Bão mạng và sự thật méo mó

Tiếng chuông thông báo đơn hàng từ ứng dụng thương mại điện tử reo liên hồi trên màn hình máy tính của Khôi như một bản nhạc dồn dập, sắc lạnh và đầy ma mị.

*Ting. Ting. Ting.*

Mỗi âm thanh cơ khí đanh gọn vang lên là một hàng số mới lại nhảy múa trên bảng điều khiển quản trị: một đơn hai gói hai trăm năm mươi gam Robusta sẻ Yellow Honey; một đơn bốn gói; một đơn sỉ nhỏ mười gói gửi đi Hải Phòng; ba đơn gửi về Đà Nẵng, Cần Thơ, Hà Nội. Dải thông báo màu xanh lục nhấp nháy liên tục không có lấy một giây ngơi nghỉ, kéo dài thành một vệt sáng vô tận dọc theo mép phải màn hình mười bốn inch. Chỉ trong vòng chưa đầy bốn mươi tám tiếng đồng hồ ngắn ngủi, doanh thu hiển thị trên hệ thống đã vượt qua con số hai trăm triệu đồng và vẫn đang tiếp tục tăng vọt theo từng nhịp thở của thuật toán.

Đối với một doanh nghiệp khởi nghiệp đang ngấp nghé bên bờ vực cạn kiệt thanh khoản như Bản Đỏ, những con số nhảy nhót ấy thoạt nhìn chẳng khác nào chiếc phao cứu sinh từ trên trời rơi xuống giữa cơn giông bão.

Khôi ngồi bất động trên chiếc ghế xoay bọc nỉ đã sờn rách ở góc văn phòng làm việc chung tại Sài Gòn. Căn phòng chật chội chưa đầy hai mươi mét vuông nồng nặc mùi cà phê rang mẫu hòa lẫn mùi bìa carton ẩm, mùi mực in nhiệt và hơi nước nhớp nháp phả ra từ chiếc máy điều hòa cũ kỹ lắp từ thập niên trước. Trước mắt anh, những con số tài chính nghiệt ngã của tuần vừa rồi vẫn còn in hằn trên góc bảng trắng chưa kịp xóa sạch: quỹ tiền mặt khả dụng vỏn vẹn 14.250.000 đồng; ba hợp đồng bán sỉ một tấn hạt nhân xanh ký với các chuỗi quán cà phê làn sóng thứ ba tại Sài Gòn đang bị khóa cứng ngắc trong điều khoản thanh toán gối đầu Net 45 ngày; và trên hết là mười lăm tấn nhân xanh Robusta đặc sản đang nằm im lìm trong kho chứa tại Cư M'Rao.

Mười lăm tấn hạt nhân ấy là toàn bộ mồ hôi, nước mắt, máu và cả sự liều lĩnh tột cùng của vụ mùa vừa qua. Trị giá sổ sách của nó lên tới hơn hai tỷ rưỡi đồng. Nhưng nếu không giải phóng được chúng trước khi những cơn mưa đầu mùa của vùng đất Tây Nguyên ập xuống làm độ ẩm không khí tăng vọt vượt ngưỡng bảy mươi lăm phần trăm, mười lăm tấn cà phê đạt chuẩn Hiệp hội Cà phê Đặc sản Quốc tế (SCA) trên 83 điểm ấy sẽ tụt dốc không phanh. Chúng sẽ bị thâm kim, mốc ẩm, lão hóa tế bào hạt và biến thành đống cà xô rẻ mạt không hơn không kém. Chi phí thuê kho lạnh đạt chuẩn bảo quản 18 độ C tại Thành phố Hồ Chí Minh ngốn từ hai mươi lăm đến ba mươi triệu đồng mỗi tháng—một số tiền mà Bản Đỏ hoàn toàn bất lực không thể nào chi trả sau khi bị nhà đầu tư Mai Thanh Vy thẳng thừng từ chối rót vốn vòng hạt giống.

Áp lực tồn kho đè nặng lên từng nhịp thở của Khôi suốt chuỗi ngày qua. Nó giống như một khối đá tảng ngàn cân treo lơ lửng ngay trên đầu, bóp nghẹt từng giấc ngủ chập chờn, khiến mỗi bữa ăn của anh trở nên đắng ngắt. Và chính trong khoảnh khắc bế tắc cùng cực ấy, bản đề xuất của Lý Gia Hân tại quán cà phê dưới tầng trệt tòa nhà tài chính cách đây một tuần đã trở thành sợi rơm cứu mạng duy nhất mà Khôi có thể bấu víu.

"Chúng ta không thể ngồi yên chờ các quán cà phê làn sóng thứ ba mua nhỏ giọt từng bao vài chục ký rồi ngâm nợ cả tháng trời được nữa, anh Khôi," Gia Hân từng chống hai tay lên mặt bàn kính, đôi mắt sắc sảo kẻ viền đen lấp lánh vẻ tự tin tuyệt đối của một chuyên gia truyền thông vừa dứt áo rời bỏ các agency quảng cáo hàng đầu. "Thị trường bán lẻ trực tiếp tới tay người tiêu dùng mới là mỏ vàng cứu rỗi Bản Đỏ lúc này. Người dùng mạng xã hội hiện nay mua hàng không phải vì họ hiểu sâu về biểu đồ điểm cupping, về độ acid hữu cơ hay quy trình lên men kỵ khí ba tầng. Họ mua vì một cú chạm cảm xúc. Hãy đưa em lên Cư M'Rao ba ngày. Em sẽ xây dựng kênh video ngắn cho Bản Đỏ từ con số không, tạo ra một câu chuyện truyền thông đủ mạnh để kích nổ doanh số bán lẻ trực tuyến. Em cam đoan với anh, chỉ trong vòng một tuần, mười lăm tấn cà phê của anh sẽ có lối thoát."

