Đấu trường khu vực

Hội trường lớn của Trung tâm Khoa học và Tri thức Trẻ thành phố Đà Nẵng sáng hôm ấy chật ních người, ngột ngạt dưới sức ép của hàng trăm lồng ngực cùng hướng về sân khấu trung tâm. Trên trần cao, những giàn đèn cao áp công suất hàng nghìn watt phả xuống từng đợt hơi nóng hầm hập, rọi sáng rực rỡ không gian triển lãm bán nguyệt. Bầu không khí quánh đặc lại bởi sự pha trộn phức tạp giữa mùi mực in nồng hắc bốc ra từ những tấm bạt hiflex căng phẳng phiu trên khung sắt, mùi keo dán xốp foamex, mùi nước hoa xịt phòng công nghiệp thoang thoảng cố giấu đi sự ẩm mốc của hệ thống điều hòa trung tâm đang chạy quá tải, và cả mùi mồ hôi căng thẳng của hàng trăm học sinh, giáo viên đến từ các trường trung học trọng điểm khắp dải đất miền Trung.

Sáu tấm bình phong nỉ xám đại diện cho sáu đội tuyển lọt qua vòng loại hồ sơ gắt gao được sắp đặt thành một vòng cung uy nghiêm, hướng trọn vẹn tầm nhìn về phía bàn hội đồng thẩm định đặt trên bục cao. Ở đó, năm vị giám khảo đầu ngành ngồi sau những tập hồ sơ dày cộp đóng dấu niêm phong. Ngay chính giữa là Tiến sĩ Đặng Hải Yến, đại diện Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam. Bà ngồi thẳng lưng trong bộ âu phục sẫm màu, đôi mắt sắc sảo sau cặp kính gọng mảnh khẽ rà qua từng gian trưng bày, ngón tay gõ nhịp đều đặn lên mặt bàn gỗ như một chiếc đồng hồ đếm ngược từng tích tắc của sự hồi hộp.

Bảo đứng cạnh gian trưng bày số bốn mang biển tên Trường Trung học Phổ thông Hải Vân. Cậu giấu hai bàn tay đan chặt vào nhau sau lưng, các đầu ngón tay bấm sâu vào mu bàn tay đối diện để ngăn từng đợt run rẩy vô cớ đang truyền dọc sống lưng. Trước ngực cậu, chiếc kính thiên văn phản xạ Newton 150/750mm – thành quả của biết bao đêm thức trắng – được đặt uy nghi trên bộ chân đế ba chân gia cố duralumin sáng loáng. Từng con ốc siết, từng khớp ren cơ khí đều được cậu và Tùng lau chùi bóng loáng bằng dầu máy chuyên dụng, không để vương một hạt bụi li ti. Hộp điều khiển cơ cấu bám nhật động màu xám tro, vốn được chế tạo từ vỏ nguồn máy tính cũ cắt gọt tỉ mỉ, nằm gọn gàng bên sườn trục xích đạo, các cổng kết nối dây bọc gen co nhiệt thẳng thớm như những vi mạch quân sự.

Ở mép bình phong, Mai Anh đang cẩn trọng dùng một miếng mút xốp khô vuốt phẳng từng góc nhăn li ti trên mép tờ áp phích khổ lớn in cẩm nang trực quan hóa đường cong ánh sáng sao Algol. Cô bé khẽ cắn môi, thỉnh thoảng lại lén đưa mắt liếc sang gian bên cạnh, nơi đội bạn trưng bày những mô hình in 3D phủ sơn bóng lộn. Cạnh đó, Khải đứng khoanh tay trước ngực, cơ bắp cuồn cuộn dưới lớp áo đồng phục trắng tinh tươm. Cặp mắt của một tiền đạo dày dạn trận mạc liên tục quét ngang quét dọc khán phòng, đảo qua từng cử chỉ của các đội đối thủ, từ cách họ chuẩn bị micro đến ánh mắt trao đổi của các giáo viên hướng dẫn, hệt như thể cậu đang phân tích sơ đồ chiến thuật phòng ngự phản công trước một trận derby sống còn trên sân cỏ nhân tạo.

Hoàng Thư đứng ở vị trí kề sát bàn giám khảo nhất. Trong tay cô nữ sinh lớp mười một là tập hồ sơ dữ liệu dày gần sáu mươi trang, bìa mica trong suốt đóng gáy lò xo cẩn thận. Thư khẽ nhắm mắt, môi mấp máy nhẩm lại từng hằng số trắc quang, từng phương trình truyền xạ khí quyển và danh mục các khung ảnh hiệu chỉnh. Sự điềm tĩnh bên ngoài của Thư là chiếc mỏ neo tinh thần giữ cho cả đội không bị cuốn trôi trong cơn lốc căng thẳng đang cuộn trào khắp gian phòng rộng lớn.

Phần thi buổi sáng mở màn bằng vòng kiểm tra kiến thức cá nhân độc lập – một thể thức thi đấu khắc nghiệt được ban tổ chức đưa ra nhằm bóc trần những dự án “được làm hộ” bởi các giáo viên hay chuyên gia đỡ đầu. Mỗi đội bắt buộc phải bốc thăm ngẫu nhiên một đại diện duy nhất bước lên bục đối chất trung tâm để trả lời trực tiếp các câu hỏi hóc búa từ ban giám khảo mà hoàn toàn không có bất kỳ sự trợ giúp nào từ đồng đội hay tài liệu mang theo.

Khi lá thăm của Trường THPT Chuyên Nam Phương được bốc lên, cả hội trường rộ lên một tràng xì xào thán phục xen lẫn e dè. Người bước lên bục không ai khác chính là Đỗ Nhật Nam.

Khoác trên mình bộ vest màu xanh đen phẳng phiu may đo ôm sát vóc dáng cao ráo, Nam bước những bước đi khoan thai, vững chãi như một diễn giả hàn lâm bước vào giảng đường quốc tế. Cậu chỉnh lại chiếc cà vạt sọc chéo, nở một nụ cười nhã nhặn với hội đồng thẩm định rồi cúi đầu chào khán giả. Phong thái tự tin, đôi mắt sáng quắc toát lên vẻ thông tuệ của một thủ khoa kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn Vật lý khiến toàn bộ không gian xung quanh dường như tự động nhường sân khấu cho cậu độc diễn.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng, một giám khảo kỳ cựu thuộc Viện Vật lý Địa cầu, lật giở một trang tài liệu chuyên sâu, đẩy micro ra sát mép bàn rồi cất giọng trầm đục:

“Thí sinh Đỗ Nhật Nam, câu hỏi của em liên quan trực tiếp đến cơ chế vật lý của các hệ sao đôi che khuất có sự tương tác bức xạ phức tạp. Khi chuẩn hóa chỉ số màu B-V và áp dụng định luật Pogson để tính toán năng lượng bức xạ trong các pha che khuất của một hệ sao đôi mà ngôi sao đồng hành có lớp vỏ khí quyển mở rộng bao quanh, làm thế nào để em bóc tách được hiện tượng đỏ hóa do khí quyển của chính hệ sao đó gây ra khỏi hiện tượng tán xạ Rayleigh trong bầu khí quyển Trái Đất tại đài quan sát duyên hải? Hãy dẫn xuất mối liên hệ giữa nhiệt độ hiệu dụng và độ sâu suy giảm cấp sao theo dải sóng hẹp.”

Câu hỏi vừa dứt, một bầu không khí im lặng chết chóc lập tức bao trùm lấy hội trường. Nhiều học sinh ngồi ở hàng ghế khán giả bắt đầu ngơ ngác nhìn nhau; một vài giáo viên Vật lý khẽ lắc đầu, thì thầm với đồng nghiệp rằng đây là câu hỏi mang tính bẫy học thuật rất nặng, đòi hỏi kiến thức chuyên sâu của bậc đại học chuyên ngành thiên văn học vật lý, vượt xa chương trình phổ thông nâng cao.

