Một Cơn Mưa Nam Định

Tiếng sấm rền vang ngang bầu trời chiều Nam Định, rồi chỉ trong tích tắc, cơn mưa rào xối xả trút nước trắng xóa xuống khoảng sân trường rợp bóng phượng vĩ.

Mây đen từ phía sông Đào cuồn cuộn kéo về như một tấm màn khổng lồ tẩm đẫm hơi nước, nặng trĩu và sẫm đặc như mực tàu, từng mảng từng dải tràn qua những mái ngói rêu phong của khu phố cổ rồi nhanh chóng nuốt chửng dải nắng hanh hao cuối ngày của buổi xế thu. Gió bỗng chốc nổi lên lồng lộng, giật từng hồi qua những tàng cây xà cừ cổ thụ sừng sững dọc cổng trường, quất rạp những nhành phượng già rủ bóng xuống khoảng sân gạch đỏ. Tiếng chuông báo hết tiết học cuối cùng vừa dứt, ngân lên một hồi dài chìm nghỉm giữa tiếng gió rít qua khe cửa gỗ, cũng là lúc những hạt mưa đầu tiên to bằng hạt ngô nện thẳng xuống mặt sân xi măng khô khốc. Mặt đất bốc lên một làn khói bụi mỏng manh cùng tiếng lẹt đẹt gấp gáp, mang theo mùi nồng nồng ngai ngái quen thuộc của đất cát cằn cỗi sau bao ngày nắng gắt bất ngờ gặp nước. Chỉ chừng nửa phút sau, không gian đã bị bao phủ hoàn toàn bởi một màn nước dày đặc, mịt mù trắng xóa như thể ai đó vừa trút cả một dòng sông từ trên không trung xuống trần gian.

Học sinh các lớp ùa ra khỏi dãy phòng học tầng ba như vỡ tổ. Tiếng cười đùa rộn rã xen lẫn tiếng la hét í ới của những cô cậu học trò vừa thoát khỏi những trang vở học kỳ, tiếng đế dép xốp quẹt vội vã trên nền gạch hoa trơn trượt, rồi tiếng lách cách kim loại của những chiếc chân chống xe đạp đồng loạt bật lên dưới nhà xe lợp tôn xám. Ai nấy đều cuống cuồng giũ những chiếc áo mưa nilon mỏng dính màu xanh đỏ, vội vã trùm lên đầu, người kéo khóa áo khoác gió, người túm chặt vạt áo đồng phục để kịp lao ra khỏi cổng trường trước khi những con đường nội thị ngập sâu trong làn nước đục phù sa.

Miên không kịp chạy theo dòng người hối hả ấy. Cuối buổi học, cô phải nán lại mang trả tập tài liệu tham khảo về thể loại phóng sự văn học cho cô phụ trách thư viện trên tầng hai dãy nhà cũ. Đó là tập sách đã ố vàng, những trang giấy gáy sờn dán băng dính chằng chịt mà cô phải năn nỉ mãi thủ thư mới cho mượn đọc tại chỗ suốt hai tuần qua. Khi bước chân xuống những bậc cầu thang cuối cùng dẫn ra khoảnh sân sau của dãy nhà hiệu bộ mang phong cách kiến trúc Pháp cổ, trận mưa đã kịp biến thành một bức tường nước sừng sững, đục ngầu và xối xả, chắn đứng mọi lối đi thông sang nhà xe.

Chiếc cặp vải dù màu xanh rêu đã bạc màu ở các góc viền được Miên ôm chặt trước ngực, chỉ vừa đủ che chắn cho tập vở nháp cùng mấy trang bản thảo viết dở. Còn chiếc xe đạp Phượng Hoàng cà tàng của cô—món tài sản quý giá được bố xin lại từ kho thanh lý của xí nghiệp rồi tỉ mẩn gò hàn, thay từng nan hoa—vẫn nằm trơ trọi ngoài nhà xe phía xa, cách một khoảng sân giờ đã ngập lênh láng nước, bong bóng mưa nổi bọt phập phồng như sôi trên mặt xi măng lồi lõm.

Đang loay hoay lùi lại né tránh những giọt nước mưa tạt ngang theo ngọn gió thốc, Miên khẽ rùng mình vì một luồng hơi lạnh tạt thẳng vào gò má. Cô giật mình nhận ra ở góc tối của hành lang, cách mình chỉ chừng vài bước chân, có một bóng người đã đứng đó tự bao giờ.

Đông Quân đứng dựa lưng vào chiếc cột bê tông quét vôi vàng đã bong tróc từng mảng lớn, để lộ ra những đường viền gạch nung đỏ sậm bên trong. Cậu đứng im lìm như một pho tượng tạc giữa màn mưa, hai tay đút sâu vào túi chiếc áo khoác đồng phục rộng thùng thình kéo cao khóa cổ, chiếc ba lô đen tuyền khoác hờ một bên vai buông thõng. Cậu lặng lẽ nhìn ra màn mưa trắng xóa trước mặt, sườn mặt nghiêng lộ rõ những đường nét góc cạnh, sống mũi cao, thẳng tắp và ánh mắt thảng thốt, xa xăm quen thuộc—ánh mắt mà Miên đã không ít lần bắt gặp trong những buổi chiều cậu ngồi bất động bên khung cửa sổ lớp 12 Văn, đăm đăm nhìn về hướng Quốc lộ 10 nơi những chuyến xe khách chạy tuyến Nam Định - Hà Nội nối đuôi nhau gầm rú lao đi trong bụi mờ.