Lâm từng nhíu mày cảnh giác trước tốc độ dồn dập và sự hoa mỹ bóng bẩy trong từng lời lẽ của Gia Hân. Lâm liên tục cảnh báo về việc biên lợi nhuận của kênh bán lẻ trực tuyến sẽ bị bào mòn tàn nhẫn bởi chi phí bao bì, phí nền tảng sàn thương mại và cước vận chuyển hỏa tốc. Bảo Ngọc thì bận ngập đầu tại xưởng rang mẫu, liên tục thử nghiệm hàng chục profile rang khác nhau để kiểm soát độ đồng đều cho từng mẻ hạt. Riêng Khôi, nỗi sốt ruột bị thiêu đốt bởi mười lăm tấn hạt nằm bất động trong kho đã làm lu mờ đi sự thận trọng cố hữu của một kỹ sư nông nghiệp. Anh đã gật đầu. Anh đã ký giấy ủy quyền tạm thời cho Gia Hân toàn quyền sản xuất nội dung hình ảnh trên các kênh mạng xã hội mới lập của Bản Đỏ, ngây thơ tin tưởng rằng cô gái trẻ này thực sự muốn kể một câu chuyện chân thực về vùng đất bazan màu mỡ.

Thế nhưng, Khôi không thể ngờ được rằng, định nghĩa về "câu chuyện thật" của một kẻ làm truyền thông câu view chuyên nghiệp lại khác xa một trời một vực so với sự thật trần trụi, kiêu hãnh dưới những tán cây cà phê Cư M'Rao.

***

Chuyến đi lên Đắk Lắk của Gia Hân diễn ra chóng vánh như một cơn lốc xoáy. Với chiếc máy ảnh đắt tiền gắn trên gimbal chống rung ba trục và bộ micro thu âm lọc gió cài áo, cô thoăn thoắt di chuyển khắp buôn làng. Nhưng thay vì ghi lại quy trình đo độ đường Brix bằng khúc xạ kế quang học mà Khôi dày công hướng dẫn bà con, thay vì quay lại cảnh những giàn phơi lưới cước cao ráo cách mặt đất tám mươi phân đón luồng gió đối lưu Đông Bắc mà anh Tư và Khôi đã thức trắng bao đêm đẽo từng thanh tre dựng lại, ống kính của Gia Hân chỉ lăm lăm chĩa vào những góc khuất tăm tối, rách nát và cơ hàn nhất.

Buổi chiều hôm ấy tại sườn đồi phía Đông, anh Tư vừa hoàn thành công việc tỉa cành tạo tán sau vụ thu hoạch cạn kiệt sức lực. Đôi chân trần của người nông dân ngoài năm mươi tuổi bám chặt vào sườn dốc đất đỏ bazan trơn trượt sau một cơn mưa rào bất chợt của vùng cao nguyên. Đất đỏ nhão nhoét quánh đặc, bết dính quanh những ngón chân nứt nẻ, gót chân chai sần hằn sâu những vết nứt sâu hoắm vì mấy chục năm lội rẫy lội suối. Chiếc áo bảo hộ lao động cũ mèm bằng vải bạt của anh rách toạc một mảng lớn sau lưng, đẫm ướt mồ hôi muối và những vệt mủ cà phê ngả màu đen kịt. Anh Tư ngồi bệt xuống một gốc muồng đen chắn gió, ngực phập phồng thở dốc, với tay lấy chiếc bi-đông nước bằng nhựa đã mòn vẹt để uống một ngụm lớn, gương mặt sạm nắng nhăn lại vì mệt nhọc sau mười tiếng lao động quần quật.

Gia Hân lập tức nhận ra đây là góc máy "vàng" theo đúng giáo trình kích động tâm lý. Cô không bước tới cất lời hỏi han, không mảy may quan tâm đến nụ cười đôn hậu của anh Tư khi nhìn những mầm chồi mới đang nhú ra khỏe khoắn dọc thân cành. Ống kính máy ảnh của cô hạ sát xuống mặt bùn đỏ, zoom thẳng vào đôi bàn chân trần lấm lem đang run rẩy vì mỏi mệt. Cô lia máy thật chậm rãi từ những vết nứt rớm máu ở gót chân lên tấm lưng áo rách bươm lộ cả mảng da cháy nắng, rồi dừng lại thật lâu ở khóe mắt đầy nếp nhăn và đôi bàn tay gầy guộc, gân guốc đang run run cầm chiếc bi-đông cáu bẩn.

Chưa dừng lại ở đó, sáng hôm sau Gia Hân tìm đến nhà Y Bih Niê. Thay vì bước lên gian nhà sàn gỗ kiên cố, khang trang phía trước—nơi Y Bih dùng làm không gian sinh hoạt chính và cất giữ cuốn sổ tay ghi chép nhật ký nông hộ dày cộp—Gia Hân lại cố tình vòng ra mé chái sau, nơi có một gian nhà vách nứa đơn sơ xiêu vẹo. Đó vốn là căn bếp cũ và kho chứa nông cụ tạm bợ lợp bằng những tấm tôn rỉ sét mục nát mà gia đình Y Bih chưa kịp dỡ bỏ sau mùa gặt.

