Gáo nước lạnh ở phòng họp

Chiếc máy chiếu hắt luồng sáng trắng hơi ngả xanh lên tấm màn chiếu lớn phủ kín bức tường trung tâm của phòng họp ở tầng hai mươi. Giữa quầng sáng rực rỡ, dòng tiêu đề thuyết trình của Khôi hiện lên sắc nét, phông chữ không chân gãy gọn nhưng đơn điệu: *"Bản Đỏ Coffee – Từ nông trại Cư M'Rao đến tương lai đặc sản"*.

Khôi đứng tựa hờ bên cạnh bàn hội nghị bằng gỗ sồi nhập khẩu phủ một lớp kính cường lực dày hai phân, ngón tay cái bất giác miết mạnh vào đường chỉ may đôi chạy dọc mép quần tây. Bộ âu phục màu xanh đen này anh mượn của Lâm từ chiều hôm trước. Vai áo hơi hẹp so với bờ vai dày dạn của một người quen lao động chân tay, khiến mỗi cử động giơ tay bấm bút điều khiển đều tạo ra một lực kéo giằng khó chịu, ngột ngạt như bị trói lỏng. Đôi bàn tay Khôi—bàn tay của một kỹ sư nông nghiệp vừa trải qua hơn ba tháng ròng rã dầm mưa dãi nắng ở thung lũng Cư M'Rao, dù tối qua đã ngâm nước ấm và dùng bàn chải cứng cọ rửa đến tróc da—vẫn vương lại những vết chai sần màu vàng xỉn nơi khớp ngón và chút vệt nâu thẫm mờ mờ bám chặt dưới khóe móng. Đó là dấu tích của mủ cà phê chín, thứ chất lỏng dính như keo mà xà phòng công nghiệp ở chốn thị thành chẳng thể nào tẩy sạch hoàn toàn trong một sớm một chiều.

Ngồi ngay bên mép trái của Khôi, Trần Quốc Lâm giữ nguyên tư thế thẳng lưng chuẩn mực của một cựu chuyên viên phân tích tài chính từng có năm năm kinh nghiệm tại các công ty chứng khoán ngoại. Lâm mặc chiếc áo sơ mi trắng cổ bẻ thẳng tắp, chiếc cặp da bò màu nâu sẫm đã sờn rách nhẹ ở bốn góc đáy được đặt ngay ngắn song song với cạnh bàn, sát cạnh chiếc máy tính xách tay ThinkPad màu đen nhám đang hiển thị bảng tính dòng tiền với hàng trăm ô dữ liệu chi chít. Trái ngược với vẻ bồn chồn ẩn kín sau lớp cơ mặt căng cứng của Khôi, Lâm toát ra một sự điềm tĩnh sắc lạnh, một phản xạ tự vệ nghề nghiệp được trui rèn qua hàng trăm buổi thẩm định gắt gao. Thế nhưng, thỉnh thoảng tròng mắt sau cặp kính gọng kim loại mỏng của anh vẫn kín đáo liếc về phía đầu bàn bên kia, quan sát từng chuyển động dù là nhỏ nhất của người đối diện.

Đối diện với họ, cách một dải mặt kính bóng loáng không một hạt bụi, là Mai Thanh Vy.

Người phụ nữ ba mươi tám tuổi, cựu giám đốc ngành hàng tiêu dùng nhanh của một tập đoàn thực phẩm đa quốc gia và hiện là một trong những nhà đầu tư thiên thần có tiếng tăm, ngồi tựa lưng chừng mực vào chiếc ghế công thái học bọc da cao cấp màu xám tro. Vy mặc chiếc áo blazer đen tuyền cắt may tinh xảo phối cùng áo lót lụa tơ tằm màu ngà, mái tóc ngắn uốn lượn nhẹ nhàng ôm sát lấy gương mặt xương xương với gò má cao sắc sảo.

Trước mặt bà chỉ có một chiếc máy tính bảng iPad Pro mỏng dính gắn bàn phím từ tính, một cây bút máy Montblanc vỏ kim loại sáng loáng cài hờ trên nắp bao da, và một tách espresso bằng sứ trắng dày dặn không đường đã nguội phân nửa. Lớp crema nâu sẫm ánh vàng trên mặt tách đã bắt đầu co lại, nứt rạn thành những mảng nhỏ như bùn khô đáy giếng.

Căn phòng họp trên tầng cao tĩnh lặng đến mức Khôi có thể nghe thấy tiếng rù rì êm ru, vô cảm của hệ thống điều hòa trung tâm giấu trần đang phả ra từng đợt gió khô buốt, và tiếng động cơ xe cộ bóp còi inh ỏi từ đại lộ Lê Duẩn bên dưới vọng lên qua lớp kính hai lớp cách âm, nghe xa xăm và nghẹt nghẹt như tiếng côn trùng rúc rỉ trong đất mùa khô.

"Tôi đã đọc qua bản tóm tắt điều hành mười hai trang mà các bạn gửi tuần trước," Mai Thanh Vy mở lời. Giọng bà trầm, tròn vành rõ chữ, âm lượng vừa đủ để lấp đầy không gian kín mà không cần phải cao giọng, nhưng tuyệt nhiên không vương một gợn cảm xúc ấm áp dư thừa nào. "Nhưng tôi muốn nghe chính miệng người sáng lập nói ra logic của mình. Khôi, bạn có mười lăm phút để thuyết phục tôi tại sao một tỷ đồng của tôi nên nằm trong tài khoản thanh toán của Bản Đỏ thay vì nằm yên trong một quỹ trái phiếu kỳ hạn một năm an toàn."

Khôi hít sâu một hơi. Luồng không khí điều hòa lạnh ngắt tràn qua vòm họng, xộc thẳng vào khí quản làm dịu đi cảm giác khô khốc, nóng rát nơi đầu lưỡi. Anh ấn nhẹ chiếc bút điều khiển slide. Luồng sáng trên màn hình lập tức chuyển đổi, hiện lên bức ảnh chụp toàn cảnh rẫy cà phê Cư M'Rao trong sương sớm—những triền đồi thoai thoải đỏ rực một màu đất bazan phong hóa, nơi những tán cây Robusta sẻ cổ thụ xum xuê vươn cành xanh thẫm dưới bóng râm che chắn của những hàng muồng đen cao vút.

"Cảm ơn chị Vy đã dành buổi sáng nay cho Bản Đỏ," Khôi bắt đầu. Sau câu mở đầu có phần hơi gượng, giọng anh dần tìm lại được sự trầm tĩnh tự nhiên của một người từng ăn ngủ dưới những gốc cà phê, một kỹ sư am tường từng thớ đất hơn là một kẻ bán hàng rong ruổi tìm vốn. "Số tiền một tỷ đồng mà chúng tôi đang kêu gọi ở vòng hạt giống này, tương ứng với mười hai phần trăm cổ phần công ty, không phải là một khoản chi phí để đốt vào các chiến dịch quảng cáo hào nhoáng hay tiếp thị số viển vông. Nó là chiếc cầu nối sống còn, là chiếc đòn bẩy hạ tầng để đưa mười lăm tấn cà phê đặc sản vừa thu hoạch từ thung lũng Cư M'Rao đến thẳng thị trường tiêu dùng cao cấp tại TP.HCM và các đô thị lớn."

Khôi chuyển sang slide tiếp theo. Một biểu đồ so sánh chuỗi cung ứng truyền thống đối lập hoàn toàn với mô hình liên kết của Bản Đỏ hiện ra với những mũi tên chỉ hướng rành mạch.

