Công lao có lịch sử chỉnh sửa

Ở môi trường công sở, việc viết báo cáo thành tích đôi khi chẳng khác nào khâu làm hậu kỳ cho một bộ phim điện ảnh: ai đứng tên đạo diễn kiêm diễn viên chính thì lãnh trọn hào quang dưới ánh đèn thảm đỏ, còn đội ngũ làm kỹ xảo, chỉnh màu hay dựng âm thanh thâu đêm suốt sáng thường chỉ được xếp vào những dòng chữ chạy vụt qua ở phần danh đề cuối phim.

Và dĩ nhiên, người ta thường đứng dậy, phủi quần rồi rời khỏi rạp ngay khi những dòng chữ li ti ấy vừa kịp hiện lên trên nền đen.

Tôi nhìn chằm chằm vào màn hình máy tính đang hiển thị giao diện hộp thư nội bộ. Con trỏ chuột dừng bất động trên nút cuộn trang, nhưng ngón tay trỏ đặt trên lớp nhựa nhám bỗng dưng run nhẹ. Một luồng nhiệt khô khốc và buốt nhói xông thẳng từ lồng ngực lên đến đỉnh đầu, làm hai bên thái dương tôi đập thình thịch. Bản báo cáo tổng kết buổi pitching chiều nay vừa được gửi đi cách đây mười phút, người gửi là Phạm Quốc Khải – nhân viên kinh doanh át chủ bài của khối Bán lẻ. Trong danh sách người nhận (CC), ngoài Giám đốc điều hành, Giám đốc khối, còn có đầy đủ địa chỉ thư điện tử của Ban Kiểm soát và các thành viên đại diện Hội đồng quản trị.

Tiêu đề email được Khải gọt giũa trang trọng, bóng bẩy như một bản tuyên ngôn thắng trận: *“Báo cáo kết quả bảo vệ đề án chuỗi bán lẻ quốc gia: Thắng lợi chiến lược mở màn quý III.”*

Tôi chậm rãi kéo thanh trượt xuống bên dưới, lướt qua những đoạn văn hoa mỹ mô tả lại không khí căng thẳng của buổi họp, những lời khen ngợi có cánh mà phái đoàn đàm phán bên phía đối tác dành cho giải pháp của công ty. Nhưng phần tinh hoa nhất, phần được biên soạn với sự tính toán thấu đáo và lọc lõi nhất, lại nằm ở bảng phân bổ nhân sự và trách nhiệm thực hiện đề án ở trang thứ tư.

Tại đó, Khải đĩnh đạc tự phong cho mình danh xưng: *“Chủ trì chiến lược và kiến trúc giải pháp thương mại”*.

Còn những kẻ đã cùng anh ta trải qua cơn thập tử nhất sinh suốt ba tiếng đồng hồ nghẹt thở chiều nay thì sao? Ba cái tên Nguyễn Minh Hoàng, Trần Gia Linh và Lê Thảo Vy được gom gọn gàng, ngay ngắn dưới một gạch đầu dòng khiêm nhường đặt ở tận đáy trang tài liệu: *“Nhóm hỗ trợ hậu cần, in ấn và tài liệu hiện trường.”*

Hỗ trợ hậu cần!

Tôi nhìn vào bốn chữ đó, suýt chút nữa thì bật cười thành tiếng ngay giữa không gian tĩnh lặng của văn phòng lúc cuối ngày.

Cái người vừa đứng suốt bốn mươi lăm phút trước tấm bảng trắng rộng ba mét, tay cầm cây bút lông quẹt vội đến mức mực đen dính loang lổ khắp kẽ ngón tay để vẽ lại từ đầu toàn bộ sơ đồ ba tầng trải nghiệm cho đối tác trong lúc đường truyền mạng nội bộ sập toàn tập, hóa ra chỉ là một gã hậu cần. Người đã thức trắng ba đêm liền để thử nghiệm từng thớ giấy mỹ thuật dập gân chìm, kiểm tra từng độ lệch màu giữa bản in mẫu và sản phẩm bao bì thực tế như Linh, được xếp vào diện người lo in ấn. Còn Vy, người đã xử lý hàng vạn dòng dữ liệu thô, lọc ra từng xu hướng hành vi tiêu dùng của nhóm khách hàng đô thị để biến thành những biểu đồ trực quan thuyết phục nhất, chắc trong mắt người ta chỉ thuộc diện bưng nước rót trà, phát tài liệu cho đại biểu.

Chưa đầy mười giây sau khi email được gửi đi, sự im lặng của sàn làm việc bị xé toạc.