Đúng lúc ấy, hai đứa con nhỏ của Y Bih vừa tan buổi học sáng ở trường làng trở về. Bọn trẻ mặc những bộ quần áo cũ mặc ở nhà, mặt mũi lem luốc đất cát đỏ vì vừa mải mê đuổi bắt nhau ngoài rẫy cỏ. Gia Hân không ngần ngại ngồi thụp xuống mặt đất, hạ góc máy thật thấp để thu trọn toàn bộ khung cảnh u ám vào khung hình: những tia nắng hiếm hoi xuyên qua vách nứa rách nát chiếu rọi vào góc bếp ẩm thấp, hai đứa trẻ ngơ ngác nhìn vào mắt kính camera lạ lẫm với vẻ sợ sệt, và bóng lưng Y Bih cặm cụi ngồi lựa những hạt cà phê lép bên chiếc mẹt tre cũ kỹ.

Không có bất kỳ câu hỏi nào về việc Y Bih đã áp dụng kỹ thuật hái xoay cổ tay ba mươi độ bảo vệ mắt mầm cho mùa sau chuẩn xác ra sao. Không có một khung hình nào ghi lại cảnh Y Bih tự hào cầm xấp tiền mặt ba mươi tám triệu đồng mà Bản Đỏ đã thanh toán sòng phẳng ngay tại bàn cân theo giá thưởng kịch trần 9.500 đồng một ký để giúp anh trả dứt món nợ phân bón cho thương lái Sang. Toàn bộ tính minh bạch, sự kiêu hãnh của mô hình nông nghiệp chất lượng cao và sự tiến bộ kỹ thuật của người nông dân Cư M'Rao đã bị xóa sạch hoàn toàn không còn một dấu vết qua lăng kính của Gia Hân.

Trở về văn phòng Sài Gòn, Gia Hân nhốt mình trong phòng kín suốt một đêm ròng. Bằng kỹ thuật dựng phim điêu luyện của một kẻ dày dạn kinh nghiệm điều khiển tâm lý đám đông trên không gian mạng, cô phủ lên toàn bộ thước phim một tông màu xám xịt, lạnh lẽo và u buồn đến rợn ngợp. Cô khéo léo lồng ghép đoạn nhạc nền ai oán trích từ tiếng khèn bè và tiếng đàn đá Tây Nguyên, hòa lẫn với âm thanh thở dài mệt nhọc của anh Tư được kéo dài và đẩy âm lượng lên mức cực đại.

Đoạn video ngắn dài đúng năm mươi chín giây được xuất xưởng. Trên màn hình mở đầu bằng dòng tít cỡ lớn màu đỏ tươi viền trắng rung bần bật:

**"CÀ PHÊ ĐẪM NƯỚC MẮT CỦA ĐỒNG BÀO TÂY NGUYÊN — KHI MỒ HÔI VÀ MÁU KHÔNG ĐỦ MUA NỔI CHÉN CƠM CHO CON TRẺ."**

Lời bình thuyết minh do chính Gia Hân đọc bằng chất giọng trầm buồn, chậm rãi, nghẹn ngào như chực vỡ òa trong nước mắt:

*"Giữa đại ngàn Cư M'Rao bạt ngàn gió lộng, có những người nông dân cả đời đi chân trần trên đất đỏ, gót chân toác máu để làm ra từng hạt cà phê đắng ngắt. Nhưng đổi lại là gì? Là những mái nhà vách nứa gió lùa tứ phía, là những đứa trẻ thơ ngơ ngác không biết ngày mai có còn được cắp sách đến trường... Bản Đỏ ra đời không phải để kinh doanh làm giàu, mà là tiếng kêu cứu tuyệt vọng từ lòng đất mẹ. Mỗi gói cà phê các bạn mua hôm nay không chỉ là một tách thức uống buổi sáng, mà là một hành động giải cứu, là một chén cơm ấm lòng gửi đến những mảnh đời khốn cùng nơi thung lũng..."*

Cuối video là một nút bấm dẫn thẳng về giỏ hàng trực tuyến của Bản Đỏ, kèm theo biểu tượng hai bàn tay chắp lại cầu xin và dòng chữ nhấp nháy liên hồi: *"Chung tay giải cứu nông dân Cư M'Rao trước khi quá muộn."*

Gia Hân tung đoạn clip lên nền tảng TikTok và Facebook Reels vào đúng tám giờ tối Chủ nhật—khung giờ vàng có lượng người dùng trực tuyến cao nhất trong tuần.

Và quả bom truyền thông lập tức phát nổ với sức công phá khủng khiếp.

***

Chỉ sau mười hai tiếng đồng hồ, đoạn video đã vượt mốc năm trăm ngàn lượt xem. Sau hai mươi tư tiếng, con số chạm ngưỡng hai triệu và không ngừng nhân lên theo cấp số nhân khi hàng loạt hội nhóm từ thiện, các trang tin giới trẻ và thậm chí cả một số người nổi tiếng chia sẻ lại với những dòng trạng thái đầy thương cảm, xót xa.