Thế nhưng, Đỗ Nhật Nam không hề biến sắc. Ánh mắt cậu thậm chí còn ánh lên tia thích thú như một đấu sĩ tìm thấy đối thủ xứng tầm. Cậu khẽ mỉm cười, bước tới tấm bảng foamex trắng tinh dựng cạnh bục thuyết trình, rút chiếc bút dạ màu xanh lam từ khay cắm.

“Thưa thầy và Hội đồng giám khảo,” giọng Nam vang lên qua hệ thống loa thùng trung tâm, ấm áp, rành mạch và đĩnh đạc đến từng âm tiết. “Để giải quyết bài toán phân tách tán xạ kép này, chúng ta không thể sử dụng công thức Pogson dạng rút gọn bậc một thông thường, mà buộc phải đưa thông lượng photon về dạng tích phân năng lượng phân bố Planck theo từng dải thông lượng hẹp.”

Những nét bút dạ của Nam lướt đi thoăn thoắt trên mặt bảng, kêu lên những tiếng *kinh kít* sắc gọn, dứt khoát. Các ký hiệu toán học, tích phân từng phần, hằng số Boltzmann và các chỉ số khúc xạ vi phân hiện ra ngay ngắn, thẳng hàng như in sách giáo khoa. Nam vừa viết vừa phân tích bằng thứ ngôn ngữ khoa học chuẩn xác đến kinh ngạc:

“... Ở dải sóng xanh lam B, tán xạ Rayleigh trong khí quyển Trái Đất tỷ lệ nghịch với lũy thừa bậc bốn của bước sóng, tạo ra hệ số suy giảm khí quyển phụ thuộc tuyến tính vào khối khí quan sát secant Z. Trong khi đó, hiện tượng đỏ hóa nội tại của hệ sao đôi do lớp vỏ khí quyển sao đồng hành mở rộng lại phụ thuộc vào độ sâu quang học và quy luật phân bố mật độ điện tử tự do theo bán kính Roche. Bằng cách thiết lập hệ phương trình vi phân liên hệ giữa thông lượng vi sai ở hai dải sóng B và V tại thời điểm chạm tiếp xúc bậc một và cực tiểu chính, chúng ta triệt tiêu được số hạng tán xạ Trái Đất nhờ phương pháp đo vi sai với các sao chuẩn cùng góc thiên đỉnh...”

Nam đặt chiếc bút dạ xuống khay với một tiếng *cạch* dứt khoát. Cậu quay lại đối diện với ban giám khảo, hai tay đan nhẹ trước bụng:

“... Do đó, việc hiệu chỉnh chỉ số màu B-V tại thời điểm cực tiểu chính không chỉ đơn thuần là bài toán bù đắp sai số độ sáng biểu kiến, mà nó là chìa khóa để giải mã chính xác nhiệt độ hiệu dụng của bề mặt phát xạ nhìn thấy, loại trừ hoàn toàn các giả định sai lầm về sự đồng nhất nhiệt độ trên đĩa quang quyển của ngôi sao biến quang.”

Hội trường lặng đi vài giây trong sự sững sờ, rồi bất thần bùng nổ trong một tràng pháo tay rào rào vang dội từ khắp các khán đài. Các giám khảo nhìn nhau, gật đầu liên tục với vẻ mặt đầy thán phục. Tiến sĩ Hùng khẽ mỉm cười, ghi nhanh một dãy số vào phiếu chấm.

Trên bảng điện tử LED treo chính giữa trần sân khấu, những con số màu đỏ rực nhấp nháy rồi dừng lại: 29,5/30 điểm tuyệt đối cho phần thi cá nhân của Chuyên Nam Phương.

Điểm số ấy tựa như một ngọn núi sừng sững vừa dựng đứng lên giữa khán phòng, tỏa ra một áp lực lạnh ngắt đè nặng lên tâm lý của tất cả những đội thi kế tiếp. Đại diện của Trường THPT Chu Văn An và sau đó là Trường THPT Chuyên Quốc học Huế lần lượt bước lên bục trong trạng thái căng thẳng tột độ. Dưới sức ép của câu hỏi truy vấn chuyên sâu về hiệu ứng Doppler và sự dịch chuyển vạch quang phổ do gió sao gây ra, các thí sinh này liên tục vấp váp, giọng nói run rẩy, mồ hôi ướt đẫm trán. Điểm số của họ lẹt đẹt dừng lại ở mức 18,5 và 21,0 điểm.

Sự chênh lệch về điều kiện nghiên cứu, phòng thí nghiệm triệu đô và nền tảng hàn lâm của các trường chuyên dường như đang biến cuộc thi thành một sân chơi độc quyền, bóp nghẹt mọi hy vọng bứt phá của những đội bóng chiếu dưới đến từ các trường phổ thông bình thường.

Khải khẽ huých cùi chỏ vào mạn sườn Bảo, thì thầm qua kẽ răng, giọng cậu đanh lại: “Thằng Nam khiếp thật đấy Bảo. Nó nói trơn tru như thể nuốt trọn cả cuốn bách khoa toàn thư vũ trụ vào bụng rồi nhả chữ ra vậy. Nhìn bảng điểm của nó kìa, tao thấy lạnh hết cả gáy.”

Bảo không trả lời ngay. Cậu hít một hơi thật sâu, lồng ngực phập phồng sau lớp áo đồng phục. Cậu đưa tay lên chạm nhẹ vào ngực áo bên trái, nơi cuốn sổ tay bìa xi măng đã sờn rách của anh Quân đang nằm im lìm trong túi trong. Qua lớp vải cotton mỏng, những trang giấy ố vàng ghi chép bằng nét mực tím ngày xưa như đang truyền sang lồng ngực cậu một hơi ấm âm ỉ nhưng kiên cường. Cậu nhớ lại cơn ngất lịm vì kiệt sức cách đây hai ngày trong căn phòng gác mái oi nồng, nhớ mùi hành hoa và hạt tiêu cay nồng trong bát cháo ấm áp mà cô Hà đã mang đến tận giường bệnh, nhớ ánh mắt không một lời oán thán của từng người đồng đội khi họ thức trắng đêm cùng cậu cấu trúc lại toàn bộ bài báo cáo.

Chuyên Nam Phương rất mạnh, điều đó là sự thật hiển nhiên không thể phủ nhận. Họ có kính viễn vọng đắt tiền, có những lý thuyết lấp lánh và phong thái của những viện sĩ tương lai. Nhưng Hải Vân không đến đây để đóng vai một kẻ bắt chước vụng về, một bản sao mờ nhạt của Nam Phương. Họ đến đây bằng chính mồ hôi, gió lạnh Sơn Trà, bằng từng mối hàn vụng về và câu chuyện chân thật nhất của những đứa trẻ ngước nhìn lên bầu trời bằng tất cả sự thuần khiết.

“Đến lượt đơn vị Trường Trung học Phổ thông Hải Vân bước lên sân khấu thực hiện phần thuyết trình tổng quan dự án!” Tiếng người dẫn chương trình vang lên dõng dạc, cắt đứt dòng suy nghĩ miên man của Bảo.

Hoàng Thư khẽ quay sang nhìn bốn người đồng đội. Đôi mắt trong veo của cô gái ánh lên một sự kiên định lạ thường. Cô khẽ gật đầu một cái thật dứt khoát: “Đi thôi. Cho mọi người thấy bầu trời của chúng ta.”

Cả năm thành viên cùng bước ra vị trí trung tâm sân khấu, hàng ngũ chỉnh tề trong bộ đồng phục áo trắng quần xanh quen thuộc của trường công lập duyên hải. Khải nhanh nhẹn bước tới điều chỉnh lại độ cao chân micro cho vừa tầm của Bảo, Tùng thận trọng đặt chiếc hộp nhôm vi điều khiển lên bục thuyết minh kỹ thuật, khẽ cắm lại giắc nguồn phụ để đèn LED trạng thái màu xanh lục nhấp nháy đều đặn. Mai Anh đứng nghiêm trang cạnh giá treo biểu đồ đường cong ánh sáng, hai tay giữ chặt mép cẩm nang hướng dẫn ngắm sao cộng đồng.