"Suốt hơn ba mươi năm qua, nông dân Cư M'Rao nói riêng và hàng triệu hộ trồng cà phê ở Tây Nguyên nói chung bị giam cầm trong một vòng luẩn quẩn tàn nhẫn và kiệt quệ. Họ buộc phải hái tuốt cà phê cào bằng cả chùm, lẫn lộn giữa quả chín đỏ, quả xanh non và quả sâu thối, rồi phơi trực tiếp trên nền đất lấm lem bùn cát. Sau đó, họ bán tháo toàn bộ dưới dạng cà xô cho các đại lý thu mua tư nhân như ông Phạm Đức Sang với giá sàn bị ép sát ván. Nông dân không có tiếng nói, không có biên lợi nhuận thặng dư, và quanh năm suốt tháng buộc phải sống bám vào các khoản nợ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật với mức lãi suất cắt cổ. Khi các tập đoàn lớn như Chuỗi Đại Nguyên nhảy vào địa bàn, họ mang theo dòng tiền mặt dồi dào nhưng đồng thời lại thiết lập những bản hợp đồng bao tiêu độc quyền ngặt nghèo, kèm theo hàng loạt bẫy trừ lùi độ ẩm, tạp chất và tỷ lệ hạt đen vỡ, biến người chủ đất thực sự thành những công nhân làm thuê giá rẻ trên chính mảnh rẫy tổ tiên để lại."

Khôi bước lên nửa bước, khoảng cách giữa anh và ánh đèn máy chiếu thu ngắn lại, cái bóng của anh in đậm trên phông nền bazan:

"Bản Đỏ ra đời để đập tan cái nghịch lý cay đắng đó. Chúng tôi xây dựng một cơ chế định giá hoàn toàn mới: 'Giá Sàn Bảo Hiểm cộng Thưởng Lũy Tiến'. Bản Đỏ trả cho người nông dân chín ngàn năm trăm đồng cho một ký quả tươi—mức giá cao hơn gần bốn mươi phần trăm so với giá cà xô ngoài thị trường tự do. Đổi lại, nông dân cam kết hái lựa hoàn toàn bằng tay với tỷ lệ quả chín mọng đạt trên chín mươi lăm phần trăm, tuân thủ nghiêm ngặt quy trình đo độ đường Brix ngay tại gốc cây trước khi thu hoạch. Vụ mùa vừa qua, liên minh của chúng tôi gồm rẫy gia đình tôi và bốn hộ nông dân nòng cốt—dẫn đầu là anh Y Bih Niê—đã thu hoạch thành công bảy mươi sáu phẩy năm tấn quả tươi tuyển chọn. Toàn bộ lượng quả này được đưa vào sơ chế tại trạm kho cải tạo theo hai phương pháp yếm khí: Yellow Honey và Natural khép kín trên giàn phơi cách đất."

Khôi bấm sang biểu đồ phân tích giác quan chuẩn mực của Hiệp hội Cà phê Đặc sản Thế giới (SCA). Những đường mạng nhện tỏa đều trên màn hình với các chỉ số vượt trội về độ sạch, thể chất và hương vị.

"Kết quả không chỉ dừng lại ở một câu chuyện truyền thông mang tính nhân văn hay trách nhiệm xã hội, thưa chị Vy. Kết quả nằm ở những con số định lượng chuẩn xác không thể chối cãi. Toàn bộ mười lăm tấn nhân xanh của chúng tôi đã được kiểm định độc lập, đạt điểm thử nếm cupping trung bình 83,75 điểm SCA. Đặc biệt, nhiều lô Robusta sẻ sơ chế Yellow Honey đã chạm ngưỡng 84,5 đến 85 điểm—sở hữu dải hương cực kỳ phức hợp của mật ong rừng, mận chín nhiệt đới, caramel đường sém và hậu vị kéo dài của sôcôla đen bảy mươi phần trăm. Đây là phẩm cấp hạt vượt trội mà các quán cà phê làn sóng thứ ba tại Sài Gòn đang săn lùng ráo riết để thay thế nguồn hàng nhập khẩu đắt đỏ. Hiện tại, chúng tôi đã ký hợp đồng cung ứng thử nghiệm với ba đối tác uy tín gồm Artifact Coffee, The Daily Roast và Sài Gòn Drip Lab. Một tỷ đồng này sẽ giúp Bản Đỏ chuẩn hóa dây chuyền đóng gói van một chiều, lập kho bảo quản lạnh kiểm soát nhiệt ẩm tại TP.HCM và mở rộng mạng lưới liên kết lên hai mươi hộ dân trong niên vụ tới, tạo ra một dòng tiền hoàn vốn bền vững và mang lại sự công bằng thực sự cho thung lũng Cư M'Rao."

Khôi dừng lại, lồng ngực hơi phập phồng sau một hơi dài dốc cạn tâm can. Anh buông thõng cánh tay cầm bút, nhìn thẳng vào đôi mắt phẳng lặng của Mai Thanh Vy, chờ đợi một cái gật đầu nhẹ, hay ít nhất là một tia thiện cảm ấm áp dành cho sứ mệnh mà anh, Lâm và Bảo Ngọc đã đánh đổi bằng từng giọt mồ hôi, những đêm thức trắng và cả nguy cơ mất đất của gia đình suốt nửa năm qua.

Thế nhưng, Mai Thanh Vy không hề gật đầu.

Không gian trong phòng họp một lần nữa chìm vào sự im lặng lạnh ngắt, đặc quánh đến mức ngột ngạt. Bàn tay thon dài có ngón trỏ đeo chiếc nhẫn bạch kim trơn của người phụ nữ khẽ nâng lên, đặt trên mặt bàn kính. Những đầu ngón tay cắt tỉa gọn gàng bắt đầu gõ nhẹ theo từng nhịp đều đặn, chậm rãi:

*Cộc. Cộc. Cộc.*

Âm thanh khô khốc của móng tay va chạm vào mặt kính cường lực vang lên rành rọt, như tiếng gõ của một chiếc búa định giá trong một phiên đấu giá ngầm, khiến sống lưng Khôi bỗng nhiên dâng lên một cảm giác gai lạnh khó tả.

"Hết rồi à?" Vy cất tiếng. Đuôi mắt kẻ sắc của bà hơi nhướng lên một chút, ánh nhìn lướt qua Khôi như thể vừa xem xong một màn kịch ngắn vụng về.

"Dạ, phần trình bày tổng quan về chuỗi giá trị và sản phẩm của tôi đã xong. Lâm có thể đi sâu vào các bảng tính dòng tiền chi tiết và kịch bản tài chính nếu chị cần kiểm tra," Khôi đáp, cố gắng ghìm cho giọng mình không bị hụt hơi.

Vy không nhìn sang Lâm. Bà thậm chí không buồn liếc mắt qua chiếc màn hình máy tính ThinkPad đang mở sẵn các trang Excel phức tạp. Bằng một cử chỉ thuần thục và thong thả, bà đưa tay kéo nhẹ tập hồ sơ in trên giấy bóng dày đóng gáy xoắn mà nhóm Bản Đỏ đã nộp trước đó sang ngay trước mặt mình. Ngón tay bà lật lướt qua những trang đầu in hình ảnh nương rẫy xanh tươi, bỏ qua cả phần tuyên ngôn sứ mệnh, lật thẳng một mạch tới phần phụ lục số liệu khô khốc nằm ở trang hai mươi tư.

Cây bút Montblanc được rút nắp bằng một tiếng "tách" dứt khoát, thanh mảnh nhưng vang dội trong không gian kín.

"Tôi đánh giá cao khả năng kể chuyện của bạn, Khôi," Mai Thanh Vy cất giọng đều đều, thanh âm phẳng lì không chút gợn sóng nhưng từng từ ngữ thốt ra đều mang sức nặng đè nén của một người đã duyệt qua hàng trăm dự án khởi nghiệp thất bại. "Một chàng kỹ sư nông nghiệp đầy nhiệt huyết, từ bỏ công việc văn phòng ở phố thị để trở về cứu lấy mảnh rẫy đang bị đe dọa phát mãi của cha mẹ. Liên kết với đồng bào thiểu số Ê Đê, kiên quyết phục hưng giống Robusta sẻ cổ thụ, dũng cảm đứng lên chống lại mạng lưới thương lái ép giá địa phương và sự bành trướng lạnh lùng của tập đoàn Đại Nguyên. Một kịch bản hoàn hảo đến từng chi tiết, rất xúc động, rất đẹp đẽ. Nó đủ tiêu chuẩn để làm một phóng sự truyền hình cảm động trên VTV hoặc giật tít cho một loạt bài dài kỳ trên báo mạng. Nhưng đây là phòng họp thẩm định đầu tư mạo hiểm, Khôi ạ. Đây không phải là một liên hoan phim độc lập."