Hàng chục ngàn bình luận tràn ngập như thác lũ bên dưới video:

*"Trời ơi xem mà rớt nước mắt, tội nghiệp chú nông dân quá, chân nứt toác hết cả rồi mà vẫn phải lội rẫy!"* *"Mua ở đâu vậy mọi người? Em vừa đặt thử ba gói, mong đồng bào vùng cao sớm vượt qua cơ hàn này."* *"Của một đồng công một lượng, mọi người chung tay giải cứu Bản Đỏ đi ạ, đừng để mấy tay tư bản ép chết người nghèo!"* *"Ủng hộ thương hiệu Việt vì người nông dân nghèo khó. Cầu chúc cho các em nhỏ có áo ấm đến trường, thương các con quá."*

Lòng trắc ẩn của cộng đồng mạng—vốn là thứ cảm xúc dễ kích hoạt nhất nhưng cũng bốc đồng, nông cạn và mù quáng nhất—đã biến thành một cơn cuồng phong mua sắm không thể kiểm soát. Đơn hàng đổ về hệ thống bán lẻ trực tuyến của Bản Đỏ như một dòng lũ cuồn cuộn vỡ đê.

Chiếc máy in đơn nhiệt nhỏ xíu đặt trên bàn làm việc của Lâm réo lên từng hồi cọt kẹt chói tai, liên tục nhả ra những dải giấy in vận đơn dài ngoằng rải đầy trên nền nhà xi măng. Căn phòng chật chội nhanh chóng biến thành một bãi chiến trường thực sự. Thùng carton, bao bì giấy kraft ghép màng nhôm đa lớp tích hợp van một chiều Goglio nằm la liệt khắp các lối đi, tràn lên cả mặt bàn và ghế sô pha.

Lâm vừa thoăn thoắt dán băng dính đóng gói vừa nhìn dán mắt vào màn hình máy tính với đôi mắt thâm quầng vì thiếu ngủ, trán đẫm mồ hôi. Giọng anh run lên bần bật giữa những tiếng *bíp bíp* liên hồi của ứng dụng:

"Khôi ơi, toang rồi! Hệ thống kho tự động báo hết sạch số lượng đóng gói hai trăm năm mươi gam rồi! Đơn đặt trước đã vượt qua mốc hai ngàn bốn trăm đơn chỉ trong chiều nay. Chúng ta chỉ có sẵn đúng năm trăm gói cà phê đã rang và đóng túi hoàn chỉnh ở đây thôi! Số còn lại toàn bộ là nhân xanh đang nằm trên kho Buôn Ma Thuột! Nếu không giao hàng cho đơn vị vận chuyển trong vòng bốn mươi tám tiếng, các sàn thương mại điện tử sẽ tự động phạt tiền hủy đơn và đánh sập gian hàng của mình ngay lập tức!"

Khôi đứng sững giữa đống thùng giấy ngổn ngang, hai bên tai lùng bùng như có tiếng ve kêu. Một mặt, cảm giác phấn khích tột độ của một kẻ vừa thoát khỏi án tử phá sản đang nhen nhóm dữ dội trong lồng ngực anh: hai ngàn bốn trăm đơn hàng tương đương với gần sáu trăm ký cà phê thành phẩm, mang về dòng tiền tươi hơn ba trăm triệu đồng chỉ sau hai ngày. Số tiền mặt khổng lồ đó đủ để trả dứt nợ cá nhân cho Lâm, đủ để thuê kho lạnh bảo quản tại Sài Gòn và duy trì bộ máy vận hành thêm nhiều tháng ròng rã. Nhưng mặt khác, một nỗi bất an mơ hồ, lạnh buốt bắt đầu bò lan từ sống lưng lên gáy anh khi anh nhìn vào dòng chữ ghim đỏ chót trên đầu màn hình phát trực tiếp của kênh: *"Chiến dịch giải cứu nông dân nghèo Cư M'Rao."*

Khôi vội vã rút chiếc điện thoại trong túi ra, mở ứng dụng để xem lại đoạn clip mà Gia Hân đã tự ý biên tập và đăng tải mà không hề thông qua kiểm duyệt của anh. Từng khung hình xám xịt, bi lụy lướt qua mắt Khôi như những nhát dao khía thẳng vào da thịt. Đôi chân trần nứt nẻ của anh Tư. Căn chái bếp vách nứa dột nát của Y Bih. Tiếng khèn bè ai oán và lời kêu gọi từ thiện rẻ rúng, hèn mọn.

"Gia Hân!" Khôi quay phắt lại, giọng lạc hẳn đi vì bàng hoàng và sửng sốt. "Tại sao em lại cắt dựng video theo cái kiểu này? Anh Tư đi chân trần là vì thói quen cảm nhận độ ẩm của đất bazan, rẫy của anh ấy được chăm sóc theo chuẩn hữu cơ tốt nhất vùng! Còn nhà Y Bih có nhà sàn gỗ kiên cố ba gian, anh ấy vừa nhận tiền thưởng cà phê chín của chúng ta tuần trước, tại sao em lại biến họ thành những kẻ khốn cùng đi xin ăn trên mạng thế này?!"