Bảo bước lên trước micro. Cậu hít một hơi dài, đưa mắt nhìn thẳng vào bàn giám khảo, nơi Tiến sĩ Đặng Hải Yến đang chăm chú dõi theo. Cậu không bắt đầu bằng những phương trình tích phân phức tạp, cũng không đưa ra những thuật ngữ hàn lâm trừu tượng nhằm gây ấn tượng thị giác.

Bằng chất giọng miền Trung truyền cảm, ấm áp, rành rọt từng từ ngữ, Bảo mở đầu bài thuyết trình như đang kể lại một câu chuyện đời thực:

“Kính thưa Hội đồng giám khảo và toàn thể các bạn học sinh, dự án nghiên cứu trắc quang vi sai hệ sao Algol của Trường THPT Hải Vân chúng em không được bắt đầu trong một phòng thí nghiệm tiện nghi với điều hòa nhiệt độ, mà nó bắt đầu từ một căn phòng gác mái dột nát, nơi những vết nứt trên trần nhà từng khiến chúng em tưởng rằng bầu trời đêm đã bị lãng quên. Chúng em bắt đầu với một câu hỏi vô cùng giản dị: Liệu một nhóm học sinh phổ thông bình thường, với nguồn ngân sách eo hẹp và những thiết bị tận dụng từ phế liệu, có thể tiến hành một nghiên cứu thiên văn thực thụ đạt độ tin cậy để kiểm chứng khoa học hay không?”

Cả hội trường dần lắng xuống. Lời mở đầu mộc mạc, không hoa mỹ nhưng chất chứa một thứ năng lượng chân thành kỳ lạ đã lập tức thu hút sự chú ý của mọi người. Dưới hàng ghế khán giả, cô Vũ Thanh Hà khẽ mỉm cười, đôi mắt lấp lánh niềm xúc động.

Bảo tiếp tục dẫn dắt người nghe qua hành trình thực nghiệm đầy gian nan trên đỉnh Sơn Trà: những đêm thức trắng chống chọi với cái lạnh thấu xương của gió biển, sự đe dọa của sương muối làm mờ thấu kính, và quyết định sinh tử khi phải hạ bạt chắn gió để bảo vệ an toàn cho con người trước khi bảo vệ những khung hình FITS quý giá. Cậu khéo léo kết nối câu chuyện đam mê đó với mục tiêu khoa học thực tiễn: việc tối ưu hóa quy trình quan sát để tạo ra một cẩm nang giáo dục trực quan, giúp các trường học vùng ven có thể tự xây dựng mô hình nghiên cứu thiên văn học thực nghiệm với chi phí tối thiểu.

Tiếp lời Bảo, Hoàng Thư tiếp quản micro để trình bày phần lý thuyết chuyên sâu. Với bản lĩnh vững vàng của một học sinh giỏi Vật lý cấp thành phố, Thư làm chủ hoàn toàn không gian học thuật. Bằng những sơ đồ quang học rõ ràng và mạch lạc, Thư giải thích phương pháp trắc quang vi sai khẩu độ cố định, cách nhóm đã tỉ mỉ lựa chọn cặp sao so sánh chuẩn gồm Gamma Persei và Rho Persei nằm gọn trong cùng một trường nhìn 1,5 độ của cảm biến.

“Bằng việc giữ sao mục tiêu và hai sao so sánh trong cùng một trường nhìn hẹp, chúng em đã triệt tiêu được đến 98% sai số do độ dày tầng khí quyển thay đổi theo thời gian và sự tán xạ bất thường của hơi ẩm vùng biển,” Thư phân tích, ngón tay chỉ chính xác vào các đồ thị đối sánh thông lượng photon. “Đồng thời, quy trình xử lý ảnh FITS thô được chúng em thực hiện nghiêm ngặt qua ba bước: trừ khung ảnh tối dark frame để loại bỏ dòng nhiệt điện tử của cảm biến không làm mát, chia khung ảnh phẳng flat frame để bù đắp hiện tượng tối góc viền quang học của ống kính phản xạ, và cuối cùng là chuẩn hóa nền trời cục bộ bằng giải thuật vòng đệm số học.”

Phần trình bày tiếp sức của năm thành viên diễn ra nhịp nhàng, ăn khớp như những bánh răng của một cỗ đồng hồ cơ khí tinh xảo. Từ lý thuyết quang học của Thư, giải pháp chế tạo cơ điện của Tùng, nhật ký vận hành thực địa nghiêm ngặt của Khải, cho đến cẩm nang phổ biến cộng đồng của Mai Anh — tất cả hòa quyện thành một chỉnh thể khoa học thống nhất, sống động và đầy thuyết phục. Dưới bàn giám khảo, các nhà khoa học liên tục gật đầu, ngòi bút lướt nhanh trên những trang giấy ghi chép.

Thế nhưng, đúng khoảnh khắc bài thuyết trình vừa khép lại trong sự thở phào nhẹ nhõm của cả nhóm để chuyển sang phần chất vấn phản biện, một bóng đen căng thẳng bất thần ập xuống khán phòng.

Tiến sĩ Trần Khắc Lân, chuyên gia quang học thiên văn kỳ cựu đến từ Đại học Sư phạm Đà Nẵng, người nổi tiếng với sự khắt khe đến mức nghiệt ngã trong các hội đồng thẩm định, chậm rãi đẩy gọng kính lão lên sống mũi. Ông không nhìn vào tập tóm tắt dự án, mà chĩa thẳng ngón tay trỏ xương xẩu lên màn hình máy chiếu trung tâm.

Trên màn hình lúc này đang hiển thị toàn bộ đồ thị đường cong ánh sáng gồm 120 điểm đo của hệ sao đôi Algol do nhóm Hải Vân thu thập suốt đêm 24 rạng sáng 25 tháng Ba.

“Các em hãy nhìn vào điểm đo số 78, tương ứng với thời điểm 23 giờ 15 phút đêm quan sát,” giọng Tiến sĩ Lân đanh lại, vang qua hệ thống micrô đầy vẻ nghi vấn và lạnh lùng. “Tại sao giữa một chuỗi điểm đo đang đi xuống rất đều đặn, mượt mà theo đúng pha suy giảm cực tiểu chính của lý thuyết, điểm đo số 78 này lại bất ngờ vọt ngược lên tới 0,18 cấp sao? Nó lệch hoàn toàn khỏi đường cong tiêu chuẩn của Hiệp hội các nhà quan sát sao biến quang Hoa Kỳ AAVSO! Đây là sai số đo đạc thô thiển do chân đế rung lắc, hay là sự cẩu thả vô trách nhiệm trong khâu định vị tâm sao của người xử lý ảnh? Một điểm lệch vô lý và vụng về như thế này hoàn toàn có thể phá hủy tính hợp lệ của toàn bộ bài toán trắc quang vi sai!”

Lời chất vấn như một nhát búa giáng thẳng xuống bầu không khí đang ấm áp của hội trường. Hàng trăm ánh mắt lập tức dồn dập đổ dồn về phía năm học sinh trường Hải Vân. Dưới hàng ghế khán giả, cô Hà khẽ siết chặt hai quai túi xách bằng vải bố trong lòng, khớp ngón tay trắng bệch ra vì lo lắng. Câu hỏi của Tiến sĩ Lân đã chọc thẳng vào điểm yếu kỹ thuật chí mạng nhất trong tập dữ liệu — một sai số thực địa mà bất kỳ một nhóm nghiên cứu nghiệp dư nào khi làm báo cáo cũng sẽ tìm cách giấu đi hoặc làm mờ bằng các thủ thuật đồ họa.

Theo kịch bản phân công tiếp sức của đội, toàn bộ các câu hỏi liên quan đến cơ điện tử, quang học và vận hành thiết bị tự chế sẽ do Trần Minh Tùng đảm nhiệm.

