Tấm bảng sửa lời

Dưới ánh đèn neon dài hai mét của nhà sinh hoạt khu phố Hai, tấm bảng thông tin khổ lớn do xưởng in của Vy thực hiện được dựng ngay ngắn, tựa lưng vào mép bục gỗ bên cạnh bàn chủ tọa. Khung sắt hộp chống phía sau đã được bắt tăng-đơ cẩn thận để mặt bạt không bị chùng.

Bề mặt bạt hiflex căng phẳng phiu, vẫn còn tỏa ra mùi dung môi và mực in kỹ thuật số nồng nồng, thứ mùi hóa chất sắc lạnh vừa ra khỏi giàn sấy lúc cuối buổi chiều. Khác hẳn với những tấm pano cổ động rực rỡ cờ hoa, khẩu hiệu viền nhũ vàng thường thấy ở các hội nghị đoàn thể cấp phường xã, bảng tin của dự án lần này chỉ dùng đúng hai màu mực: đen tuyền và xanh thẫm trên nền phông trắng đục. Bố cục không có một nét vẽ hoa mỹ nào, chia rành rọt thành ba cột số liệu kỹ thuật kèm theo các dòng đối soát ngân sách tương ứng, thẳng thớm như một bản vẽ gia công cơ khí.

Cột thứ nhất nằm bên trái, ghi nhận hiện trạng tiếp nhận ban đầu: đúng mười tám chiếc xe kèm theo số khung đóng chìm trên cổ phốt hoặc dưới đáy trục giữa, tên người hiến tặng cùng mã số định danh được sơn trắng từ X01 đến X18. Cột thứ hai chiếm khoảng diện tích lớn nhất ở trung tâm, hiển thị mười hai chiếc xe đạt chuẩn lưu hành sau thẩm định, được phân tách cụ thể thành hai đợt bàn giao: đợt một gồm sáu chiếc hoàn thiện trước ngày năm tháng chín để kịp ngày tựu trường; đợt hai gồm sáu chiếc tiếp theo vào giữa tháng Mười, kèm theo một dòng gạch chân đậm nét ghi nhận khoản ngân sách một triệu hai trăm ngàn đồng được khoanh vùng bảo hộ tuyệt đối cho quỹ dự phòng hao mòn học kỳ một. Cột thứ ba nằm ở mép phải, diện tích khiêm tốn nhất nhưng lại đập thẳng vào mắt người nhìn bằng một khung viền nét đứt màu đen dày cộm: sáu chiếc xe loại bỏ hoàn toàn khỏi lưu hành để rã phụ tùng và bán phế liệu thu hồi vốn. Phía dưới cùng của tấm bảng, chạy ngang suốt bề rộng hai mét tư, là một dòng ghi chú in hoa, đậm nét và có khung viền trang trọng: *Tuyệt đối không công khai danh tính, hình ảnh cá nhân hoặc tường thuật hoàn cảnh riêng tư của học sinh mượn xe dưới mọi hình thức.*

Bên dưới hội trường, gần bốn mươi người đã ngồi kín bốn dãy ghế băng dài bằng gỗ tạp đã lên nước đen bóng vì mồ hôi qua nhiều năm tháng. Không gian sực nức mùi của một thị trấn cửa biển lúc sụp tối: mùi cá cơm phơi dở bám trên vạt áo của những tiểu thương quen mặt ở chợ cá, mùi vôi vữa và xi măng khô từ mấy người cựu học sinh trường cấp hai nay làm nghề thầu vật liệu xây dựng, mùi dầu tràm của các cụ hưu trí trong ban điều hành khu phố Hai, cùng mùi mồ hôi nhọc nhằn toát ra từ những manh áo vá của các bậc phụ huynh đã nộp đơn mượn xe dạo trước.

Bầu không khí trong phòng chật chội và ngột ngạt. Hai chiếc quạt trần ba cánh sắt sơn xanh quay lờ đờ trên trần nhà tróc lở, chốc chốc lại phát ra tiếng rít khô khốc của ổ bi thiếu mỡ, chỉ đủ sức phả xuống từng luồng gió oi nồng của buổi tối đầu mùa chướng. Cửa sổ lá sách mở toang ra khoảng sân đất nện, nơi lũ thiêu thân bắt đầu lao vào những bóng đèn tròn vàng vọt ngoài hàng ba, phát ra những tiếng lách tách giòn tan.

Ở bàn chủ tọa, cô Hạnh ngồi thẳng lưng bên cạnh bác Trưởng ban dân phố. Trước mặt cô là cuốn sổ công tác bìa da màu nâu sẫm, một chiếc thước kẻ kim loại và xấp hồ sơ kỹ thuật được dập ghim ngay ngắn. Cô Mai ngồi ở đầu dãy ghế đầu tiên, cách mép bục chừng hai sải chân. Cánh tay phải của cô quấn băng thun y tế màu cháo lòng, đặt hờ trên đùi; bàn tay còn lại chống trên đầu gối, các khớp ngón thô ráp, chai sần vì mấy mươi năm cầm búa cầm giũa. Ánh mắt cô bình thản, lạnh tanh như mặt thép nguội, nhìn thẳng lên khoảng trống trước tấm bảng. Hoàng Quốc Đạt ngồi cách cô Mai hai chiếc ghế trống. Chiếc áo sơ mi cộc tay màu xanh nhạt của ông ta được ủi thẳng nếp ly, chiếc đồng hồ kim loại mạ vàng lấp loáng dưới ánh đèn neon mỗi khi ông ta đổi tư thế. Đạt đan hai bàn tay vào nhau đặt trên mặt bàn gỗ, các đầu ngón tay gõ nhịp nhè nhẹ, vẻ mặt vừa bồn chồn vừa lộ rõ nét khó chịu không buồn che giấu.