Gia Hân vừa thong thả thoa lại lớp son môi màu đỏ mận vừa liếc nhìn Khôi qua chiếc gương con, khóe môi khẽ nhếch lên một nụ cười đắc thắng đầy vẻ thương hại:

"Anh Khôi à, thức tỉnh giùm em cái đi! Anh muốn ôm khư khư cái 'danh dự chuyên môn' hão huyền đó để rồi đứng nhìn mười lăm tấn hạt mốc meo trong kho, hay anh muốn có ba trăm triệu tiền tươi chảy thẳng vào tài khoản ngân hàng trong vòng hai ngày? Marketing hiện đại là phải đánh trúng insight, phải khoét sâu vào điểm đau của đám đông. Đám đông ngoài kia người ta không rảnh rỗi để ngồi nghe anh giảng bài về nông học, về khúc xạ kế hay điểm SCA đâu! Người ta chỉ sẵn sàng rút ví khi họ cảm thấy mình đang làm một việc thiện, đang trở thành người hùng cứu vớt một mảnh đời bi kịch! Nhìn vào bảng doanh thu đi, nhìn vào những con số đang nhảy múa kia kìa! Số liệu thì không bao giờ biết nói dối. Em đã cứu Bản Đỏ một bàn thua trông thấy đấy!"

"Nhưng đây là sự dối trá trắng trợn!" Khôi siết chặt hai bàn tay, móng tay găm sâu vào lòng bàn tay đến mức rỉ máu đau điếng. "Chúng ta xây dựng Bản Đỏ dựa trên giá trị công bằng, dựa trên năng lực canh tác và phẩm giá của người làm nông! Chúng ta không phải là một tổ chức từ thiện đi bán sự thương hại để đổi lấy đồng tiền bố thí!"

"Dối trá cái gì chứ? Chân chú Tư không nứt nẻ à? Cái vách nứa nhà anh Y Bih không rách à? Toàn bộ đều là hình ảnh thực tế một trăm phần trăm em quay tại rẫy, em có dựng bối cảnh phim trường lừa đảo ai đâu!" Gia Hân gắt lên, bước lại gần Khôi, ánh mắt sắc lẹm không hề né tránh. "Anh nên nhớ, em nhận làm chiến dịch này mà không lấy trước một đồng tiền công nào. Em đang đánh cược cả uy tín và thương hiệu cá nhân của em vào đây. Anh nhìn xem, có bao nhiêu nhãn hàng F&B ngoài kia thèm muốn một clip triệu view tự nhiên như thế này mà không được? Đơn hàng đổ về ầm ầm, tiền vào túi anh, nông dân giải quyết được đầu ra hạt, người tiêu dùng thì thỏa mãn được cảm xúc từ thiện của họ. Rốt cuộc thì ai mất mát gì trong cuộc chơi này nào?"

Khôi cứng họng, lồng ngực như bị một tảng đá đè nghẹt. Anh quay sang nhìn Lâm. Người bạn thân phụ trách tài chính của anh đang cắm cúi gõ phím xử lý lỗi đồng bộ tồn kho trên hệ thống, nét mặt căng thẳng tột độ nhưng hoàn toàn im lặng. Trước sức mạnh áp đảo của dòng tiền tươi và nguy cơ vỡ nợ đang hiển hiện ngay trước mắt, ngay cả một người sống nguyên tắc và cẩn trọng như Lâm cũng không thể cất lời phủ nhận tác động cứu mạng tức thì của những đơn hàng đang dồn dập đổ về.

Và đúng vào khoảnh khắc Khôi đang chao đảo dữ dội giữa ranh giới của sự thỏa hiệp và sự liêm chính, chiếc điện thoại di động nằm trên mặt bàn bỗng rung lên bần bật, trượt đi trên đống giấy in nhiệt.

Màn hình hiển thị một dãy số quen thuộc từ Buôn Ma Thuột: *Anh Tư.*

Khôi hít một hơi thật sâu, cố nén cơn run rẩy trong lồng ngực, vuốt màn hình rồi áp điện thoại lên tai:

"A lô, anh Tư à, em..."

*"Khôi! Mày coi tao là cái giống gì hả Khôi?!"*

Một tiếng gầm phẫn nộ xé toạc màng loa điện thoại, chát chúa và dữ dội đến mức Lâm đang bấm máy in cũng phải giật bắn mình, còn nụ cười trên môi Gia Hân lập tức đông cứng lại. Đó không phải là giọng điệu từ tốn, chậm rãi, trầm đục như củ khoai củ sắn thường ngày của người nông dân kỳ cựu Cư M'Rao. Đó là tiếng thét uất nghẹn của một con người vừa bị giáng một cái tát chí mạng vào lòng tự trọng thiêng liêng nhất.

"Anh Tư... anh bình tĩnh nghe em giải thích đã..." Khôi lắp bắp, từng thớ thịt trên mặt co rút lại.

*"Bình tĩnh cái con khỉ mốc!"* Đầu dây bên kia, tiếng thở dốc của anh Tư nặng trĩu, rít qua kẽ răng, kèm theo tiếng gió rít gào trên sườn đồi lộng gió. *"Tao vừa qua tiệm tạp hóa đầu buôn mua bao thuốc lá, thằng con lão Năm Sang với mấy đứa thanh niên trong xóm nó bu lại, nó mở cái điện thoại đưa vào tận mặt tao! Nó cười hô hố, nó bảo: 'Ủa chú Tư, chú làm cà phê đặc sản cho thằng Khôi kỹ sư Sài Gòn dữ dằn lắm mà sao giờ lên mạng cởi áo, khoe gót chân toác máu để xin dân mạng bố thí chén cơm vậy chú? Nhà chú đói tới mức không có gạo nấu cơm thiệt hả chú Tư?'"*

Từng lời nói của anh Tư như những nhát búa tạ nện thẳng vào đỉnh đầu Khôi. Anh đứng chôn chân tại chỗ giữa căn phòng ngổn ngang, mặt cắt không còn một giọt máu.

