Người từng làm mất chuyến thuốc

Không khí trong góc phòng ăn của Căng Tin Liên Thực Tại chùng xuống, quánh đặc và nặng trịch như một khối chì trước cơn giông. Đỗ Yến Nhi dằn mạnh xấp danh sách vừa in còn hôi hổi hơi nhiệt xuống mặt bàn gỗ tạp thô ráp.

Mặt bàn rung lên bần bật, làm cốc nước vối nguội ngắt của Tống Ngọc Mai sánh ra vài giọt vàng ố, loang nhanh trên thớ gỗ nứt nẻ. Mùi mực in laser rẻ tiền khét lẹt, ngai ngái mùi ozone công nghiệp bốc lên từ những trang giấy A4 thô ráp, quyện chặt với làn hơi dầu mỡ rán đi rán lại từ gian bếp phía sau của bà Tâm, tạo thành một thứ mùi ngột ngạt, bóp nghẹt lồng ngực. Ở góc này của Tầng Trung Tính, ánh đèn tuýp huỳnh quang chập chờn phát ra tiếng vo vo rền rĩ, rọi những vệt sáng nhờ nhờ lên gương mặt hốc hác của bốn con người đang ngồi quanh một góc bàn tróc sơn.

Ngay trên đầu tập tài liệu dày cộm, nổi bật giữa nền giấy trắng xám là dòng tiêu đề in hoa đậm nét, cỡ chữ ba mươi sáu, từng nét mực đen nhánh như một nhát chém phay xé toạc không gian: *DANH SÁCH CÔNG CHỨC BÀO MÒN SỰ SỐNG — NHỮNG BÀN TAY KÝ PHIẾU TỪ CHỐI*.

Phía dưới dòng tít rực lửa ấy là hàng loạt cột mục được kẻ bằng thước kẻ tay, chi tiết và sắc lạnh đến rợn người: họ và tên cán bộ, số hiệu thẻ ngành, quầy tiếp nhận công tác, số lượng phiếu trả hồ sơ đã ký duyệt trong suốt hai mươi bốn tháng qua, và cột cuối cùng, được Nhi cẩn thận tô viền bằng mực bút lông đỏ chói: *Hậu quả thực tế đối với cư dân ngoại vi*.

Đôi mắt Nhi đỏ ngầu vì những đêm dài thức trắng mòn mỏi bên màn hình máy tính cũ kỹ. Hai gò má cô gái trẻ hóp lại, làn da mai mái xanh xao vì thiếu dưỡng khí, nhưng trong đáy mắt lại rực lên một ngọn lửa căm hờn không hề che giấu. Cô nghiến răng ken két, ngón tay cái miết chặt mép giấy đến mức thớ bột giấy nhăn nhúm, rách toạc một đường nhỏ:

— Em đã nhờ chị Quyên trong tổ bưu cục lén trích xuất dữ liệu đối chiếu từ hàng trăm cuống biên nhận bị vứt bỏ bừa bãi ở xô rác hành lang tầng một. Chúng ta sẽ không giấu nó nữa. Em sẽ đem bản danh sách này dán thẳng lên bảng tin công cộng ở sảnh trung tâm, rải trắng sàn các khoang tàu trung chuyển liên chiều, và phát tận tay từng đoàn xe buôn hàng từ ngoại vi đổ về. Cả cái bộ máy hành chính khổng lồ này bấy lâu nay sống ký sinh trên sự im lặng, sự nhẫn nhục cam chịu của chúng ta. Giờ là lúc phải lột trần bộ mặt của chúng nó. Phải để hàng triệu con người ngoài kia biết mặt, biết tên từng kẻ đã dùng cái bút bi công vụ vô tư lự để bóp nghẹt mạng sống của người khác!

Tống Ngọc Mai giật mình thảng thốt. Cô vội vàng vươn cả hai bàn tay gầy gò đè chặt lên xấp giấy, ánh mắt chất chứa nỗi âu lo tột cùng. Là một cô giáo đã quen với sức nặng và sự kiềm tỏa của từng con chữ nơi bục giảng vùng biên, Mai hiểu rõ hơn ai hết sức tàn phá khủng khiếp của một đốm lửa giận dữ khi bị ném thẳng vào đống bổi khô đang chực chờ bốc cháy.

— Em bình tĩnh lại đã, Nhi! Hạ giọng xuống! — Mai thì thào, giọng cô run lên nhưng đầy vẻ nghiêm khắc. Cô đưa mắt nhìn quanh quất khắp phòng ăn, dò xét từng bàn ăn lân cận xem có bóng dáng nào của nhân viên an ninh tầng trung tính hay tai mắt của Ban Tinh Gọn trà trộn hay không. — Việc này là vi phạm trắng trợn Điều 12 của Quy chế Trật tự Tầng Trung Tính. Bêu tên cá nhân, kích động sự thù hận nhắm vào đội ngũ công chức khi chưa có kết luận thanh tra chính thức sẽ bị khép ngay vào tội danh gây rối an ninh công cộng cấp độ ba. Em có hiểu cấp độ ba là gì không? Họ sẽ có đầy đủ cơ sở pháp lý để xua lực lượng tuần tra cơ giới ập vào đây, tịch thu toàn bộ tài liệu của chúng ta, lập biên bản giải tán và tước luôn quyền nộp hồ sơ khiếu nại của Liên minh. Lúc đó, công lý chưa đòi được một phân, mà cánh cổng chuyển tiếp của bác Hòa sẽ bị niêm phong vĩnh viễn không bao giờ gỡ ra được!