Bác Trưởng ban dân phố — một cựu chiến binh già với giọng nói khàn đặc vì khói thuốc lào — vừa dứt lời giới thiệu ngắn gọn lý do buổi họp bất thường của khu phố, không gian trong căn phòng lập tức chùng hẳn xuống. Tiếng xì xào to nhỏ ngưng bặt, nhường chỗ cho một sự im ắng trĩu nặng đầy hoài nghi. Những ánh mắt sắc sảo của dân buôn bán, những cái nhìn dè dặt của người lao động nghèo và cả nét dò xét của những cựu học sinh đồng loạt dồn về phía góc cánh gà bên trái bục gỗ.

Bảo hít một hơi thật sâu. Lồng ngực cậu căng lên dưới lớp áo sơ mi trắng cũ đã sờn rách mép cổ áo và ố vàng nơi nách áo. Cậu đưa tay vuốt phẳng vạt áo, chùi hai lòng bàn tay ướt mồ hôi vào ống quần tây bộ đội, rồi bước từng bước vững vàng lên bục gỗ. Mặt sàn ván ép cọt kẹt dưới đế đôi giày bata vải đã bạc màu. Hai bàn tay cậu, những đầu ngón tay vẫn còn vệt ố xỉn của dầu hôi và vệt mỡ bò đóng chặt trong khóe móng không tài nào tẩy sạch sau buổi phụ việc mướt mồ hôi chiều nay, đặt ngay ngắn, bám chắc vào mép bục phát biểu.

Bảo vươn tay kéo cần chiếc micro kim loại về phía mình. Chiếc micro cũ rít lên một tiếng chói gắt qua đôi loa thùng treo góc tường, làm vài người ngồi hàng đầu giật mình co vai lại. Cậu bình tĩnh vặn nhẹ khớp nối ren, chỉnh lại góc nghiêng cho vừa tầm miệng, tiếng rít lập tức im bặt.

Cậu không nhìn vào những tờ giấy ghi chép số liệu kỹ thuật lỉnh kỉnh mà Vy đã cẩn thận ghi chú giúp mình đang nằm trên mặt bục. Bảo ngẩng đầu lên, ánh mắt cậu rà qua từng hàng ghế, dừng lại trên từng gương mặt sạm đen vì nắng gió đang ngồi phía dưới.

— Kính thưa các bác trong ban điều hành khu phố, thưa cô Hạnh đại diện nhà trường, cô Mai chủ tiệm, chú Đạt cùng toàn thể cô bác tiểu thương và các bậc phụ huynh có mặt tối hôm nay. — Giọng Bảo vang lên qua hệ thống tăng âm cũ kỹ. Giọng cậu hơi khàn do mấy ngày liền hít khói xăng và bụi rỉ sét, nhưng từng âm tiết phát ra tròn vành, rõ chữ, chậm rãi và tuyệt nhiên không có lấy một nét run rẩy. — Trước khi trình bày chi tiết các số liệu kỹ thuật và phương án điều chỉnh trên tấm bảng này, cháu xin phép được nói một lời công khai nhận lỗi trước toàn thể hội trường.

Cả hội trường khẽ xao động. Vài người buôn bán ngồi ở hàng ghế giữa chồm người tới trước, tiếng chân ghế gỗ ma sát xuống sàn gạch bông sứt mẻ nghe rào rạo.

— Cách đây hơn một tuần, cũng tại chính hội trường này, trong buổi sơ kết phong trào khuyến học chuẩn bị cho năm học mới, cháu đã dại dột và bốc đồng đứng lên hứa rằng tiệm sẽ giao đủ mười tám chiếc xe hoàn chỉnh trước ngày khai giảng năm tháng chín. — Bảo cúi đầu một nhịp, động tác gập người dứt khoát và chuẩn mực. Cậu giữ tư thế ấy trong ba giây rồi mới ngẩng lên. — Cháu xin khẳng định: lời hứa đó hoàn toàn là do sự non nớt, háo danh và tự ý phát ngôn vượt quá thẩm quyền chuyên môn của cá nhân cháu. Vào thời điểm buột miệng đưa ra lời hứa đó, cháu mới chỉ là một thợ phụ học việc ở tiệm cô Mai chưa tròn ba tháng. Cháu chưa hề hoàn tất quy trình kiểm định kết cấu khung sườn, chưa bóc tách hiện trạng rỉ mọt của từng chiếc xe, chưa đo kiểm độ biến dạng của kim loại và cũng chưa hề đối chiếu khả năng đáp ứng phụ tùng thay thế với các vựa ve chai hay đại lý trên thị trấn. Cháu đã để sự hào hứng nhất thời và những lời tán dương làm mờ mắt, hứa một điều hoàn toàn trái với khả năng thực tế của xưởng và vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận chuyên môn ban đầu giữa cô Mai và nhà trường. Lời hứa nông nổi của cháu đã tạo ra sự hiểu lầm rất lớn, gây phiền hà cho nhà trường, làm xáo trộn kế hoạch của ban vận động và gieo niềm hy vọng sai lệch cho các gia đình phụ huynh đang mong xe cho con em mình. Cháu xin chân thành nhận toàn bộ lỗi lầm đó về mình.

Tiếng xì xào bắt đầu râm ran nổi lên như bầy ong vỡ tổ. Người ta nghiêng đầu ghé tai nhau, những cái cau mày xuất hiện. Một người phụ nữ trạc năm mươi tuổi, bán đồ khô ở chợ cá, ngồi ở hàng ghế thứ ba liền chép miệng đánh bốp, cất giọng the thé:

— Bữa trước đứng đây vỗ ngực nói nghe ngọt xớt mười tám chiếc tinh tươm, giờ đứng lên gãi đầu xin lỗi là sao? Tiền bạc người ta buôn thúng bán bưng chắt bóp đóng góp vô, đâu phải để tối nay tới đây ngồi nghe một câu nhận lỗi nhẹ hẫng như vậy là xong?