Tùng đứng chôn chân trước chân đế micro. Cậu học trò lớp mười có vóc dáng gầy gò bỗng thấy hai tai mình lùng bùng như có tiếng sấm rền. Ánh đèn cao áp chiếu rọi từ trần nhà dường như nóng hơn gấp mười lần, thiêu đốt đỉnh đầu cậu, làm đôi mắt sau cặp kính cận dày cộp lóa đi. Bên dưới, gương mặt lạnh lùng, nghiêm khắc của Tiến sĩ Lân và các vị giám khảo trông giống hệt như những giám thị phòng thi vấn đáp mà cậu từng đối mặt thời cấp hai — những người đã từng nhìn cậu với ánh mắt thiếu kiên nhẫn khi cậu lắp bắp không nói nên lời.

Cổ họng Tùng nghẹn ứ lại như có một vốc cát khô khốc chẹn ngang thanh quản. Lồng ngực cậu co thắt, hai đầu gối run lẩy bẩy dưới lớp quần vải. Tùng muốn nói, muốn giải thích rằng cậu đã kiểm tra điểm đo đó hàng chục lần, nhưng những cơ mặt của cậu đông cứng lại. Ký ức về những trận cười cợt của bạn bè cũ, những biệt danh “thằng câm”, “máy ấp úng” lại cuộn trào lên như một cơn ác mộng đen tối muốn dìm ngập cậu xuống đáy vực.

Tùng hé môi, nhưng chỉ phát ra được một chuỗi âm thanh méo mó, đứt quãng: “Em... thưa... thưa thầy... điểm số... bảy mươi tám... là...”

Tiếng nói nghèn nghẹn rồi tắt ngấm hoàn toàn giữa chừng.

Sự ngập ngừng kéo dài năm giây. Mười giây. Không gian tĩnh lặng như tờ, chỉ còn tiếng quạt gió của dàn âm thanh đang rì rầm phát ra những âm thanh khô khốc. Một vài tiếng cười khẩy khe khẽ, những tiếng xì xào nghi ngại rộ lên từ các hàng ghế phía sau của các đội trường bạn: “Hỏng rồi, run quá không nói nổi kìa.” “Chắc là số liệu bịa ra rồi bị bắt thóp chứ gì...”

Đúng vào khoảnh khắc Tùng tưởng chừng như lồng ngực mình sẽ nổ tung vì nghẹt thở, và hai chân cậu sắp khuỵu xuống sàn gỗ sân khấu, một bàn tay to bản, thô ráp và ấm nóng bất thần đặt mạnh lên bả vai cậu.

Một cái vỗ vai chắc nịch, dứt khoát và đầy sức mạnh của Khải.

Thủ lĩnh đội bóng đá không thốt ra một lời nào để tránh phạm quy chế thi đối chất, nhưng bàn tay cậu siết chặt lấy cầu vai Tùng, truyền thẳng một luồng sinh khí nóng hổi, vững chãi sang người bạn hướng nội. Khải hơi nghiêng người về phía trước, ánh mắt rực lửa nhìn thẳng vào Tùng, một ánh mắt không có lấy một mảy may nghi ngờ, như muốn nói: *Cứ nói đi Tùng! Mày là kỹ sư của đội này, có bọn tao đứng chết ở đây cùng mày!*

Tùng giật mình, cả người cậu khẽ run lên một cái. Cậu quay đầu nhìn sang bên cạnh. Mai Anh đang nắm chặt hai bàn tay trước ngực, khẽ gật đầu mỉm cười đầy tin cậy; Thư nhìn cậu bằng ánh mắt dịu dàng nhưng kiên định vô cùng; còn Bảo, người đội trưởng luôn gánh vác mọi nhọc nhằn, đang nở một nụ cười ấm áp, ánh mắt sáng rực niềm tin tuyệt đối.

Họ không hề bỏ rơi cậu. Cậu không phải đứng một mình trước hội đồng thẩm định đáng sợ kia. Chiếc hộp điều khiển bằng nhôm đặt trên bàn kia là do chính tay cậu cưa từng đường rãnh, hàn từng mối thiếc thơm mùi nhựa thông, thức trắng bao đêm bên mùi dầu mỡ ở tiệm sửa chữa điện tử Minh Quang của ba để tinh chỉnh từng bước xung vi mô. Cậu hiểu từng vòng quay của trục vít, từng tiếng rít của bánh răng, từng phản ứng của cỗ máy đó trước ngọn gió Sơn Trà hơn bất kỳ ai trên cõi đời này!

Nỗi sợ hãi trong lòng Tùng bỗng chốc tan biến như sương mù gặp nắng sớm. Một luồng hơi ấm từ sâu trong lồng ngực dâng lên, quét sạch cảm giác nghẹn ứ ở cổ họng. Tùng hít một hơi thật sâu, ngẩng cao đầu, bước thẳng một bước dứt khoát tới sát chân micro. Đôi mắt sau cặp kính cận không còn lấm lét nhìn xuống mũi giày nữa, mà nhìn thẳng, trực diện vào ánh mắt nghiêm khắc của Tiến sĩ Lân.

“Kính thưa thầy Trần Khắc Lân và Hội đồng giám khảo!”

Giọng Tùng cất lên, âm vang đầu tiên còn vướng một chút run rẩy nhưng ngay lập tức lấy lại được sự đĩnh đạc, rành rọt và trầm tĩnh đến kinh ngạc. Cả hội trường lập tức nín bặt.

Tùng bước sang bên cạnh, nhấc chiếc hộp nhôm vi điều khiển lên bằng cả hai tay, lật mặt dưới để lộ cụm tản nhiệt bằng đồng và cơ cấu bánh răng trục vít được gia công tỉ mỉ:

“Điểm đo độ sáng bất thường tại khung FITS số 78, thời điểm 23 giờ 15 phút, hoàn toàn không phải do lỗi thuật toán định vị tâm sao của phần mềm AstroImageJ, càng không phải do sự cẩu thả của nhóm nghiên cứu. Sự đột biến 0,18 cấp sao đó là hệ quả trực tiếp của hiện tượng trễ xung cơ học cục bộ trên hệ thống bám nhật động tự chế khi phải chịu tác động kép đồng thời của xung gió giật và độ ẩm bão hòa vùng duyên hải!”

Tiến sĩ Lân hơi nhướng đôi mày bạc, lưng ông rời khỏi thành ghế, rướn người về phía trước để nhìn rõ hơn các chi tiết cơ khí trên tay Tùng.

Tùng nói một cách say mê, các thông số kỹ thuật tuôn trào tự nhiên và chuẩn xác như dòng nước chảy:

“Hệ thống bám nhật động của chúng em sử dụng động cơ bước NEMA-17 kết hợp với hộp giảm tốc trục vít - bánh vít đồng bộ tỉ số truyền 1:100, điều khiển bằng giải thuật vi bước một phần mười sáu (1/16 microstepping) thông qua vi điều khiển STM32. Mỗi xung lệnh tương ứng với một góc quay cực nhỏ là 0,1125 giây cung. Tại thời điểm 23 giờ 15 phút, theo nhật ký khí tượng thực địa do bạn Khải ghi nhận độc lập bằng máy đo gió cầm tay tại trạm quan sát Sơn Trà, một luồng gió biển giật cục bộ với vận tốc 28 km/h đã đánh thốc xiên một góc 45 độ vào bạt chắn gió chữ L, tạo nên một mô-men xoắn cản đột ngột lên thân ống kính dài 750mm. Cùng lúc đó, ẩm kế ghi nhận độ ẩm không khí tăng vọt từ 65% lên 74% chỉ trong vòng bốn phút, khiến lớp mỡ bôi trơn gốc lithium trên các rãnh răng trục vít bị tăng độ nhớt động lực học, làm tăng hệ số ma sát tĩnh tức thời.”

Tùng đặt hộp điều khiển xuống, bước tới bảng máy chiếu, dùng ngón tay chỉ thẳng vào đồ thị phóng to của đĩa sáng sao ở khung số 78:

“Mô-men xoắn giữ của động cơ bước NEMA-17 khi hoạt động ở chế độ vi bước dòng điện thấp không đủ để thắng ngay lập tức lực cản đột biến này. Hậu quả là trục cực bị trượt mất chính xác hai xung bước cơ học trong chu kỳ phơi sáng kéo dài hai mươi giây của khung FITS số 78. Sự trượt xung này làm ngôi sao mục tiêu bị dịch chuyển nhẹ theo phương xích đạo, kéo dài đĩa sáng Airy từ một hình tròn hoàn hảo thành một hình elip có độ lệch tâm e = 0,15 pixel.