Sự hiện diện đột ngột của Quân khiến Miên bất giác lúng túng. Cô rụt chân lại, nép sát bờ vai gầy vào mảng tường gạch rêu phong của hành lang thư viện, ngón tay luống cuống mân mê mép quai cặp vải dù đã sờn chỉ. Suốt mấy tuần làm việc chung trong ban biên tập tờ báo tường chào mừng ngày Nhà giáo Việt Nam, dù đã từng cùng ngồi lại ở quán chè sen đầu ngõ sau giờ tan học, cùng chụm đầu bàn bạc về khung ma-két, chia từng chuyên mục và chọn lọc những tấm ảnh đen trắng chụp bằng máy cơ của Quân cùng với Na, Bảo và Tít, nhưng việc bất ngờ bị giam hãm trong một khoảng không gian chật hẹp chỉ rộng chừng hai mét vuông dưới mái hiên cũ kỹ này giữa một buổi chiều giông bão vẫn khiến cô gái mười bảy tuổi cảm thấy ngột ngạt vì bối rối. Giữa hai người, ngoài những trao đổi ngắn gọn, gãy gọn về bố cục trang báo, về tỉ lệ giữa phần văn xuôi và thơ, dường như luôn tồn tại một lằn ranh vô hình nhưng rành mạch—khoảng cách giữa một học sinh ưu tú chuyển trường từ ngôi trường chuyên danh tiếng ở thủ đô về tỉnh lẻ, và một cô nữ sinh nghèo quanh năm chỉ quanh quẩn từ con ngõ cụt khu lao động ra đến cánh cổng trường cấp ba.

Mùi ngói cổ ẩm mốc quyện cùng hơi đất bốc lên mát lạnh, len lỏi qua từng thớ vải mỏng của tà áo đồng phục, ngấm vào da thịt râm ran. Không khí ẩm ướt mang theo cái lạnh se sắt của đất trời miền đồng bằng Bắc Bộ mỗi khi đón một đợt giông bất chợt cuối mùa, báo hiệu những ngày đông dài sắp sửa tràn về gõ cửa từng mái nhà. Nước từ mái ngói rêu phong phía trên chảy tràn qua máng tôn gỉ sét bị võng ở đoạn giữa, rơi tõm tõm xuống rãnh thoát nước lát gạch chỉ dưới chân hành lang, tạo nên một chuỗi âm thanh đơn điệu, gõ nhịp đều đặn vào khoảng lặng ngượng ngùng đang bao trùm lấy hai người.

Miên nhìn những bong bóng nước mưa phập phồng nổi lên rồi vỡ tan tành trên mặt sân gạch đỏ, nghe rõ cả tiếng thở khe khẽ của chính mình hòa cùng tiếng gió rít qua những khe thông gió trên vách tường cao. Cô toan mở lời nói một câu vô thưởng vô phạt nào đó—về trận mưa trái mùa dai dẳng, về việc đường phố Nam Định chắc chắn sẽ ngập úng ở đoạn ngã tư Cửa Đông, hay việc tờ ma-két bằng bìa cứng để trong ngăn bàn lớp học không biết có bị gió tạt ướt hay không—chỉ để phá tan bầu không khí đặc quánh này. Nhưng bản tính nhút nhát cố hữu, nỗi tự ti của một đứa con gái luôn thấy mình bé nhỏ và vụng về trước những người sắc sảo, lại ghì chặt cuống họng cô lại. Miên chỉ biết đứng im, dán mắt vào những vệt nước mưa đang chảy ngoằn ngoèo trên nền xi măng xám xịt.

Đúng lúc ấy, Quân khẽ động đậy. Tiếng vải dù cọ xát sột soạt kéo Miên ra khỏi dòng suy nghĩ miên man. Cậu xoay người lại một chút, hướng ánh mắt sâu thẳm nhìn dòng nước xối xả đang chảy tràn qua những kẽ nứt của khoảng sân rêu phong, rồi cất giọng trầm thấp, thanh âm đều đều nhưng vang rõ trong không gian tĩnh mịch dưới mái hiên:

“Mưa ở đây khác mưa ở Hà Nội nhiều nhỉ.”

Miên chớp mắt ngơ ngác, hơi nghiêng đầu ngẩng lên nhìn cậu bạn cùng bàn. Ánh mắt Quân không hề nhìn cô, cũng không có vẻ gì là đang chờ đợi một câu trả lời mang tính đối đáp xã giao; cậu vẫn neo ánh nhìn nơi những tán lá phượng già đang rũ rượi oằn mình trong mưa gió phía xa. Giọng cậu không có vẻ gì là gượng gạo hay cố tình bắt chuyện, chỉ đơn thuần như một dòng suy nghĩ âm ỉ từ rất lâu trong tâm trí vô tình bật thốt thành lời khi gặp đúng một khoảnh khắc trùng hợp của đất trời.

“Khác... thế nào hả cậu?” Miên khẽ hỏi, giọng cô nhỏ nhẹ, ngập ngừng, suýt chút nữa thì bị một tràng sấm ì ầm vừa dội qua nền trời phía nam nuốt mất.

Quân im lặng một thoáng. Đôi hàng mày rậm hơi chau lại, như thể cậu đang lục tìm những hình ảnh chính xác nhất trong một ngăn ký ức sâu kín mà cậu vốn luôn muốn dùng một ổ khóa han gỉ để khóa chặt lại. Cậu rút một bàn tay ra khỏi túi áo khoác đồng phục, chậm rãi chìa ra ngoài mép hiên để hứng lấy vài giọt nước mưa lạnh buốt đang bắn tạt vào, rồi lại rụt tay về, nhìn chăm chú những vệt nước đọng lại nơi kẽ ngón tay thon dài trước khi nắm chặt lại thành nắm đấm.