Bảo không ngắt lời bà. Cậu đứng im, hai tay vẫn vịn mép bục, ánh mắt nhìn thẳng vào người phụ nữ bán đồ khô với vẻ lắng nghe tuyệt đối. Cậu kiên nhẫn đợi tiếng rì rầm bàn tán xung quanh lắng bớt, không khí dịu bớt cái gắt gỏng ban đầu, rồi mới với tay cầm cây thước gỗ dài một mét dựng ở góc bục, bước sang bên cạnh tấm bảng thông tin.

— Dạ, thưa cô, cháu nhận lỗi vì cháu đã nói sai, nhưng tối nay cháu có mặt ở đây cùng cô Mai và cô Hạnh là để nói đúng sự thật kỹ thuật. — Đầu thước gỗ của Bảo gõ nhẹ, đanh gọn vào ô số liệu nằm trong khung nét đứt ở cột thứ ba. — Mười tám chiếc xe tiếp nhận đều là tấm lòng vô cùng quý báu của bà con chòm xóm và các nhà hảo tâm gởi gắm. Nhưng sau bốn ngày dùng xăng dầu hôi tẩy sạch rỉ sét, cạo sạch lớp sơn bọc ngoài để soi kính lúp và dùng búa cơ khí gõ kiểm tra độ dày thành ống kim loại, tiệm buộc phải ra quyết định loại bỏ dứt khoát sáu chiếc xe, gồm các mã số X04, X07, X11, X13, X14 và X18.

Bảo hạ thước xuống, ra hiệu về phía góc bục gỗ bên phải. Ở đó, một chiếc thùng gỗ ghép thô mộc đã được tháo nắp sẵn từ đầu buổi. Bảo bước xuống hai bậc tam cấp, khom lưng nhấc từ trong thùng ra một cụm phuộc trước đã rỉ sét nâu xỉn của chiếc xe mang mã số X04. Cậu mang nó lên, đặt thẳng lên mặt bàn gỗ của bàn chủ tọa, ngay dưới luồng sáng trắng quắc của bóng đèn neon.

— Cháu mời các bác, các cô chú nhìn kỹ đoạn nối này. — Bảo dùng đầu ngón tay trỏ, nơi móng tay còn đen kịt vệt dầu mỡ, chỉ chuẩn xác vào một ngấn nứt sâu hoắm nằm sát bệ đỡ chén cổ của phuộc trước. — Đây là phuộc trước của chiếc X04, chiếc xe đầm mini màu xanh ngọc mà tuần trước nhìn bên ngoài còn rất bóng bẩy. Nhìn lớp sơn cũ che phủ thì tưởng chừng xe còn chạy tốt nhiều năm, nhưng bên trong lòng ống, hơi muối biển và nước ngập mặn qua nhiều mùa mưa gió ở vùng cửa sông này đã ăn mòn rỗng ruột kim loại. Vết nứt mỏi này đã ăn đứt gãy tới hơn hai phần ba chu vi của ống thép chịu lực. Nếu tiệm vì sợ mất mặt, vì muốn giữ thể diện cho lời hứa mười tám chiếc mà đem hàn đắp tạm bợ bằng que hàn điện thông thường, rồi trét bả ma-tít, chà nhám và phun sơn bóng bẩy để trao cho một đứa nhỏ trong ngày khai giảng... thì chỉ cần em ấy chở một cặp sách nặng, sụp phải một ổ gà trên đoạn đường đá dăm gập ghềnh vào Xóm Cồn, toàn bộ cụm phuộc này sẽ gãy lìa ngay lập tức. Bánh trước văng ra, ghi-đông cắm xuống đất, và đứa nhỏ sẽ đập thẳng mặt xuống mặt đường nhựa ngay trước mũi xe tải chở đá chở cá chạy ngược chiều.

Cả hội trường bỗng chốc im bặt. Tiếng quạt trần quay lạch cạch trên đầu đột ngột trở nên rõ mồn một. Người phụ nữ bán đồ khô vừa cất tiếng gắt gỏng khi nãy khẽ rùng mình một cái, hai mắt bà dán chặt vào đoạn sắt nứt toác lởm chởm những vảy rỉ màu nâu đỏ trên mặt bàn.

Bảo quay lại chiếc thùng gỗ, nhấc tiếp một đoạn gióng đứng gắn liền với cụm ống trục giữa của chiếc X07:

— Còn đây là đáy ống sườn nơi bắt cụm trục giữa của chiếc xe sườn ngang mang mã X07. Đáy ống kim loại này đã mọt thủng một lỗ to bằng ngón tay cái do nước đọng lâu ngày không thoát được. Ren vặn bát trục bên trong đã cháy nát, ba-via kim loại vụn ra như mùn cưa, không một loại cảo chuyên dụng hay đai ốc đệm nào có thể định tâm ổ bi một cách an toàn được nữa. Nếu cố chấp dùng dây thép hay chêm long-đền hàn chết để đưa sáu chiếc xe này vào sử dụng cho đủ chỉ tiêu, chúng ta không phải đang giúp đỡ học sinh nghèo, mà là chúng ta đang gián tiếp đe dọa đến tính mạng và thân thể của các em trên con đường đến trường mỗi ngày. Lương tâm nghề thợ của cô Mai không cho phép tiệm làm một việc thất đức như vậy, và nhà trường cũng không bao giờ chấp nhận đánh đổi sự an nguy của học trò lấy một buổi lễ trao quà rôm rả cờ hoa trước ống kính.

Bảo đặt thanh sắt mục xuống mặt bàn. Tiếng kim loại va chạm với mặt gỗ vang lên một tiếng “cộc” khô khốc, dội vào không gian tĩnh lặng của căn phòng.