Bà dừng lại một giây, dùng đầu ngòi bút máy gõ thẳng góc xuống dòng chữ in đậm ghi doanh thu dự phóng năm đầu tiên trên trang giấy trắng.

"Bản Đỏ đang định giá mười lăm tấn nhân xanh tồn kho trong niên vụ này ở mức hai tỷ rưỡi Việt Nam đồng. Các bạn tính toán con số đó dựa trên đơn giá bán lẻ giả định dao động từ một trăm sáu mươi nghìn đến một trăm tám mươi nghìn đồng một ký nhân xanh xuất kho, thậm chí còn vẽ ra viễn cảnh phân loại thành các túi nhỏ hai trăm năm mươi gram để bán lẻ trực tiếp với giá tương đương bốn trăm nghìn đồng một ký rang xay. Các bạn xây dựng toàn bộ mô hình hoàn vốn, tỷ suất sinh lời nội bộ IRR và kế hoạch hoàn trả một tỷ đồng của tôi trong vòng mười tám tháng dựa trên biên độ giá trên trời này. Có đúng như vậy không?"

Lâm hắng giọng một tiếng khô khốc, vội vàng nghiêng người về phía trước, hai bàn tay đan chặt trên mặt bàn:

"Thưa chị Vy, mức giá đó hoàn toàn không phải là con số chúng tôi tự nghĩ ra để làm đẹp hồ sơ. Nó dựa trên dữ liệu giao dịch thực tế của chiến dịch Pre-order mà chúng tôi vừa triển khai trong mười ngày qua trên mạng xã hội, và dựa trên đơn giá thỏa thuận nguyên tắc trong hợp đồng khung đã ký với ba chuỗi quán specialty ở Quận 1 và Quận 3—"

"Đừng bao giờ nhầm lẫn giữa một đợt bán hàng thử nghiệm vì sự tò mò của số ít với một năng lực thương mại bền vững trên quy mô thị trường, Lâm," Vy ngắt lời anh một cách tàn nhẫn, ánh mắt sắc bén như lưỡi dao mổ xoáy thẳng qua tròng kính của chàng trai phụ trách tài chính. "Chiến dịch Pre-order của các bạn thu về được bao nhiêu? Ba trăm mười tám đơn hàng, tổng doanh thu nhỉnh hơn tám mươi triệu đồng một chút. Tại sao các bạn bán được ngần đó? Vì có hiệu ứng truyền miệng mang tính bảo chứng cá nhân của các bạn, vì bạn bè cùng khóa đại học mua ủng hộ, vì gia đình hai bên chia sẻ bài viết, và quan trọng nhất là vì cậu Hoàng bên Artifact tiện tay viết một bài khen ngợi dài trên trang cá nhân sau khi uống thử mẫu hạt miễn phí. Nhưng ba trăm mười tám đơn hàng đó quy đổi ra được bao nhiêu ký cà phê thành phẩm? Chưa đầy một tạ! Các bạn đang lấy dữ liệu vi mô của chưa đầy một trăm ký cà phê bán lẻ trong điều kiện cảm xúc của người mua đang dâng cao nhất để làm giả định doanh thu vĩ mô cho mười lăm tấn hàng hóa cồng kềnh đang nằm mốc mép trong một căn kho lợp tôn ở Cư M'Rao!"

Khôi siết chặt chiếc bút bấm slide trong lòng bàn tay đến mức các khớp ngón tay trắng bệch:

"Nhưng thưa chị, chất lượng của chúng tôi là thật. Điểm số 83,75 và 84,5 điểm SCA là do chuyên gia Q-Grader quốc tế chứng nhận độc lập, không phải chúng tôi tự phong—"

"Chất lượng chỉ là điều kiện cần để các anh không bị khách hàng ném thẳng gói cà phê vào mặt khi họ mở túi ra ngửi, Khôi ạ. Nó chưa bao giờ, và sẽ không bao giờ là điều kiện đủ để các anh bán được hàng ở quy mô hàng chục tấn ra thị trường tiêu dùng," Mai Thanh Vy lật mạnh sang trang tiếp theo, tiếng giấy ráp sột soạt nghe chói tai. Đầu ngòi bút máy gạch một đường mực xanh dứt khoát, thẳng băng dưới bảng phân bổ chi phí chế biến và giá thành. "Hãy nói về chuyên môn sản xuất và thương mại thực tế đi. Các anh đang tính toán chi phí một cách ngây thơ đến mức đáng báo động đối với một người mang danh là kỹ sư và một người từng làm phân tích tài chính. Tôi hỏi hai anh một câu cực kỳ cơ bản: trong toàn bộ bảng tính dòng tiền này, tỷ lệ hao hụt khối lượng sau rang các anh đang cài đặt ở mức bao nhiêu phần trăm?"

Khôi khựng lại một nhịp thở. Một luồng hơi lạnh chạy dọc từ gáy xuống sống lưng. Anh vô thức quay sang nhìn Lâm.

Lâm mím chặt môi, ánh mắt dao động dữ dội sau tròng kính, những ngón tay đặt trên bàn phím máy tính khẽ co giật lại.

"Chúng tôi... chúng tôi ước tính tỷ lệ thất thoát khoảng năm đến bảy phần trăm cho công đoạn làm sạch, tách tạp chất cơ học và sàng lọc hạt lép, hạt vỡ sau khi rang," Khôi trả lời, cảm giác chột dạ mơ hồ bắt đầu bùng lên thành một nỗi bất an rõ rệt.

Mai Thanh Vy nghe xong liền bật ra một tiếng cười khẽ. Điệu cười ngắn ngủi, không có lấy nửa phần vui vẻ mà chỉ chứa đựng sự lạnh băng và một chút mỉa mai kín đáo.

"Năm đến bảy phần trăm? Các anh đang rang cà phê trên mô hình giấy hay đang rang trong phòng thí nghiệm vô trùng của viện hàn lâm?" Bà khoanh hai tay lại trước ngực, hơi nghiêng đầu nhìn Khôi với ánh mắt hoàn toàn không che giấu sự thất vọng. "Bất kỳ một thợ rang công nghiệp nào có thâm niên đứng máy ba năm cũng biết rõ một quy luật vật lý hiển nhiên: khi đưa hạt nhân xanh có độ ẩm tiêu chuẩn mười một phần trăm vào lồng rang ở nhiệt độ từ một trăm chín mươi đến hai trăm hai mươi độ C, phản ứng Maillard và quá trình caramel hóa diễn ra khốc liệt. Nước bên trong cấu trúc tế bào hạt bốc hơi hoàn toàn, các hợp chất hữu cơ bị nhiệt phân, vỏ lụa tróc ra cuốn theo luồng khí thải thành trấu vụn. Dù thể tích hạt có thể nở to gấp rưỡi, nhưng khối lượng vật lý tịnh của hạt sau khi rang sẽ hao hụt không bao giờ dưới mười tám đến hai mươi phần trăm! Đó là định luật vật lý cơ bản, là sự chuyển hóa vật chất không thể đảo ngược của ngành rang cà phê!"

Bà chỉ thẳng ngòi bút Montblanc vào ngực Khôi, từng lời nói đanh thép nện xuống như búa gõ:

"Mười lăm tấn nhân xanh của các anh nằm trong kho Cư M'Rao, sau khi đưa qua máy rang để đóng vào túi bán lẻ, trên thực tế sẽ chỉ còn lại tối đa mười hai tấn thành phẩm! Ba tấn cà phê của các anh đã biến đi đâu? Nó bốc hơi theo ống khói của xưởng rang! Ba tấn nhân xanh Robusta đặc sản đó có giá vốn sản xuất thực tế tại cổng nông trại không dưới sáu mươi tư ngàn đồng một ký. Nghĩa là các anh vừa thản nhiên ném qua cửa sổ gần hai trăm triệu đồng tiền chi phí nguyên liệu thô mà không hề có lấy một dòng ghi nhận trong bảng cân đối dòng tiền! Con số thất thoát khổng lồ hai trăm triệu đó đang nằm ở đâu trong bảng tính tài chính bóng bẩy của Lâm? Hay các anh định giấu nó đi để lừa dối bản thân?"