Cách tôi hai dãy bàn, Vy đập mạnh hai lòng bàn tay xuống mặt bàn gỗ ép rồi đứng phắt dậy. Tiếng chân ghế sắt cọ sát trên mặt sàn bê tông mài vang lên một tiếng *két* chói tai. Chiếc tai nghe chống ồn đang đeo trên cổ bị cô nàng giật phăng ra, quẳng không thương tiếc lên tập tài liệu dày cộp phát ra tiếng cộp chát chúa. Hai mắt Vy đỏ hoe, không phải vì muốn khóc, mà vì cơn thịnh nộ đang bốc lên ngùn ngụt.

“Hoàng! Anh mở hòm thư ra đọc chưa?”

Giọng Vy rít qua kẽ răng. Cô nàng cố gắng nén âm lượng để không biến thành một vụ cãi lộn ầm ĩ trước mặt cả chục con người đang lục tục dọn đồ ra về, nhưng từng con chữ thốt ra vẫn sắc như một lưỡi dao gọt táo.

“Hậu cần? Em làm hậu cần từ bao giờ thế hả anh? Thằng cha Khải này bị ảo tưởng sức mạnh hay đầu óc có vấn đề? Lúc chiều ai run như cầy sấy đứng bám chặt lấy tay vịn cửa kính phòng họp, ai cứu cái hợp đồng hai tỷ mốt đó về cho công ty hả?”

Tôi không trả lời ngay. Ánh mắt tôi chuyển hướng về phía góc phòng thiết kế bên tay trái.

Ở đó, Linh không hề đứng dậy, cũng không thốt ra một lời nào. Cô gái hai mươi sáu tuổi ngồi thẳng lưng trước màn hình đồ họa chuyên dụng 32-inch. Tiếng lách cách gõ phím và tiếng rê chuột wacom quen thuộc vốn vang lên đều đặn suốt từ sáng đến giờ bỗng dưng dừng bặt. Linh xoay nhẹ thân cây bút chì kim kỹ thuật trong kẽ tay. Lực bấm ngón tay của cô mạnh dần lên trong vô thức, cho đến khi đầu ngòi than chì 0.5mm gãy đánh *tách* một tiếng khô khốc trên mặt cuốn sổ phác thảo dở dang.

Linh chầm chậm ngẩng đầu lên, nhìn xuyên qua khoảng không gian giữa những vách ngăn văn phòng để tìm kiếm ánh mắt tôi. Đó là một ánh nhìn lạnh tanh như băng mùa đông, nhưng sâu bên dưới sự điềm tĩnh gượng gạo ấy là một nỗi thất vọng sâu sắc đến tột cùng. Đó chính là ánh mắt của người từng ngồi đối diện tôi trong phòng họp Mặt Trăng cách đây hơn một tháng, ngón tay run rẩy mân mê mép cốc giấy nguội ngắt để thổ lộ: *“Em không muốn cả đời làm thợ sửa hình dạo cho người khác ký tên.”*

Cơn giận của Vy là lửa rơm bốc cháy ngùn ngụt, còn sự im lặng của Linh là tàn tro của niềm tin vừa bị giẫm nát.

Nếu là tôi của ba tháng trước, có lẽ tôi sẽ chọn cách thở dài thườn thượt, đẩy ghế đứng lên đi về phía bàn của Vy, rót cho cô ấy một cốc nước ấm rồi buông một câu an ủi huề vốn theo đúng chuẩn mực dĩ hòa vi quý chốn văn phòng: “Thôi kệ đi em, dù sao khách hàng cũng gật đầu rồi, sếp Dũng thừa biết ai làm ai không, nhịn một chút cho êm chuyện nội bộ.”

Nhưng tôi của ngày hôm nay không còn quyền được nhịn nữa.

Bảng điểm thi đua quý của tôi đang đứng chênh vênh ở vị trí thứ ba, cách ngưỡng được xét duyệt khoản thưởng hiệu suất chỉ đúng nửa điểm đánh giá. Ở quê, mẹ tôi đang phải kê chiếc chậu nhôm ở góc chái bếp để hứng nước dột sau mỗi cơn mưa dông đầu mùa, trông ngóng hai mươi triệu tiền gửi về để lợp lại mái tôn xi măng. Và quan trọng hơn tất cả những phép tính cơm áo gạo tiền ấy, lời nhận xét của Linh trong đợt đánh giá nhân sự 360 độ tháng trước vẫn như một chiếc gai nhọn găm thẳng vào lòng tự trọng nghề nghiệp của tôi mỗi sáng bước qua cửa quẹt thẻ: *“Đáng tin khi có sự cố; cần học cách lên tiếng trước khi sự cố xảy ra.”*

Tôi không thể tiếp tục đóng vai một gã cứu hỏa chuyên nghiệp, lặng lẽ xông vào biển lửa dập tắt hiểm họa rồi lủi thủi thu dọn vòi rồng đi ra bằng cửa sau, để mặc cho kẻ khác đứng nhận huân chương trên khán đài danh dự.