— Bởi vậy, phương án kỹ thuật cuối cùng đã được cô Mai ký duyệt và cô Hạnh đại diện nhà trường đóng dấu mộc xác nhận là: toàn bộ sáu chiếc xe hỏng nặng này lập tức được đưa vào khu vực cách ly sau xưởng để rã toàn bộ những chi tiết phụ tùng còn lành lặn — như pê-đan, ghi-đông nhôm, ngàm phanh, nan hoa inox, trục bàn đạp — rồi ngâm dầu bảo dưỡng nhằm làm nguồn linh kiện thay thế tại chỗ cho mười hai chiếc xe còn lại. Phần sườn mục nát hoàn toàn không thể cứu vãn sẽ được cân bán thanh lý phế liệu, toàn bộ số tiền thu được nhập thẳng vào sổ quỹ bảo dưỡng của trường. Mười hai chiếc đạt chuẩn kết cấu sẽ được chia làm hai đợt bàn giao rõ ràng: đợt một đúng sáu chiếc an toàn tuyệt đối bàn giao trước ngày năm tháng chín; đợt hai giao sáu chiếc còn lại vào giữa tháng Mười sau khi tiệm đã hoàn tất việc đặt gom linh kiện đời sâu tương thích từ các mối hàng cơ khí và chạy thử tải đủ năm cây số trên đường đá dăm gồ ghề ngoài bãi biển.

Một khoảng im lặng trĩu nặng bao trùm khắp hội trường. Người ta nhìn nhau, những ánh mắt hoài nghi ban nãy dần chuyển thành sự phân vân. Nhưng sự im lặng ấy chỉ kéo dài được chừng vài giây trước khi một làn sóng chất vấn gay gắt khác bùng lên từ dãy ghế nơi các nhà hảo tâm và tiểu thương lớn đang ngồi.

Một người đàn ông trạc bốn mươi lăm tuổi, chủ một vựa nước đá cây lớn ngay bến thuyền cá, chống hai tay lên gối đứng phắt dậy. Gương mặt vuông vức đỏ au vì nắng gió của ông hằn lên những nét bực bội. Ông chỉ thẳng ngón tay thô ráp về phía cột số liệu ngân sách trên tấm bảng:

— Tôi là người góp một triệu đồng tiền mặt vào cái quỹ ba triệu rưỡi mua phụ tùng đó! Lúc anh Đạt với bên ban vận động tới vựa tìm tôi, anh ấy nói rành rọt là gom được mười tám xe thì sửa dứt điểm cả mười tám xe, ngày khai giảng làm một lễ trao tặng rình rang cho xôm tụ cả khu phố, có cả phóng viên đài truyền thanh truyền hình huyện về quay phim đưa tin làm gương người tốt việc tốt. Giờ mấy người họp kín họp hở rồi đùng một cái lên đây gõ thước, cắt phăng xuống còn sáu xe ngày khai giảng, rồi sáu xe hẹn lần hẹn lữa tới tận tháng Mười, còn sáu cái thì vứt xó bán ve chai! Mấy người làm ăn kiểu gì vậy hả? Có phải thấy đồng tiền của tiểu thương chúng tôi bỏ ra dễ dãi quá rồi muốn bớt xén công cán, chia nhỏ ra làm cho có lệ để ẵm trọn tiền quỹ không?

Một người phụ nữ khác ngồi gần đó, chủ một sạp vải ngoài chợ lồng, cũng đứng lên tiếp lời, giọng xẵng xè:

— Đúng đó! Chúng tôi buôn bán đầu tắt mặt tối, bỏ tiền túi ra đóng góp là muốn thấy hiệu quả liền tay, muốn con em lao động nghèo có phương tiện đi lại ngay ngày đầu năm học mới. Tự dưng giờ chia đợt một đợt hai rườm rà, rồi cái khoản tiền một triệu hai trăm ngàn dự phòng hao mòn nằm chết dí một chỗ trong sổ sách là để làm cái gì? Sao không lấy đứt số tiền đó ra tiệm phụ tùng ngoài chợ mua đồ mới toanh về mà thay, ráng gò hàn cho đủ mười tám chiếc? Thợ thuyền có tiếng trong vùng mà có mấy cái khung sắt xe đạp cũng chê ươn chê mọt không làm nổi là sao?

Tiếng lào xào lập tức lan rộng khắp các dãy ghế. Nhiều người lắc đầu chép miệng, tiếng thở dài đánh thượt vang lên. Vẻ mặt phụ huynh nghèo chùng xuống trong sự hụt hẫng, trong khi ánh mắt các tiểu thương thì ánh lên sự nghi ngại về tính minh bạch của số tiền họ đã bỏ ra.

Bảo đứng yên trên bục gỗ. Hai bàn tay cậu buông lỏng tự nhiên bên hông, vai giữ thẳng, ánh mắt không hề lúng túng hay né tránh cái nhìn gay gắt của người chủ vựa đá. Cậu chờ đợi trong sự điềm tĩnh tuyệt đối cho đến khi hai người trút hết những lời bực dọc, căn phòng chỉ còn lại tiếng quạt trần quay đều, Bảo mới nâng micro lên sát miệng. Giọng cậu bình thản, rành mạch:

— Cháu xin cảm ơn câu hỏi rất thẳng thắn của chú Ba vựa đá và cô Út sạp vải. Cháu hiểu số tiền cô chú đóng góp là mồ hôi nước mắt chắt chiu từ từng cây đá, từng mét vải bán ra mỗi ngày. Cháu xin phép được trả lời sòng phẳng từng điểm một trong phạm vi chuyên môn kỹ thuật của tiệm.

Bảo quay sang tấm bảng, mũi thước gỗ chỉ vào hình vẽ mặt cắt ống thép:

— Thứ nhất, về việc tại sao không hàn đắp để ráng cho đủ mười tám chiếc: Thưa chú Ba, kim loại của những chiếc xe đạp cũ phơi mưa phơi nắng ven biển này qua nhiều năm chịu hơi muối mặn đã rơi vào trạng thái mỏi vật liệu cục bộ. Mối hàn hồ quang hay hàn hơi chỉ có thể liên kết bền vững hai bề mặt kim loại khi chúng còn giữ được độ dày tiêu chuẩn kỹ thuật. Nếu chúng cháu cố tình dí que hàn điện vào một ống thép đã bị oxy hóa mỏng dính như vỏ trấu, nhiệt lượng cực cao của tia hồ quang sẽ không những không ngấu mà còn làm cháy thủng thêm kết cấu xung quanh, tạo ra một điểm tập trung ứng suất giòn cực kỳ nguy hiểm. Tiệm sửa xe của cô Mai sống bằng nghề tiện, hàn, cân vành và sửa chữa cơ khí hơn mười năm nay ở đất Hải An này; tiệm có thể chịu bớt việc, chịu mất lòng người khác, nhưng dứt khoát không bao giờ nhận làm ẩu, làm liều để chạy theo số lượng bề nổi.