“Ở Hà Nội, nhà tớ ở tầng mười bảy của một khu chung cư cao cấp,” Quân nói, thanh âm phẳng lặng đến mức nghe như một lời kể vô cảm về cuộc đời của một người xa lạ nào đó mà cậu tình cờ đọc được trên mặt báo. “Cửa sổ phòng khách lắp bằng kính chịu lực hai lớp dày cộp, cách âm rất tốt. Mỗi lần ngoài trời mưa to gió lớn, ngồi bên trong chỉ nhìn thấy một khoảng trời xám xịt, mù mịt và những vệt nước trượt dài loang loáng trên mặt kính bóng loáng không một hạt bụi. Tuyệt nhiên không nghe thấy tiếng sấm rền vang rung chuyển cả lồng ngực, không ngửi thấy mùi bùn đất ẩm bốc lên từ lòng đất, và cũng chẳng có ngọn gió nào thốc buốt vào tận mặt như thế này. Mọi thứ trong căn nhà ấy đều sạch sẽ, thơm tho, bóng bẩy và... ngột ngạt đến phát điên.”

Cậu khẽ nhếch môi, nụ cười thoáng hiện trên khóe môi rồi vụt tắt ngay lập tức, để lại một nét chua chát cay đắng nơi đáy mắt:

“Trong căn hộ ấy, sàn nhà lúc nào cũng được lát đá hoa cương sáng loáng đến mức có thể soi rõ bóng người, đồ đạc đắt tiền nhập khẩu được sắp đặt thẳng tắp theo từng góc cạnh như có ai dùng thước kẻ để đo. Nhưng không khí bên trong thì lúc nào cũng đặc quánh lại vì những cuộc cãi vã triền miên không có hồi kết. Bố mẹ tớ là những người có địa vị, họ không bao giờ to tiếng hay chửi bới trước mặt người ngoài, thậm chí trước mặt hàng xóm họ vẫn mỉm cười chào hỏi vô cùng lịch thiệp. Nhưng sau cánh cửa gỗ cách âm dày cộp đó, họ có thể tranh luận hàng giờ liền với những từ ngữ sắc lạnh như dao cạo—về tiền bạc, về các mối quan hệ làm ăn, về địa vị xã hội, về sự nghiệp dang dở của từng người, và về việc tớ phải đạt điểm số thế nào, phải đỗ trường chuyên lớp chọn nào, phải du học ở đâu để không làm bẽ mặt dòng họ. Mỗi lần trời mưa giông, tớ chỉ biết đóng chặt cửa phòng riêng của mình, cắm tai nghe vặn hết cỡ âm lượng của chiếc máy nghe nhạc để không phải nghe tiếng đồ sứ rơi vỡ dưới sàn bếp, hay tiếng thở dài nằng nặng, buốt óc của mẹ ngồi một mình ở chiếc ghế sô-pha ngoài phòng khách lúc nửa đêm.”

Quân ngừng lại, bờ vai cậu hơi chùng xuống dưới lớp áo khoác đồng phục dày. Miên nín thở lắng nghe, bàn tay đang ôm chặt lấy chiếc cặp vải dù trước ngực bất giác buông lỏng ra từng chút một. Đây là lần đầu tiên kể từ ngày Quân chuyển về lớp 12 Văn—cậu học sinh chuyên Toán lừng danh với dáng vẻ bất cần, lầm lì, luôn dựng lên một bức tường phòng thủ kiên cố ngăn cách bản thân với tất cả bạn bè đồng trang lứa—lại tự tay dỡ bỏ từng viên gạch vô hình ấy để lộ ra khoảng trống hoang hoải, lạnh lẽo bên trong tâm hồn mình một cách trần trụi và đau đớn đến thế.

“Khi bố mẹ quyết định ly thân để chờ ngày ra tòa hoàn tất thủ tục phân chia tài sản, tớ đã xin chuyển về đây, về sống với bà ngoại Hương trong căn nhà gạch cũ kỹ ở phố Hàng Đồng,” Quân tiếp tục, thanh âm của cậu mềm đi một cách kỳ lạ, dịu lại đôi chút khi nhắc đến người bà. “Ở đó, tớ mới biết thế nào là mưa thật sự. Mái ngói vảy cá cũ kỹ đã mục nát vài chỗ, mỗi lần có cơn mưa rào lớn thế này, nước lại rỉ qua kẽ ngói dột tong tỏng xuống sàn nhà, bà lại lập cập mang mấy chiếc thau nhôm, nồi đồng cổ lỗ sĩ ra hứng, tiếng nước rơi kêu 'tong tong' vang vọng khắp gian nhà vắng. Sân gạch đỏ mọc đầy rêu xanh trơn tuột, giàn hoa giấy trước hiên bị gió quật rụng tơi bời, từng cánh hoa tím ngắt ướt sũng dính bết vào bậc thềm đá xanh. Căn nhà ấy cũ kỹ, ẩm thấp, bất tiện đủ đường và đôi khi cô quạnh đến nao lòng, nhất là những buổi chiều muộn bà ngoại đi chợ phiên chưa về, chỉ còn một mình tớ ngồi bó gối bên hiên nhìn từng giọt nước mưa nhỏ tí tách từ mép ngói mục xuống rãnh nước. Nhưng kỳ lạ lắm Miên ạ... ở nơi đó tớ thở được. Tớ hít một hơi thật sâu mà lồng ngực không bị nghẹn ứ lại. Tớ không còn cảm giác mình là một món đồ trang trí đắt giá nhưng vô tri bị đặt sai chỗ trong một phòng triển lãm sang trọng của người khác.”

Tiếng mưa rơi trên mái ngói phía trên dường như chậm lại một nhịp, lắng sâu vào từng viên gạch cổ. Miên đứng lặng, nhìn những giọt nước mưa tí tách rơi từ mái hiên xuống nền xi măng, trong lòng bỗng dâng lên một niềm cảm thương sâu sắc và ấm áp lạ kỳ.

