Màu Hổ Phách Nhà Thùng

Mùi nồng nàn đặc trưng của hàng trăm thùng gỗ bời lời ủ chượp cá cơm lan tỏa trong gió biển Phan Thiết, đón chiếc xe Bếp Nhỏ vừa cập bến sau chặng đường khẩn cấp đưa Khang vào trạm xá.

Thứ mùi ấy không phải là cái tanh tưởi của cá ươn hay sự bốc bợt của bùn lầy nước đọng, mà là mùi hương đậm đặc, mặn mòi, ngấu chín qua hàng nghìn giờ phơi mình dưới nắng quái và gió rát của dải bờ biển Nam Trung Bộ. Nó quyện chặt vào từng thớ thịt, ngấm sâu vào từng sợi vải, bám riết lấy thành xe phủ đầy cát đỏ và lớp muối kết tinh mờ đục sau hàng trăm cây số vượt đường trường. Nhưng với An lúc này, mùi hương quen thuộc của biển cả không làm dịu đi nổi cơn thắt nghẹn nơi lồng ngực. Từng vòng quay bánh xe dừng lại trước cổng xưởng mắm cũng là lúc đôi chân cô run lên sau những giờ phút nghẹt thở vừa trải qua.

Trước đó chưa đầy hai tiếng, tại trạm y tế xã ven đồi cát, không gian bị bọc kín trong thứ mùi cồn đỏ và kháng sinh đậm đặc đến nhức óc. Vết thương ở khớp cổ tay trái của Khang—hậu quả từ cú ráng sức đỡ trọn sọt đá xay nặng sáu mươi ký bị đứt quai rơi từ sàn tàu xuống mạn boong tại cảng cá Hòn Rớ ba ngày trước—đã chuyển biến tồi tệ ngoài mọi dự liệu. Thay vì chịu nằm lại trạm y tế Nha Trang để rửa vết thương và chụp phim kiểm tra khớp, Khang đã giấu An, chỉ lẳng lặng nuốt vội hai viên giảm đau liều cao rồi cắn răng ngồi vào ghế lái. Suốt chặng đường vượt qua những đụn cát lún trơ trọi trong đêm tối mù mịt từ Ninh Thuận vòng xuống Bình Thuận, anh đã phải gồng cứng cánh tay trái để ghì chặt vô-lăng, giữ cho chiếc xe tải cũ không bị lật nghiêng giữa những rãnh cát sâu hoắm.

Hậu quả của sự cố chấp ấy là một ổ áp xe bùng phát dữ dội. Khi An phát hiện ra thì mu bàn tay Khang đã căng bóng như da trống, dịch mủ vàng sẫm ứ nghẽn dưới lớp biểu bì, vệt tấy đỏ hình ngọn lửa bò lan dọc theo đường gân lên tận giữa cẳng tay. Cơn sốt rét run ập đến khiến răng anh đập vào nhau cầm cập ngay khi xe vừa chạm mép thị trấn. Bác sĩ trực trạm xá—một người đàn ông đứng tuổi với đôi mắt thâm quầng vì những ca cấp cứu ngư dân chấn thương do tai nạn biển—đã nhìn An bằng ánh mắt quở trách nặng nề trước khi yêu cầu cô giữ chặt vai Khang.

An đã phải trơ mắt nhìn lưỡi dao mổ sắc lạnh rạch một đường dứt khoát qua miệng vết thương sưng mọng. Mủ đặc lẫn máu thẫm ộc ra ngoài, bốc lên mùi tanh nồng của nhiễm trùng hoại tử mô mềm. Dù đã được tiêm thuốc tê cục bộ, sự co rút của các sợi gân bị chèn ép vẫn khiến cơ thể Khang giật nảy lên trên mặt bàn inox lạnh toát. Từng miếng gạc tẩm oxy già sủi bọt trắng xóa cọ xát buốt tận màng xương để nạo sạch mủ dịch, tiếp đó là thao tác nắn chỉnh lại chấn thương bong gân nghiêm trọng ở ổ khớp trước khi những dải nẹp gỗ và băng thun quấn chặt cố định toàn bộ từ ngón tay đến khuỷu tay. Khi mũi kim truyền dịch được cắm sâu vào tĩnh mạch mu bàn chân để hạ sốt và truyền kháng sinh phổ rộng liều cao, Khang đã lịm đi vì kiệt sức.