Bảo bước lại gần chiếc bàn chủ tọa, hai tay nâng tập chứng từ thu chi dày cộp đã được kẹp kẹp bướm cẩn thận đưa lên trước hội trường:

— Thứ hai, về khoản tiền một triệu hai trăm ngàn đồng dự phòng hao mòn học kỳ một mà cô Út vừa thắc mắc: Đây tuyệt đối không phải là tiền chết nằm dí một chỗ để tiệm hay trường trục lợi. Đây là điều kiện kỹ thuật bắt buộc để một chiếc xe cho mượn có thể sống sót và lăn bánh an toàn suốt cả năm học. Tuyến đường từ các xóm chài, từ Xóm Cồn ra trường cấp hai dài gần bốn cây số, toàn là đá hộc, ổ gà và rãnh xói nước mặn. Chỉ sau một tháng vận hành trong mùa mưa gió, má phanh cao su sẽ mòn vẹt trơ xương sắt, săm lốp sẽ bị đá dăm cán rách, xích líp sẽ bị nước bùn làm khô kiệt mỡ bò. Nếu chúng cháu đem toàn bộ ba triệu rưỡi tiền quỹ ra mua đồ tráng men bóng bẩy, thay lặt vặt cho đủ mười tám xe để làm lễ khai giảng cho đẹp mắt mà không giữ lại một đồng quỹ bảo dưỡng, thì xin hỏi cô chú: đến tuần thứ ba của năm học, khi xe thủng lốp, gãy nan hoa hay đứt xích giữa đường, gia đình phụ huynh nghèo lấy đâu ra hai mươi ngàn, ba mươi ngàn để đưa con ra tiệm sửa? Lúc đó chiếc xe sẽ lại bị vứt xó dưới gầm sàn nhà lá, mục nát tiếp, và mọi công sức đóng góp của cô bác từ đầu sẽ trở thành một đống sắt vụn vô nghĩa. Nhà trường và tiệm đã thống nhất giữ khoản này lại để định kỳ mỗi tháng một lần, cháu sẽ mang đồ nghề trực tiếp ra trường kiểm tra xiết ốc, vô dầu và thay thế phụ tùng hao mòn hoàn toàn miễn phí cho các em suốt chín tháng học.

Bảo dừng lại một nhịp, ánh mắt cậu hướng thẳng vào đôi mắt đang đăm chiêu của người đàn ông chủ vựa nước đá:

— Và điểm cuối cùng, cháu xin đại diện cho tiệm khẳng định rõ ràng: Toàn bộ ba triệu năm trăm ngàn đồng tiền mua phụ tùng do các nhà hảo tâm quyên góp hiện nay đều do cô Hạnh đại diện nhà trường quản lý sổ sách và giữ trong két sắt của trường. Tiệm của cô Mai chưa hề và sẽ không bao giờ rút ra một đồng nào ngoài khoản chi ba trăm ngàn đồng tiền mặt dùng để mua xăng công nghiệp, dầu hôi và mỡ bò chịu nước phục vụ việc tẩy rửa bóc tách rỉ sét — toàn bộ đã có hóa đơn bán lẻ của cửa hàng vật tư kèm chữ ký người bán được dán công khai ở góc bảng này. Nếu bất kỳ cô bác, nhà hảo tâm nào ngồi đây tối nay, sau khi nghe toàn bộ giải trình kỹ thuật và chứng kiến thực tế phuộc xe nứt gãy, mà cảm thấy không đồng tình với phương án mười hai xe chia làm hai đợt, cảm thấy kế hoạch này không đáp ứng được mục tiêu từ thiện ban đầu của mình... xin cứ việc gặp trực tiếp cô Hạnh ngay sau buổi họp này. Nhà trường và tiệm cam kết sẽ hoàn trả lại đầy đủ, chính xác từng đồng tiền đóng góp của quý vị mà không có bất kỳ một lời phàn nàn, khó chịu hay giữ lại một cắc bạc nào.

Lời tuyên bố rõ ràng, rành mạch, sòng phẳng và không hề có một chút vòng vo né tránh của Bảo rơi vào không gian như một tảng đá thả xuống lòng nước phẳng.

Người chủ vựa nước đá sững người. Ông nhìn xuống thanh phuộc xe nứt toác đặt trên mặt bàn trước mặt cô Hạnh, nhìn sang những trang chứng từ có chữ ký rõ ràng của bên cung ứng vật tư, rồi nhìn thẳng vào gương mặt trẻ măng nhưng rắn rỏi của người thợ phụ. Đôi môi ông mấp máy một lúc, nhưng không thốt ra được lời nào. Cuối cùng, ông từ từ ngồi thụp xuống ghế băng, bàn tay to bè đặt lên đầu gối, im lặng tuyệt đối. Cô tiểu thương bán vải cũng ngập ngừng rồi lẳng lặng ngồi xuống theo. Tiếng xì xào trong hội trường lắng hẳn đi, nhường chỗ cho những tiếng gật gù khe khẽ của các bậc phụ huynh và tiếng lật giấy so ro của cô Hạnh trên bàn chủ tọa.

Đúng lúc bầu không khí vừa chùng xuống trong sự thông suốt, Hoàng Quốc Đạt bỗng đẩy mạnh chiếc ghế gỗ ra phía sau. Tiếng chân ghế miết trên nền gạch rít lên chói tai. Gương mặt ông ta đỏ gay vì bực bội, bước những bước sải dài dồn dập lên bục phát biểu.