Cô nhớ lại căn nhà nhỏ một tầng lợp ngói nằm sâu trong ngõ Hàng Đồng có giàn hoa giấy rực rỡ buông xõa qua bức tường rêu phong mà Na từng chỉ cho cô trong một buổi chiều hai đứa đạp xe đi mua chỉ thêu. Cô nhớ về hình ảnh người bà ngoại với mái tóc bạc phơ như cước, vóc người nhỏ nhắn luôn khoác chiếc áo cánh nâu sòng, cần mẫn cầm chổi rễ quét từng chiếc lá rụng trước ngõ sổ. Hóa ra, đằng sau vẻ ngoài lạnh lùng đến mức kiêu ngạo, sự cộc lốc trong từng câu trả lời và ánh nhìn luôn hướng về phía vô định của Quân, không phải là sự khinh khỉnh của một đứa con trai thành thị coi thường tỉnh lẻ, mà chỉ là tấm áo giáp vụng về của một đứa trẻ mười bảy tuổi vừa bị văng ra khỏi quỹ đạo êm ấm của gia đình. Cậu đơn độc đứng giữa những đổ vỡ của người lớn, chới với tìm kiếm một chỗ dựa tinh thần để có thể tự đứng vững trên đôi chân của mình giữa những biến động đầu đời.

Cảm nhận được sự chân thành hiếm hoi toát ra từ từng câu chữ, từng khoảng lặng ngắt quãng của Quân, bức tường tự ti và e dè bấy lâu nay bọc kín lấy tâm hồn Miên bỗng chốc tan biến như sương gặp nắng. Cô cúi xuống nhìn đôi giày vải bata trắng đã ngả sang màu cháo lòng, sờn rách ở mép chỉ khâu, nơi những giọt nước mưa hắt vào từ nãy đến giờ đã làm ướt sũng một bên mũi vải, ngấm buốt vào tận đầu ngón chân. Một xung lực mạnh mẽ, thôi thúc từ tận đáy sâu tâm can mà bấy lâu nay cô luôn cố tình đè nén, giờ đây trỗi dậy mãnh liệt. Cô muốn đáp lại sự tin cậy chân thành ấy bằng chính sự thật trần trụi của đời mình—điều mà suốt bao năm tháng ngồi trên ghế nhà trường, cô chưa từng dám thổ lộ trọn vẹn với bất kỳ ai, kể cả với con Na thân thiết từ thuở cởi trần tắm mưa hay với cô giáo Hà chủ nhiệm lớp chuyên Văn.

“Quân này...” Miên khẽ gọi tên cậu, giọng cô hơi run rẩy vì xúc động nhưng ánh mắt đã ngước lên, kiên định nhìn thẳng vào góc nghiêng trầm mặc của người bạn cùng bàn. “Thực ra... bấy lâu nay tớ cũng đang sống như một kẻ nói dối. Một kẻ dối trá hèn nhát với chính bản thân mình.”

Quân khẽ giật mình quay đầu lại. Đôi mắt đen sâu thẳm, phẳng lặng như mặt hồ mùa đông của cậu dừng lại trên gương mặt nhỏ nhắn, xanh xao của cô bạn gái chuyên Văn. Cậu không ngắt lời, chỉ im lặng chờ đợi.

Miên hít một hơi thật sâu, đón lấy luồng không khí lạnh buốt mang theo hơi đất ẩm của sân trường Nam Định đang tràn vào khoang phổi, để cho lồng ngực mình căng tràn một thứ dũng cảm kỳ lạ mà cô ngỡ mình vĩnh viễn không bao giờ có được:

“Tuần trước, lớp mình nộp lại phiếu khảo sát nguyện vọng thi đại học có chữ ký xác nhận của phụ huynh, cậu còn nhớ không? Tớ... tớ đã nộp tờ phiếu ấy cho lớp trưởng, và trong mục nguyện vọng một, tớ đã nắn nót điền vào đó ngành Sư phạm Ngữ văn của trường đại học trên tỉnh.”

“Đó không phải là điều cậu thực sự mong muốn,” Quân cất tiếng nói ngay, không hề có lấy một giây chần chừ hay hoài nghi. Giọng cậu dứt khoát, chắc nịch và sắc sảo như một tiên đề toán học hiển nhiên không cần phải qua các bước chứng minh rườm rà.

Miên khẽ cười buồn, một nụ cười cay đắng khiến khóe mắt cô bất giác nóng rực và cay xè. Cô lắc đầu nhè nhẹ, hai bàn tay đan chặt vào nhau đến mức các khớp ngón tay trắng bệch:

“Không. Hoàn toàn không phải. Cậu biết không Quân, giấc mơ duy nhất của đời tớ, điều duy nhất cháy bỏng trong tớ từ những năm tháng cấp hai cho đến tận bây giờ, là được thi vào khoa Báo chí của trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn trên Hà Nội. Tớ muốn trở thành một phóng viên, một người cầm bút thực thụ. Tớ muốn được đi đến những vùng đất xa xôi, muốn được quan sát cuộc sống bằng đôi mắt trần trụi của mình, muốn dùng từng con chữ để ghi lại những số phận, những góc khuất lầm than và chân thật nhất của cuộc đời... giống như cách mà anh Vũ phóng viên đã từng chia sẻ trong buổi giao lưu hướng nghiệp đầu năm, hay giống như những trăn trở mà tớ đã cố gắng gửi gắm vụng về dưới bút danh Mộc Miên trên tờ tuần san Tuổi Xanh. Đó là ước mơ duy nhất khiến tớ cảm thấy mình đang thực sự thở, thực sự sống và có giá trị, chứ không phải chỉ là một cái bóng mờ nhạt, lầm lũi đi về giữa lớp học và góc bếp gia đình.”