Khi phần mềm trắc quang tự động quét khẩu độ đo tròn cố định bán kính 5 pixel quanh tâm sao, đĩa sáng bị méo đã khiến một phần thông lượng photon ở vùng rìa bị tràn ra ngoài khẩu độ, rơi vào vùng đo nền trời. Đồng thời, thuật toán trừ nền trời cục bộ bị nhiễu do các hạt sol khí ẩm tán xạ ánh sáng đô thị từ vịnh Đà Nẵng thốc lên, dẫn đến việc ước tính thông lượng photon của sao mục tiêu bị tính toán sai lệch, làm giá trị độ sáng biểu kiến cục bộ vọt lên 0,18 cấp sao. Sau khi cảm biến hồi tiếp góc quay nhận diện độ trôi và vi điều khiển phát lệnh bù xung cưỡng bức ở giây thứ 22, hệ thống cơ khí đã lập tức tái lập vị trí cân bằng, đưa toàn bộ các khung đo từ 79 trở đi trở về đúng quỹ đạo lý thuyết!”

Cả hội trường rộng lớn hoàn toàn chết lặng trước câu trả lời mạch lạc, khúc chiết và thấu suốt đến từng chi tiết vi cơ điện tử của cậu học trò lớp mười vừa vài phút trước còn đứng run rẩy. Không có một từ ngữ thừa thãi, không có một sự lảng tránh. Tùng đã dùng chính sự am hiểu sâu sắc về từng con ốc, từng dòng code của mình để đập tan mọi nghi ngờ về năng lực thực nghiệm của nhóm.

Tiến sĩ Lân tựa lưng lại vào ghế, hai bàn tay đan vào nhau đặt trên mặt bàn. Ánh mắt sắc lạnh, soi mói của ông dần tan chảy, thay vào đó là một vẻ kinh ngạc tột độ xen lẫn sự tán thưởng không giấu giếm.

Tuy nhiên, người ngồi cạnh ông — Tiến sĩ Hoàng Minh Tuấn, một chuyên gia xử lý số liệu thiên văn khét tiếng khó tính — lập tức kéo micro lại gần, tiếp tục tung ra đòn truy vấn thứ hai:

“Một lời giải thích kỹ thuật cơ điện rất xuất sắc và thuyết phục! Nhưng câu hỏi tiếp theo của tôi dành cho khía cạnh phương pháp luận khoa học: Nếu các em đã hiểu rõ bản chất nguyên nhân sai số ở khung FITS số 78 là do trễ xung cơ học và biến dạng đĩa sáng Airy, tại sao trong báo cáo khoa học chính thức nộp lên ban giám khảo, các em không sử dụng các thuật toán nội suy làm mịn spline, hoặc đơn giản nhất là loại bỏ điểm đo sai lệch đó ra khỏi tập dữ liệu? Các em thừa biết rằng, chỉ cần xóa bỏ điểm số 78, đường cong ánh sáng Algol của trường Hải Vân sẽ mượt mà tuyệt đối, tiệm cận hoàn hảo với đồ thị chuẩn của các đài thiên văn chuyên nghiệp cơ mà? Tại sao lại giữ lại một điểm đo xấu xí làm giảm đi độ bóng bẩy của công trình?”

Câu hỏi như một lưỡi dao sắc lẹm cứa thẳng vào ranh giới mong manh giữa sự thực dụng cầu toàn và đạo đức nghiên cứu khoa học.

Không để một giây do dự nào làm gián đoạn bầu không khí, Hoàng Thư đĩnh đạc bước lên, cầm lấy chiếc micro từ tay Tùng. Gương mặt thanh tú của cô nữ sinh lớp mười một ngời sáng lên một vẻ kiên định phi thường. Cô đứng thẳng, mắt nhìn thẳng vào Tiến sĩ Tuấn, giọng nói dõng dạc, vang dội khắp không gian:

“Kính thưa thầy và Hội đồng thẩm định, chúng em kiên quyết giữ lại điểm đo số 78 trong báo cáo chính thức vì chúng em tôn trọng nguyên tắc tối thượng của người làm khoa học: Đó là sự liêm chính dữ liệu!”

Tiếng nói của Thư như một hồi chuông ngân vang, đánh động vào lương tri của tất cả những người đang có mặt trong hội trường:

“Chúng em hoàn toàn nhận thức được rằng, chỉ cần một thao tác bấm phím 'Delete' đơn giản trên phần mềm, hoặc áp dụng một hàm nội suy đa thức bậc ba để làm mịn đường cong, chúng em sẽ có một đồ thị hoàn mỹ, không tì vết. Bản báo cáo của Trường THPT Hải Vân khi ấy sẽ an toàn tuyệt đối, dễ dàng nhận được những lời khen ngợi êm tai từ ban giám khảo. Nhưng nếu làm như vậy, chúng em đang dối trá! Chúng em đang trình bày một kết quả giả tạo được gọt giũa khéo léo trong phòng máy tính có điều hòa, chứ không phải là sự thật của một đêm dầm mình trong sương muối và gió biển Sơn Trà!”

Thư hít một hơi sâu, giọng cô chùng xuống một nhịp nhưng càng thêm phần tha thiết, truyền cảm:

“Điểm đo số 78 không phải là một vết nhơ hay sự sỉ nhục đối với công trình của chúng em. Ngược lại, nó chính là bằng chứng thực địa vô giá! Nó phản ánh trung thực giới hạn vận hành của một thiết bị tự chế với kinh phí thấp trong điều kiện vi khí hậu khắc nghiệt miền duyên hải. Bằng việc giữ nguyên điểm đo đó, kèm theo một thanh phân tích nguyên nhân sai số và cơ chế trễ xung của bạn Tùng, chúng em đã biến một sai sót cơ học thành một bài học thực nghiệm quý báu. Nó chỉ ra chính xác giới hạn chịu tải gió của cơ cấu bánh vít giá rẻ, từ đó mở ra hướng nghiên cứu tiếp theo cho dự án: bổ sung vòng phản hồi quang học kín bằng cảm biến dẫn đường tự động autoguider.”

Thư đưa mắt nhìn lướt qua toàn bộ hội đồng giám khảo:

“Thiên văn học nghiệp dư học đường không phải là một cuộc đua mô phỏng lại những đồ thị hoàn hảo không tì vết của Kính viễn vọng Không gian Hubble hay James Webb. Bản chất của thiên văn học thực nghiệm là lòng dũng cảm dám đối diện với thế giới thực — nơi có gió biển giật cục bộ, có sương mù bão hòa, có những giới hạn của máy móc tự chế, và quan trọng nhất, là sự trung thực tuyệt đối của những người trẻ tuổi trước các vì sao!”

Một khoảng lặng ngỡ ngàng buông xuống hội trường trong đúng hai giây. Rồi, từ hàng ghế của đoàn Trường THPT Chuyên Quốc học Huế, một tràng pháo tay bất giác vang lên. Nó như một que diêm làm bùng cháy toàn bộ khán phòng. Tiếng vỗ tay lan nhanh như một làn sóng, từ học sinh, giáo viên các đoàn bạn cho đến các phóng viên báo đài đang tác nghiệp ở hai bên cánh gà.

Dưới bàn giám khảo, Tiến sĩ Đặng Hải Yến khẽ nghiêng đầu nhìn đồng nghiệp, khóe môi bà cong lên một nụ cười kín đáo đầy mãn nguyện. Bà gật đầu thật chậm, cúi xuống ghi nhanh một điểm số rất cao vào cột đánh giá năng lực tư duy khoa học độc lập.

Thư lùi lại nửa bước, nhường micro cho Bảo để thực hiện phần tổng kết bài thuyết minh.