Không đợi ai mời, Đạt giật lấy chiếc micro dự phòng gắn trên chân đế nhỏ bên cạnh bàn chủ tọa, hắng giọng thật mạnh làm chiếc loa thùng lại rú lên một nhịp ngắn:

— Kính thưa toàn thể bà con cô bác! Tôi thấy tôi cần phải có vài lời sòng phẳng cho rõ ràng trắng đen ở đây! Ban vận động phong trào chúng tôi làm việc từ trước tới nay hoàn toàn xuất phát từ cái tâm trong sáng vì việc chung của xóm làng, vì muốn thấy các cháu học sinh nghèo có phương tiện đến trường cho tươm tất. Mấy tuần qua, cá nhân tôi không quản ngại mưa nắng, đi gõ cửa từng nhà, xin từng chiếc xe cũ rỉ sét mang về, vận động từng đồng tiền mồ hôi nước mắt của anh em bạn hàng tiểu thương. Bản thân tôi cũng đã làm báo cáo thành tích gửi lên hội đồng hương huyện, trực tiếp viết bài chia sẻ khắp các diễn đàn, các hội nhóm trên mạng xã hội để lan tỏa rằng đợt khai giảng năm nay khu phố Hai của Hải An chúng ta sẽ có đúng mười tám chiếc xe đạp hoàn chỉnh trao tận tay mười tám cháu học sinh nghèo! Tôi làm việc là dựa trên tinh thần tin tưởng tuyệt đối vào lời cam kết chuyên môn của người thợ cơ khí!

Đạt quay phắt sang phía Bảo, cánh tay đeo đồng hồ vàng chỉ thẳng vào mặt cậu, giọng gay gắt:

— Chính cậu Bảo đây! Tuần trước cũng đứng ngay tại cái bục này, dõng dạc hứa chắc như đinh đóng cột trước toàn thể khu phố rằng tiệm cô Mai sẽ hoàn thiện toàn bộ mười tám chiếc xe trước ngày mùng năm tháng chín! Bây giờ cậu leo lên đây, nói vài câu bảo là non nớt, bảo là xin nhận lỗi, rồi tự ý cắt bỏ sáu chiếc xe thành sắt vụn, lùi sáu chiếc còn lại qua tháng Mười... Hành động bộc phát này chẳng khác nào biến ban vận động chúng tôi thành những kẻ dối trá, khoác lác trước bàn dân thiên hạ! Toàn bộ cái chuyện thổi phồng số liệu, làm lỡ dở kỳ vọng lớn lao của bà con khu phố và làm ảnh hưởng đến danh dự của ban vận động ngày hôm nay là hoàn toàn do sự thiếu trách nhiệm, non kém và phát ngôn bừa bãi vô căn cứ của cậu Bảo gây ra, chứ ban vận động chúng tôi không hề có chủ trương làm sai lệch hay vẽ vời con số để lừa dối ai cả!

Từng lời, từng chữ của Đạt dội qua hệ thống loa phóng thanh công suất lớn nghe chát chúa, nặng nề, dồn toàn bộ sức ép và mũi dùi trách nhiệm về phía người thanh niên học việc đang đứng trơ trọi cạnh tấm bảng số liệu.

Bên dưới hàng ghế đầu, cô Mai khẽ nhíu mày. Đôi mắt sắc lạnh của bà lóe lên một tia giận dữ, hai bàn tay nắm chặt mép bàn, vai khẽ nhổm dậy toan bước lên can thiệp. Thế nhưng Bảo đã rất tinh ý. Cậu thoáng liếc thấy cử động của người thợ cả, liền khẽ nghiêng đầu nhìn xuống cô Mai. Ánh mắt cậu kiên định, bình thản, khẽ lắc đầu một nhịp rất nhẹ như muốn nói: *Xin cô cứ ngồi yên. Chuyện này do cháu buột miệng gây ra, cháu sẽ là người đứng ra khép nó lại bằng năng lực của người thợ.*

Cô Mai nhìn sâu vào mắt người học trò của mình, thoáng khựng lại một giây rồi từ từ thả lỏng bờ vai, ngồi tựa lưng vào thành ghế gỗ, tiếp tục quan sát.

Bảo quay sang nhìn Hoàng Quốc Đạt. Cậu không hề tỏ ra tức giận, hai hàm răng không hề nghiến lại, cũng không có vẻ gì là sợ hãi hay muốn cướp lời người lớn tuổi. Cậu kiên nhẫn đợi cho Đạt thở dốc sau tràng phân bua dài dòng, đợi cho những giọt mồ hôi trên trán Đạt túa ra dưới ánh đèn neon, rồi mới hơi nghiêng người về phía chiếc micro của mình. Giọng Bảo cất lên nhẹ nhàng, âm lượng vừa phải nhưng micro thu trọn từng âm sắc rõ ràng, không lẫn vào đâu được:

— Dạ, thưa chú Đạt. Chú nói hoàn toàn đúng ạ. Lỗi buột miệng đưa ra lời cam kết vượt quá năng lực kỹ thuật và thực tế của tiệm là do bản thân cháu gây ra trong buổi họp tuần trước. Cháu đã công khai nhận lỗi ngay từ đầu buổi tối hôm nay, và bây giờ trước mặt chú cùng toàn thể bà con, cháu xin được cúi đầu nhận lại lỗi lầm đó một lần nữa. Cháu không hề có bất kỳ ý định nào đổ lỗi cho chú hay ban vận động về lời nói nông nổi, thiếu suy nghĩ của cá nhân cháu hôm đó.