Giọng Miên nghẹn ứ lại nơi cuống họng, nước mắt bắt đầu dâng đầy nơi bờ mi mỏng mảnh, nhưng cô kiên quyết không đưa tay lên gạt đi. Những tâm sự dồn nén suốt bao đêm dài bên chiếc bàn học ọp ẹp bằng gỗ ép, dưới ánh sáng vàng vọt mù mờ của chiếc đèn bàn bóng tròn hai mươi lăm oát trong căn nhà trũng sâu nơi con ngõ nhỏ ngập nước, giờ đây như một dòng nước lũ tích tụ bao ngày bỗng vỡ bờ tuôn chảy:

“Nhưng tớ không dám bước ra khỏi cái bóng ấy. Bố tớ là thợ điện bậc ba ở xí nghiệp dệt Nam Định, cả đời cặm cụi với những đường dây chằng chịt và mùi dầu máy nồng nặc. Mẹ tớ ngày ngày ngồi còng rạp lưng bên chiếc chậu nhôm ở chợ Rồng, bán từng mớ rau muống, từng cân cá trôi để chắt chiu từng đồng tiền lẻ nuôi hai chị em tớ ăn học. Bố tớ tiết kiệm đến mức chiếc áo bảo hộ lao động rách tả tơi cũng không nỡ thay, chắp vá hết miếng này đến miếng khác. Ngay cả chiếc hộp bút bằng gỗ thông mộc mạc mà bố tặng tớ nhân dịp sinh nhật năm mười lăm tuổi, cũng là do bố tự tay nhặt nhạnh từng thanh gỗ thừa ở xưởng cơ khí, tỉ mẩn cưa đẽo, gọt giũa từng cái mộng trượt suốt mấy đêm liền để tớ có chiếc hộp đựng bút mực mang đến trường cho bằng bạn bằng bè.”

Miên chớp mắt, một giọt nước mắt lăn dài qua gò má gầy gò, rớt xuống mu bàn tay lạnh ngắt:

“Bố luôn ngồi bên chén nước chè xanh mỗi tối, nhìn tớ học bài rồi bảo: 'Đời bố mẹ đã quá bấp bênh, quá nhọc nhằn và lam lũ rồi con ạ. Bố chỉ mong con gái bố học hành tử tế, thi vào trường Sư phạm. Học sư phạm thì Nhà nước nuôi, không phải lo tiền học phí nặng gánh cho bố mẹ. Ra trường lại được phân công về làm một cô giáo dạy Văn cấp hai ở huyện nhà, công việc ổn định, nắng không tới mặt mưa chẳng tới đầu, sống một cuộc đời êm êm đềm đềm ngay cạnh bố mẹ.' Bố tớ sợ đất Hà Nội lắm... Bố bảo nơi ấy đắt đỏ, xô bồ, người ta lừa lọc nhau từng tấc đất; bố sợ nhà mình nghèo không đủ tiền chu cấp cho tớ tiền trọ, tiền ăn học giữa chốn phồn hoa đô hội; và hơn hết... bố nhìn thấy tớ là một đứa con gái nhút nhát, hễ đứng trước đám đông hay bị gọi lên bảng là run rẩy đến mức không nói nên lời. Bố nghĩ một đứa như tớ thì làm sao có thể chen chân, làm sao có thể tồn tại được trong cái nghề báo chí đầy va chạm, hiểm nguy và bão táp ấy?”

Miên đưa mu bàn tay áo quệt vội giọt nước mắt vừa ứa ra. Nỗi đau giằng xé giữa một bên là chữ hiếu nặng trĩu ân tình với cha mẹ lam lũ, và một bên là khát vọng tự do của tuổi trẻ muốn vùng vẫy bay xa, bấy lâu nay như một tảng đá vô hình đè nặng lên đôi vai gầy guộc của cô gái mười bảy tuổi. Giờ đây, dưới mái hiên ẩm mốc rêu phong này, trước mặt một người bạn tưởng chừng xa lạ nhất, toàn bộ nỗi niềm ấy bị phơi bày trọn vẹn, không giấu giếm.

“Tối hôm cầm tờ phiếu khảo sát nguyện vọng về nhà, nhìn thấy bàn tay thô ráp, nứt nẻ chằng chịt những vết sẹo bỏng mỏ hàn của bố đang run run cầm chiếc bút bi cẩn thận ký tên vào mục phụ huynh, tớ đã cắn chặt môi mình đến mức bật máu tươi. Tớ muốn mở miệng nói với bố một câu thôi: 'Bố ơi, con muốn thi Báo chí, con muốn lên Hà Nội', nhưng nhìn vầng trán nhăn nheo đầy âu lo của bố, nhìn dáng mẹ đang cặm cụi ngâm đôi bàn tay nứt nẻ vì nước lạnh dưới bếp lò để rửa rau cho phiên chợ sớm mai, tớ lại nuốt ngược tất cả những lời ấy vào trong. Tớ sợ nhìn thấy ánh mắt thất vọng của bố, sợ nghe thấy tiếng thở dài sầu não của mẹ trong đêm vắng. Thế là tớ đã cắn răng, nắn nót điền chữ 'Sư phạm' vào ô nguyện vọng một. Tớ làm điều đó để bố mẹ được an lòng, để gia đình tớ giữ được sự bình yên thanh thản... Nhưng Quân ơi, mỗi lần nghĩ đến việc mình sẽ phải khép lại những trang viết phóng sự còn dang dở, phải từ bỏ giấc mơ về giảng đường Nhân văn, từ bỏ những chuyến đi để chấp nhận sống một cuộc đời được kẻ sẵn từng đường viền an toàn, tớ thấy lồng ngực mình đau thắt lại như có ai bóp nghẹt. Tớ thấy mình là một kẻ hèn nhát, vô dụng và đáng khinh biết bao nhiêu...”