Bảo bước lên bục cao nhất. Cậu nhìn xuống biển người đang chăm chú dõi theo mình. Trong khoảnh khắc này, mọi mặc cảm tự ti về thân phận học sinh một trường thường ven biển, mọi nỗi sợ hãi về việc bị đem ra so sánh với người anh trai hoàn hảo, mọi ám ảnh về nguy cơ câu lạc bộ bị xóa sổ hoàn toàn tan biến. Cậu không còn cảm thấy mình bé nhỏ. Cậu đang đứng đây cùng những người bạn tuyệt vời nhất trần đời, đại diện cho niềm đam mê thuần khiết nhất.

“Kính thưa quý thầy cô và các bạn,” Bảo cất lời, giọng cậu trầm ấm, vang xa, chạm đến từng góc nhỏ của hội trường. “Khi bắt tay vào dự án này, Câu lạc bộ Thiên văn Hải Vân chúng em không có những chiếc kính thiên văn Schmidt-Cassegrain trị giá hàng trăm triệu đồng, không có máy ảnh thiên văn làm mát sâu bằng cảm biến nhiệt điện, và càng không có một phòng thực nghiệm đạt chuẩn. Cơ cấu bám nhật động của bạn Tùng được chế tạo từ động cơ bước của một chiếc máy in văn phòng cũ hỏng và những thanh nhôm phế liệu nhặt về từ xưởng cơ khí, với tổng kinh phí chưa đầy 450.000 đồng. Tập cẩm nang hướng dẫn ngắm sao mà bạn Mai Anh đang cầm trên tay được vẽ nên từ chính những trải nghiệm bỡ ngỡ, vấp váp của những đứa trẻ lần đầu học cách nhận biết chòm sao Anh Tiên qua làn khói bụi và ô nhiễm ánh sáng đô thị. Và cuốn nhật ký an toàn của bạn Khải là minh chứng cho một tinh thần trách nhiệm: tính mạng và sức khỏe của con người luôn luôn phải được đặt lên trên mọi khung hình thiên văn quý giá.”

Bảo đưa hai tay nâng cao tập cẩm nang ngắm sao bìa màu xanh thẫm:

“Mục tiêu tối thượng của dự án chúng em chưa bao giờ dừng lại ở việc đo đạc thành công một đường cong ánh sáng của sao Algol để lấy điểm số dự thi. Chúng em muốn dùng chính trải nghiệm thực tế này để mở toang cánh cửa bầu trời đêm cho hàng nghìn học sinh phổ thông khác. Chúng em muốn chứng minh rằng: Thiên văn học không phải là một thú vui xa xỉ chỉ dành riêng cho những ngôi trường chuyên có ngân sách dồi dào, càng không phải là những phương trình toán học khô khan bị giam hãm trong các trang giáo trình hàn lâm bụi bặm. Bầu trời đêm trên đầu chúng ta là di sản vĩnh cửu thuộc về tất cả mọi người! Bất kỳ một học sinh bình thường nào, dù ở thành phố hay làng chài nghèo, chỉ cần có một chiếc kính phản xạ tự cân chỉnh, một khối óc đam mê sáng tạo và một trái tim trung thực với khoa học, đều có quyền và có thể tự tay chạm tới những vì sao!”

Bảo cúi gập người chín mươi độ: “Chúng em xin trân trọng cảm ơn Hội đồng thẩm định và toàn thể quý vị!”

Cả hội trường nín thở đúng một nhịp trước khi bùng nổ trong một tràng pháo tay sấm sét.

Tiếng vỗ tay không chỉ rào rào từ các khán đài mà lần này, người đứng dậy vỗ tay đầu tiên chính là Tiến sĩ Trần Khắc Lân. Vị giám khảo già khó tính gật đầu liên hồi, đôi mắt ánh lên niềm xúc động sâu sắc. Bên cạnh ông, Tiến sĩ Đặng Hải Yến và cả ba vị giám khảo còn lại cũng đồng loạt đứng dậy, cùng vỗ tay tán thưởng bài thuyết trình đầy cảm xúc và bản lĩnh của năm học sinh trường Hải Vân. Dưới hàng ghế khán giả, cô Hà không kìm được nước mắt, đưa chiếc khăn tay chấm nhẹ lên khóe mi đỏ hoe.

Mười lăm phút sau, năm thành viên trường Hải Vân bước xuống cánh gà trong sự vây quanh chúc mừng của các học sinh trường bạn. Mai Anh thở phào một hơi dài, hai mắt hoe đỏ, nép chặt vào vai Thư; Khải thì phấn khích vung mạnh nắm đấm vào không trung như thể cậu vừa sút tung lưới đối phương ở phút bù giờ cuối cùng; còn Tùng vẫn đang đứng ngơ ngác, hai bàn tay vân vê vạt áo đồng phục như chưa thể tin nổi mình vừa nói một mạch những thuật ngữ kỹ thuật phức tạp trước cả trăm con người mà không hề vấp váp lấy một câu.

Thời gian chờ đợi hội đồng thẩm định họp kín để thống nhất kết quả chung cuộc dài đằng đẵng như cả một thế kỷ. Các đội thi tụ tập dưới sảnh lớn của trung tâm, bầu không khí đặc quánh sự hồi hộp. Những tiếng thì thầm to nhỏ, những ánh mắt lén nhìn nhau đầy dò xét. Cánh cửa phòng họp của ban tổ chức vẫn đóng im ỉm.

Đúng 11 giờ 30 phút trưa, cánh cửa gỗ nặng nề mở toang. Tiến sĩ Đặng Hải Yến, Trưởng ban giám khảo khu vực miền Trung, bước ra với tập hồ sơ niêm phong có dải ruy băng đỏ trên tay. Bà chậm rãi bước lên bục danh dự đặt giữa sân khấu chính.

Cả hội trường lập tức trật tự, hàng trăm con người nín thở, lắng nghe từng tiếng động nhỏ nhất.

“Kính thưa toàn thể các thầy cô giáo, các vị phụ huynh và các em học sinh thân mến,” giọng Tiến sĩ Yến vang lên qua hệ thống âm thanh, trang trọng và đầy sức nặng. “Vòng chung khảo Cuộc thi Thiên văn học trẻ toàn quốc khu vực miền Trung năm nay đã chứng kiến một chất lượng chuyên môn vượt trội ngoài sự kỳ vọng của ban tổ chức. Chúng tôi nhìn thấy ở các em không chỉ là nền tảng kiến thức lý thuyết vững vàng, sự tiếp cận nhanh nhạy với các phương pháp nghiên cứu hiện đại của thế giới, mà điều làm toàn thể Hội đồng thẩm định xúc động nhất chính là tinh thần dũng cảm, sự liêm chính khoa học và khát vọng cống hiến tri thức cho cộng đồng.”

Bà Yến dừng lại, cẩn thận xé dải băng niêm phong, mở tập văn bản kết quả:

“Theo quy chế đã ban hành, khu vực miền Trung sẽ có ba đại diện xuất sắc nhất giành quyền bước tiếp vào Vòng Chung kết Toàn quốc tổ chức tại thủ đô Hà Nội vào cuối tháng Tư tới. Và sau đây, tôi xin trân trọng công bố danh sách ba đội tuyển xuất sắc nhất:

Đạt Giải Nhất khu vực miền Trung, với điểm số lý thuyết và tính chuẩn xác của dữ liệu chuyên sâu đạt mức xuất sắc toàn diện: Dự án Phân tích quang phổ và mô hình hóa tương tác bức xạ hệ sao đôi — Đội tuyển Trường Trung học Phổ thông Chuyên Nam Phương!”

Một tiếng reo hò vang dội bùng nổ từ góc khán đài của đoàn Chuyên Nam Phương. Đỗ Nhật Nam đứng dậy trong bộ vest lịch lãm, cậu mỉm cười, cúi đầu đón nhận sự chúc mừng nồng nhiệt từ các thầy cô và bạn bè với phong thái đĩnh đạc thường ngày.