“Vy, ngồi xuống,” tôi nói, thanh âm trầm, dày và bình tĩnh đến mức chính tai tôi nghe thấy cũng cảm thấy có chút bất ngờ. “Hạ hỏa đi. Đừng làm ầm ĩ lên lúc này chỉ để thiên hạ xem kịch. Để anh xử lý.”

Nói đoạn, tôi đẩy ghế lùi lại, đứng thẳng người và bước dứt khoát về phía góc kỹ thuật nằm ở cuối sàn văn phòng. Đó là một góc làm việc luôn chìm trong thứ ánh sáng mờ mờ, tách biệt hẳn với vẻ hào nhoáng của khối kinh doanh hay sự trang nhã của khối sáng tạo. Nam đang ngồi lọt thỏm giữa ba chiếc màn hình xoay dọc xoay ngang, những dòng mã lệnh màu xanh lá cây và màu cam chạy cuồn cuộn không ngừng trên nền giao diện đen tuyền. Trên bàn cậu ta ngổn ngang những sợi cáp mạng bấm dở, hai cái ổ cứng tháo rời và nửa chiếc bánh mì kẹp thịt đã nguội ngắt từ đầu giờ chiều.

“Nam,” tôi vỗ nhẹ mu bàn tay lên bờ vai hơi gù của cậu ấy. “Cứu anh một việc.”

Nam không quay đầu lại ngay, ngón tay cậu vẫn gõ côm cốp trên bàn phím cơ không phát ra tiếng động: “Nếu là vụ máy in phòng marketing kẹt giấy nhiệt thì em xin phép từ chối phục vụ ngoài giờ. Còn nếu là việc đòi lại công bằng cho cái bản báo cáo trơ trẽn của anh Khải gửi lúc 17:42 thì em đã mở sẵn log kiểm toán hệ thống từ năm phút trước rồi.”

Tôi tròn mắt, hơi cúi người xuống nhìn sát vào màn hình chính của cậu ta: “Mày đọc được cả email đó à?”

“Em nằm trong danh sách ẩn của nhóm giám sát an toàn thông tin thuộc Ban Giám đốc mà,” Nam thản nhiên đưa tay với lấy mẩu bánh mì khô khốc đưa lên miệng cắn một miếng, đôi mắt cận thị giấu sau cặp kính dày cộp vẫn không hề rời khỏi các dòng lệnh đang trích xuất dữ liệu. “Anh Khải kéo file tổng kết về máy lúc 17:18, mở bản tài liệu thuyết trình chung trên Google Drive lúc 17:35 để cắt gọt thông tin, sau đó xuất ra bản PDF đính kèm email lúc 17:42. Anh muốn bằng chứng ở mức độ nào? Dữ liệu snapshot ZFS của máy chủ lưu trữ nội bộ, nhật ký phiên bản tài liệu chi tiết theo từng giây hay dữ liệu đối chiếu từ máy quét vân tay chấm công?”

“Lấy hết cho anh,” tôi đáp, giọng dứt khoát không một chút do dự. “Trích xuất toàn bộ lịch sử chỉnh sửa slide đề án từ bản phác thảo sơ bộ V1 cho đến bản chốt nộp cuối cùng trước giờ thuyết trình. Ghi rõ danh tính ai là người tạo nội dung kiến trúc ba tầng trải nghiệm, ai đưa các hệ thống nhận diện thương hiệu và bao bì vào, và thời gian thực tế từng người thao tác trên hệ thống.”

Nam nhếch mép cười khẩy, hai bàn tay thoăn thoắt lướt trên bàn phím như một nghệ sĩ dương cầm đang vào đoạn cao trào.

“Chuyện nhỏ. Trong thế giới của máy chủ, không có lời nói dối nào tồn tại được quá một phần nghìn giây đâu anh.”

Chưa đầy mười phút sau, chiếc máy in laser hạng nặng đặt cạnh tủ rack của phòng IT bắt đầu khởi động, phát ra tiếng rè rè khô khốc rồi nhả ra từng tờ giấy còn ấm rực nhiệt độ của trục ép. Nam gom gọn tập tài liệu dày gần mười lăm trang, dùng chiếc dập ghim trợ lực bấm *cách* một tiếng dứt khoát ở góc trên bên trái rồi chìa ra trước mặt tôi.