Hoàng Văn Sơn ngồi thu lu bên cạnh Mai, chiếc lưng vạm vỡ gập xuống như muốn thu nhỏ lại để giấu đi sự mỏi mệt rã rời sau một ca trực cứu hộ xuyên đêm dưới tầng hầm kỹ thuật. Dưới xương đòn gồ ghề của anh, chiếc đồng hồ áp suất đo nhịp thở cơ học vẫn khẽ kêu lách cách từng nhịp khô khốc, kim đo giật giật ở mức áp suất thấp nguy hiểm. Nghe Mai phân tích, Sơn ngẩng lên, đưa bàn tay chai sần đầy những vết sẹo do bỏng khí nén vuốt mặt, rồi thở dài thườn thượt, giọng nghẹn ứ:

— Cô Mai nói trúng cái bụng tụi tôi rồi đấy, Nhi à. Dân lao động cửu vạn tụi tôi ngày ngày lăn lộn ở các cửa khẩu, tụi tôi hiểu cái đám công quyền đó nhất. Họ có hội đồng bảo vệ, có biên chế bao bọc, có cả một hệ thống văn bản che chở. Mình bêu tên một người, chín người còn lại ở các bàn tiếp nhận sẽ nhìn dân ngoại vi tụi mình bằng con mắt thù hằn, ghẻ lạnh. Đến lúc đó, họ chẳng thèm từ chối thẳng thừng đâu. Họ sẽ áp đúng quy trình, dùng chính các điều khoản kiểm tra gắt gao nhất để bóp chết mình một cách hoàn toàn hợp pháp. Xe chở oxy từ mỏ về, họ sẽ viện cớ van xả không đạt chuẩn an toàn để giữ lại kiểm tra tạp chất ba ngày đêm; từng sọt rau củ, củ sắn của bà con ngoại vi đưa sang, họ bắt bóc từng thùng để soi chiếu mầm bệnh sinh học. Họ siết đúng luật thì dân nghèo tụi tôi chết ngạt, chết đói trước khi tờ danh sách này kịp lọt vào mắt mấy ông lãnh đạo trên Cục!

— Nhưng chẳng lẽ cứ nhẫn nhịn mãi? Cứ phải quỳ gối xin xỏ mãi hay sao? — Nhi bật khóc vì tức tưởi, lồng ngực phập phồng, từng giọt nước mắt uất nghẹn lăn dài trên gò má xám xịt. — Bố em đã nhẫn nhịn mười lăm năm trời ròng rã! Bố em gom góp từng hào còm, mang từng gói bánh khảo quê mùa, hạ mình thưa gửi từng câu lễ phép đến Bàn Số 8, Bàn Số 7. Để rồi đổi lại được cái gì? Là trí nhớ của ông đang tan rã từng ngày từng giờ như nắm cát trôi qua kẽ tay! Những kẻ ngồi trong phòng điều hòa mát rượi, gõ bàn phím lách cách vài ba nhịp rồi lạnh lùng buông một câu "hồ sơ thiếu giấy tờ" chưa từng một lần phải nếm trải mùi vị của việc nhìn người thân ruột thịt của mình chết mòn trong tuyệt vọng!

Tiếng then cửa kính căng tin lách cách đẩy vào, cắt ngang tiếng nấc nghẹn ngào của Nhi. Tiếng ồn ào hỗn tạp nơi hành lang trung chuyển bỗng chốc ùa vào theo khe cửa rồi lại bị dập tắt khi cánh cửa khép lại.

Một bóng người quen thuộc bước tới, dừng lại bên cạnh mép bàn.

Nguyễn Minh An đứng đó.

Chiếc áo sơ mi trắng đồng phục công vụ của anh đã nhăn nhúm, nhàu nhĩ ở nếp gấp hai bên khuỷu tay, vạt áo bên phải còn vương một vệt mực màu tím thẫm đặc trưng của con dấu Phòng Tiếp Nhận Hồ Sơ. Gương mặt anh xám xịt, đôi mắt thâm quầng và trũng sâu sau một đêm trắng cùng Đặng Thảo Vy cặm cụi rà soát hệ thống lọc khí ở trạm kiểm tra kỹ thuật.

Bà Lâm Thanh Tâm từ trong quầy bếp lẳng lặng bưng ra một cốc trà gừng bốc khói nghi ngút, đặt cạch xuống mặt bàn trước mặt An. Bà không nói một lời nào, chỉ khẽ thở dài rồi đặt bàn tay thô ráp, ấm nóng lên vai người chuyên viên trẻ tuổi như một cử chỉ sẻ chia câm lặng nhưng đầy thấu cảm.

An kéo chiếc ghế gỗ định ngồi xuống thì bất chợt, ánh mắt anh khựng lại. Ánh nhìn của anh chạm thẳng vào xấp tài liệu Nhi vừa dằn xuống mặt bàn lúc nãy.

Những con chữ in đen đặc quánh như hút cạn mọi dưỡng khí xung quanh anh.