Tiếng Miên chìm dần vào không gian. Xung quanh hai người rơi vào một nốt lặng thinh lặng tuyệt đối, chỉ còn tiếng mưa rào rạt dội lên những tàng lá xà cừ cổ thụ và tiếng nước cuồn cuộn chảy xiết dưới những cống ngầm thoát nước quanh sân trường.

Miên cúi gằm mặt xuống, hai vai khẽ run rẩy. Cô chuẩn bị tâm lý đón nhận một lời an ủi sáo rỗng thường thấy, hoặc tệ hại hơn, là một sự phán xét khinh miệt về sự nhu nhược, thiếu quyết đoán của bản thân từ người bạn cùng bàn vốn nổi tiếng là lạnh lùng, lý trí và tôn thờ sự logic tuyệt đối.

Nhưng Quân không hề làm cả hai điều đó. Cậu vẫn đứng yên bất động bên chiếc cột vôi vàng loang lổ, đôi mắt đen sâu thẳm nhìn thẳng vào Miên. Trong ánh mắt ấy không hề có lấy một tia thương hại ban ơn, cũng chẳng có chút mỉa mai hay xem thường nào. Đó là một cái nhìn nghiêm cẩn, tĩnh tại và thấu suốt.

“Cậu không hèn nhát,” Quân cất tiếng, từng lời từng chữ được cậu nhả ra một cách chậm rãi, rõ ràng, rành mạch và đanh thép như một bản kết luận logic sau những bước chứng minh chặt chẽ. “Nhưng cậu đang chọn một phương pháp giải quyết hoàn toàn sai lầm về mặt bản chất của bài toán.”

Miên ngơ ngác ngẩng đầu lên, bờ mi vẫn còn ươn ướt nước mắt, nhìn Quân với ánh mắt khó hiểu.

Quân khoanh hai tay trước ngực, dáng đứng thẳng thớm, ánh mắt sắc sảo của cậu dường như xuyên thấu qua lớp sương mù mờ mịt của cơn mưa:

“Trong Toán học, nếu ngay từ bước giả thiết ban đầu cậu đã chấp nhận một sai số chỉ để cho bài toán trông có vẻ gọn gàng, đẹp đẽ và dễ giải, thì toàn bộ các bước lập luận, biến đổi phía sau dù có logic, chặt chẽ đến đâu đi chăng nữa, kết quả cuối cùng cậu nhận được vẫn chỉ là một con số vô nghĩa, một nghiệm ảo không có thật. Việc cậu nhượng bộ ước mơ của mình không thực sự mang lại sự bình yên lâu dài cho bố mẹ cậu đâu. Nó chỉ biến cậu thành một cái bóng ngoan ngoãn trong mắt người khác, nhưng là một cái bóng bất hạnh và câm lặng trong chính cuộc đời mình. Bố mẹ cậu yêu thương cậu, họ muốn cậu chọn Sư phạm vì họ muốn cậu an toàn trước những sóng gió mà họ từng trải qua. Nhưng cậu thử nghĩ xem, liệu có người cha người mẹ nào thực sự hạnh phúc và thanh thản trọn vẹn khi nhìn thấy đứa con gái mà mình yêu thương nhất phải sống cả một đời dài đằng đẵng trong sự dằn vặt, tiếc nuối và cam chịu hay không?”

Miên sững sờ, toàn thân như đông cứng lại. Từng lời nói của Quân như một nhát dao sắc bén rạch thẳng vào lớp vỏ bọc an phận bấy lâu nay mà cô cố công xây dựng và bấu víu vào để tự lừa dối lương tâm mình. Chưa từng có một ai—kể cả những người thân yêu nhất hay những người bạn thân nhất—nói với cô những lời thẳng thắn và nghiệt ngã đến thế. Mọi người xung quanh cô, từ họ hàng dưới quê lên, lối xóm trong con ngõ nhỏ cho đến những bạn hàng của mẹ ở chợ Rồng, ai nhìn vào Miên cũng xuýt xoa khen ngợi: con bé Miên ngoan ngoãn quá, biết thương bố mẹ, biết chọn con đường sư phạm nhàn hạ, sau này làm cô giáo làng cho bố mẹ nở mày nở mặt. Họ ca tụng sự hiếu thảo của cô, nhưng không ai biết—hoặc không ai bận tâm muốn biết—rằng cái giá phải trả cho sự “ngoan ngoãn” ấy chính là việc cô đang tự tay bóp chết phần sống động, mãnh liệt và chân thật nhất trong tâm hồn mình.

“Cậu dám viết những bài phóng sự điều tra nhỏ gửi cho báo Tuổi Xanh, dám dùng ngòi bút của một cô nữ sinh mười bảy tuổi để chạm vào nỗi cô độc, sự nhọc nhằn của những người lao động bình thường bị lãng quên giữa phố thị, điều đó chứng minh tâm hồn cậu có sức mạnh, và cậu không hề yếu đuối như cậu vẫn tưởng,” Quân tiếp tục nói, giọng cậu chùng xuống một tông, mang theo một vẻ nghiêm túc tuyệt đối khiến Miên không thể rời mắt. “Sự nhút nhát trước đám đông, cảm giác run rẩy khi phải nói trước nhiều người... tất cả những thứ đó chỉ là một phản xạ tâm lý thông thường của một người sống khép kín. Nó hoàn toàn có thể luyện tập, rèn giũa và thay đổi được qua năm tháng nếu cậu thực sự muốn dấn thân. Nhưng việc cậu tự tay vứt bỏ điều mình yêu thích nhất, chối bỏ năng khiếu và khát vọng sống của chính mình chỉ vì sợ thất bại, sợ vất vả hay sợ làm phật lòng người khác, thì điều đó sẽ biến thành một vết sẹo tâm lý đi theo cậu suốt cả cuộc đời. Cậu có thể viết nháp một tờ phiếu khảo sát nguyện vọng để nộp cho nhà trường, nhưng đừng bao giờ cho phép mình sống nháp cuộc đời của chính mình.”