Lâm hoàn toàn bất động. Yết hầu nơi cổ anh giật mạnh một cái, trán lấm tấm những hạt mồ hôi li ti dù máy lạnh đang phả gió buốt sau lưng. Anh cúi gầm mặt nhìn chằm chằm vào màn hình ThinkPad, nơi con số lợi nhuận gộp dự phóng màu xanh lá cây bỗng chốc trở nên trơ tráo và mong manh như một lớp váng dầu mỏng tanh trên mặt nước động.

"Chưa dừng lại ở đó đâu," Vy tiếp tục dội thêm một gáo nước lạnh thứ hai, giọng bà đều đặn, sắc ngọt như một lưỡi dao mổ chuyên nghiệp đang rạch sâu vào từng thớ thịt rệu rã của dự án. "Hãy nhìn sang bài toán chi phí bao bì và bảo quản tồn trữ. Các anh vừa thoát hiểm một cách ngoạn mục nhờ một mạnh thường quân tài trợ cho lô mười ngàn túi màng nhôm có van một chiều. Nhưng đó là giải pháp ăn may, một sự cứu trợ tình thế nhất thời. Mười hai tấn cà phê sau rang muốn bán lẻ ra thị trường sẽ cần đến ít nhất bốn mươi tám ngàn chiếc túi nhôm loại hai trăm năm mươi gram. Tiền in ấn trục đồng, tiền van khử khí một chiều chất lượng cao để bảo quản hương, tiền thùng carton sóng ba lớp để vận chuyển đường dài... toàn bộ những thứ đó ngốn không dưới một trăm năm mươi triệu đồng nữa. Khoản tiền đó lấy từ đâu ra khi quỹ tiền mặt của các anh đang cạn kiệt?"

Bà hơi xoay người, hướng ánh mắt ra khung cửa kính lớn sát trần, nơi nắng trưa của Sài Gòn đang đổ xuống rực lửa trên những mái nhà chọc trời bằng bê tông và kính phản quang:

"Tây Nguyên sắp chính thức bước vào mùa mưa lớn. Mười lăm tấn cà phê nhân xanh của các anh dù có được bọc trong bao GrainPro kín khí hai lớp đi chăng nữa, nhưng nếu tiếp tục bị lưu giữ trong một căn kho lợp tôn cũ kỹ, hầm hập hơi nóng vào ban ngày và ẩm ướt vào ban đêm ở Cư M'Rao, chuyện gì sẽ xảy ra? Sau ba tháng mùa mưa, khi độ ẩm tương đối của không khí vùng cao nguyên vượt ngưỡng tám mươi lăm phần trăm, hạt cà phê sẽ diễn ra quá trình hô hấp tế bào thứ cấp và lão hóa lipid nhanh gấp ba lần bình thường. Nếu không có tiền để thuê ngay một kho lạnh kiểm soát nhiệt ẩm đạt chuẩn mười tám độ C tại TP.HCM—vốn ngốn ít nhất từ hai mươi lăm đến ba mươi triệu đồng chi phí vận hành mỗi tháng—thì tôi cam đoan với các anh: chỉ đến tháng thứ tư, số điểm cupping tám mươi tư điểm đầy kiêu hãnh của các anh sẽ tụt thẳng một mạch xuống dưới tám mươi điểm. Mùi hương mật ong rừng, mùi mận chín sẽ biến mất hoàn toàn, thay thế bằng mùi bao bố cũ, mùi ẩm mốc và vị đắng chát của gỗ mục!"

Bà quay phắt lại, ánh mắt khóa chặt lấy gương mặt tái mét của Khôi:

"Mười lăm tấn cà phê đặc sản khi đó sẽ chính thức biến thành mười lăm tấn cà xô thương phẩm loại hai! Lúc đó, giá trị sổ sách hai tỷ rưỡi mà các anh đang mơ mộng sẽ chỉ còn lại chưa đầy bảy trăm triệu đồng theo giá thanh lý của thương lái ép nợ. Các anh có nhận ra mình đang làm gì không? Các anh đang ngồi trên một cây kem khổng lồ đang tan chảy từng phút dưới trời nắng gắt, nhưng lại ngồi vẽ ra một kế hoạch bán kem nhàn nhã trong vòng mười hai tháng bằng những tách cà phê thơm phức!"

Nhiệt độ trong phòng họp dường như tụt xuống thêm vài độ nữa. Khôi cảm thấy cổ họng mình nghẹn đắng lại, khô khốc như vừa nuốt phải một ngụm tro tàn.

Từng lời, từng chữ của Mai Thanh Vy như những mũi kim thép chọc thẳng vào những điểm mù chết người mà suốt thời gian qua, vì quá say sưa với men chiến thắng sau khi đánh bại đòn thâu tóm của lão Sang, vì quá phấn khích trước những lời tán dương của giới làm nghề sau mẻ cupping đầu mùa, anh và Lâm đã vô tình hoặc cố ý tặc lưỡi bỏ qua. Họ đã hành xử như những người làm nông thuần túy: tin rằng chỉ cần làm ra một hạt cà phê sạch và ngon là thị trường tự khắc sẽ trải thảm đỏ đón rước.

"Nhưng thưa chị Vy..." Khôi cố gắng vận hết sức bình sinh để cất lời, hai bàn tay anh bám chặt lấy mép bàn kính lạnh ngắt. "Chúng tôi không hoàn toàn bán lẻ. Chúng tôi có hợp đồng bán sỉ nguyên lô cho ba quán specialty danh tiếng ở Sài Gòn. Đó là kênh tiêu thụ tập trung, là dòng tiền bảo đảm chắc chắn giúp chúng tôi giải phóng kho—"

"Bảo đảm bằng cái gì? Bằng điều khoản thanh toán công nợ Net 45 ngày à?"

Mai Thanh Vy ngắt lời anh một cách dứt khoát, không để cho Khôi kịp hoàn thành câu nói. Bà lật mở trang phụ lục ghi rõ điều khoản hợp tác với Artifact Coffee và The Daily Roast, đầu bút gõ nhẹ vào dòng chữ in nhỏ ở cuối trang:

"Ba quán specialty của bạn bè các anh một tháng tiêu thụ tối đa được bao nhiêu ký cà phê? Cùng lắm là một tấn rưỡi đến hai tấn cho toàn bộ hệ thống của họ! Điều đó đồng nghĩa với việc các anh phải mất ít nhất từ bảy đến tám tháng ròng rã mới có thể giải phóng hết mười lăm tấn hạt này qua kênh B2B của họ—với điều kiện tiên quyết là chất lượng của các anh không bị suy giảm theo thời gian và họ không tìm được nguồn cung ứng khác rẻ hơn hoặc ổn định hơn từ Cầu Đất hay Sơn La. Trong khi đó, các quán cà phê làn sóng thứ ba ở Sài Gòn quản trị dòng tiền cực kỳ khôn ngoan: họ luôn áp dụng điều khoản Net 45 ngày. Nghĩa là các anh giao hàng cho họ vào đầu tháng, nhưng phải đợi đến bốn mươi lăm ngày sau họ mới đối soát hóa đơn và chuyển khoản thanh toán. Trong suốt bốn mươi lăm ngày đó, vốn lưu động của Bản Đỏ bị găm chặt trên kệ hàng của họ. Còn ở đầu nguồn Cư M'Rao, người nông dân trồng cà phê có chịu kiên nhẫn đợi các anh bốn mươi lăm ngày để lấy tiền mua phân bón đón mưa cho vụ mới không?"

Vy gập mạnh tập hồ sơ lại.

Tiếng *bẹp* vang lên đanh gọn trên mặt bàn kính phẳng lì như một phát súng lệnh kết liễu toàn bộ hy vọng. Lâm ngồi bên cạnh khẽ giật nảy mình, đôi vai sụp xuống thấy rõ.