*"Tao làm rẫy bốn mươi năm nay trên mảnh đất này!"* Giọng anh Tư bỗng nghẹn lại, run rẩy trong sự uất ức cùng cực chưa từng thấy. *"Tao đổ mồ hôi, tao bán lưng cho trời, tao chịu cực chịu khổ để hạt cà phê làm ra sạch sẽ, ngon lành, đàng hoàng ngẩng cao đầu mà bán cho người ta thưởng thức! Tao chưa bao giờ ngửa tay xin ai một đồng cắc nào của bố thí! Cha mày với tao ngày xưa nghèo rớt mồng tơi, ăn củ mài củ sắn trừ bữa còn chưa từng hèn hạ đi làm cái trò ăn mày như vậy! Mày đưa con nhỏ ở đâu về, nó lén quay chân tao, nó quay cái lưng áo rách của tao, rồi tụi mày đưa lên bàn dân thiên hạ cho cả nước người ta xúm vào 'tội nghiệp', 'thương hại' hả Khôi? Tụi mày biến người nông dân tụi tao thành phường ăn mày từ bao giờ vậy hả?!"*

"Anh Tư ơi, thực sự không phải như vậy đâu anh..." Giọng Khôi run bần bật, hai mắt anh cay xè, một cảm giác nhục nhã tột cùng dâng trào nghẹn ứ nơi cuống họng. "Đó là sự cố truyền thông ngoài ý muốn... tụi em... bên làm nội dung họ tự ý dựng..."

*"Mày đừng có ngụy biện với tao!"* Anh Tư gắt lên, cay đắng ngắt lời, từng tiếng nấc như xé lòng. *"Tên thương hiệu là Bản Đỏ của mày, mặt mũi rẫy nhà mày rành rành ra đó! Tao nói cho mày biết, cái danh dự của người làm nông chân chính tụi tao không phải là thứ để tụi mày đem ra bêu riếu, đổi lấy mấy đồng bạc lẻ trên mạng! Tao xấu hổ với cả cái buôn Cư M'Rao này! Từ nay về sau, rẫy của tao, mồ hôi công sức của tao, mày đừng bao giờ bước chân tới nữa. Tao thà chặt bỏ hết cà phê đi làm thuê làm mướn, chứ tao không bao giờ thèm dính dáng tới cái thứ cà phê xin xỏ, hèn hạ này của tụi mày!"*

*Tút... tút... tút...*

Cuộc gọi bị ngắt cái rụp. Tiếng tút dài vô hồn vang lên trong không gian tĩnh lặng đến ngột ngạt của văn phòng.

Khôi buông thõng cánh tay. Chiếc điện thoại suýt chút nữa tuột khỏi những ngón tay đang run rẩy không còn chút lực. Anh ngước mắt nhìn Gia Hân. Cô gái trẻ vẫn khoanh tay đứng đó, đôi mày hơi nhíu lại khó chịu, nhưng nét mặt vẫn lộ rõ vẻ bất cần của một kẻ thành thị tin rằng mọi thứ trên cõi đời này đều có thể dàn xếp êm đẹp bằng tiền bạc và kết quả số liệu.

"Người già ở quê người ta cổ hủ và sĩ diện hão vậy thôi anh Khôi," Gia Hân lạnh lùng lên tiếng, chất giọng thản nhiên đến tàn nhẫn. "Vài hôm nữa thấy tiền hàng về tài khoản, thấy lợi nhuận chia sòng phẳng là đâu lại vào đấy hết. Trong ngành này, khủng hoảng dư luận nội bộ là chuyện quá đỗi bình thường, quan trọng nhất là chúng ta đã nắm được dòng tiền sống còn..."

"Cô câm miệng lại đi!"

Khôi gầm lên, giọng khàn đặc, hai mắt anh đỏ ngầu những tia máu. Sự phẫn nộ tích tụ bấy lâu như muốn nổ tung lồng ngực.

Lâm giật mình buông rơi cuộn băng dính xuống mặt bàn kêu đánh *cốp*. Chưa bao giờ Lâm thấy một người điềm đạm, nhẫn nhịn và luôn tôn sùng tư duy duy lý như Khôi lại nổi giận đến mức mất kiểm soát như thế.

Nhưng cơn ác mộng vẫn chưa chịu dừng lại ở đó. Chiếc điện thoại trên tay Khôi lại một lần nữa rung lên bần bật, màn hình phát sáng chói lòa.

Cái tên hiển thị trên màn hình: *Y Bih Niê.*

Trái tim Khôi thắt lại một nhịp đau nhói như bị bóp nghẹn. Anh hít một hơi thật sâu, bàn tay ướt đẫm mồ hôi lạnh run rẩy trượt nhẹ trên màn hình cảm ứng để kết nối. Lần này, Khôi không dám cất lời trước. Anh nín thở chờ đợi bản án tiếp theo.