Và rồi, ngay tại trang thứ hai, nằm chình ình ở dòng thứ tư trong bảng thống kê những cán bộ tiếp nhận có tỷ lệ trả hồ sơ gây hậu quả nghiêm trọng nhất năm ngoái, một cái tên hiện lên rõ mồn một:

*Nguyễn Minh An — Chuyên viên hợp đồng, Bàn Tiếp Nhận Số 8.*

Cột bên cạnh ghi rõ từng ký tự của mã hồ sơ định mệnh: *DC-902/YT — Tuyến vận chuyển huyết thanh kháng độc khẩn cấp cho Thực tại Đầm Lầy Ngoại Vi.*

Cột ghi chú hậu quả thực tế được in đậm: *Yêu cầu bổ sung "Chứng nhận tương thích sinh học Mẫu 04-A" sai quy cách, dẫn đến việc lỡ chuyến tàu trung chuyển liên chiều duy nhất trong tuần. Bệnh nhân bị hoại tử mô diện rộng, gia đình khánh kiệt vì phải thuê khoang cấp cứu tư nhân.*

Không gian quanh chiếc bàn ăn nhỏ như đông cứng lại thành một tảng băng lạnh toát. Tiếng rù rù của chiếc quạt thông gió trên trần nhà bỗng trở nên chói tai một cách kỳ lạ. Hoàng Văn Sơn sững sờ ngẩng phắt dậy, đôi mắt mở to nhìn trân trân vào trang giấy, rồi lại ngước lên nhìn An, hai bàn tay hộ pháp lúng túng cào cào trên mặt bàn không biết phải giấu vào đâu. Cô giáo Mai nín thở, gương mặt tái mét, ngón tay cô run rẩy toan kéo góc áo của Nhi úp tờ giấy lại nhưng mọi sự đã quá muộn màng.

Nhi ngước mắt lên. Ánh nhìn của cô gái trẻ giờ đây sắc lẹm như những mũi kim băng găm thẳng vào gương mặt không còn giọt máu của người công chức trẻ tuổi.

Nhi không giấu sự cay nghiệt đang trào dâng nơi khóe miệng, giọng cô lạnh tanh như sương muối:

— Bất ngờ lắm phải không, anh An? Anh giúp chúng em lập liên minh, anh vẽ đường cho chúng em tìm từng kẽ hở của Ban Tinh Gọn, anh đóng vai một người bảo vệ công lý, một công chức có lương tri rất tròn vai. Nhưng mực đen in trên giấy trắng thì không biết nói dối đâu anh à. Hồ sơ lưu chuyển bưu chính năm ngoái của Phòng Tiếp Nhận vẫn còn nguyên vẹn ở đó. Anh cũng từng là một phần của cái cỗ máy nghiền nát con người ấy. Bàn tay anh cũng từng ký một nhát bút làm tàn phế cả một cuộc đời!

Mai vội vã đưa tay kéo lấy tay áo Nhi, giọng run rẩy can ngăn:

— Nhi! Đừng hồ đồ như thế, chuyện từ năm ngoái chắc chắn phải có uẩn khúc gì đó bên trong...

— Không có uẩn khúc nào cả.

Giọng An vang lên. Đó là một thanh âm trầm thấp, khàn đặc vì kiệt sức, nhưng lại rõ ràng, rành rọt đến từng âm tiết, vang lên giữa bầu không khí căng như dây đàn.

Anh không lùi lại nửa bước. Anh không hề quay mặt đi để tránh né cái nhìn phán xét của Nhi, cũng không hề đưa ra bất kỳ một phản xạ tự vệ quen thuộc nào mà người ta vẫn thường thấy ở những kẻ làm việc trong bộ máy công quyền. Anh không nói "để tôi kiểm tra lại hệ thống dữ liệu", không viện dẫn "đó là quy định cũ của thời kỳ chuyển giao hành chính", càng không hề đổ vấy trách nhiệm cho sự cố đường truyền phần mềm hay chỉ đạo miệng của cấp trên.

An từ từ kéo ghế, ngồi xuống đối diện với Nhi. Đôi mắt anh nhìn thẳng vào dòng chữ in tên mình, nhìn vào cái mã số hồ sơ DC-902/YT mà suốt mười bốn tháng qua, chưa từng có một đêm nào anh có thể chợp mắt mà không bị nó ám ảnh trong những cơn ác mộng chập chờn.

— Nhi nói đúng. — An cất lời, hai bàn tay đan chặt vào nhau đặt trên mặt bàn, những khớp ngón tay siết chặt đến mức trắng bệch, nổi cả gân xanh. — Người đã ký vào tờ phiếu hẹn bổ sung quái quỷ đó chính là tôi. Không ai khác ngoài tôi.

Cả bàn ăn chìm vào một sự im lặng tuyệt đối. Tiếng muỗng thìa va chạm lách cách ở những góc xa của căng tin dường như đã bị một bức tường vô hình ngăn cách hoàn toàn. Chỉ còn lại tiếng thở nặng nhọc của Sơn và tiếng nhịp tim đập thình thịch nơi lồng ngực của từng người.

An ngẩng đầu lên, ánh mắt anh trần trụi một nỗi đau đớn, một vết thương mưng mủ đã bị chôn chặt dưới đáy lòng quá lâu:

— Đó là thời điểm tôi mới được nhận vào làm việc tại Bàn Số 8 tròn bốn tháng. Tôi là một nhân viên hợp đồng ngắn hạn, lúc nào cũng nơm nớp lo sợ. Tôi sợ sai sót, sợ bị trừ điểm năng suất KPI, sợ chỉ cần một quyết định thiếu cẩn trọng, thiếu một con dấu thôi là mình sẽ bị chấm dứt hợp đồng ngay trong kỳ sát hạch đầu tiên. Chiều hôm đó là một buổi chiều thứ Sáu ẩm ướt, người đại diện của Thực tại Đầm Lầy hớt hải mang bộ hồ sơ xin cấp phép vận chuyển huyết thanh đến quầy của tôi lúc bốn giờ bốn mươi lăm phút. Trong danh mục tài liệu của họ có một bản chứng nhận y tế địa phương, nhưng nó được viết tay hoàn toàn, đóng bằng một con dấu sáp đỏ tròn của trạm xá dã chiến thay vì mã vạch điện tử tích hợp theo chuẩn quy định mới vừa ban hành.