Bà khoanh hai tay lại trước ngực, ánh mắt nhìn thẳng vào Khôi. Sự gay gắt ban nãy dường như rút bớt, nhường chỗ cho một vẻ mặt nghiêm khắc đến tột cùng của một người lọc lõi thương trường đang nhìn một kẻ nghiệp dư bước vào đấu trường sinh tử:

"Cái ung nhọt lớn nhất của Bản Đỏ không nằm ở chỗ cà phê của các anh dở, Khôi ạ. Ngược lại, với tư cách là một người tiêu dùng khó tính, tôi thừa nhận các anh đã tạo ra một mẻ Robusta sẻ có chất lượng cảm quan rất ấn tượng, thậm chí vượt trội hơn nhiều thương hiệu đang có mặt trên kệ hàng hiện nay. Nhưng toàn bộ cấu trúc tổ chức và tư duy vận hành của công ty các anh hiện tại hoàn toàn là một trò chơi cảm tính cá nhân nguy hiểm."

Vy giơ một ngón tay trỏ hướng về phía Khôi:

"Anh đang điều hành một doanh nghiệp cổ phần theo cách của một thủ lĩnh nghĩa quân nông dân thời phong kiến. Toàn bộ hành vi của anh đều bị chi phối bởi đạo đức tự phát và lòng trắc ẩn: thấy gia đình Y Bih túng quẫn là tự ý rút tiền túi ra hứa tạm ứng trước; thấy nguy cơ rẫy cà phê bị người ta ép giá là xông vào cam kết thu mua theo giá trần bất chấp thị trường; khi dồn vào bước đường cùng thì nhắm mắt để bạn thân rút sạch tiền tiết kiệm cả đời tích lũy mua nhà ra để cứu mạng dự án. Lâm ngồi đây là người có tư duy tài chính tốt, Bảo Ngọc có chứng chỉ thử nếm quốc tế, nhưng các anh thiếu hẳn một hệ thống quản trị rủi ro độc lập có quyền phủ quyết. Quyền lực thực tế nằm trọn trong tay một mình anh, và những quyết định sống còn của một pháp nhân kinh tế lại được đưa ra dựa trên sự xúc động của trái tim thay vì những con số lạnh lùng trên bảng tính. Một cỗ máy được lắp ráp lỏng lẻo như vậy, chỉ cần thị trường đảo chiều một nhịp, giá cà phê thế giới giảm sâu, hoặc một cơn bão muộn làm sập toàn bộ giàn phơi ở Cư M'Rao, là toàn bộ hệ thống của các anh sẽ đổ sụp như một chuỗi quân bài domino."

Vy hạ thấp giọng, nhưng từng âm tiết buông ra đều nặng nề như những khối chì đúc:

"Tôi từng làm việc với Chuỗi Đại Nguyên trong nhiều năm khi còn ở tập đoàn cũ. Tôi hiểu rất rõ cách thức vận hành của Vũ Thành Đạt và bộ máy quản trị dưới quyền ông ta. Các anh nhìn họ với ánh mắt đầy căm phẫn, coi họ là những kẻ tư bản tàn nhẫn, chỉ biết bóc lột và chèn ép người nông dân đến tận xương tủy. Nhưng nếu đứng ở góc độ hiệu quả kinh doanh thuần túy, Đại Nguyên là một cỗ máy hoàn hảo đến mức đáng sợ. Họ tính toán chi phí hao hụt sau rang đến từng phần nghìn gram. Họ khóa chặt dòng tiền bằng chuỗi hàng trăm cửa hàng bán lẻ trên toàn quốc, nơi tiền tươi được thu về theo từng giây, từng phút qua máy quẹt thẻ. Họ quản trị rủi ro tồn kho bằng phần mềm ERP tiêu chuẩn quốc tế chứ không bao giờ quản trị bằng những lời hứa hẹn đầy cảm thông bên chén trà ban đêm. Các anh muốn đối đầu, muốn giành lại quyền tự chủ từ tay một cỗ máy khổng lồ như thế bằng một trái tim ấm nóng nhưng một cái đầu hoàn toàn rỗng tuếch về kỷ luật vận hành sao? Như vậy không phải là dũng cảm, Khôi ạ. Đó là sự liều lĩnh ngu xuẩn. Đó là tự sát."

Khôi đứng chết trân tại chỗ.

Những giọt mồ hôi lạnh rỉ ra từ chân tóc trên trán, từ từ lăn dài xuống thái dương rồi đọng lại nơi khóe hàm đang nghiến chặt. Cảm giác bẽ bàng, tủi hổ và cay đắng trào dâng cuồn cuộn trong lồng ngực anh, nghẹn ứ nơi cổ họng. Mọi nỗ lực không mệt mỏi suốt nửa năm qua, những đêm thức trắng cào đảo từng mẻ Yellow Honey dưới ánh trăng lạnh cắt da cắt thịt, những chuyến xe máy cày gầm rú vượt bùn lầy trong mưa lũ, những lần đối chất căng thẳng đến nghẹt thở với lão Sang để giữ lại từng mét đất, niềm tin bừng sáng trong đôi mắt khắc khổ của Y Bih khi run run cầm cọc tiền tươi đầu tiên... tất cả những ký ức thiêng liêng và đẫm mồ hôi ấy, khi bị đặt lên chiếc bàn kính bóng loáng không một hạt bụi này, dưới lăng kính soi xét lạnh lùng của giới tài chính, bỗng chốc bị quy về những con số âm, những sai lầm sơ đẳng của một đứa trẻ tập tọng vào đời.

"Vậy nên..."

Mai Thanh Vy thong thả cài chiếc bút máy Montblanc lại vào túi áo blazer đen, động tác gọn gàng, dứt khoát không để lại một chút do dự nào:

"Tôi chính thức từ chối rót vốn một tỷ đồng cho Bản Đỏ ở giai đoạn hạt giống này. Công ty của các anh ở thời điểm hiện tại chưa sẵn sàng cho bất kỳ một đồng vốn thể chế nào. Tôi là một nhà đầu tư, tôi không phải một quỹ từ thiện. Tôi không thể đem tiền mồ hôi nước mắt của mình ra để đánh cược vào một mô hình kinh doanh mà số dư tiền mặt khả dụng chỉ còn vỏn vẹn mười bốn triệu đồng, trong khi toàn bộ tài sản duy nhất lại đang bị khóa chặt dưới dạng rủi ro sinh học trong một căn kho ẩm thấp ở Tây Nguyên."

Căn phòng chìm vào một khoảng lặng chết chóc. Tai Khôi lùng bùng như có tiếng ve kêu râm ran giữa trưa hè. Lâm ngồi bên cạnh khẽ thở hắt ra một tiếng rất dài, một tiếng thở dài bất lực và cay đắng. Anh lặng lẽ đưa tay chạm vào bàn phím, gập chiếc màn hình ThinkPad lại. Âm thanh bản lề kim loại kêu khẽ một tiếng *tách*, như tiếng đóng sập của một cánh cửa hy vọng.

Khôi nuốt khan một ngụm nước bọt đắng ngắt, cố gắng dùng hết ý chí để giữ cho giọng nói của mình không run rẩy trước mặt người phụ nữ quyền lực:

"Tôi hiểu rồi. Cảm ơn chị Vy đã dành thời gian và thẳng thắn chỉ ra những điểm mù chết người của chúng tôi."

Anh cúi đầu thật thấp theo phép lịch sự tối thiểu, rồi toan đưa bàn tay thô ráp ra thu dọn những hũ thủy tinh đựng mẫu hạt cà phê Robusta sẻ đang xếp thành hàng ngay ngắn trên mặt bàn. Sự thất bại này giáng một đòn chí mạng vào lòng kiêu hãnh của anh, đau đớn và nhục nhã hơn cả buổi chiều anh nhận quyết định sa thải tại tập đoàn năm xưa.

Thế nhưng, khi ngón tay chai sần của Khôi vừa chạm vào thành thủy tinh mát lạnh của chiếc hũ đựng mẫu Yellow Honey, tiếng nói của Mai Thanh Vy lại vang lên một lần nữa. Lần này, tông giọng của bà dường như chùng xuống một chút, bớt đi vẻ sắc lạnh tàn nhẫn, mang theo sự thực tế gai góc của một người đi trước trong nghề:

"Khôi, cầm lấy hũ hạt cà phê đó lại đây."