Đầu dây bên kia không có tiếng quát tháo dữ dội như anh Tư. Chỉ có một khoảng lặng kéo dài vài giây, nặng nề như một khối chì ngàn cân, kèm theo tiếng nấc nghẹn ngào của một người đàn ông Ê-đê vốn nổi tiếng cứng cỏi, kiên cường và lì lợm nhất vùng thung lũng Cư M'Rao.

"Khôi à..." Giọng Y Bih trầm xuống, vỡ vụn ra từng mảnh trong ống nghe. "Tôi... tôi tin anh. Tôi nghe lời anh, tôi từ chối cọc tiền năm mươi triệu của Tập đoàn Đại Nguyên, tôi cắn răng chịu để lão Sang đe dọa xiết nợ phân bón, tôi đưa bốn hộ buôn làng về làm quả chín cho Bản Đỏ... Tôi cứ nghĩ anh em mình làm ăn ngay thẳng, làm ra hạt cà phê tốt để người ta tôn trọng cái nghề, tôn trọng cái người trồng cây..."

"Y Bih... tôi xin lỗi, tôi thực sự xin lỗi anh..." Cổ họng Khôi nghẹn đắng, từng từ phát ra nghe như tiếng rên rỉ bất lực của một kẻ tử tội.

*"Anh xin lỗi thì giải quyết được cái gì hả Khôi?!"* Tiếng Y Bih bỗng vỡ òa ra trong nỗi đau đớn tột cùng. *"Chiều nay con H'Nhi với thằng Y Dan đi học về, hai đứa nó khóc ròng từ đầu ngõ buôn đến tận chân cầu thang nhà sàn! Bạn bè trong lớp tụi nó xúm lại chỉ trỏ, trêu chọc tụi nó là đồ nghèo đói rách rưới, bảo nhà tụi nó không có cơm ăn áo mặc nên cha tụi nó phải lên mạng cho thiên hạ người ta thương hại, người ta giải cứu! Tụi nó ôm chân tôi khóc, tụi nó hỏi: 'Cha ơi, nhà mình có thiếu ăn đâu, cha làm lụng vất vả nuôi tụi con đàng hoàng mà sao người ta bảo nhà mình đi ăn xin vậy cha?'"*

Khôi nhắm nghiền mắt lại, trán tì vào cạnh bàn làm việc lạnh ngắt. Từng câu từng chữ của Y Bih như những mũi kim nung đỏ đâm thẳng vào tim anh, buốt nhói. Hình ảnh hai đứa trẻ thơ ngây của Y Bih với đôi mắt to tròn, đen láy chạy nhảy reo hò trên sân kho phơi hôm nào bỗng hiện về rõ mồn một, đối lập một cách tàn nhẫn với hình ảnh đáng thương, rách rưới bị cắt cúp méo mó trong đoạn video của Gia Hân.

*"Cái chái bếp vách nứa cũ đó là của đời ông nội tôi để lại làm kỷ niệm, tôi giữ lại để chứa nông cụ, tại sao cô gái của anh lại quay vào đó rồi bảo gia đình tôi cơ hàn, khốn cùng?!"* Tiếng thở của Y Bih dồn dập, nghẹn ngào nước mắt của một người cha bị tước đoạt đi thể diện trước mặt con cái. *"Cả dòng họ Niê của tôi ở buôn này chưa bao giờ bị sỉ nhục như thế này. Chiều nay già Ama H'Rin, Y Khen, Y Lem đã kéo sang nhà tôi. Người ta chửi vào mặt tôi vì tôi là người đứng ra dẫn mối cho Bản Đỏ! Người ta bảo tôi vì mấy đồng tiền thưởng mà bán rẻ danh dự của cả dòng họ, bêu riếu buôn làng cho thiên hạ người ta bố thí!"*

"Y Bih, nghe tôi nói một lần thôi..." Khôi gần như van nài, những giọt nước mắt bất lực trào ra khỏi khóe mi, lăn dài trên gò má. "Đoạn video đó hoàn toàn không phải là chủ đích của Bản Đỏ. Tôi sẽ gỡ nó xuống ngay lập tức! Tôi sẽ lên đính chính, tôi sẽ xin lỗi công khai toàn bộ bà con buôn làng..."

*"Không cần đâu anh Khôi,"* Giọng Y Bih bỗng chốc trở nên lạnh tanh, một sự lạnh lẽo dứt khoát đến tàn nhẫn, báo hiệu cho một sự đổ vỡ vĩnh viễn không còn phương cứu chữa. *"Anh không cần phải xin lỗi nữa đâu. Tiền bán cà phê đợt trước anh thanh toán sòng phẳng, tôi cảm ơn. Nhưng mùa tới, toàn bộ năm sào rẫy của tôi, và rẫy của già Ama H'Rin, Y Khen, Y Lem... chúng tôi cắt đứt toàn bộ quan hệ với Bản Đỏ. Chúng tôi sẽ không bao giờ bán cho các anh dù chỉ là một hạt quả chín. Thà tôi bán rẻ cho lão Sang, thà tôi ký hợp đồng độc quyền chịu trừ lùi cho Đại Nguyên để làm một người làm thuê bị bóc lột, còn hơn là hợp tác với các anh để vợ con tôi, dòng họ tôi bị cả xã hội nhìn như phường ngửa tay xin ăn!"*

Cú ngắt máy dứt khoát của Y Bih đặt dấu chấm hết lạnh lùng cho mọi nỗ lực thanh minh trong tuyệt vọng của Khôi.