Tiến sĩ Yến tiếp tục xướng tên:

“Đạt Giải Nhì khu vực miền Trung: Dự án Nghiên cứu sự suy giảm thông lượng ánh sáng của các sao biến quang dạng Cepheid — Đội tuyển Trường Trung học Phổ thông Chuyên Quốc học Huế!”

Tiếng vỗ tay rộn rã lại vang lên từ phía đoàn Thừa Thiên Huế. Những cái ôm siết chặt, những nụ cười rạng rỡ hiện rõ trên gương mặt các thành viên đội bạn.

Chỉ còn duy nhất một tấm vé. Một vị trí cuối cùng trong top ba để đến Hà Nội.

Trái tim của Bảo như bị một bàn tay vô hình bóp nghẹt. Lồng ngực cậu đập dồn dập đến mức nghẹt thở. Cạnh cậu, bàn tay của Hoàng Thư siết chặt lấy cánh tay Mai Anh đến mức những khớp ngón tay trắng bệch ra. Khải đứng chết trân, hai hàm răng nghiến chặt vào nhau phát ra tiếng ken két, cơ bắp căng cứng như một bức tượng đồng. Tùng nhắm nghiền mắt lại, đầu cúi gục xuống ngực, không dám ngước nhìn lên bảng điện tử. Dưới hàng ghế khán giả, cô Vũ Thanh Hà ngồi bất động, hai bàn tay đan chặt trên đùi, đôi mắt dõi theo từng cử chỉ nhỏ nhất của Tiến sĩ Yến trên bục cao.

Tất cả đều hiểu rõ cái giá của khoảnh khắc này. Nếu cánh cửa Hà Nội khép lại, tối hậu thư của thầy Hiệu phó Lê Cao Phong sẽ chính thức có hiệu lực vào sáng thứ Hai tới. Căn phòng gác mái — thánh đường nhỏ bé của những giấc mơ thiên văn, nơi lưu giữ biết bao mồ hôi, nước mắt và cả những kỷ vật vô giá của anh Quân — sẽ bị giải tỏa vĩnh viễn để bàn giao lại cho câu lạc bộ Robotics. Họ không có đường lùi.

Tiến sĩ Đặng Hải Yến ngừng lại vài giây. Ánh mắt sắc sảo của vị nữ tiến sĩ khẽ lướt qua hội trường, rồi dừng lại ở góc cánh gà bên phải sân khấu, nơi năm cô cậu học trò trường Hải Vân đang đứng co cụm bên cạnh chiếc kính thiên văn phản xạ Newton tự chế cũ kỹ. Một thoáng dịu dàng, trìu mến lướt qua đôi mắt nghiêm nghị của bà.

Bà ghé sát micro, cất giọng dõng dạc:

“Và tấm vé thứ ba, đại diện cuối cùng của khu vực miền Trung tiến thẳng vào Vòng Chung kết Toàn quốc tại Hà Nội... xin được nhiệt liệt chúc mừng: Dự án Trắc quang vi sai hệ sao Algol và Cẩm nang giáo dục cộng đồng — Đội tuyển Trường Trung học Phổ thông Hải Vân!”

“Á a a a a a!”

Một tiếng thét xé toang lồng ngực vang lên từ Mai Anh. Cô bé bật khóc nức nở ngay tại chỗ, buông rơi tập tài liệu rồi lao tới ôm chầm lấy Hoàng Thư. Thư sững sờ trong đúng một giây, toàn thân cô run rẩy bần bật, rồi hai dòng nước mắt kiềm chế bấy lâu nay bỗng vỡ òa, lăn dài trên đôi gò má thanh tú. Cô ôm chặt lấy người em út, vùi mặt vào vai Mai Anh mà khóc trong niềm hạnh phúc tột cùng.

Khải gầm lên một tiếng vang dội như một mãnh hổ giữa rừng sâu. Chàng trung phong bóng đá không thể kìm nén được cảm xúc hoang dại đang cuộn trào, cậu lao tới, dùng đôi tay rắn chắc nhấc bổng cả Bảo lẫn Tùng lên khỏi mặt đất, xoay một vòng tròn giữa cánh gà.

“Vào rồi! Tụi mình làm được rồi tụi bây ơi! Hà Nội rồi! Chúng ta đi Hà Nội rồi!” Tiếng Khải gào lên khản đặc, hòa lẫn vào tiếng nhạc chiến thắng hùng tráng đang trỗi dậy rền vang từ hệ thống loa công suất lớn của hội trường.

Bảo để mặc cho Khải lắc lư, nước mắt trào ra nơi khóe mắt nóng hổi, nhòe đi cả tầm nhìn. Cậu cười, nụ cười rạng rỡ và trọn vẹn nhất kể từ ngày cậu bước chân vào ngôi trường Hải Vân. Cậu ngước nhìn xuống lối đi giữa hội trường. Ở đó, cô Hà đang đứng lặng lẽ giữa dòng người qua lại. Cô lấy chiếc khăn tay chấm nhẹ lên khóe mắt đỏ hoe, vẫy tay về phía năm đứa học trò nhỏ với một nụ cười ấm áp, tự hào khôn xiết. Họ đã làm được. Họ đã vượt qua sự tự ti, vượt qua định kiến về trường thường và trường chuyên, vượt qua cả nỗi sợ hãi thất bại để giành lấy tấm vé danh giá bằng chính sự trung thực và lòng quả cảm khoa học của mình. Căn phòng gác mái thân yêu đã được cứu. Ngọn lửa mà anh Quân thắp lên năm nào sẽ tiếp tục rực cháy.

Khi cả nhóm bước lên bục danh dự để nhận giấy chứng nhận và tấm huy chương đồng khu vực từ tay Ban giám khảo, cả hội trường rực sáng trong ánh đèn flash của phóng viên các báo đài. Tấm huy chương kim loại mát lạnh áp lên ngực áo Bảo như một lời khẳng định đanh thép cho những nỗ lực không ngừng nghỉ của cả tập thể.

Buổi lễ bế mạc khép lại, dòng người bắt đầu tản dần ra khu vực tiền sảnh lớn để dùng tiệc trà giao lưu. Trong khi Khải và Tùng đang cẩn thận tháo từng khớp ốc của bộ chân đế duralumin để cất vào thùng gỗ, một bóng người cao ráo bất ngờ bước qua lối đi, tiến thẳng về phía gian trưng bày của trường Hải Vân.

Đỗ Nhật Nam.

Đội trưởng của Chuyên Nam Phương đã cởi bỏ chiếc áo vest khoác ngoài, chỉ còn lại chiếc áo sơ mi trắng thắt cà vạt chỉn chu. Cậu bước tới trước mặt Bảo. Trên gương mặt điển trai của Nam không còn nét kiêu hãnh, xa cách hay ánh mắt lạnh lùng như buổi sáng hôm chạm trán ở sảnh đăng ký. Thay vào đó là một sự thẳng thắn, điềm đạm và trân trọng của một đối thủ thực thụ vừa trải qua một cuộc so tài sòng phẳng.

Nam chủ động đưa bàn tay phải ra trước mặt Bảo.

“Chúc mừng các cậu,” Nam nói, giọng nói chân thành, trầm ấm. “Bài thuyết trình của trường Hải Vân hôm nay thực sự đã làm lay động toàn bộ hội trường. Đặc biệt là phần phản biện kỹ thuật cơ điện của bạn Tùng và bài học về sự liêm chính dữ liệu của bạn Thư. Đội của mình có thiết bị vượt trội hơn, có nguồn tài trợ lớn hơn, nhưng thành thực mà nói, tụi mình chưa từng nghĩ đến việc nhìn nhận một sai số thực địa dưới góc độ giáo dục và giới hạn thực nghiệm sâu sắc như cách các cậu đã làm.”

Bảo hơi bất ngờ, nhưng cậu nhanh chóng mỉm cười, đưa bàn tay thô ráp của mình ra nắm chặt lấy bàn tay của Nam. Cái bắt tay rắn rỏi giữa hai người đội trưởng, truyền qua nhau sự tôn trọng vô hình nhưng vững chắc giữa hai thế giới học thuật.