Nhìn người đàn ông cao lớn luôn là chỗ dựa vững chãi suốt hàng ngàn cây số giờ đây nằm mê man bất động trên chiếc giường sắt han gỉ tróc sơn, lồng ngực phập phồng từng nhịp nặng nhọc, hơi thở đứt quãng phả ra hơi nóng hầm hập, An cắn chặt môi dưới đến mức vỡ ran vị máu tanh ngọt. Cô run rẩy kéo mép chăn chiên mỏng đắp ngang ngực cho anh, kiểm tra lại tốc độ nhỏ giọt của bầu dịch truyền, rồi tha thiết gửi gắm cô y tá trực theo dõi sát sao từng biến chuyển thân nhiệt. Khang đã liều mạng đưa cô đến được mảnh đất này, và cô không có quyền gục ngã hay chậm trễ dù chỉ một khắc. Nuốt nước mắt vào trong, An vội vã rời trạm xá, men theo con đường mòn rải đầy vỏ sò vỡ vụn dưới bóng dừa nghiêng ngả, chạy thục mạng về phía xưởng mắm cổ truyền của gia tộc bà Như.

***

Xưởng nước mắm trăm năm tuổi của bà Như nằm nép mình bên rặng dừa cổ thụ nghiêng mình sát mép sóng vịnh Phan Thiết. Đó là một quần thể nhà ngang dãy dọc lợp ngói âm dương xám xịt, xỉn màu vì trải qua hàng thế kỷ dầm dề trong hơi muối mặn và gió bão biển khơi. Không gian bên trong mờ tối, mát lạnh và tĩnh lặng như một thánh đường cổ xưa, nơi sừng sững hàng chục thùng gỗ bời lời khổng lồ cao hơn đầu người, đường kính đáy rộng tới ba bốn mét. Mỗi chiếc thùng là một kiệt tác mộc truyền thống, được ghép từ những phiến gỗ rừng già dày dặn, chằng néo bên ngoài bằng hàng chục vòng đai bện bằng mây song dẻo dai, ken dày và thắt nút chặt chẽ tựa như những khoanh thân trăn gió khổng lồ ôm trọn lấy khối lượng hàng chục tấn cá và muối.

Thế nhưng, bầu không khí thâm nghiêm tích tụ qua nhiều đời người ấy lúc này đang bị xé toạc bởi cuộc đối đầu gay gắt diễn ra ngay tại gian nhà tiếp khách liền kề kho ủ.

Hai người đàn ông trạc ba mươi tuổi, mặc âu phục phẳng phiu cài caravat sẫm màu, ngực áo ghim phù hiệu mạ vàng in logo của chuỗi đại siêu thị bán lẻ liên minh chiến lược với Tập đoàn Vị Việt, đang ngồi vắt chân chữ ngũ trên bộ bàn ghế gỗ gõ đỏ. Thái độ của họ toát lên sự ngạo mạn lạnh lùng của những kẻ nắm giữ quyền sinh sát phân phối hàng hóa. Trên mặt bàn kính, một xấp tài liệu in màu bóng loáng dày cộp được đẩy trượt về phía trước, nổi bật dòng tiêu đề đỏ chói: *Hợp đồng sáp nhập và chuyển giao quy trình công nghệ*.

— Bà Như nên nhìn thẳng vào thực tế nghiệt ngã của thị trường tiêu dùng hiện đại đi — gã đại diện trẻ tuổi hơn, người có mái tóc chải keo bóng mượt, nhịp đều mũi bút bi kim loại đắt tiền xuống mặt kính bàn trà, giọng nói trơn tuột mang vẻ trịch thượng không hề che giấu. — Nước mắm truyền thống của cơ sở bà ủ ròng rã mười hai đến mười tám tháng ròng mới rút được một mẻ mắm cốt nhĩ đạt ba mươi lăm, bốn mươi độ đạm tự nhiên. Với chu kỳ quay vòng vốn chậm chạp như thế, giá thành xuất xưởng mỗi lít mắm của bà đội lên tới cả trăm ngàn đồng. Đưa mức giá đó lên quầy kệ siêu thị của chúng tôi giữa thời buổi người tiêu dùng thắt chặt chi tiêu thì ai mua? Hợp tác xã Đường Xa của các bà đang đứng bên bờ vực phá sản rồi, nợ ngân hàng, nợ tiền muối vụ trước còn chưa thanh toán hết kìa!