Tiếng tút dài một lần nữa vang lên, cô độc, hoang hoải và lạnh lẽo.

Trong căn phòng nhỏ chật chội, chiếc máy in vận đơn vẫn vô tình nhả ra từng dải giấy trắng toát: *Ting... Ting... Ting...* Tiếng chuông báo đơn hàng mới từ ứng dụng thương mại điện tử vẫn tiếp tục reo lên đều đặn, vô cảm. Năm trăm đơn. Một ngàn đơn. Hai ngàn đơn.

Nhưng giờ đây, mỗi tiếng chuông vang lên không còn là bản nhạc chiến thắng đầy mê hoặc nữa. Nó nghe như tiếng cười nhạo báng tàn nhẫn, ghê tởm giáng xuống đầu Khôi. Từng đơn hàng được tạo ra từ lòng trắc ẩn giả tạo ấy chính là một nhát cuốc đào sâu thêm nấm mồ chôn vùi niềm tin, sự tôn nghiêm và mối liên kết máu thịt mà anh đã phải đánh đổi bằng cả danh dự gia đình, bằng những đêm thức trắng trên giàn phơi để gầy dựng với người nông dân Cư M'Rao suốt một năm qua.

Mười lăm tấn cà phê có thể sẽ được bán sạch. Ba trăm triệu, rồi năm trăm triệu doanh thu có thể sẽ đổ về tài khoản rỗng tuếch của công ty. Nhưng cái giá phải trả là sự sụp đổ hoàn toàn của nền móng vùng nguyên liệu—thứ duy nhất làm nên linh hồn, căn cốt và sự sống còn của Bản Đỏ. Mất đi anh Tư, mất đi Y Bih, mất đi những người nông dân nòng cốt dám cùng anh từ chối tiền tươi của các tập đoàn lớn để theo đuổi cà phê chất lượng cao, Bản Đỏ sẽ chỉ còn lại một cái vỏ rỗng tuếch, một kẻ lừa đảo chuyên nghiệp trục lợi trên lòng trắc ẩn của cộng đồng.

Lâm ngồi sụp xuống mép bàn làm việc, hai bàn tay run rẩy ôm chặt lấy đầu. Toàn bộ mô hình tài chính, bài toán dòng tiền, kế hoạch hòa vốn... tất cả những bảng tính Excel phức tạp mà Lâm dày công xây dựng thâu đêm suốt sáng bỗng chốc trở nên vô nghĩa, trơ trọi trước cơn khủng hoảng nhân phẩm này.

Gia Hân đứng bên cạnh, sắc mặt cô đã bắt đầu tái nhợt đi khi chứng kiến toàn bộ sự phẫn nộ cùng cực của hai người nông dân qua loa điện thoại. Nhưng cái tôi ngạo mạn của một chuyên gia truyền thông đô thị vẫn khiến cô cố chấp cãi lại, giọng run rẩy:

"Anh Khôi... anh phải nhìn nhận thực tế đi chứ! Nông dân người ta phản ứng nhất thời vậy thôi, rồi họ sẽ nguôi ngoai... Đây là cơ hội duy nhất để Bản Đỏ sống sót qua mùa này..."

"Cô im đi!"

Khôi quay phắt lại, lồng ngực anh phập phồng dữ dội, đôi mắt hằn lên những tia máu đỏ rực. Anh bước từng bước nặng nề, dứt khoát tiến về phía chiếc máy tính, những ngón tay run rẩy đặt lên bàn phím, chuẩn bị ấn nút xóa bỏ hoàn toàn chiến dịch ô nhục này.

*Rầm!*

Cánh cửa gỗ của văn phòng làm việc bỗng nhiên bị đẩy tung ra một cách thô bạo.

Một luồng gió từ hành lang ùa vào, mang theo mùi khói xe ngột ngạt của phố thị Sài Gòn. Đứng sững ở ngưỡng cửa là Hứa Bảo Ngọc.

Cô vừa trở về từ xưởng rang sau mười hai tiếng đồng hồ liên tục đứng cạnh cỗ máy rang mẫu nóng rực để tinh chỉnh profile hạt. Mái tóc dài của cô buộc vội sau gáy, vài lọn tóc bết dính mồ hôi bên thái dương. Gương mặt thanh tú thường ngày vốn điềm tĩnh, sắc lạnh nay đanh lại như một tảng băng vĩnh cửu. Ánh mắt cô quét qua đống thùng giấy carton ngổn ngang, quét qua chiếc máy in đơn đang nhả giấy liên hồi, quét qua gương mặt bối rối của Gia Hân, rồi dừng lại trừng trừng vào Khôi.

Trên tay cô là chiếc tạp dề barista bằng vải canvas màu nâu đậm—vật bất ly thân mà cô luôn mang theo từ những ngày thi đấu quốc tế, biểu tượng cho kỷ luật thép và sự thuần khiết tuyệt đối của một người làm nghề cà phê chân chính.

Không một lời báo trước, Bảo Ngọc bước vào phòng họp, ném chiếc tạp dề xuống bàn trước mặt Khôi và Gia Hân.