An dừng lại, yết hầu giật mạnh khi anh nuốt khan một ngụm đắng ngắt nơi cổ họng. Từng câu chữ thốt ra lúc này giống như anh đang tự cầm dao rạch vào da thịt mình:

— Đáng lẽ ra vào giây phút ấy, nếu tôi chịu khó nhấc người đứng dậy, bước chân đi bộ hai tầng lầu lên Vụ Chuẩn Hóa để hỏi ý kiến chuyên gia Khang, hoặc đơn giản chỉ cần nhấc ống nghe nội bộ bấm một cuộc gọi xác nhận danh mục tương đương, tôi đã có thể đóng dấu thông quan ngay tại chỗ. Nhưng lúc đó, tôi đã làm gì? Tôi nhìn chiếc đồng hồ treo tường đang nhích dần về phía năm giờ. Tôi nhìn ra hàng dài người đang chen chúc, thở hắt ra những hơi thở mệt mỏi phía sau tấm kính tiếp nhận. Và trên hết, sự hèn nhát trong thâm tâm tôi đã trỗi dậy. Tôi sợ nếu lỡ con dấu sáp đó không được phần mềm của Cục chấp nhận, người bị lập biên bản xử lý kỷ luật sẽ là tôi. Thế là tôi đã chọn con đường an toàn nhất, êm ấm nhất cho bản thân mình.

Anh cười chua chát, một nụ cười tự giễu đầy cay đắng và xót xa:

— Tôi cầm tờ phiếu hẹn bổ sung, tích một dấu chéo vào ô yêu cầu nộp Chứng nhận tương thích Mẫu 04-A có mã vạch điện tử. Tôi ngẩng mặt lên, nở một nụ cười đúng chuẩn quy trình giao tiếp hành chính và nói ra câu nói khốn nạn nhất mà một kẻ ngồi sau quầy công quyền có thể thốt ra: "Hồ sơ của bác thiếu mục này, để tôi kiểm tra lại quy trình nội bộ rồi bác quay lại bổ sung vào tuần sau nhé."

An run rẩy, giọng anh nghẹn lại:

— "Để tôi kiểm tra lại". Nghe qua thì cẩn trọng, nghe qua thì đầy tinh thần trách nhiệm với công việc. Nhưng thực chất, đó là chiếc khiên hèn hạ nhất được dựng lên để che đậy sự lười biếng và nỗi sợ hãi mất việc của một kẻ công chức hợp đồng. Tôi đã đẩy người đại diện ấy ra khỏi cửa kính để bảo vệ sự an toàn tuyệt đối cho cái ghế ngồi của mình. Tôi không hề hay biết rằng Mẫu 04-A thực chất đã bị bãi bỏ từ nửa năm trước đó bằng một thông tư nội bộ nằm lẫn trong đống công văn lưu chưa kịp cập nhật lên mạng, và chuyến tàu chở huyết thanh chiều hôm ấy là chuyến tàu duy nhất trong tuần có trang bị buồng bảo quản lạnh âm tám mươi độ. Chuyến tàu ấy đã chạy rỗng sang bên kia cánh cổng. Bệnh nhân bên Thực tại Đầm Lầy không có thuốc kháng độc kịp thời, vết thương hoại tử biến chứng ăn sâu vào xương tủy. Đến sáng thứ Ba tuần sau, khi người nhà của họ vượt qua cổng kiểm soát, cầm theo tờ biên lai viện phí cấp cứu tư nhân ném thẳng vào mặt tôi ngay giữa sảnh Bàn Số 8, tôi mới bàng hoàng nhận ra cái nhát bút của mình đã gây ra tội ác tày trời như thế nào.

Đỗ Yến Nhi ngồi chết lặng. Đôi môi cô gái trẻ khẽ run rẩy, sự phẫn nộ hừng hực tựa như ngọn lửa thiêu đốt lúc ban đầu bỗng chốc va phải sự thừa nhận trần trụi, đau đớn này mà vỡ vụn ra thành những mảnh bối rối ngổn ngang.

Nhi đã chuẩn bị sẵn tâm lý cho một cuộc đối đầu nảy lửa. Cô đã chuẩn bị sẵn những lời lẽ đanh thép nhất để bóc trần một kẻ chối tội, một tên công chức giảo hoạt quen thói luồn lách luật pháp bằng những viện dẫn thông tư, nghị định rối rắm nhằm trốn tránh trách nhiệm. Nhưng người đang ngồi trước mặt cô lúc này lại không hề có một chút phản kháng. Anh ta đang tự lột trần vết nhơ nhục nhã nhất, đau đớn nhất trong quãng đời công chức của mình ra ánh sáng, không một lời biện hộ, không một chút van xin sự thương hại.

An chầm chậm cúi người xuống, kéo khóa chiếc cặp da sờn rách ở bốn góc đặt dưới chân bàn.

Anh không rút ra những tập văn bản quy định dày cộp để chứng minh mình làm đúng quy trình. Thay vào đó, anh lấy ra một tập hồ sơ mỏng được kẹp cẩn thận trong một bìa giấy xi măng màu nâu cũ kỹ, mép giấy đã sờn rách vì được mở ra gấp vào quá nhiều lần. Anh nhẹ nhàng đẩy tập hồ sơ ấy qua mặt bàn, dừng lại ngay trước tầm mắt của Nhi và cô giáo Mai.

— Tôi không kể lại câu chuyện này để mong Liên minh rủ lòng tha thứ, hay để biện minh rằng mình là một nạn nhân vô tội của hoàn cảnh. Tội lỗi đó là có thật, máu và nỗi đau của người dân Đầm Lầy là có thật, và nó sẽ nằm vĩnh viễn trong hồ sơ công tác của tôi cho đến ngày tôi rời khỏi cõi đời này.