Hắn nghiêng người tới trước, chỉ ngón tay đeo nhẫn vàng vào các điều khoản in đậm:

— Ký vào bản hợp đồng sáp nhập này đi. Bà chỉ cần nhượng lại quyền sở hữu nhãn hiệu gia tộc đã đăng ký cho chúng tôi, chấp nhận áp dụng quy trình công nghệ chuẩn hóa mới mà tập đoàn đưa xuống: một lít mắm cốt gốc của bà sẽ được hoàn nguyên, pha loãng với mười lít dung dịch nước muối bão hòa công nghiệp, bổ sung phẩm màu caramel tạo màu cánh gián bắt mắt, chất điều vị disodium inosinate để tăng độ ngọt nhân tạo, cùng với hương cá tổng hợp đậm đặc nhập khẩu từ Thái Lan. Khi ấy, giá thành một chai nước mắm giảm xuống chỉ còn một phần năm, gắn mác truyền thống thượng hạng của gia tộc bà, hệ thống chúng tôi sẽ bao tiêu toàn bộ trên hàng ngàn điểm bán lẻ toàn quốc. Bằng không, toàn bộ hợp đồng ký gửi hiện tại của các bà sẽ bị đơn phương thanh lý ngay trong tuần này. Không một siêu thị lớn nào trong cả nước mở cửa cho thứ nước mắm mặn chát, nồng gắt và lắng đầy cặn muối kết tinh ở đáy chai của bà nữa đâu!

Bà Như ngồi thẳng lưng trên chiếc ghế đẩu gỗ lim đã mòn vẹt nước sơn qua năm tháng. Mái tóc hoa râm của người đàn bà sáu mươi tuổi được búi chặt sau gáy bằng chiếc trâm gỗ giản dị, để lộ vầng trán hằn sâu những nếp nhăn của sự từng trải. Đôi bàn tay của bà thô ráp, những khớp ngón to bè, móng tay xỉn màu vì nửa đời người ngâm trong muối hạt và trực tiếp cào đảo chượp cá cơm, lúc này đang đặt ngay ngắn trên hai đầu gối. Đôi mắt già nua nhưng quắc thước của bà nhìn chằm chằm vào hai gã đại diện, ánh lên những tia nhìn sắc lẹm, lạnh buốt như ngọn gió bấc:

— Nước mắm Phan Thiết này dựng nên cơ nghiệp, nuôi sống biết bao thế hệ dòng họ tôi và dân vạn chài trăm năm nay là nhờ những mẻ cá cơm than béo mẫm đánh từ vịnh về lúc rạng đông, đem trộn ngay tắp lự với muối hạt Cà Ná hạt to đã lưu kho ráo hết chất chát đắng. Cái nắng nung người của trời biển om chín con cá trong lòng gỗ bời lời, dòng giọt mắm cốt nhĩ rút nỏ ra đỏ au màu hổ phách, rỏ vào đầu lưỡi thoạt tiên mặn quéo người nhưng chỉ một tích tắc sau là hậu vị ngọt đậm lan tỏa, dâng ngập nơi cuống họng. Đó là cái ngọt bùi của thịt cá rã ra thành đạm tự nhiên, thành từng phân tử axit amin thuần khiết được chắt lọc qua cả năm trời kiên nhẫn, chứ không phải cái thứ ngọt lợ, ngọt trôi tuột của bột ngọt hóa học và chất điều vị công nghiệp!

Bà Như gằn từng tiếng, âm vang đanh thép dội vào các vách gỗ:

— Các anh mang cái thứ nước muối pha hóa chất, nhuộm màu phẩm nhuộm ấy về đây, muốn biến xưởng mắm của tổ tiên tôi thành cái bể khuấy thuốc độc để đánh lừa người tiêu dùng, bôi tro trát trấu vào cái danh xưng nước mắm truyền thống xứ này à? Các anh đe dọa đẩy xưởng này vào bước đường phá sản ư? Cứ việc! Dân làm mắm chúng tôi ăn sóng nói gió quen rồi, thà đóng cửa xưởng kéo lưới ra khơi kiếm miếng cơm chứ không bao giờ bán rẻ lương tâm để pha nước lã rước tiền dơ về nhà!

— Bà già này đừng có mà ngoan cố! — Gã đại diện đập mạnh lòng bàn tay xuống mặt bàn kính khiến tách trà nhảy dựng, mặt hắn đỏ gay vì tức tối. — Không có mạng lưới phân phối của chúng tôi, số mắm trong mấy chục thùng gỗ bời lời kia sẽ biến thành thứ phế phẩm vô giá trị, chỉ có nước xả van đổ thẳng ra biển làm mồi cho cá mập! Tôi nói cho bà biết, đây là tối hậu thư. Chiều nay không có chữ ký, thì sáng mai bà cứ chuẩn bị tinh thần nhận trát phạt vi phạm quy chuẩn bao bì, đình chỉ lưu thông toàn bộ hàng hóa ký gửi trên toàn quốc!