“Cảm ơn cậu, Nam,” Bảo chân thành đáp lại. “Bài dẫn xuất lý thuyết của cậu sáng nay thực sự là một bài giảng mẫu mực. Tụi mình đã học hỏi được rất nhiều từ tư duy cấu trúc phương trình của cậu.”

Nam khẽ lắc đầu, khóe môi thoáng nở một nụ cười đầy thách thức nhưng thiện chí: “Đừng vội mừng sớm nhé, Bảo. Đấu trường ở Hà Nội sẽ là một câu chuyện hoàn toàn khác đấy. Ở đó, các đội tuyển như Chuyên Hà Nội - Amsterdam hay Chuyên Lam Sơn mang đến những dự án săn tìm ngoại hành tinh và mạng lưới trắc quang diện rộng cực kỳ khủng khiếp. Tụi mình sẽ nâng cấp toàn bộ mô hình tính toán và chắc chắn sẽ không nhường các cậu một bước nào đâu. Hẹn gặp lại các cậu trên sân khấu Vòng Chung kết Toàn quốc!”

Ánh mắt Bảo ánh lên ngọn lửa quyết tâm rực rỡ, cậu siết nhẹ tay Nam: “Nhất định rồi. Hẹn gặp lại các cậu ở thủ đô!”

Nam gật đầu chào các thành viên còn lại của Hải Vân rồi quay lưng, sải bước về phía khu vực của trường mình. Khải đứng cạnh đó khẽ huých vai Bảo, tặc lưỡi: “Thằng này ngoài cái mã công tử ra thì chơi cũng được đấy chứ mày nhỉ? Không đến nỗi hợm hĩnh như tao tưởng.”

Mai Anh phì cười, giơ tấm huy chương đồng lên trước ngực: “Người ta là thủ khoa quốc gia đấy anh Khải ơi! Nhưng mà hôm nay anh Tùng của tụi mình ngầu hơn nhiều!”

Tùng nghe nhắc đến tên mình thì mặt đỏ bừng lên, luống cuống suýt nữa làm rơi chiếc cờ-lê xuống sàn gạch men, khiến cả nhóm được một phen cười nghiêng ngả.

Cả nhóm cùng cô Hà vui vẻ thu dọn đồ đạc trong niềm hân hoan tột cùng. Chiếc kính thiên văn Newton thân yêu được bọc cẩn thận trong các lớp mút xốp chống sốc, đặt gọn ghẽ vào chiếc rương gỗ thông; tập cẩm nang của Mai Anh được xếp ngay ngắn vào ba lô; còn Thư thì đang đứng cạnh cô Hà, cẩn thận rà soát lại biên bản nhận xét chi tiết của ban giám khảo để chuẩn bị cho kế hoạch hoàn thiện dự án.

Thế nhưng, giữa lúc tiếng cười nói rộn rã đang lan tỏa khắp gian phòng triển lãm, người dẫn chương trình bất ngờ bước vội ra mép sân khấu chính, gõ nhẹ ngón tay vào đầu micro:

*Tịch... tịch...*

Âm thanh dội qua dàn loa khiến một số người giật mình quay lại. Giọng người dẫn chương trình vang lên gấp gáp, sắc lạnh:

“Xin toàn thể các thầy cô giáo trưởng đoàn và các thành viên của ba đội tuyển vừa lọt vào Vòng Chung kết Toàn quốc xin vui lòng nán lại hội trường năm phút để tiếp nhận một thông báo khẩn cấp mang tính điều lệ bổ sung từ Ban Chỉ đạo Cuộc thi thuộc Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam!”

Nụ cười trên môi Bảo chợt khựng lại. Cậu cùng Thư và các bạn dừng tay, ngơ ngác quay người nhìn lên màn hình lớn trên sân khấu.

Trên màn hình LED khổng lồ, một văn bản hành chính vừa được quét và chiếu thẳng lên. Phía trên góc phải là dòng chữ đỏ tươi: *CÔNG ĐIỆN KHẨN - THAY ĐỔI ĐIỀU LỆ VÒNG CHUNG KẾT.*

Tiến sĩ Đặng Hải Yến lại bước ra mép sân khấu, nét mặt bà lúc này đã trở lại vẻ nghiêm nghị, lạnh lùng tuyệt đối của một nhà khoa học quản lý. Bà cầm văn bản trên tay, giọng đọc rành rọt từng từ, từng chữ rơi xuống không gian tĩnh lặng như những tảng đá ném vào mặt hồ phẳng lặng:

“Căn cứ vào kết quả đánh giá thực tế tại ba khu vực Bắc - Trung - Nam, nhằm kiểm tra toàn diện năng lực nghiên cứu độc lập, khả năng phản ứng thời gian thực và loại bỏ hoàn toàn các trường hợp sử dụng lại dữ liệu lưu trữ cũ từ những năm trước, Ban Chỉ đạo Cuộc thi Thiên văn học trẻ toàn quốc lần thứ sáu quyết định ban hành điều lệ bổ sung bắt buộc đối với tất cả các đội tuyển giành quyền tham dự Vòng Chung kết Toàn quốc tại Hà Nội như sau:

Mỗi đội tuyển bắt buộc phải tiến hành quan sát thực địa bổ sung, thu thập trọn vẹn chuỗi dữ liệu đường cong ánh sáng của MỘT CHU KỲ HOÀN CHỈNH thuộc về MỘT HỆ SAO BIẾN QUANG HOÀN TOÀN MỚI do Ban Giám khảo chỉ định, lập báo cáo phân tích trắc quang và sai số chi tiết, sau đó tải toàn bộ tệp FITS thô lên cổng thông tin khoa học của Viện Hàn lâm trước 17 giờ ngày 20 tháng Tư.

Bất kỳ đội tuyển nào không nộp đủ dữ liệu thực địa độc lập đúng thời hạn, hoặc dữ liệu có dấu hiệu nội suy thiếu căn cứ thực nghiệm, sẽ bị TƯỚC QUYỀN THI ĐẤU NGAY LẬP TỨC và chuyển quyền tham dự cho đội xếp kế tiếp của khu vực!”

Cả hội trường bỗng chốc rơi vào một sự im lặng tê dại.

Tiếng gió điều hòa rì rầm trên trần cao bỗng trở nên buốt giá lạ lùng.

Bảo đứng chôn chân bên cạnh thùng gỗ đựng chiếc kính thiên văn, nụ cười trên môi cậu vụt tắt lịm hoàn toàn. Bàn tay đang cầm chiếc tuốc-nơ-vít buông thõng xuống bên hông.

Hôm nay đã là ngày 28 tháng Ba.

Chỉ còn đúng hai mươi ba ngày nữa là đến hạn chót 20 tháng Tư.

Và điều tồi tệ nhất, khủng khiếp nhất không nằm ở những con số toán học, mà nằm ở chính thiên nhiên: Bán đảo Sơn Trà và dải duyên hải miền Trung đang bắt đầu bước vào giai đoạn giao mùa khốc liệt nhất trong năm. Những đợt áp thấp nhiệt đới sớm, những cơn dông nhiệt biển bất thường xuất hiện vào lúc nửa đêm, độ ẩm bão hòa luôn vượt ngưỡng 85%, và bầu trời đêm sẽ bị bao phủ bởi những màn mây tầng dày đặc kéo dài triền miên.

Để săn tìm một chu kỳ sao biến quang hoàn toàn mới — một mục tiêu chưa từng được lập trình sẵn trong hệ thống vi điều khiển — trong điều kiện thời tiết duyên hải đỏng đảnh và nghiệt ngã ấy, với một cỗ máy cơ điện tự chế, đó gần như là một nhiệm vụ bất khả thi.

Tấm huy chương đồng treo trên cổ Bảo bỗng chốc trĩu nặng như một khối chì. Một thử thách sinh tử mới, tàn khốc hơn gấp bội phần, vừa chính thức mở ra ngay trước ngưỡng cửa thủ đô.