Đó là một bản báo cáo đối chiếu kỹ thuật hoàn hảo và tàn nhẫn đến từng chi tiết: - 84% khối lượng nội dung và cấu trúc logic của các slide giải pháp do tài khoản `hoang.nm` khởi tạo, biên tập và hiệu chỉnh qua 14 phiên bản lưu trữ. - Toàn bộ 26 tài sản đồ họa vector, bản vẽ kỹ thuật tỷ lệ thực và mockup bao bì sản phẩm do tài khoản `linh.tg` kết xuất từ các phần mềm chuyên dụng và tải lên hệ thống với chữ ký số xác thực. - Toàn bộ dữ liệu số hóa, bảng biểu phân tích hành vi khách hàng và dung lượng thị trường do tài khoản `vy.lt` nhập liệu và đối chiếu chéo. - Trong khi đó, tài khoản `khai.pq` chỉ tham gia đóng góp nội dung ở đúng ba trang trình chiếu: trang slide bìa hiển thị logo công ty, trang slide báo giá thương mại sơ bộ do phòng kế toán cung cấp sẵn khung, và trang slide giới thiệu nhân sự điều hành đề án — nơi anh ta tự gõ tên mình với cỡ chữ to gấp rưỡi tên những người khác. - Đính kèm ở trang cuối là biểu đồ đối chiếu thời gian làm việc thực tế được trích xuất từ hệ thống kiểm soát cửa từ: trong suốt hai tuần chạy nước rút cho dự án, Khải đều đặn quẹt thẻ ra về lúc 18:02, trong khi Linh và tôi ghi nhận tổng cộng 38 giờ làm thêm ban đêm tại văn phòng.

Tôi cầm tập tài liệu trên tay. Độ ấm của lớp mực in bốc lên ngai ngái nơi sống mũi. Tôi hít một hơi thật sâu để lồng ngực căng tràn không khí mát lạnh của máy điều hòa, cố gắng giữ cho tâm trí mình không bị cuốn vào cơn phẫn nộ bản năng.

Giải quyết mâu thuẫn công sở bằng cách nhảy bổ vào nhóm chat chung để chửi bới, chụp màn hình bóc phốt nhau hay đứng giữa sàn làm việc gào thét chỉ là hạ sách của những kẻ nghiệp dư. Làm như vậy không chỉ biến bản thân thành một kẻ hiếu thắng, mất kiểm soát cảm xúc trong mắt tập thể, mà còn vô tình đẩy đối phương vào thế phòng thủ tuyệt đối, biến một cuộc tranh luận về tính chính danh thành một cuộc chiến thể diện cá nhân không có lối thoát.

Tôi cần một ranh giới rõ ràng. Một sự phân định chuyên nghiệp, lạnh lùng và chuẩn xác.

Tôi quay trở lại máy tính của mình, mở ứng dụng lịch làm việc nội bộ, tạo một cuộc họp khẩn cấp kéo dài mười lăm phút và gửi lời mời đến hộp thư của Khải.

Tiêu đề cuộc họp: *“Đối chiếu phân bổ trách nhiệm đề án chuỗi bán lẻ.”* Địa điểm: *Phòng họp Mặt Trăng.*

Năm phút sau, tiếng bước chân quen thuộc vang lên ngoài hành lang trải thảm. Cánh cửa kính cách âm của phòng họp Mặt Trăng khẽ đẩy ra. Khải bước vào, trên người vẫn là bộ âu phục màu xám tro đắt tiền, chiếc cà vạt lụa được nới lỏng nửa chừng ở cổ áo. Trên môi anh ta vẫn treo nụ cười ngạo nghễ, sáng láng quen thuộc của một sát thủ chốt đơn vừa mang về chiến thắng giòn giã cho công ty.

Khải kéo chiếc ghế da đối diện tôi, thong thả ngồi xuống, bắt tréo chân chữ ngũ rồi ngả người ra sau tựa lưng, hai tay đan vào nhau đặt lên đùi:

“Sao thế Hoàng? Chưa chịu về à? Đang tính rủ anh đi làm vài ly ăn mừng vụ đối tác chuỗi bán lẻ chiều nay đúng không? Nói thật là chiều nay chú em ứng biến trên bảng trắng cũng ra gì đấy, trông phong thái nghệ sĩ phết. Anh vừa tranh thủ khen với sếp Dũng là đội marketing đợt này hỗ trợ nhiệt tình, bám sát trận địa rất tốt.”

Tôi không cười, cũng không để lộ bất kỳ sự mỉa mai nào trên nét mặt. Tôi ngồi thẳng lưng, từ tốn đặt tập tài liệu dày cộp mà Nam vừa in ra lên mặt bàn gỗ sồi ép, dùng ngón tay đẩy nhẹ nó trượt qua khoảng cách một mét ngăn cách giữa hai người, dừng lại ngay trước ngực Khải.

“Anh Khải xem qua tập tài liệu này trước đi đã.”