Mai hít một hơi thật sâu, cẩn thận lật mở trang bìa màu nâu xi măng.

Tờ giấy đầu tiên hiện ra là một *Bản giải trình tự phê bình và nhận hình thức kỷ luật nội bộ*, phía trên góc phải có dãy số lưu chiểu văn thư chính thức màu đỏ của Văn phòng Cục.

Phía dưới bản kiểm điểm là nét chữ viết tay bằng mực đen ngay ngắn, nắn nót của Nguyễn Minh An. Từng dòng chữ viết rành mạch, nhận toàn bộ trách nhiệm cá nhân về việc tắc trách, không chủ động cập nhật văn bản bãi bỏ biểu mẫu hành chính, tự nhận hình thức kỷ luật cảnh cáo toàn cơ quan và tự nguyện xin hạ một bậc lương thi đua trong thời hạn mười hai tháng. Ở góc trên cùng bên trái của văn bản là dòng bút phê nghiêm khắc bằng mực tím quen thuộc của Trưởng phòng Trần Thu Dung: *Lưu hồ sơ cán bộ — Tạm đình chỉ xét tuyển chuyển ngạch biên chế chính thức kỳ một.*

Thế nhưng, thứ khiến Hoàng Văn Sơn phải trố mắt kinh ngạc, còn cô giáo Mai thì nghẹn ngào không thốt nên lời lại là ba tờ giấy mỏng manh, ngả màu vàng ố kẹp ở những trang tiếp theo.

Đó là ba tờ biên lai ủy nhiệm chi cá nhân được phát hành qua Ngân hàng Thanh Toán Đa Chiều. Từng con số in bằng máy kim hiện lên rõ mồn một: số tiền của ba đợt chuyển khoản cộng lại tương đương đúng hai tháng lương cơ bản trọn vẹn của một chuyên viên hợp đồng hạng ba. Người thụ hưởng trên biên lai là đại diện thân nhân của bệnh nhân bị hoại tử mô tại Thực tại Đầm Lầy Ngoại Vi. Cột nội dung giao dịch ghi ngắn gọn bằng nét chữ run rẩy của An: *Nguyễn Minh An — Bồi hoàn chi phí vận chuyển phát sinh và khoản chênh lệch giá thuốc dịch vụ theo hồ sơ số DC-902/YT.*

— Chú... chú đã trích tận hai tháng lương của mình để đền tiền viện phí cho người ta sao? — Sơn thốt lên, giọng người thợ cứu hộ lạc đi giữa không gian tĩnh mịch.

Là một người lao động ngoại vi sống lay lắt từng ngày bằng từng ngụm dưỡng khí tái chế và chắt bóp từng đồng Liên Phiếu lẻ để nuôi gia đình, Sơn hiểu rõ hơn ai hết giá trị sống còn của hai tháng lương đối với một nhân viên hợp đồng sống xa quê giữa Tầng Trung Tính đắt đỏ này. Đó là tiền thuê căn phòng trọ ẩm thấp không có ánh mặt trời, là tiền mua từng viên nén năng lượng cầm hơi, là số tiền dành dụm gửi về cho người mẹ già đau ốm ở quê nhà. Để có thể gom đủ số tiền khổng lồ ấy đem bồi hoàn cho người ta, An đã phải sống chật vật, cùng cực ra sao trong suốt những tháng ngày sau đó?

Bà Lâm Thanh Tâm từ trong quầy bếp bước ra, hai tay bưng thêm một đĩa bánh bao chay nóng hổi đặt xuống giữa bàn. Bà nhìn An, rồi nhìn sang đám đông đang sững sờ, khẽ thở dài một tiếng xót xa:

— Cái thằng này nó dại dột và cứng đầu lắm các cô các chú ạ. Dạo ấy suốt ba tháng trời ròng rã, ngày nào hết ca trực nó cũng lủi thủi sang đây, chỉ dám gọi đúng một bát cơm trắng chan nước canh rau cải luộc. Đến cuối tháng, tiền ăn chịu dồn lại một cục, tôi thấy nó xanh xao như người chết trôi mới gặng hỏi mãi, nó mới chịu mở miệng kể thật. Nó bảo với tôi rằng mẹ nó ở quê từ nhỏ đã dạy: làm vỡ cái bát của người ta thì có nhịn đói cũng phải đền cho người ta cái bát lành lặn; lỡ tay làm lỡ chuyến thuốc cứu mạng của người ta thì dù có phải bán máu, nhịn ăn cũng phải gom cho đủ tiền bồi thường viện phí. Nó nhận tội bằng danh dự của nó, đền bằng mồ hôi nước mắt từ tiền túi của nó, chứ nó có trốn chui trốn nhủi sau cái lưng bà Dung hay đổ vấy cho hệ thống máy tính như mấy đứa khác đâu!

Đỗ Yến Nhi ngồi bất động như một pho tượng đá. Bàn tay cô đang đặt trên xấp danh sách bêu tên công chức bỗng nhiên rụt lại, run rẩy như vừa chạm phải một thanh sắt nung đỏ. Đôi mắt cô dán chặt vào bản tự kiểm điểm có con dấu lưu chiểu đỏ chót đã bắt đầu ố màu thời gian.

Một văn bản tự vạch áo cho người xem lưng mang tính tự sát nghề nghiệp như thế này, một khi đã bị đóng dấu nhập vào hệ thống hồ sơ cán bộ của Cục, sẽ vĩnh viễn biến thành một vết sẹo đen tối ngáng đường thăng tiến của bất kỳ ai. Vũ Thành Phúc và Ban Tinh Gọn chỉ cần liếc qua bản lưu chiểu này trong hệ thống là đã có đầy đủ lý do hợp thức hóa để tước bỏ tư cách dự thi công chức, đuổi cổ An ra khỏi cơ quan bất cứ lúc nào họ muốn.