Bảo ngừng lại một nhịp ngắn, đưa mắt nhìn thẳng vào đôi mắt đang gườm gườm của Đạt:

— Nhưng chú Đạt ơi, sau cái buổi tối cháu lỡ lời đó thì ngay sáng ngày hôm sau, cháu và cô Mai khi tháo rã xe đã phát hiện ra mức độ nguy hiểm chết người của sáu chiếc sườn nứt gãy và phuộc mục nát. Ngay trưa hôm đó, tiệm đã làm việc trực tiếp và báo cáo hiện trạng khẩn cấp với cô Hạnh. Nhà trường cũng đã có văn bản trao đổi kỹ thuật chính thức gửi sang chú từ bốn ngày trước, đề nghị điều chỉnh số lượng để bảo đảm an toàn tính mạng cho học trò. Thế nhưng suốt bốn ngày qua, trên trang cá nhân của chú và trên tấm bảng tin lớn ngoài ngã ba khu phố Hai, các bài đăng và thông báo cổ động vẫn tiếp tục khẳng định chắc nịch rằng chương trình sẽ trao đủ mười tám chiếc xe đạp mới tinh, kèm theo những lời kêu gọi quyên góp và chia sẻ rất rầm rộ. Chính những thông tin không được cập nhật kịp thời đó đã khiến hơn ba mươi gia đình phụ huynh nghèo ngoài bến cá kéo nhau nộp đơn về trường trong sự thấp thỏm, hy vọng để rồi tối nay họ phải ngồi đây hụt hẫng. Cháu biết chú rất nhiệt huyết, rất sốt sắng với phong trào chung của xóm làng, nhưng thông tin kỹ thuật liên quan đến độ an toàn của con người một khi đã có sai lệch thì càng để lâu, sự thất vọng và rủi ro cho bà con sẽ càng lớn gấp bội.

Bảo thò tay vào túi áo ngực, rút ra một tờ giấy khổ A4 gấp làm tư đã phẳng nếp. Cậu mở tờ giấy ra, đặt ngay ngắn trên mặt bàn chủ tọa trước mặt mọi người:

— Cháu đã in sẵn toàn bộ nội dung đính chính kỹ thuật này. Trên văn bản đã có đầy đủ chữ ký xác nhận trách nhiệm của tiệm cô Mai và con dấu mộc đỏ của ban giám hiệu nhà trường. Ngay sau khi buổi họp tối nay kết thúc, cháu xin phép được cùng chú Đạt đi bộ ra tấm bảng tin ngoài ngã ba khu phố, cùng chú tháo gỡ tấm áp phích cổ động cũ xuống, dán bản thông báo mười hai xe chính thức này lên. Đồng thời, cháu tha thiết đề nghị chú phối hợp tháo gỡ các bài đăng có số liệu chưa chính xác trên mạng xã hội, hoặc cập nhật lại đúng số liệu ba cột kỹ thuật và dòng tiền minh bạch như trên tấm bảng in của bạn Vy đây. Chú cháu mình cùng làm sai ở đâu, thiếu sót ở điểm nào thì cùng nhau đứng ra sửa ngay tại đó, để bà con chòm xóm nhìn vào thấy được sự thật chân thành, chứ không phải thấy một sự hân hoan hình thức mà bên trong lại tiềm ẩn nguy cơ tai nạn cho con trẻ. Chú thấy cháu đề xuất như vậy có được không ạ?

Cả hội trường lặng ngắt như tờ. Không một tiếng động nào phát ra ngoài tiếng gió chướng đầu mùa thổi xào xạc qua tán cây bàng bên ngoài cửa sổ.

Đề nghị của Bảo lịch sự, lễ độ, chừng mực nhưng lại sắc bén và chuẩn xác như một nhát kìm cơ khí bấm đứt phăng sợi thép gai rỉ sét. Cậu không hề chối bỏ phần lỗi của mình, trái lại còn nhận trọn vẹn phần sai lầm ban đầu về bản thân, nhưng đồng thời cũng chỉ rõ một sự thật không thể chối cãi: Đạt đã nhận được cảnh báo an toàn từ bốn ngày trước nhưng vẫn cố tình lờ đi để tiếp tục đánh bóng hình ảnh phong trào cho riêng mình.

Gương mặt Hoàng Quốc Đạt giật giật, cơ má bên phải khẽ rung lên. Ông ta nhìn xuống dưới hội trường, bắt gặp ánh mắt lạnh lùng, nghiêm nghị của cô Mai; cái nhìn kiên định, không khoan nhượng của cô Hạnh; và đặc biệt là những ánh mắt trầm ngâm, dò xét đầy thất vọng từ chính những người bạn hàng quen thuộc ở vựa cá, vựa đá ngoài chợ. Chiếc micro kim loại cầm trên tay ông ta bỗng nhiên trở nên nặng trĩu và thừa thãi.

Không thể nổi nóng để biến mình thành kẻ vô lối, cũng không thể viện thêm bất kỳ lý do nào để chối bỏ trách nhiệm khi người thợ phụ trẻ tuổi đã dám đứng ra nhận phần lỗi nặng nhất về mình và đưa ra một giải pháp khắc phục thực tế đến từng chi tiết, Đạt đành gượng gạo hạ giọng, cố nặn ra một nụ cười cứng đờ:

— Được rồi... Nếu cậu Bảo đã thẳng thắn nhận thức được sai sót của mình và nhà trường cũng đã có biên bản kỹ thuật chính thức như vậy, thì ban vận động chúng tôi cũng hoàn toàn tôn trọng kết luận chuyên môn. Ngày mai tôi sẽ cho người gỡ bài trên mạng và điều chỉnh lại nội dung trên bảng tin ngã ba. Chúng tôi làm việc thiện nguyện là vì con em xóm làng, cái gì tốt nhất cho sự an toàn của học sinh thì chúng tôi sẵn sàng lắng nghe và điều chỉnh theo.

Nói xong một cách vội vã, Đạt đặt chiếc micro trở lại mặt bàn rồi bước nhanh về chỗ ngồi của mình ở góc bàn, cúi gùi đầu nhìn vào chiếc đồng hồ mạ vàng, không nhìn sang ai thêm một lần nào nữa.