Khải hơi nhướng một bên lông mày, vẻ mặt thoáng chút ngạc nhiên xen lẫn nét khinh khỉnh thường thấy của một người làm kinh doanh khi nhìn vào mớ giấy tờ của dân kỹ thuật. Anh ta cầm tập giấy lên bằng một tay, lật giở trang đầu tiên một cách hời hợt.

Nhưng chỉ sau ba giây lướt mắt qua những dòng chữ in đậm, nụ cười trên môi Khải bắt đầu đông cứng lại.

Từng biểu đồ hình tròn phân bổ tỷ lệ phần trăm đóng góp nội dung, từng bảng nhật ký hệ thống ghi nhận thời gian chỉnh sửa chính xác đến từng mili-giây, từng mã định danh người dùng được trích xuất trực tiếp từ máy chủ ZFS hiện lên rành rành, mạch lạc và sắc bén như những lời kết tội không thể chối cãi. Nụ cười xã giao biến mất hoàn toàn, nhường chỗ cho một nét căng thẳng lộ rõ trên từng nếp nhăn nơi khóe mắt.

“Cái này… rốt cuộc là cái trò gì đây chú em?” Khải gượng gạo hỏi, giọng anh ta chùng xuống nửa tông, sự sắc sảo thường ngày bỗng chốc trở nên rời rạc.

“Đây là nhật ký kiểm toán hệ thống về toàn bộ quá trình xây dựng đề án, kèm theo bảng đối chiếu đóng góp thực tế của từng nhân sự,” tôi nhìn thẳng vào mắt anh ta, giọng nói đều đều, rõ ràng và không hề chứa đựng bất kỳ sự hằn học nào. “Anh Khải, em hoàn toàn tôn trọng khả năng ứng biến của anh lúc chiều. Nếu anh không đứng ra làm chủ tình hình, dùng sự khéo léo của mình để giữ chân anh Thịnh và phái đoàn bên họ trong năm phút đầu tiên khi toàn bộ hệ thống mạng nội bộ bị tê liệt, em đã không có đủ thời gian và sự chú ý để bước lên tấm bảng trắng đó. Anh hoàn toàn xứng đáng với vai trò dẫn dắt thương mại và điều phối đàm phán của dự án này.”

Khải vô thức nuốt nước bọt một cái. Những ngón tay đang cầm tập giấy siết chặt lại đến mức mép giấy A4 hơi nhăn nhúm.

“Nhưng,” tôi tiếp tục, từng từ thốt ra đều được nhấn nhá dứt khoát, “anh tuyệt đối không có quyền gọi công sức thức trắng bao nhiêu đêm ròng của Linh, của Vy và của em là ‘hỗ trợ hậu cần, in ấn và tài liệu hiện trường’. Chiến lược ba tầng trải nghiệm không phải do anh nghĩ ra. Hệ thống bao bì tối giản cứu nguy cho toàn bộ bài thuyết trình chiều nay không phải là thứ anh tạo ra. Việc anh ghi nhận thành tích theo cách này trong báo cáo chính thức gửi Hội đồng quản trị không đơn thuần là sự bất cẩn, mà là hành vi tước đoạt toàn bộ giá trị chuyên môn của cả ba người chúng em trước mặt Ban Giám đốc.”

Căn phòng họp Mặt Trăng bỗng chốc rơi vào một khoảng im lặng ngột ngạt đến khó thở. Chỉ còn lại tiếng quạt gió của hệ thống điều hòa trung tâm phả ra từng luồng sè sè đơn điệu trên trần thạch cao.

Sắc mặt Khải chuyển biến liên tục, từ đỏ ửng vì tự ái sang tái mét vì sự thật trần trụi đang phơi bày trên giấy trắng mực đen. Là một nhân viên kinh doanh dạn dày kinh nghiệm, Khải hiểu quá rõ giá trị pháp lý và tính xác thực của những con số do bộ phận IT cung cấp. Nếu tập tài liệu đối chiếu kỹ thuật này không dừng lại ở chiếc bàn gỗ này, mà được chuyển thẳng lên bàn làm việc của chị Hạnh bên Ban Kiểm soát hay phòng làm việc của sếp Dũng, tội danh cố tình gian lận tỷ lệ đóng góp dự án để trục lợi điểm thi đua và hoa hồng sẽ lập tức xóa sạch toàn bộ uy tín mà anh ta dày công gầy dựng suốt hai năm qua. Thậm chí, nó thừa sức kích hoạt một quy trình xử lý kỷ luật lao động chính thức.

“Hoàng… chú em tính mang cái đống số liệu vớ vẩn này lên sếp Dũng để tố cáo anh đấy à?” Khải hạ giọng thật thấp, trong đáy mắt thoáng qua một tia dao động bất an không thể che giấu.