Thế nhưng anh vẫn giữ nó bên mình. Anh vẫn lưu chiểu công khai, không hề tìm cách luồn lách xin xỏ cấp trên để tiêu hủy hay rút lại văn bản phạm sai lầm ấy.

— Anh... tại sao anh không tìm cách tiêu hủy nó đi? — Nhi lẩm bẩm, thanh âm của cô đã mất hẳn vẻ sắc lạnh, đanh thép ban đầu, chỉ còn lại sự bối rối, ngơ ngác tột cùng. — Nếu anh không tự tay mở tập hồ sơ này ra, chúng em làm sao biết được? Chúng em cũng chỉ biết anh từng ký vào phiếu trả hồ sơ chết tiệt ấy, đâu có ai biết anh đã tự nhận kỷ luật và gom từng đồng lương bồi thường cho người ta như thế này...

An nhìn thẳng vào mắt Nhi. Ánh nhìn của anh không còn sự mỏi mệt hay hoảng loạn, mà thay vào đó là một sự kiên định, bình thản đến lạ kỳ:

— Bởi vì dám thẳng thắn nhận lỗi chính là ranh giới mong manh cuối cùng giữ cho một con người không bị biến chất thành một cỗ máy vô cảm. Tôi giữ bản tự kiểm điểm này, lưu chiểu nó công khai không phải để trưng ra khoe khoang sự tử tế nửa vời hay tìm kiếm sự tha thứ. Tôi giữ nó để mỗi buổi sáng, khi bước chân vào Bàn Tiếp Nhận Số 8, ngồi xuống trước tấm kính chắn gió và nhìn thấy tập hồ sơ ấy nằm trong ngăn kéo, tôi phải tự răn đe chính bản thân mình: không bao giờ, tuyệt đối không bao giờ được phép dùng câu nói "để tôi kiểm tra lại" như một lời thoái thác hèn hạ trước sự sống chết của đồng bào mình nữa.

An khẽ vươn tay, nhẹ nhàng kéo tập tài liệu bêu tên công chức của Nhi về phía mình. Những ngón tay thon dài, vương vết mực tím của anh lướt chầm chậm qua hàng loạt cái tên được kẻ ngay ngắn: Bình ở Bàn Số 7, chuyên viên Hùng ở Vụ Tiếp Dân, kiểm định viên Lan ở Vụ Chuẩn Hóa...

— Các bạn muốn bêu tên họ lên bảng tin, tôi hiểu. Cơn giận dữ đang bốc hỏa trong lòng các bạn là hoàn toàn chính đáng. Nhưng xin các bạn hãy nhìn sâu hơn một chút, nhìn xem chúng ta đang thực sự đối đầu với cái gì ở phía sau những cái tên này. — An chỉ ngón tay vào cột số lượng hồ sơ bị từ chối. — Chị Bình ở Bàn Số 7, mỗi ngày một mình chị ấy phải căng mình tiếp nhận và xử lý hơn sáu mươi bộ hồ sơ các loại. Hệ thống quản lý công vụ mới mà Vũ Thành Phúc cài đặt vào máy tính được lập trình bằng một thuật toán tinh vi: cứ mỗi lần chuyên viên bấm chuột vào nút "Từ chối tiếp nhận", hệ thống sẽ tự động cộng mười điểm hiệu suất giải quyết nhanh vào hồ sơ cán bộ. Ngược lại, nếu ai ngồi lại, kiên nhẫn giải thích từng điều khoản, hướng dẫn người dân bổ sung từng loại giấy tờ như tôi đang làm, thuật toán sẽ ghi nhận đó là "thao tác kéo dài thời gian xử lý", điểm năng suất sẽ bị tụt xuống chót bảng, và cuối tháng sẽ nhận thông báo đe dọa chấm dứt hợp đồng.

An ngẩng đầu lên, ánh mắt sắc như dao quét qua từng gương mặt của các thành viên trong Liên minh:

— Chị Lan, anh Hùng, hay bất kỳ ai có tên trong cái danh sách này, nếu họ không cắn răng ký vào phiếu trả hồ sơ để làm đẹp các chỉ số báo cáo, chính họ sẽ là những người đầu tiên bị nghiền nát và đào thải không thương tiếc ra khỏi guồng quay của bộ máy. Họ là những con tốt thí, run rẩy lo sợ mất chén cơm nuôi sống gia đình sau mỗi kỳ đánh giá KPI.

An gõ nhẹ đầu ngón tay xuống mặt bàn gỗ, từng tiếng *cộc, cộc* vang lên đanh gọn:

— Kẻ thù thực sự của chúng ta không phải là những con tốt thí đang ngồi co ro sau tấm kính tiếp nhận kia! Kẻ thù thực sự của chúng ta là cả một cơ chế quan liêu được thiết kế vô cùng tinh vi nhằm mục đích xóa sạch hoàn toàn mọi dấu vết trách nhiệm của những kẻ đứng đầu! Đó là cái cơ chế lén lút tráo đổi Mẫu 02-B sang Mẫu 02-C vào lúc nửa đêm để biến hàng trăm bộ hồ sơ hoàn toàn hợp lệ thành một đống giấy lộn vô giá trị; đó là cái bẫy quy trình luân chuyển bưu chính kéo dài bốn mươi lăm ngày trong khi thời hạn khiếu nại luật định chỉ vỏn vẹn ba mươi ngày; đó là thủ đoạn đẩy hàng ngàn hồ sơ của các thực tại ngoại vi vào diện "lưu trữ hạn chế" để cuối năm Ban Tinh Gọn tự hào báo cáo lên cấp trên rằng tỷ lệ hồ sơ tồn đọng bằng không!