Khôi sững lại. Anh ngẩng đầu lên, ánh mắt đầy vẻ ngờ vực và mỏi mệt.

Mai Thanh Vy đưa tay đẩy nhẹ tách espresso đã nguội ngắt sang một bên góc bàn, rồi nhìn thẳng vào mắt Khôi bằng một ánh nhìn chăm chú:

"Tôi từ chối đầu tư tiền bạc vì cấu trúc tài chính và năng lực quản trị rủi ro của các anh quá non nớt, nhưng tôi không hề phủ nhận giá trị nông nghiệp và phẩm chất của những gì các anh đã làm ra ở Cư M'Rao. Nếu các anh thực sự muốn cứu lấy mười lăm tấn hạt đó trước khi mùa mưa biến chúng thành rác rưởi, hãy dẹp bỏ ngay cái ảo tưởng sống bám vào kênh phân phối bán sỉ B2B đi."

Khôi nhíu mày, buột miệng hỏi: "Ý chị là sao?"

"Mấy cái quán specialty của bạn bè các anh ở cái đất Sài Gòn này thực chất chỉ là một cái ao làng chật hẹp và nông choẹt," Vy nói, ngón tay lại gõ nhẹ lên mặt bàn theo từng nhịp dứt khoát. "Họ mua vài tạ hạt của các anh chủ yếu vì sự quen biết, vì chút tò mò mang tính thể nghiệm của giới làm nghề trong một vài tuần đầu tiên. Nhưng họ không bao giờ đại diện cho dung lượng thị trường thực sự. Khách hàng bước chân vào những quán cà phê đó phần lớn là để mua không gian ngồi điều hòa, mua sự yên tĩnh để làm việc, hoặc mua cái tôi sành điệu của một người biết thưởng thức hạt cao cấp. Đại đa số họ không thực sự bận tâm hay xúc động sâu sắc trước việc ai là người đổ mồ hôi trồng ra hạt cà phê đó trên đỉnh đồi Cư M'Rao đâu. Bản Đỏ muốn sống sót, Bản Đỏ phải dũng cảm tự mình bước ra ngoài ánh sáng."

Bà hơi nhoài người về phía trước, ánh mắt sắc như chim ưng nhìn thẳng vào tâm can Khôi:

"Các anh buộc phải tự mình mở kênh bán lẻ trực tiếp tới tay người tiêu dùng cuối cùng. Direct-to-Consumer. Kênh bán lẻ là chiến trường duy nhất mà tiền tươi thóc thật được trao tay ngay khoảnh khắc gói sản phẩm rời khỏi quầy kệ, không có công nợ Net 45 hay Net 60 nào hết. Bán lẻ là nơi duy nhất kiểm chứng xem liệu câu chuyện giá sàn bảo hiểm cho nông dân và điểm số 84 SCA của các anh có đủ sức mạnh để khiến một người tiêu dùng bình thường tự nguyện móc ví trả tiền mặt hay không. Nếu người tiêu dùng cuối cùng không thèm mua gói cà phê hai trăm năm mươi gram của Bản Đỏ, thì mọi tuyên ngôn đạo đức về chuỗi giá trị công bằng của các anh đều chỉ là những lời sáo rỗng vô nghĩa. Tự mở kênh bán lẻ đi. Dù là một quầy hàng dựng tạm ven đường, một gian hàng trực tuyến đa kênh, hay một cái quán nhỏ mang tính thể nghiệm. Hãy chứng minh cho tôi thấy thị trường ngoài kia sẵn sàng trả tiền thật cho thương hiệu Bản Đỏ. Khi nào các anh có được dữ liệu bán lẻ thực tế đó, lúc ấy hãy quay lại gõ cửa phòng làm việc của tôi."

Nói dứt lời, Mai Thanh Vy dứt khoát đứng dậy. Chiếc ghế công thái học bọc da khẽ xoay nhẹ rồi trở về vị trí ban đầu.

Bà chủ động đưa tay ra. Lần lượt bắt tay Lâm, rồi bắt tay Khôi. Cái bắt tay của người phụ nữ thương trường khô ráo, chặt chẽ, dứt khoát và hoàn toàn không để lại một chút vương vấn nào.

"Chúc các anh may mắn. Đừng để mười lăm tấn hạt đó biến thành phân bón hữu cơ mục nát trong kho."

***

Cánh cửa thang máy tốc độ cao bọc kim loại bóng loáng mở ra ở tầng trệt của tòa nhà văn phòng hạng A, nhả Khôi và Lâm ra sảnh đón lộng lẫy lát toàn bộ bằng đá cẩm thạch trắng sáng loáng.

Khôi bước đi lảo đảo như một kẻ vừa trải qua một cơn mộng du kinh hoàng. Cảm giác nghẹt thở dưới lớp vải âu phục mượn dường như càng lúc càng bóp nghẹt lấy lồng ngực anh. Khi hai cánh cửa kính tự động dày cộp mở toang ra phía trước, một luồng không khí hầm hập đặc trưng của buổi trưa Sài Gòn ập thẳng vào mặt. Gió nóng cuốn theo bụi đường, mùi xăng khét lẹt, tiếng còi xe máy gầm rú xé tai từ dòng người đang ùn ứ trên đại lộ Lê Duẩn, hoàn toàn đối lập với bầu không khí thanh sạch, buốt giá và tĩnh lặng đến rợn người trong căn phòng họp trên tầng hai mươi vừa rồi.

Lâm đưa tay giật mạnh chiếc cà vạt lụa ra khỏi cổ áo, tháo phanh chiếc cúc trên cùng rồi đưa mu bàn tay quệt mạnh lớp mồ hôi đang túa ra ròng ròng trên trán. Anh thở hắt ra một hơi dài, nặng nề như thể vừa trút bỏ một gánh nặng ngàn cân:

"Đau thật đấy. Nhưng bả nói không sai một chữ nào, Khôi ạ. Từng câu từng chữ đều đâm trúng tim đen."

Khôi dừng bước, đứng sững lại giữa khoảng sân rộng rợp bóng râm của tòa nhà, đôi mắt vô hồn nhìn dòng xe cộ cuồn cuộn trôi đi không dứt. Hai bàn tay anh thõng thượt bên hông, những ngón tay vẫn còn khẽ run rẩy sau cú sốc tinh thần.

"Hao hụt sau rang mười tám phần trăm... Ba tấn hạt bốc hơi lên trời... Chi phí thuê kho lạnh ba mươi triệu một tháng..." Khôi lẩm bẩm từng từ một, giọng khàn đặc và khô khốc. "Lâm, chúng ta đã quá tự phụ. Chúng ta cứ ngỡ đánh bại được lão Sang, làm ra được hạt cà phê 84 điểm là đã nắm chắc thành công trong tay. Nhưng hóa ra chúng ta chỉ là những đứa trẻ ngây thơ tập tọng chơi trò chơi kinh doanh của người lớn."

"Nhìn nhận và thừa nhận được sự ngây thơ đó là bước đầu tiên để không chết, ông hiểu không?"

Lâm đưa bàn tay to bản vỗ mạnh một cái thật dứt khoát lên bả vai Khôi. Lực vỗ mạnh khiến Khôi hơi lảo đảo, nhưng đồng thời kéo giật tâm trí anh thoát khỏi vũng lầy của sự bẽ bàng.

"Tôi cũng có lỗi lớn. Tôi từng làm tài chính mà lại quá mải mê với bài toán cân đối dòng tiền trước mắt để chuộc sổ đỏ và sửa kho cho mẹ ông, đến mức quên khuấy mất bài toán công nghiệp hóa chuỗi giá trị và hao hụt vật lý sau chế biến. Nhưng ít nhất bà Vy không ném hồ sơ vào mặt chúng ta rồi đuổi ra khỏi cửa như một lũ lừa đảo nghiệp dư. Bả đã chỉ ra đúng cái tử huyệt duy nhất để Bản Đỏ có thể sống sót: chúng ta phải bán lẻ. Phải bán trực tiếp tới người dùng."