— Các anh hoàn toàn không có thẩm quyền pháp lý để đơn phương áp đặt trát phạt hay đình chỉ lưu thông hàng hóa khi hợp đồng cung ứng cũ chưa hết thời hạn hiệu lực, thưa đại diện bộ phận pháp chế của chuỗi bán lẻ.

Một giọng nói trầm tĩnh, vang rền và dứt khoát đột ngột vang lên từ bậu cửa lớn nối liền gian xưởng thùng với khoảng sân nắng.

An giật mình quay ngoắt lại. Dưới bóng râm của mái ngói âm dương, một người đàn ông khoảng ngoài ba mươi tuổi sải bước tiến vào. Anh có vóc người cao gầy, khoác chiếc áo sơ mi màu xám thẫm bám bụi đường xa, tay xách chiếc cặp da đã sờn rách ở các góc mép. Đằng sau cặp kính gọng kim loại mỏng là đôi mắt sắc lạnh, tỉnh táo và toát lên một vẻ điềm tĩnh tuyệt đối trước áp lực. Đó là luật sư Tạ Gia Bảo — người mà bấy lâu nay An chỉ biết đến qua những cuộc điện thoại trao đổi ngắn ngủi đầy căng thẳng và những tệp hồ sơ pháp lý mã hóa gửi vội từ Quảng Trị, Huế, rồi Hội An. Đây là lần đầu tiên anh xuất hiện bằng xương bằng thịt trước mắt cô.

Bảo bước thẳng tới giữa gian phòng, động tác dứt khoát không một chút thừa thãi. Anh đặt mạnh chiếc cặp da lên bàn, mở khóa và rút ra một tập văn bản đối chiếu dày cộp có đóng dấu giáp lai đỏ chót, nhìn thẳng vào mắt hai gã đại diện bán lẻ đang ngơ ngác:

— Thỏa thuận khung ký năm 2021 giữa chuỗi siêu thị của các anh và các cơ sở thành viên thuộc Hợp tác xã Đường Xa ghi rõ tại Điều 14: Tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm áp dụng tuyệt đối theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN về nước mắm truyền thống nguyên cốt, nghiêm cấm bên mua hàng đơn phương sửa đổi tiêu chí kỹ thuật để ép buộc cơ sở sản xuất hạ giá thành hoặc can thiệp thô bạo vào quy trình ủ chượp độc lập. Mọi hành vi lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường nhằm chèn ép nhà sản xuất nhỏ, ép buộc chuyển giao bí mật kinh doanh và đe dọa hủy hoại hợp đồng vô căn cứ đều cấu thành dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng Luật Cạnh tranh hiện hành.

Bảo lật sang một trang tài liệu khác, giọng nói sắc bén như dao mổ:

— Tôi cũng vừa chuẩn bị xong văn bản kiến nghị khẩn cấp gửi Cục Quản lý Cạnh tranh và Sở Công Thương tỉnh Bình Thuận, yêu cầu thanh tra toàn diện hành vi câu kết hạ chuẩn an toàn thực phẩm và ép buộc người sản xuất sử dụng phụ gia công nghiệp ngoài danh mục cam kết. Các anh muốn tiếp tục ngồi đây đe dọa một nghệ nhân lão thành để rồi cùng tôi đối chất trước Tòa án Kinh tế, hay muốn cơ quan chức năng phong tỏa toàn bộ chiến dịch quảng bá đánh tráo khái niệm của các anh ngay trong tuần này?

Nhìn thấy tấm thẻ luật sư thuộc Đoàn Luật sư Thành phố Hồ Chí Minh đặt ngay ngắn trên bàn, cùng những điều khoản pháp luật sắc bén được viện dẫn chuẩn xác đến từng dấu phẩy, hai gã đại diện biến sắc. Nét trịch thượng ban nãy biến mất hoàn toàn, thay vào đó là sự bối rối và hoảng hốt lộ rõ trên khuôn mặt. Chúng liếc nhìn nhau, vội vã thu dọn xấp tài liệu trên bàn nhét ngược vào cặp, buông lại vài câu đe dọa rời rạc lấy lệ rồi vội vã lủi nhanh ra chiếc xe hơi màu đen đang đỗ ngoài cổng xưởng, nhấn ga phóng vút đi trong làn bụi cát mù mịt.