“Nếu em có ý định tố cáo anh, thì tập tài liệu này đã nằm gọn trong hòm thư của toàn thể Ban Giám đốc từ mười lăm phút trước rồi, chứ không phải được in ra đàng hoàng và đặt riêng trên chiếc bàn này để nói chuyện với anh,” tôi đáp, giữ cho âm sắc của mình sự chừng mực tuyệt đối nhằm chừa lại cho người đàn ông đối diện một lối thoát danh dự. “Em chủ động hẹn gặp riêng anh vì em muốn giải quyết vấn đề này trên tinh thần đồng nghiệp chuyên nghiệp. Em cần một email đính chính công khai, gửi vào đúng luồng email báo cáo đó trước 18:00 chiều nay. Trả lại đúng chức danh chuyên môn cho từng người: Linh là Giám đốc Nghệ thuật phụ trách toàn bộ giải pháp thị giác và bao bì, Vy là Chuyên viên Phân tích Dữ liệu thị trường, và em là Quản lý Chiến lược Trải nghiệm khách hàng. Còn anh là Đầu mối Đàm phán và Phát triển Thương mại. Sòng phẳng, minh bạch và đúng với bản chất những gì đã diễn ra.”

Khải cúi gầm mặt xuống, hai mắt dán chặt vào những biểu đồ thống kê lạnh lùng trên trang giấy.

Bờ vai vuông vức của anh ta khẽ chùng xuống. Vẻ hào nhoáng, tự tin và ngạo nghễ của một sát thủ doanh số bỗng chốc tan biến như bọt xà phòng dưới ánh mặt trời. Tôi đã chuẩn bị sẵn tâm lý cho tình huống anh ta sẽ nổi giận, sẽ đập bàn phản pháo hoặc dùng tài ăn nói giảo hoạt của dân kinh doanh để biện bạch, thậm chí là dùng thâm niên để đe nẹt tôi.

Thế nhưng, điều kỳ lạ là Khải không hề làm thế.

Anh ta thở hắt ra một hơi dài, nặng nề và cay đắng như thể vừa trút bỏ một gánh nặng vô hình nào đó đang đè nặng lên lồng ngực. Khải chậm rãi thọc tay vào túi quần tây, rút chiếc điện thoại cá nhân ra, bấm mở khóa màn hình rồi dùng hai đầu ngón tay đẩy nhẹ chiếc điện thoại trượt trên mặt bàn về phía tôi.

“Chú em tưởng… anh tự nghĩ ra được cái trò bẩn thỉu này để cướp công của mấy đứa chắc?”

Giọng Khải khản đặc lại, nghe như tiếng kim loại cọ xát trên đá sỏi.

Tôi hơi nhíu mày, đưa mắt nhìn xuống màn hình điện thoại đang sáng đèn. Đó là giao diện ứng dụng tin nhắn Zalo, hiển thị một đoạn hội thoại ngắn được gửi đi lúc 17:15 chiều nay, người gửi có tên lưu trong danh bạ là “Sếp Dũng CEO”:

*“Khải này, cái báo cáo kết quả pitching gửi cho bên quỹ đầu tư với mấy anh bên Hội đồng quản trị thì nhớ cắt bớt tên các phòng ban phối hợp đi nhé. Đưa quá nhiều tên bộ phận vào một cái slide tổng kết nhìn nó vụn vặt và rối mắt lắm. Bên quỹ họ chỉ quan tâm đến một cá nhân duy nhất có năng lực bao quát và chịu trách nhiệm toàn diện thôi. Cứ để tên cậu đại diện chủ trì toàn bộ chiến lược và kiến trúc giải pháp cho nó gọn gàng, tạo cảm giác tin cậy về năng lực lãnh đạo dự án. Mấy đứa bên marketing với thiết kế thì ghi nhóm hỗ trợ hậu cần là được rồi, cuối năm anh cân đối bù điểm thưởng nội bộ sau, không thiệt đi đâu mà sợ.”*

Tôi ngồi chết lặng giữa căn phòng họp.

Từng con chữ, từng câu từ ngắn gọn, rành mạch và thực dụng đến tàn nhẫn của sếp Dũng đập thẳng vào mắt tôi như một gáo nước đá dội từ trên đỉnh đầu xuống. Cổ họng tôi bỗng chốc đắng ngắt, cảm giác nghẹn ứ lại ở cuống họng.

Hóa ra, cái logic tàn nhẫn biến công sức của người khác thành bệ phóng cho một cá nhân không phải xuất phát từ lòng tham đơn thuần của một gã nhân viên kinh doanh muốn vơ vét thành tích. Nó bắt nguồn từ chính thượng tầng. Ở một công ty công nghệ luôn mở miệng rao giảng về “văn hóa phẳng”, về “tinh thần cộng tác không khoảng cách” và “tôn trọng sự đóng góp của từng cá nhân” trong mọi buổi họp toàn thể, thì trong mắt của người đứng đầu, mồ hôi, chất xám và những đêm trắng thức đến ho ra máu của những người làm chuyên môn thực tế chỉ là những cái tên “vụn vặt và rối mắt”, cần phải được gọt giũa, cắt tỉa không thương tiếc để làm đẹp đội hình trước các nhà đầu tư tài chính.