"Nhưng bán lẻ bằng cách nào bây giờ?" Khôi bật ra một tiếng cười cay đắng, đưa hai bàn tay lên vò mạnh mái tóc ngắn vốn đã rối bời vì gió bụi. "Trong tài khoản công ty của Bản Đỏ hiện tại còn đúng mười bốn triệu hai trăm năm mươi ngàn đồng! Đến tiền in thêm mười ngàn chiếc bao bì chuyên dụng còn không đủ, lấy đâu ra vài trăm triệu để đặt cọc thuê mặt bằng mở một quán cà phê ở cái đất Sài Gòn tấc đất tấc vàng này? Lấy đâu ra tiền tỷ để chạy các chiến dịch quảng cáo, tiếp thị quy mô lớn để người ta biết đến tên tuổi một thương hiệu lạ hoắc như Bản Đỏ?"

"Đi vào đây uống một ly nước cho hạ hỏa đã. Cứ đứng phơi nắng giữa trưa thế này, chưa kịp nghĩ cách bán cà phê thì ông đã đột quỵ vì sốc nhiệt rồi," Lâm không để Khôi nói thêm, anh nắm chặt lấy bắp tay bạn, kéo giật về phía quán cà phê hiện đại nằm ngay góc sảnh tầng trệt của tòa cao ốc.

Quán cà phê mang phong cách công nghiệp hiện đại với những mảng tường ốp gỗ sồi thô mộc, trần nhà để lộ những đường ống kỹ thuật sơn đen bóng và những khung kính cường lực lớn nhìn thẳng ra đại lộ.

Bên trong, hệ thống điều hòa thổi mát rượi, không gian tràn ngập tiếng nhạc lo-fi êm dịu hòa lẫn với tiếng xì xì sắc lạnh của vòi đánh sữa từ chiếc máy pha espresso đắt tiền hiệu La Marzocco. Giờ nghỉ trưa, quán đông nghẹt giới văn phòng, các chuyên viên phân tích tài chính mặc sơ mi chỉn chu, và những nhóm làm truyền thông, sáng tạo nội dung đang tụ tập rôm rả quanh những chiếc bàn dài. Tiếng gõ phím lách cách trên những chiếc MacBook đời mới, tiếng thảo luận sôi nổi về các chiến dịch marketing hàng trăm triệu đồng, các thuật ngữ "viral", "reach", "conversion rate" bay lơ lửng khắp không gian, tạo nên một bầu không khí đô thị hối hả, tràn ngập năng lượng tiêu dùng của một thế giới hoàn toàn xa lạ với những nương rẫy bazan đỏ quạch ở Cư M'Rao.

Lâm tìm được một chiếc bàn tròn nhỏ bằng gỗ ép nằm khuất trong góc tường, ngay cạnh một chậu cây bàng Singapore lá to xanh mướt. Anh bước tới quầy gọi hai ly Americano đá đậm vị để giải tỏa cơn khát bỏng rát.

Khôi ngồi phịch xuống chiếc ghế đệm bọc nỉ, đặt chiếc cặp da cũ và chiếc túi vải đựng các hũ mẫu cà phê lên mặt bàn. Anh chống hai cùi chỏ xuống bàn, gục đầu nhìn chăm chú vào những giọt nước ngưng tụ li ti đang chảy dài ngoài thành ly thủy tinh mát lạnh.

Tâm trí anh lúc này hoàn toàn không thuộc về quán cà phê sang trọng này. Nó đã bay ngược hàng trăm cây số trở về với căn kho cũ lợp tôn xi măng ở Cư M'Rao. Ở nơi đó, mười lăm tấn cà phê nhân xanh—những hạt ngọc bazan được kết tinh từ biết bao giọt mồ hôi của cha anh, của chị H'Nhung, của vợ chồng Y Bih—đang nằm im lìm trong những lớp bao GrainPro xếp chồng cao ngút ngàn. Những cơn gió chướng ẩm ướt đầu mùa mưa bắt đầu thổi qua thung lũng, mang theo hơi nước ngột ngạt từ những cánh rừng nguyên sinh. Từng ngày, từng giờ trôi qua, mười lăm tấn hạt kia đang già đi trong thầm lặng, đang mất dần độ ẩm lý tưởng mười một phần trăm, đang để cho những nốt hương hoa quả nhiệt đới tinh tế tan biến dần vào thinh không.

"Chúng ta không thể buông tay được, Lâm," Khôi thì thào qua kẽ răng, hai mắt anh đỏ hoe vì mệt mỏi và uất nghẹn. "Tôi tuyệt đối không thể vác mặt quay về Cư M'Rao và nói với cha tôi, với anh Tư và đặc biệt là với Y Bih rằng mười lăm tấn hạt mà họ nâng niu suốt nửa năm qua thực chất là vô giá trị. Y Bih đã tin tôi đến mức nào ông biết không? Anh ấy đã từ chối thẳng thừng cọc tiền mặt năm mươi triệu đồng của lão Sang và bọn Đại Nguyên để theo Bản Đỏ đến cùng. Già Ama H'Rin đã mang rượu cần ra cúng thần đất để chúc phúc cho giàn phơi của chúng ta. Nếu chúng ta đầu hàng ở đây, lão Sang và Vũ Thành Đạt sẽ cười hả hê trên sự sụp đổ của buôn làng."

"Chưa có ai ở đây nói từ bỏ cả, Khôi," Lâm đẩy ly Americano đá về phía bạn, giọng nói trầm xuống nhưng đanh lại. "Nhưng chúng ta buộc phải thay đổi toàn bộ chiến lược tiếp cận. Lời cảnh báo của bà Vy chính là chiếc chìa khóa duy nhất còn sót lại: Direct-to-Consumer. Bán lẻ trực tiếp. Chúng ta không có hàng chục tỷ để mở chuỗi cửa hàng mặt phố như Chuỗi Đại Nguyên, vậy thì mặt bằng duy nhất mà chúng ta có thể thuê với giá rẻ chính là không gian mạng. Bán lẻ đa kênh qua internet. Nhưng ngặt một nỗi, cả tôi và ông đều là dân kỹ thuật và tài chính khô khan. Chúng ta biết cách làm ra hạt cà phê 85 điểm, biết cách tính toán chi phí vận hành, nhưng hoàn toàn mù tịt về cách kể một câu chuyện thương hiệu sao cho chạm tới cảm xúc của đám đông ngoài kia, sao cho người ta sẵn sàng bấm nút đặt mua một gói cà phê trên mạng."

Đúng lúc Khôi vừa nâng ly cà phê lên môi định uống một ngụm đắng ngắt, thì từ chiếc bàn tròn cách họ chỉ một lối đi hẹp, một giọng nữ bất ngờ vang lên, cao vút, dứt khoát nhưng không giấu nổi sự phẫn nộ tột cùng:

"Tôi nhắc lại lần cuối cùng cho anh rõ, anh Dũng! Tôi tuyệt đối không bao giờ ký duyệt một bản kế hoạch truyền thông vô hồn và giả tạo như thế này! Khách hàng người ta tin tưởng chi ra năm trăm triệu đồng không phải để nhận về một chuỗi bài PR rập khuôn, sáo rỗng trên mấy trang báo mạng lá cải mà đến chính nhân viên của mình còn chẳng thèm click vào đọc! Họ cần một câu chuyện thật! Họ cần một cú hích cảm xúc chân thực khiến người dùng phải khựng ngón tay lại khi đang lướt newsfeed! Nếu cái agency này cứ tiếp tục chạy theo những chỉ số ảo, những lượt tương tác mua bằng tiền từ mấy cái nông trại cày view lừa đảo, thì tôi xin rút! Tôi đã gửi đơn xin nghỉ việc lên phòng nhân sự sáng nay rồi, không cần đợi hết ba mươi ngày đâu!"

Khôi và Lâm cùng giật mình, đồng loạt nghiêng đầu nhìn sang chiếc bàn bên cạnh.

