đường giũa bén ngọt.

Mặc dù việc ông Đạt tuyên bố rút lại toàn bộ khoản tiền hỗ trợ phụ tùng đợt hai đã tạo ra một khoảng trống hụt hơn một triệu rưỡi trên bảng tính `DU_AN_XE_DAP_THCS_HAI_AN.xlsx`, nhưng bầu không khí làm việc trong tiệm sửa xe không hề có một chút dấu vết nào của sự chán nản hay hoang mang. Trái lại, khi rũ bỏ được hoàn toàn những áp lực vô lý về tiến độ hình thức, những lời gửi gắm riêng tư và những toan tính truyền thông hào nhoáng, cả cô Mai lẫn Bảo đều cảm thấy một sự nhẹ nhõm vô bờ. Họ làm việc với một tâm thế tĩnh tại, dồn toàn bộ tâm trí và sự tỉ mỉ vào từng mắt xích, từng viên bi thép, từng mối hàn gia cố.

Khoảng hơn mười giờ trưa, khi cái nắng biển bắt đầu hắt vào hiên nhà những vệt chói chang, tiếng chuông xe đạp cọc cạch quen thuộc vang lên ngoài cổng rào hoa giấy.

Vy dựng vội chiếc xe đạp mini của mình bên bờ tường, tay cầm một tập giấy in A4 còn thơm nồng mùi mực mới, hớn hở chạy xộc vào gian kho sau:

— Cô Mai ơi! Bảo ơi! Có tin chấn động ngoài thị trấn này! Mọi người mau xem đi!

Bảo đặt chiếc bàn chải đồng xuống khay nhôm đựng dầu hôi, đưa mu bàn tay áo lau mồ hôi đang chảy ròng ròng trên trán, ngước mắt lên cười:

— Tin gì mà hớt hải thế Vy? Lại chuyện mấy bà bán cá ngoài chợ đồn thổi à?

Vy thở hổn hển, rút chiếc điện thoại thông minh từ trong túi xách ra, bật sáng màn hình rồi chìa thẳng ra trước mặt Bảo, nét mặt rạng rỡ sự ngạc nhiên xen lẫn thán phục:

— Không phải tin đồn đâu, tin chính thức luôn đấy! Chú Hoàng Quốc Đạt vừa mới chỉnh sửa lại toàn bộ bài viết trên trang cá nhân của chú ấy hồi chín giờ sáng nay rồi! Chưa hết đâu nhé, hồi nãy em đạp xe ngang qua ngã ba khu phố Hai, chính mắt em thấy chú ấy tự tay cầm kéo đi bóc cái thông báo cũ ở bảng tin dân phố xuống, rồi dán cái bản thông báo mới tinh này lên thay thế!

Bảo đón lấy chiếc điện thoại từ tay Vy, cô Mai cũng ngừng tay giũa, đưa mắt nhìn sang.

Trên màn hình điện thoại, bài viết dài dòng với những từ ngữ đao to búa lớn, khoe mẽ thành tích và hứa hẹn trao xe hoành tráng trước đây của ông Hoàng Quốc Đạt đã hoàn toàn biến mất. Thay vào đó là một văn bản thông báo ngắn gọn, khiêm tốn, chuẩn mực và chuẩn xác đến từng thuật ngữ, đính kèm đầy đủ con số thẩm định kỹ thuật của tiệm:

*“Ban vận động quỹ phụ tùng học sinh nghèo xin trân trọng thông báo đến toàn thể bà con tiểu thương và nhân dân khu phố Hai:*

*Sau khi thống nhất chặt chẽ với biên bản thẩm định kỹ thuật độc lập của Tiệm Sửa Những Điều Chưa Muộn và quy chế quản lý tài sản công vụ của Trường THCS Hải An, chương trình hỗ trợ phương tiện đến trường niên khóa 2024–2025 sẽ chính thức bàn giao mười hai chiếc xe đạt chuẩn an toàn tuyệt đối, chia làm hai đợt (đợt một bàn giao sáu xe trước ngày khai giảng; đợt hai bàn giao sáu xe hoàn thiện vào trung tuần tháng mười).*

*Toàn bộ quy trình xét duyệt danh sách học sinh mượn phương tiện thuộc thẩm quyền độc lập, khách quan và bảo mật tuyệt đối của hội đồng giáo dục Trường THCS Hải An, căn cứ trên cự ly đường sá và hoàn cảnh khó khăn thực tế của các cháu. Ban vận động giữ vai trò kết nối nguồn lực xã hội hóa, tôn trọng tuyệt đối tính bảo mật nhân thân, sự an toàn và danh dự của các cháu học sinh, không tổ chức bất kỳ hình thức trao tặng phô trương hay chụp ảnh truyền thông nào.*

*Trân trọng cảm ơn sự đồng hành minh bạch của bà con!”*

Bảo đọc đi đọc lại từng câu chữ trên màn hình, ngực cậu phập phồng vì một cảm xúc khó tả. Cậu ngẩng lên nhìn Vy, rồi lại quay sang nhìn cô Mai.