Một câu chuyện thành công với một hình tượng người hùng duy nhất, gánh vác cả giang sơn luôn là món hàng dễ bán hơn rất nhiều so với sự thật trần trụi về một tập thể cặm cụi, lấm lem bụi bặm phía sau hậu trường.

Bài toán về sự công nhận ở cái chốn công sở này hóa ra phức tạp, trớ trêu và tàn khốc hơn tôi tưởng tượng rất nhiều. Nó không đơn thuần là cuộc va chạm giữa sự tử tế và thói ích kỷ cá nhân, mà là một guồng quay nghiền nát lòng tự trọng dưới danh nghĩa của hai chữ “tinh gọn”.

Khải ngẩng đầu lên nhìn tôi. Nụ cười nở trên môi anh ta lúc này chỉ còn lại sự chua chát, bất lực:

“Anh cần điểm số KPI tuyệt đối ở quý này để giữ bằng được cái chỉ tiêu định mức doanh số, sếp bảo anh làm thế nào thì anh phải làm theo thế ấy thôi. Chú em nghĩ làm sale như anh sung sướng lắm hả Hoàng? Đứng mũi chịu sào trước miệng súng, mang được tiền về cho công ty thì chúng nó tung hô như ông hoàng, nhưng chỉ cần hụt một hợp đồng thôi là bị nhìn như một đống rác rưởi vô dụng. Nhưng mà… chuyện chiều nay, anh biết là chú với cái Linh đã cứu anh một bàn thua trông thấy. Không có hai đứa, chiều nay anh đã bị bên đối tác đuổi thẳng cổ ra khỏi cửa rồi. Anh sai khi đã hèn nhát không dám đứng ra bảo vệ công sức của mấy đứa trước mặt sếp.”

Tôi nhìn người đàn ông ngồi đối diện thật lâu. Cơn giận dữ ban đầu từng bùng cháy trong lồng ngực tôi bỗng chốc tan biến đi đâu mất, chỉ còn lại một cảm giác thấm thía, trĩu nặng đến nao lòng về cái giá quá đắt của sự sinh tồn chốn văn phòng. Chúng tôi, dù là dân kỹ thuật, sáng tạo hay dân kinh doanh lăn lộn ngoài thương trường, rốt cuộc cũng chỉ là những quân cờ trong một ván cờ lớn hơn rất nhiều.

“Dù sếp Dũng có chỉ đạo thế nào, thì công sức của người khác vẫn mãi mãi là công sức của người khác, anh Khải ạ,” tôi lên tiếng, giọng nói đã dịu đi nhiều nhưng sự kiên định thì không hề suy giảm. “Nếu chiều nay chúng ta chấp nhận thỏa hiệp, chấp nhận biến Linh thành một con thợ vẽ hậu cần tầm thường trên giấy tờ, thì ngày mai cô ấy sẽ nộp đơn xin nghỉ việc để sang đầu quân cho bên Nexa. Và lần sau, khi hệ thống mạng lại sập ngay giữa một buổi pitching sinh tử, sẽ chẳng còn ai đứng lên cầm bút vẽ bảng trắng để cứu lấy hợp đồng của anh nữa đâu.”

Khải ngồi bất động một hồi lâu. Anh ta nhìn chằm chằm vào khoảng không vô định trên mặt bàn, rồi khẽ gật đầu dứt khoát.

Khải với tay lấy chiếc bút bi nằm cạnh cuốn sổ, kéo bản in đối chiếu kỹ thuật lại gần mình:

“Được rồi. Sửa lại đi. Chú muốn danh xưng thế nào, phân bổ trách nhiệm ra sao, đọc cho anh, anh gõ lại y nguyên như thế để gửi lại toàn bộ cho sếp Dũng và Hội đồng quản trị ngay bây giờ. Nếu sếp có gọi vào phòng hỏi tội, anh sẽ tự nhận trách nhiệm, nói là phía đối tác yêu cầu phải ghi nhận đích danh toàn bộ đội ngũ kiến trúc giải pháp và sáng tạo thì họ mới chịu tiến hành ký kết hợp đồng ghi nhớ.”

Trong mười lăm phút tiếp theo, hai chúng tôi ngồi lại cùng nhau bên chiếc bàn gỗ nhỏ của phòng họp Mặt Trăng.