Miên thấy tim mình đập thình thịch liên hồi trong lồng ngực, từng nhịp đập dội mạnh vào màng nhĩ. Từng câu chữ của Quân như những tia nắng ấm áp và chói lòa bất ngờ xé toạc màn mây mù u ám đang giam hãm tâm trí cô suốt bao tháng ngày qua. Lần đầu tiên trong đời, có một người không chỉ nhìn thấy ngọn lửa đam mê đang âm ỉ cháy sau vẻ ngoài rụt rè của cô, mà còn thẳng thắn, không chút kiêng nể chỉ cho cô thấy cái giá tàn nhẫn và cay đắng của sự thỏa hiệp yếu hèn.

Nhìn thấy vẻ chấn động sâu sắc trong ánh mắt mở to của Miên, Quân khẽ thở dài một tiếng thật nhẹ, luồng hơi thở ấm tan nhanh vào màn sương lạnh. Cậu đưa tay chỉnh lại chiếc quai ba lô đen đang trễ xuống bên vai, ánh mắt sắc sảo dần chuyển sang một vẻ trầm mặc, kín đáo như thường lệ:

“Nhưng chuyện thi cử đó là chuyện của tương lai, khi cậu chính thức đặt bút điền vào bộ hồ sơ đăng ký thi đại học vào mùa xuân tới. Còn bây giờ, trước mắt, chúng ta đang cùng ở trong một tổ làm tờ báo tường cho lớp 12 Văn. Và tớ nghĩ, giữa tớ và cậu cần phải có một thỏa thuận rõ ràng.”

“Thỏa thuận gì cơ?” Miên chớp mắt, ngơ ngác hỏi lại, giọng cô đã lấy lại được sự bình tĩnh.

Quân nhìn sâu vào mắt cô, ánh mắt kiên định, rành mạch và dứt khoát:

“Một giao ước ngầm giữa hai người chúng ta. Cậu đã biết lý do vì sao tớ rời bỏ Hà Nội để về sống ở căn nhà cũ tại Nam Định này, biết những rạn nứt không thể hàn gắn trong gia đình tớ. Ngược lại, tớ cũng đã biết bí mật về bút danh Mộc Miên của cậu trên báo Tuổi Xanh, và cả chuyện cậu đang giấu bố mẹ về ước mơ thi vào khoa Báo chí. Nhưng tuyệt đối, không một ai trong hai chúng ta được phép đem những tổn thương, những đổ vỡ gia đình hay những bí mật riêng tư này của nhau ra làm chất liệu bài vở cho tờ báo tường sắp tới, dù là dưới bất kỳ hình thức ẩn dụ, thơ ca hay hư cấu truyện ngắn nào. Tờ báo tường là câu chuyện chung, là kỷ niệm chung của cả tập thể lớp 12 Văn dành tặng thầy cô; còn những góc khuất, những vết thương này... là ranh giới riêng tư bất khả xâm phạm của mỗi người. Cậu có đồng ý với tớ điều đó không?”

Miên nhìn Quân chăm chú. Trong lòng cô dâng lên một sự kính trọng và nhẹ nhõm vô bờ bến. Quân không hề muốn biến câu chuyện bi kịch gia đình mình thành một thứ gia vị bi lụy để tìm kiếm sự đồng cảm hay thương hại từ người khác, và cậu cũng không muốn lợi dụng câu chuyện giằng xé của cô để tạo kịch tính cho những trang viết của lớp. Cậu thiết lập một đường biên giới rõ ràng, bảo vệ lòng tự trọng và sự tôn nghiêm của cả hai người bằng một sự văn minh, thấu đáo và cẩn trọng hiếm thấy ở lứa tuổi học trò.

“Tớ đồng ý,” Miên gật đầu thật mạnh, một nụ cười nhẹ nhõm, thanh thản lần đầu tiên nở trên đôi môi cô giữa buổi chiều mưa gió lạnh lẽo. “Tớ hứa với cậu đấy. Tuyệt đối sẽ không bao giờ có một chữ nào về chuyện riêng tư của chúng mình xuất hiện trên trang báo.”

Gió ngoài sân trường dần dần đổi hướng, không còn thốc mạnh từng cơn dữ dội làm rạp những cành cây như lúc ban đầu. Màn mưa dày đặc trắng xóa bắt đầu loãng ra, chuyển thành những hạt mưa nhỏ li ti bay lơ lửng, giăng mắc như một tấm voan mỏng mờ ảo trên những vòm lá xà cừ cổ thụ. Tiếng sấm rền vang rung chuyển đất trời đã trôi dạt về phía hạ lưu sông Đào, nhường lại không gian cho tiếng ếch nhái râm ran bắt đầu cất lên từ những vũng nước đọng quanh chân tường rào bao quanh trường. Không khí sau cơn mưa rào trở nên trong trẻo, tinh khiết, mát lạnh và thơm nồng mùi nhựa cây, mùi đất ẩm được tưới tắm thỏa thuê sau những ngày hanh khô nứt nẻ.