Người vừa cất giọng gay gắt là một cô gái trẻ chỉ chừng hai mươi lăm, hai mươi sáu tuổi. Cô đang ngồi một mình trước chiếc máy tính xách tay MacBook Pro dán kín những miếng sticker đầy màu sắc—biểu tượng của những chiến dịch truyền thông xã hội đình đám từng gây sốt trong giới trẻ. Cô gái mặc chiếc áo sơ mi croptop cách điệu màu nâu đất phối cùng chiếc quần jean ống rộng rách gối cá tính. Mái tóc nhuộm màu hạt dẻ sáng được túm gọn gàng phía sau gáy bằng một chiếc kẹp kim loại, để lộ chiếc cổ thanh mảnh và một gương mặt thanh tú với những đường nét sắc sảo, đặc biệt là đôi mắt to tròn, đen láy, ánh lên vẻ bướng bỉnh, ngỗ ngược khó thuần.

Cô gái vừa dằn mạnh chiếc điện thoại iPhone màn hình còn sáng rực xuống mặt bàn gỗ, lồng ngực phập phồng sau cơn giận dữ.

Ngay bên cạnh chiếc máy tính xách tay của cô là một tập hồ sơ in logo chìm của một tập đoàn truyền thông quảng cáo đa quốc gia hàng đầu tại Việt Nam. Trên mép tập hồ sơ có dán một mảnh giấy note màu vàng dạ quang, bên trên ghi nguệch ngoạc bằng bút dạ đen dòng chữ dứt khoát: *Bàn giao công việc & Đơn xin nghỉ việc – Lý Gia Hân*.

Gia Hân đưa tay với lấy ly trà đào cam sả đã tan gần hết đá trên bàn, cắm ống hút uống một hơi dài như để dập tắt cơn hỏa bốc lên ngùn ngụt trong lồng ngực. Nhưng ngay khoảnh khắc cô vừa buông chiếc ống hút ra và thở hắt ra một hơi, ánh mắt tinh anh của cô vô tình quét qua khoảng không gian giữa hai chiếc bàn, rồi dừng sững lại ở chiếc túi giấy kraft có một ô cửa sổ tròn bằng nhựa trong suốt đang nằm mở miệng trên bàn của Khôi.

Bên trong ô cửa sổ đó là những hạt cà phê Robusta sẻ đã rang mẫu mà Khôi vừa mang ra từ phòng họp tầng hai mươi.

Những hạt cà phê tròn trịa, bóng bẩy với màu nâu cánh gián đồng nhất tuyệt đối dưới ánh đèn vàng của quán, rãnh hạt thẳng tắp, không hề có một vết cháy xém hay nứt vỡ cơ học. Từ miệng túi giấy kraft hé mở, một làn hương thơm ngọt ngào, phức hợp của mật mía, sôcôla đen và chút hương quả mọng nhiệt đới thoang thoảng bay ra, len lỏi qua lớp không khí điều hòa mát lạnh, chạm thẳng vào khứu giác nhạy bén của cô gái trẻ.

Đôi mắt to tròn của Lý Gia Hân khẽ nheo lại.

Là một người làm sáng tạo nội dung và xây dựng thương hiệu có nghề từng lăn lộn qua hàng chục chiến dịch F&B lớn, cô sở hữu một trực giác bén ngót đến kỳ lạ trước những sản phẩm mang tính nguyên bản, mộc mạc nhưng đạt tới độ hoàn mỹ về mặt thị giác và cảm quan.

Ánh mắt của Gia Hân từ từ trượt từ túi hạt cà phê lên bộ âu phục màu xanh đen hơi chật chội, có phần gượng gạo của Khôi. Cô nhìn lướt qua đôi bàn tay sạm màu đất bazan với những khớp ngón chai sần và khóe móng còn vương vệt nâu mủ cây của anh, rồi dừng lại ở cuốn sổ tay ghi chép mùa vụ bìa da bò cũ kỹ đặt cạnh chiếc máy tính ThinkPad của Lâm. Trên bìa cuốn sổ da ấy có dập chìm một dòng chữ mộc mạc: *Bản Đỏ Coffee – Thung lũng Cư M'Rao*.

Gia Hân chớp chớp mắt hai cái liên tiếp. Những nếp nhăn căng thẳng trên vầng trán cô bỗng chốc giãn ra, dường như một chuỗi liên tưởng logic vừa được kích hoạt tức thì trong não bộ của người làm truyền thông chuyên nghiệp.

Cô khẽ nghiêng đầu qua lối đi nhỏ, cất tiếng hỏi. Lần này, tông giọng của cô hoàn toàn khác hẳn vẻ đanh thép, gay gắt qua điện thoại ban nãy—đó là một chất giọng trong trẻo, tự nhiên, mang theo sự tò mò nghề nghiệp đầy hào hứng:

"Xin lỗi... hai anh cho em hỏi một chút, hai anh có phải là người của dự án Bản Đỏ ở Đắk Lắk không?"

Khôi và Lâm ngạc nhiên đưa mắt nhìn nhau. Lâm khẽ đẩy lại gọng kính cận trên sống mũi, cẩn trọng lên tiếng:

"Đúng vậy. Chúng tôi là người đồng sáng lập của Bản Đỏ. Cơ mà... làm sao bạn biết đến cái tên này?"

Gia Hân lập tức mỉm cười. Nụ cười rạng rỡ, hàm răng trắng đều làm bừng sáng cả gương mặt cá tính của cô gái trẻ. Không một chút ngần ngại hay e dè thường thấy ở những người lạ, cô nhanh nhẹn xoay chiếc máy tính MacBook của mình lại, với tay kéo chiếc ghế gỗ dịch hẳn sang phía bàn của Khôi và Lâm:

"Trời đất ơi, tình cờ ghê chưa! Mấy hôm trước em vừa thấy anh Hoàng bên Artifact Coffee đăng một bài viết chia sẻ rất dài trên Facebook về mẻ cà phê Robusta sẻ 84.5 điểm của các anh. Em làm trong ngành truyền thông thương hiệu số, em luôn theo dõi cực kỳ sát sao mọi chuyển động và xu hướng mới của ngành F&B ở Sài Gòn này. Đọc bài của anh Hoàng xong em tò mò quá, liền mò vào tìm fanpage của Bản Đỏ để xem các anh làm marketing như thế nào..."

Nói đến đây, Gia Hân bỗng bĩu môi một cái, lắc đầu nguầy nguậy với vẻ mặt đầy chán ngán:

"Nhưng mà thú thật với hai anh, cái fanpage của các anh làm em thất vọng tràn trề luôn á! Trời ơi, một trang mạng xã hội lập ra cả tháng trời mà lèo tèo vài trăm lượt thích. Đã vậy nội dung thì chán ngắt, khô như ngói! Hết đăng mấy tấm hình chụp cận cảnh cái lá cây bị sâu cắn bằng điện thoại mờ căm, lại đến mấy bài viết dài dằng dặc toàn thuật ngữ chuyên ngành đo độ Brix, độ ẩm mười một phần trăm, rồi phương pháp lên men kỵ khí... Người tiêu dùng bình thường người ta đọc vào tưởng đâu là trang web của Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên chứ ai mà biết các anh đang bán cà phê đặc sản!"

Gia Hân chống hai tay lên cằm, đôi mắt sáng lấp lánh nhìn thẳng vào Khôi. Ánh nhìn đó sắc sảo, tự tin và đầy vẻ khao khát săn đuổi—như ánh mắt của một người thợ săn lão luyện vừa bất ngờ phát hiện ra một khối ngọc bích thô ráp còn nguyên lớp đất đỏ bọc ngoài:

"Em vừa chính thức thất nghiệp cách đây đúng mười lăm phút. Em vừa đá văng một bản hợp đồng truyền thông nửa tỷ bạc vì nó quá giả tạo và vô hồn. Em đang đi tìm một câu chuyện thật, một thứ gì đó thực sự gai góc, đẫm mùi đất đỏ, có mồ hôi và có linh hồn sống để làm một chiến dịch bùng nổ trên mạng xã hội từ con số không. Các anh đang có trong tay một thứ cà phê cực xịn, nhưng các anh lại hoàn toàn mù tịt về cách kể chuyện để bán lẻ tới tay người tiêu dùng đúng không?"

Cô gái vỗ nhẹ tay xuống mặt bàn gỗ, cười tươi rói:

"Ngồi xích qua một bên đi. Chúng ta nói chuyện nghiêm túc một chút nào."