Không còn bất kỳ sự đối đầu gay gắt nào, cũng không còn những nụ cười thảo mai, xã giao thường thấy. Tôi đọc từng chức danh chuyên môn chuẩn xác, rà soát từng đầu việc cụ thể đã được triển khai trong suốt hai tuần qua, còn Khải thì cặm cụi mở lại máy tính xách tay cá nhân, gõ lại từng dòng văn bản với thái độ nghiêm túc, cẩn trọng chưa từng thấy.

17:52, bản báo cáo hiệu chỉnh được hoàn tất.

Ở mục phụ trách đề án tại trang thứ tư, bốn cái tên được xếp ngang hàng nhau trên một bảng phân nhiệm rõ ràng, minh bạch: Phạm Quốc Khải (Chủ trì Thương mại & Đàm phán), Nguyễn Minh Hoàng (Quản lý Chiến lược Trải nghiệm), Trần Gia Linh (Giám đốc Nghệ thuật & Nhận diện), Lê Thảo Vy (Chuyên viên Phân tích Dữ liệu Khách hàng).

Tôi và Khải cùng ký nháy bằng bút mực vào góc dưới của bản in lưu trữ nội bộ. Sau đó, Khải ngẩng đầu nhìn tôi một cái, hít một hơi sâu rồi dứt khoát nhấn vào nút “Reply All”, gửi toàn bộ văn bản đính chính vào luồng email của Ban Giám đốc và các cổ đông lớn.

Khi đẩy cánh cửa kính bước ra khỏi phòng họp Mặt Trăng, tôi cảm thấy hai bờ vai mình như vừa được trút bỏ một tảng đá vô hình nặng trịch. Không khí ngoài hành lang dường như cũng dễ thở hơn rất nhiều.

Tôi rảo bước quay trở lại khu vực làm việc của nhóm mình. Khi tôi vừa bước đến đầu dãy bàn, tiếng chuông thông báo có thư mới đồng loạt vang lên từ máy tính của Linh và Vy.

Vy nhìn vào màn hình, mắt cô nàng mở to kinh ngạc, bàn tay đang cầm túi xách khẽ khựng lại giữa chừng. Còn ở góc phòng thiết kế, Linh chầm chậm ngẩng đầu lên qua vách ngăn lửng bọc nỉ xám. Ánh mắt cô nhìn tôi lúc này không còn sự lạnh lùng xa cách hay nỗi tuyệt vọng câm lặng nữa. Trong đôi mắt sâu thẳm ấy là một sự nhẹ nhõm vô bờ bến, và hơn cả thế, là một niềm tin cậy tuyệt đối đã được hàn gắn trở lại. Tôi khẽ mỉm cười, gật đầu nhẹ với cô một cái thay cho mọi lời giải thích.

Đồng hồ treo tường của văn phòng điểm đúng 17:55.

Tôi bắt đầu thu dọn máy tính xách tay, cất cuốn sổ ghi chép vào balo rồi cầm chùm chìa khóa xe trên tay. Hôm nay, lần đầu tiên sau hai tuần ròng rã tăng ca mù mịt, tôi quyết định sẽ tan làm đúng giờ quy định.

Tôi bước dọc theo hành lang vắng lặng để tiến về phía sảnh thang máy trung tâm. Khi đi ngang qua khu vực cửa thoát hiểm dẫn ra cầu thang bộ, một hình bóng quen thuộc bỗng nhiên lọt vào tầm mắt tôi qua khe hở hẹp của cánh cửa chống cháy đang mở hé.

Đó là khoảng chiếu nghỉ cầu thang bộ tranh tối tranh sáng, nơi ánh đèn tuýp vàng vọt phát ra những tiếng rè rè yếu ớt.

Khải đang đứng ở đó, quay lưng lại với cánh cửa, trán anh ta tựa hẳn vào bức tường bê tông thô ráp và lạnh ngắt. Đôi vai rộng vốn luôn thẳng thớm đầy kiêu hãnh của một nhân viên kinh doanh hàng đầu bỗng nhiên chùng hẳn xuống, run rẩy lên từng chập theo từng nhịp thở ngắt quãng và nặng nhọc.

Hai bàn tay anh ta đang siết chặt lấy một xấp giấy tờ màu trắng có viền đỏ đã bị vò nhàu nhĩ từ lúc nào. Dưới thứ ánh sáng mờ căm của góc cầu thang thoát hiểm, tôi nhìn thấy rất rõ những dòng chữ in đậm quen thuộc: *“Phiếu báo tạm ứng viện phí – Khoa Can thiệp Tim mạch – Bệnh viện Chợ Rẫy”*, kèm theo đó là những con số nợ viện phí màu đỏ lòm in hằn trên mặt giấy, lớn đến mức đủ sức đè bẹp sự kiêu hãnh của bất kỳ một người đàn ông trưởng thành nào.