Quân ngước nhìn lên bầu trời phía chân trời tây đang sáng dần ra với những mảng mây màu lam nhạt, rồi cậu thong thả đặt chiếc ba lô đen của mình lên bệ cửa sổ bằng gỗ lim của thư viện cũ. Cậu kéo khóa chiếc ngăn phụ bên hông ba lô, cẩn thận rút ra một vật.

Đó là một chiếc ô gấp ba khúc đã khá cũ kỹ, lớp vải dù màu xanh lam nhạt đã hơi bạc màu ở các nếp gấp và sờn nhẹ quanh đường viền, phần tay cầm bằng nhựa cứng màu đen có vài vết xước dăm in hằn dấu vết của thời gian.

Quân cầm chiếc ô, không chút ngần ngại, chìa thẳng về phía Miên:

“Cầm lấy đi.”

Miên ngẩn người ra một lúc, ngước mắt nhìn chiếc ô rồi lại nhìn sang gương mặt thản nhiên của Quân:

“Nhưng... còn cậu thì sao? Cậu đưa ô cho tớ rồi thì cậu về nhà bằng gì?”

“Nhà bà ngoại tớ ở ngay phố Hàng Đồng, cách cổng trường có mấy dãy phố, đi bộ chừng mười phút là tới nơi rồi,” Quân trả lời bằng giọng đều đều như không có chuyện gì to tát, bàn tay cầm chiếc ô vẫn giữ nguyên tư thế kiên nhẫn đưa về phía cô. “Nhà cậu ở tít sâu trong con ngõ nhỏ gần ngã tư Cửa Nam đúng không? Đường ngõ đất sau một trận mưa to thế này chắc chắn sẽ lầy lội, nước ngập thành từng vũng sâu. Cậu lại không có áo mưa, chiếc cặp vải này thì mỏng dính, đạp chiếc xe Phượng Hoàng về đến tận nhà thì cả người lẫn tập bản thảo của cậu sẽ ướt sũng như chuột lột hết.”

“Nhưng chiếc ô này...” Miên ngập ngừng, đưa mắt nhìn màu xanh lam nền nã, dịu dàng nhưng đã phai bạc của tấm vải dù, cô nhận ra ngay đây không thể là món đồ dùng cá nhân của một nam sinh như Quân.

“Chiếc ô cũ của bà ngoại Hương đấy,” Quân khẽ giải thích, trong đáy mắt sâu thẳm thoáng qua một tia ấm áp, thân thương hiếm hoi. “Sáng nay lúc tớ dắt xe ra khỏi cổng, bà đứng ở hiên nhìn trời thấy oi nồng khác thường nên đã vội vàng nhét chiếc ô này vào ngăn ba lô cho tớ, dặn là chiều nay thế nào trời cũng đổ giông lớn. Cậu cứ cầm lấy mà che đường về, ngày mai mang lên lớp trả lại cho tớ sau cũng được. Ở nhà bà ngoại tớ có cả một góc để toàn những chiếc ô cũ như thế này cơ mà.”

Nhìn chiếc ô màu xanh lam đã được gấp lại gọn gàng, Miên cảm nhận được một hơi ấm mộc mạc, bình dị và sự chở che thầm lặng toát ra từ gia đình nhỏ của người bạn cùng bàn. Chiếc ô cũ kỹ ấy vào giây phút này dường như không chỉ đơn thuần là một vật dụng che mưa chắn gió, mà nó đã trở thành một nhịp cầu nối vô hình nhưng bền chặt, xua tan đi mọi khoảng cách xa lạ, sự e dè và lớp băng lạnh lùng giữa hai tâm hồn vốn đều mang trong mình những vết thương chưa lành của tuổi mới lớn.

Miên đưa cả hai tay ra, trân trọng đón lấy chiếc ô từ tay Quân. Tấm vải dù bên ngoài mát lạnh vì hơi nước, nhưng khi những ngón tay cô vô tình chạm nhẹ vào phần cán nhựa màu đen nơi bàn tay Quân vừa nắm giữ, cô cảm nhận rõ mồn một một vệt hơi ấm còn vương lại. Vệt ấm áp ấy dường như truyền thẳng qua từng đầu ngón tay, lan tỏa vào lồng ngực đang run rẩy của cô gái nhỏ.

“Cảm ơn cậu nhé, Quân,” Miên nói, giọng cô chân thành, nghẹn ngào và chan chứa sự cảm kích từ tận đáy lòng. “Sáng mai đến lớp tớ sẽ mang trả lại cậu ngay.”

Quân không nói thêm lời nào, chỉ khẽ gật đầu một cái thật nhẹ. Cậu kéo khóa ba lô lại, khoác gọn gàng lên một bên vai rồi quay người, bước từng bước dài, dứt khoát về phía những bậc thềm đá dẫn xuống sân trường. Đôi giày thể thao của cậu dẫm nhẹ lên những vệt nước mưa còn đọng lại trên mặt sân gạch đỏ, để lại phía sau những vòng sóng nhỏ lăn tăn lan tỏa dần ra rồi tan biến vào hư không.

Miên đứng lại một mình dưới mái hiên rêu phong của dãy nhà hiệu bộ cũ, hai bàn tay ôm chặt lấy chiếc ô gấp màu xanh lam cũ kỹ của bà ngoại Hương trước ngực. Gió chiều thổi qua làm bay những sợi tóc mai lòa xòa trước trán cô, mang theo cái lạnh trong veo của một buổi chiều sau cơn giông bão. Tiếng mưa rào rơi trên mái tôn dường như át đi tiếng đập thình thịch trong lồng ngực Miên khi Quân khẽ bảo: "Đừng bỏ cuộc trước khi cậu thử."