An nhìn thẳng vào Nhi, giọng anh đanh lại đầy cảnh báo:

— Giờ hãy thử nghĩ xem, nếu Nhi đem bản danh sách bêu tên này dán khắp sảnh tầng một và rải khắp các khoang tàu, chuyện gì sẽ lập tức xảy ra? Vũ Thành Phúc sẽ không hề tức giận. Ngược lại, ông ta sẽ mở cờ trong bụng! Phúc sẽ lập tức xuất hiện trước ống kính truyền thông với tư cách là một nhà lãnh đạo minh bạch, quyết liệt chống tiêu cực. Ông ta sẽ tổ chức họp báo khẩn, long trọng tuyên bố thi hành kỷ luật nghiêm khắc, cách chức hoặc sa thải vài nhân viên hợp đồng thấp cổ bé họng như tôi, như chị Bình để xoa dịu làn sóng phẫn nộ của dư luận. Dân chúng ngoại vi sẽ vỗ tay reo hò, tin rằng công lý đã được thực thi vì "những con sâu làm rầu nồi canh" đã bị trừ khử. Nhưng các bạn có biết hậu quả sau đó là gì không?

An hít một hơi thật sâu, giọng chùng xuống nhưng nặng tựa ngàn cân:

— Toàn bộ cỗ máy tinh giản vô nhân đạo ấy vẫn sẽ vận hành y nguyên như cũ! Cổng HT-07 của anh Sơn vẫn sẽ bị cắt nguồn dưỡng khí định kỳ; cổng VV-09 của cô Mai vẫn sẽ bị chặn đứng những chuyến xe chở sách giáo khoa; và cổng chuyển tiếp TT-103 của gia đình bác Hòa vẫn sẽ bị xóa sổ hoàn toàn khỏi bản đồ liên thực tại sau đúng ba mươi ngày nữa! Lúc đó, chúng ta không những không cứu được ai, mà còn tự tay dâng mình vào cái bẫy thay máu nhân sự để Phúc đưa người của Ban Tinh Gọn vào lấp kín các vị trí quầy tiếp nhận!

Những lời phân tích sắc bén, lạnh lùng nhưng rực lửa của An như một hồi chuông gióng thẳng vào tâm can từng người ngồi quanh bàn.

Cô giáo Mai thở hắt ra một hơi dài, lồng ngực vơi đi sự căng thẳng tột độ. Cô gật đầu thật mạnh, ánh mắt nhìn An với sự đồng thuận tuyệt đối:

— An nói trúng ngay tim đen của vấn đề rồi, Nhi à. Việc bêu tên cá nhân nhân viên quầy chỉ đem lại cho chúng ta sự hả hê, giải tỏa ức chế nhất thời trong vài ngày ngắn ngủi. Nhưng nó sẽ biến cuộc đấu tranh đòi quyền sống chính đáng của hàng triệu cư dân ngoại vi thành một vụ trả thù cá nhân bẩn thỉu và thiển cận. Và nguy hiểm hơn cả, nó sẽ tạo cho Ban Tinh Gọn một cái cớ hoàn hảo để ban bố tình trạng khẩn cấp, đóng băng vĩnh viễn toàn bộ các kênh tiếp nhận và đối thoại hợp pháp mà chúng ta đang nhọc công xây dựng.

Hoàng Văn Sơn siết chặt hai bàn tay gân guốc lại thành nắm đấm, anh quay sang nhìn Nhi, giọng nói trầm ấm đầy vẻ khuyên lơn của một người anh lớn:

— Bỏ tờ danh sách này đi, Nhi em. Một người dám đứng ra nhận lỗi, dám bỏ tiền túi ra đền mạng sống cho người dân như chú An đây, cả cái Cục Tiếp Nhận khổng lồ này có đốt đuốc đi tìm đỏ mắt cũng không ra người thứ hai đâu. Nếu chúng ta nhắm mắt đánh đồng chú ấy với những kẻ cố tình bóp nghẹt dân nghèo, thì cái Liên minh này của tụi mình có khác gì cái cỗ máy vô cảm, tàn nhẫn ngoài kia đâu?

Đỗ Yến Nhi cắn chặt môi dưới đến bật máu. Đôi vai gầy guộc của cô khẽ run rẩy theo từng nhịp thở ngắt quãng. Cơn giận dữ mù quáng, sự uất ức bị dồn nén suốt bao nhiêu năm ròng trước sự lạnh lùng của những cánh cổng hành chính, bỗng chốc được gột rửa và thanh lọc hoàn toàn bởi sự liêm chính đến trần trụi của người công chức trẻ tuổi đang ngồi đối diện.

Nhi nhìn An. Trong đôi mắt ngấn lệ của cô gái trẻ giờ đây không còn sót lại một chút nghi kỵ hay khinh miệt nào nữa. Thay vào đó là một sự nể phục sâu sắc hòa lẫn với nỗi xót xa vô hạn dành cho những người công chức tử tế đang bị kẹt cứng giữa hai làn đạn: một bên là áp lực tàn khốc của bộ máy quan liêu, và một bên là nỗi căm hờn ngút trời của những người nộp đơn khốn cùng.

— Vậy... vậy bây giờ chúng ta phải làm gì đây anh An? — Nhi nghẹn ngào hỏi, giọng cô chùng hẳn xuống, run rẩy và lạc đi. — Nếu không bêu tên họ ra trước ánh sáng, thì làm bằng cách nào để buộc cái cơ chế tàn ác ấy phải chịu trách nhiệm trước pháp luật?