Cô Mai nhả một làn khói thuốc mỏng qua kẽ răng, liếc mắt nhìn lướt qua màn hình điện thoại một cái. Khóe miệng thô ráp của bà khẽ nhếch lên thành một nụ cười khô khốc nhưng ẩn chứa sự thấu hiểu sâu sắc lẽ đời:

— Cánh buôn chuyến ngoài chợ, họ nhạy cảm với dư luận và uy tín làm ăn hơn ai hết. Tối hôm họp ở khu phố, thấy nhà trường với tiệm mình dứt khoát làm thật, công khai từng con ốc, từng đồng bạc thử tải, bà con tiểu thương người ta ngoài miệng không nói chứ trong bụng người ta nể phục cái sự kỹ tính, đàng hoàng của mình lắm. Ổng có làm mình làm mẩy, có đập bàn dọa dẫm hai hôm thì về nhà vắt tay lên trán nghĩ lại cũng tự hiểu ra thôi: thời buổi này, cố đấm ăn xôi đòi can thiệp bao che cho người quen, đòi phô trương thành tích thì chỉ có tự mình bôi tro trát trấu vào mặt, tự mình làm mất hết uy tín buôn bán của chính mình. Biết lùi lại đúng lúc, biết hạ giọng viết cho đàng hoàng như vậy... là còn có đầu óc, chưa đến nỗi vứt đi!

Vy gật đầu lia lịa, hào hứng tiếp lời:

— Đúng y như cô Mai nói luôn đó! Sáng nay em đứng ở sạp rau nghe mấy bác bên ban mặt trận dân phố bảo nhau: Mấy chục năm nay ở cái đất Hải An này, mới thấy có một chương trình thiện nguyện của trường học mà làm việc sòng phẳng, nghiêm cẩn và tôn trọng học trò nghèo đến như vậy. Mấy cô chú tiểu thương bảo, làm đàng hoàng như thế thì đợt sau có vận động tiếp, người ta vẫn sẵn lòng đóng tiền, vì người ta biết chắc từng đồng bạc mồ hôi của mình không bị đem ra làm trò hề cho người khác trục lợi!

Bảo trao trả lại chiếc điện thoại cho Vy, lòng dâng lên một niềm thanh thản êm đềm như mặt biển sau cơn dông. Người đàn ông háo danh và đầy toan tính ấy cuối cùng cũng đã phải cúi đầu trước những nguyên tắc bất khả xâm phạm của sự thật. Khi bệnh hình thức và thói dối trá bị từ chối một cách dứt khoát ngay từ những bước đi đầu tiên, sự liêm chính và tính minh bạch sẽ tự khắc mở ra một con đường đúng đắn, đưa mọi giá trị trở về với quỹ đạo thuần khiết nguyên bản của nó.

Buổi chiều muộn ngày hôm đó, khi ánh hoàng hôn đỏ rực buông xuống nhuộm thắm những rặng phi lao ngoài bờ đê, Bảo đạp chiếc xe cào cào mang theo bản dự toán phụ tùng đã được cô trò tính toán lại sang văn phòng Đoàn trường để chốt phương án cuối cùng với cô Hạnh.

Trên chiếc bàn làm việc bằng gỗ quen thuộc của cô giáo tổng phụ trách, danh sách sáu học sinh nhận xe đợt một đã được đánh máy vi tính chỉn chu, sạch sẽ, in trên một tờ giấy A4 phẳng phiu có đóng dấu mộc giáp lai đỏ chót của nhà trường. Từng cột thông tin đều rõ ràng, chuẩn xác: họ tên học sinh, lớp học, cự ly đường đến trường, tình trạng địa hình ngập mặn, chiều cao đứng, tầm với tay lái và mã số chiếc xe tương ứng đã qua nghiệm thu kỹ thuật.

Ở dòng thứ hai của danh sách, cái tên Phạm Ngọc Linh — học sinh lớp 8B, ngụ tại Xóm Cồn, cự ly 5,2 km — nằm trang trọng và ngay ngắn, gắn liền với mã định danh cơ khí: Xe cào cào sườn thép X02.

Bảo nhẹ nhàng đặt bản dự toán điều chỉnh lên bàn, mỉm cười nói với cô Hạnh:

— Cháu với cô Mai đã cân đối kỹ rồi cô ạ. Tạm thời đợt một này, chúng ta cứ dồn toàn bộ phụ tùng tốt nhất để hoàn thiện sáu chiếc xe thật chuẩn xác, an toàn tuyệt đối trước ngày mùng năm tháng chín. Đợt hai thiếu hụt phụ tùng, tiệm sẽ cùng trường đi lùng sục các tiệm sửa xe máy cũ quanh vùng để xin hoặc mua lại các vòng bi, xích líp cũ còn tốt về phục hồi lại, phần công thợ chúng cháu xin làm không lấy tiền. Miễn là giữ đúng nguyên tắc đàng hoàng, cháu tin chắc chúng ta sẽ có cách đưa đủ mười hai chiếc xe an toàn tới tay các em.

Cô Hạnh nhìn Bảo, ánh mắt ngập tràn sự tin cậy và ấm áp. Cô không nói thêm lời nào, chỉ khẽ gật đầu, cầm lấy tập hồ sơ danh sách học sinh lên, cẩn thận kiểm tra lại từng trang, từng dòng lần cuối cùng.

Không còn bất kỳ một mẩu giấy nhớ viết tay nào cài vào góc bìa. Không còn bất kỳ một lời gửi gắm ưu tiên nào của những mối quen biết buôn bán. Và tuyệt đối không còn bất kỳ một toan tính phô trương truyền thông nào chen chân vào giữa những dòng chữ mộc mạc ghi tên những đứa trẻ nghèo vùng bãi ngang.

Cô Hạnh kéo ngăn kéo chiếc tủ gỗ cá nhân đặt sát vách tường. Cô đặt tập hồ sơ ngay ngắn vào tận đáy ngăn kéo, đẩy nhẹ cho khớp gỗ khép kín, rồi tra chiếc chìa khóa đồng vào ổ.

Một tiếng “cạch” khô khốc, giòn tan vang lên dứt khoát giữa không gian tĩnh lặng của buổi chiều muộn.

Tập danh sách học sinh được cô Hạnh cất kỹ vào ngăn kéo khóa, sạch bóng những lời gửi gắm riêng tư.