Cô Hạnh lúc này mới nhẹ nhàng đứng lên. Cô bước tới bục phát biểu, đón lấy chiếc micro từ tay Bảo bằng một cái gật đầu kín đáo đầy khích lệ. Giọng cô giáo tổng phụ trách vang lên, ấm áp, điềm đạm nhưng đong đầy uy tín của người làm giáo dục:

— Thưa toàn thể bà con cô bác và các anh chị phụ huynh, đại diện cho nhà trường, tôi xin trân trọng ghi nhận tinh thần dũng cảm nhìn thẳng vào sự thật của em Bảo và sự nghiêm cẩn tuyệt đối trong lương tâm chuyên môn của tiệm cơ khí cô Mai. Dự án hỗ trợ phương tiện đến trường cho học sinh nghèo của chúng ta không phải là một chiến dịch phát quà từ thiện để chạy theo thành tích bề nổi hay để chụp vài bức hình báo cáo, mà là việc xây dựng một đội xe cho mượn an toàn, bền bỉ và tôn trọng sâu sắc phẩm giá của từng đứa trẻ. Sáu chiếc xe đợt một sẽ được bàn giao đúng ngày khai trường mùng năm tháng chín cho sáu em có hoàn cảnh khó khăn nhất và có quãng đường đến trường xa nhất, theo đúng các tiêu chí khảo sát thực tế mà nhà trường đã niêm yết. Sáu chiếc tiếp theo sẽ đến tay các em vào giữa tháng Mười, khi mọi chi tiết cơ khí dù là nhỏ nhất đã đạt độ an toàn tuyệt đối. Nhà trường xin cam kết bảo mật toàn bộ danh sách tên tuổi, không tổ chức bất kỳ buổi lễ trao tặng ồn ào nào làm tổn thương lòng tự trọng của các em. Xin chân thành cảm ơn sự thấu hiểu, đồng hành và sẻ chia thực chất của toàn thể bà con khu phố.

Buổi họp bất thường kết thúc vào lúc hơn tám giờ tối.

Không có bất kỳ một tràng pháo tay rộn rã nào vang lên như ở những buổi tổng kết phong trào rợp bóng cờ hoa thường thấy. Không có những cái bắt tay chúc tụng hay những lời ca ngợi hoa mỹ. Mọi người lục tục đứng dậy ra về trong trật tự. Một vài người buôn bán đã đóng tiền nán lại trước tấm bảng thông tin, dùng những ngón tay thô ráp sờ nắn lên từng dòng số liệu thu chi, đọc kỹ từng mã số xe bị loại bỏ, gật đầu lẩm bẩm vài câu rồi lẳng lặng bước ra cửa.

Chị bán cá sống ở Xóm Cồn, người có đứa con gái học lớp bảy ngày nào cũng phải đi bộ lội bùn đến trường, nán lại gần bàn chủ tọa. Chị đứng nhìn đoạn phuộc xe nứt gãy của chiếc X04 một hồi lâu, đưa ngón tay gầy guộc chạm khẽ vào vết nứt kim loại, rồi ngẩng lên nói nhỏ với cô Hạnh:

— Kỹ lưỡng vậy là mừng dữ lắm rồi cô giáo ơi. Chậm lại một tháng mà tụi nhỏ đi đứng bình an tới nơi về tới chốn, còn hơn là làm vội làm vàng cho bóng bẩy rồi con người ta mang họa giữa đường.

Bảo cùng Vy ở lại thu dọn hội trường. Cả hai dùng kìm vặn tháo các ốc vít tăng-đơ phía sau khung sắt, cẩn thận gỡ tấm bạt hiflex xuống khỏi khung đỡ. Họ trải tấm bạt ra mặt sàn gỗ, dùng giẻ mềm lau sạch những vệt bụi mờ rồi cùng nhau cuộn tròn lớp bạt lại thành một ống tròn dài, thẳng tắp và gọn gàng.

— Trình bày tốt lắm đó, anh thợ phụ học việc. — Vy vừa giữ mép bạt vừa mỉm cười trêu nhẹ, nhưng ánh mắt cô bạn ánh lên nét nể phục chân thành. — Đứng trước mặt cả chợ cá, cả các chú các bác dữ dằn như vậy mà nói năng đâu ra đấy, rành rọt từng thông số, không vấp một chữ nào luôn.

— Nhờ tấm bảng của cậu làm số liệu trực quan và rõ ràng quá đó chứ. — Bảo đưa tay gãi đầu, nụ cười ngượng ngùng quen thuộc lại xuất hiện trên gương mặt sạm đen vì nắng gió của cậu. — Nhìn vào ba cột số liệu rành rọt của cậu in ra, tự nhiên tớ thấy mình không còn đường nào để nói dối hay trốn tránh nữa. Cứ nhìn thẳng vào sắt thép mà nói thật thôi.

Bên ngoài hiên nhà sinh hoạt khu phố, cô Mai đang đứng đợi dưới bóng tối của tán cây bàng già. Dưới ánh đèn đường vàng vọt hắt qua kẽ lá, dáng người bà đậm chắc, đứng bất động như một cột mốc. Cổ tay phải quấn băng thun của bà khẽ cử động nhẹ nhàng khi thấy Bảo ôm cuộn bạt bước ra. Giọng bà cất lên khô khốc, cụt lủn quen thuộc, nhưng cái vẻ gay gắt, căng thẳng đè nén suốt mấy ngày qua đã hoàn toàn biến mất:

— Về tiệm thôi. Tối nay ngủ sớm lấy sức, mai bắt đầu rã phụ tùng sáu cái xác xe kia ra ngâm dầu hôi. Còn nhiều việc phải làm lắm.

— Dạ, cô! — Bảo đáp gọn lỏn, bước nhanh chân theo sau bóng lưng người thợ cả.

Không có tiếng vỗ tay tán thưởng nào vang lên khi buổi họp tan, chỉ có tiếng thở phào nhẹ nhõm vì không còn điều gì phải giấu giếm.