Nguyễn Minh An khẽ mỉm cười. Đó là một nụ cười mệt mỏi sau những đêm dài không ngủ, nhưng nơi đáy mắt anh lại bừng sáng lên tia nhìn sắc sảo, kiên định của một chuyên viên am tường từng ngóc ngách, từng kẽ hở sâu kín nhất của hệ thống công quyền:

— Chúng ta sẽ không bao giờ dựng lên một bản danh sách bêu rếu cá nhân vô nghĩa. Thay vào đó, chúng ta sẽ dựng lên một thứ nguy hiểm hơn, có sức công phá khủng khiếp hơn gấp ngàn lần đối với Vũ Thành Phúc và toàn bộ ê-kíp của ông ta: **Một Chuỗi Trách Nhiệm Thể Chế Bằng Văn Bản Có Đầy Đủ Giá Trị Pháp Lý**.

Nói đoạn, An thò tay vào túi áo ngực rút ra chiếc bút bi mực xanh quen thuộc. Anh lật ngược một trang giấy trắng tinh, miết phẳng phiu lên mặt bàn gỗ:

— Thay vì mất công ghi lại xem cá nhân nào đã đặt bút ký vào phiếu từ chối ở cửa tiếp nhận, chúng ta sẽ truy ngược và đối chiếu từng quyết định từ chối ấy bắt nguồn từ văn bản chỉ đạo nào, do ai ký ban hành, và nội dung của văn bản đó có vi phạm trực tiếp vào các điều khoản bảo hộ sự sống của Nghị định Khung về An toàn Liên Vũ Trụ hay không. Chúng ta không hề thiếu chứng cứ! Chúng ta đang nắm trong tay Lệnh rà soát số 108 của Trưởng phòng Trần Thu Dung có đóng con dấu cơ học bảo mật mang mã hiệu VP-882. Chúng ta có bản sao dự thảo phương án ngắt kết nối các cổng ngoại vi mang chữ ký nháy của chính Vũ Thành Phúc tại phòng họp 602. Chúng ta có cả cuộn vi phim lưu trữ tối mật chứng minh chính Cục Tiếp Nhận đã làm thất lạc hồ sơ gốc của bác Hòa theo quy định tại Điều 42 và Điều 43 của Luật Lưu trữ Hành chính!

An đặt ngòi bút bi lên mặt giấy, ánh mắt rực sáng:

— Và giờ đây, Liên minh của chúng ta sẽ xâu chuỗi tất cả những chứng cứ rời rạc ấy lại thành một Bản Cáo Trạng Hành Chính hoàn chỉnh, đanh thép và không thể chối cãi. Chúng ta sẽ buộc kẻ thực sự ra lệnh, kẻ thực sự ký vào các bản kế hoạch tinh giản vô nhân đạo ấy phải bước ra ánh sáng, đứng trước vành móng ngựa của Hội Đồng Thẩm Phán Liên Thực Tại để trả lời cho từng mạng sống đã mất, chứ tuyệt đối không để cho ông ta tiếp tục trốn tránh sau lưng những nhân viên hợp đồng quầy tiếp nhận nữa!

Đỗ Yến Nhi chăm chú lắng nghe từng lời của An. Lồng ngực cô như được trút bỏ một gánh nặng ngàn cân. Cô gái trẻ chầm chậm đưa hai bàn tay run rẩy gom gọn xấp tài liệu dày cộm trên bàn lại.

Không một chút do dự, Nhi cầm lấy trang đầu tiên mang dòng tiêu đề đầy thù hận, dứt khoát xé đôi làm hai nửa. Cô cẩn thận gấp gọn phần bảng biểu thống kê dữ liệu số liệu hành chính nhét vào sâu trong túi xách của mình.

— Em hiểu rồi, anh An. — Nhi ngẩng lên, lau khô vệt nước mắt còn vương trên khóe mi, giọng nói lấy lại vẻ rắn rỏi vốn có. — Chúng ta sẽ đánh thẳng vào cỗ máy, chứ không trút đòn thù lên những con người cũng đang bị nghiền nát giữa các bánh răng.

An thở phào một hơi dài nhẹ nhõm, cảm giác tảng đá tảng vô hình đè nặng lên lồng ngực anh suốt bao nhiêu tháng ngày dằn vặt dường như vừa vơi đi một nửa. Anh đưa tay nâng cốc trà gừng của bà Tâm lên môi, uống một ngụm lớn. Vị cay nồng, ấm nóng của gừng tươi và mật ong lan tỏa từ đầu lưỡi xuống tận cuống họng, xua tan đi cái lạnh lẽo thấu xương của Tầng Trung Tính.

Dưới ánh sáng vàng nhạt của ngọn đèn huỳnh quang trong góc Căng Tin Liên Thực Tại, bản giải trình tự kiểm điểm cũ kỹ mang nét chữ nắn nót và con dấu phạt năm nào của Nguyễn Minh An vẫn nằm phẳng phiu trên mặt bàn gỗ tróc sơn.

Đó từng là một vết nhơ nhục nhã trong hồ sơ sự nghiệp, một nỗi ân hận tột cùng giày vò tuổi trẻ của một người công chức tập sự. Thế nhưng vào giây phút này, chính sự dũng cảm dám đối diện sòng phẳng với sai lầm trong quá khứ ấy lại trở thành viên gạch đầu tiên, vững chắc và kiên cố nhất, hàn gắn lại niềm tin tưởng đã từng tan vỡ giữa những con người nộp đơn khốn khổ nơi vùng biên và người công chức đang đứng sau quầy thụ lý.