***

Gian nhà thùng trăm tuổi chìm trở lại vào sự tĩnh lặng quen thuộc. Tiếng sóng biển gầm gào từ ngoài khơi xa vọng vào qua rặng dừa, hòa cùng tiếng kẽo kẹt của những thớ gỗ bời lời đang giãn nở dưới sức ép của hàng chục tấn chượp cá. Mùi mắm ủ nồng đượm bao trùm khắp không gian, như một chứng nhân bất biến của thời gian.

Luật sư Tạ Gia Bảo quay sang nhìn bà Như, rồi chuyển ánh mắt sang An. Đôi vai thẳng tắp của anh bỗng chùng xuống, vẻ lạnh lùng sắc bén của người làm luật vừa rồi nhường chỗ cho một nét mặc cảm sâu kín, day dứt đến thắt lòng.

— Chào bà Như. Chào An. Tôi là Tạ Gia Bảo.

Nói xong, Bảo lùi lại nửa bước, đứng nghiêm trang rồi cúi rạp đầu thật thấp trước hai người phụ nữ. Một cái cúi đầu nặng trĩu, kéo dài suốt mấy giây im lặng:

— Trước khi chúng ta bàn đến bất kỳ biện pháp kỹ thuật nào để cứu vãn xưởng thùng này, tôi nợ bà Như, nợ An, và nợ tất cả những nghệ nhân làm nghề truyền thống một lời xin lỗi công khai và chân thành nhất. Ba năm trước, khi tôi còn giữ chức danh Cố vấn pháp lý trưởng cho Công ty Cổ phần Truyền thông và Đầu tư Vị Việt, chính bàn tay này đã trực tiếp soạn thảo những mẫu hợp đồng sáp nhập, chuyển giao công nghệ và hợp tác thương hiệu gài bẫy tinh vi như các văn bản các người vừa thấy.

An sững sờ, lồng ngực cô nghẹn lại. Cô trừng mắt nhìn người đàn ông trước mặt, đôi tai như ù đi.

Bảo ngẩng lên, giọng anh khàn đặc nhưng rành rọt từng từ:

— Ngày đó, tôi dùng kiến thức pháp lý được đào tạo bài bản để thiết kế nên những điều khoản mơ hồ về “quy chuẩn hóa chất lượng theo tiêu chuẩn công nghiệp” và “đồng bộ hóa chuỗi giá trị xuất khẩu”. Tôi đã giúp họ biến những điều khoản ấy thành công cụ hợp pháp hóa việc tước đoạt quyền sở hữu nhãn hiệu của các xưởng mắm truyền thống lâu đời ở Kiên Giang, Phú Quốc, Bình Định... ép các chủ cơ sở già cả, ít hiểu biết luật pháp phải ký giấy biến xưởng của mình thành trạm pha chế và đóng chai gia công cho nước chấm công nghiệp. Đến khi tôi tận mắt chứng kiến sự tàn nhốc tột cùng của cỗ máy tư bản ấy, thấy họ lợi dụng các chữ ký ủy quyền gian lận để thâu tóm trắng trợn nhãn hàng của những gia tộc ba đời làm mắm, tôi mới kinh hoàng nhận ra tội ác của mình. Tôi đã nộp đơn từ chức ngay trong đêm. Nhưng tôi hiểu, vết nhơ nghề nghiệp và món nợ lương tâm ấy không thể nào tự biến mất chỉ bằng một lá đơn từ nhiệm.

Từng ký ức bỏng rát vụt qua tâm trí An: những chiếc camera giấu kín soi mói từng góc nhà sàn ở Ba Bể, những điều khoản tài trợ ràng buộc siết nghẹt tự do, và gương mặt trơ tráo, ngạo mạn của Đỗ Thành Vinh cùng nụ cười nham hiểm tại quán cà phê phố cổ Hội An... Tất cả những tổn thương, uất ức mà cô, Khang và các nghệ nhân phải gánh chịu bấy lâu nay bỗng chốc hiện về rõ mồn một.

— Anh vừa nói gì? — Giọng An run lên bần bật vì phẫn nộ, từng ngón tay cô siết chặt lấy quai chiếc túi vải thô đeo bên hông. — Anh từng là cánh tay đắc lực, là bộ não pháp lý đứng sau Đỗ Thành Vinh? Vậy còn chiếc xe Bếp Nhỏ của tôi? Bản hợp đồng tài trợ năm mươi triệu đồng mà tôi đã ký với Vị Việt ở Hà Nội vào cái ngày ngây thơ bắt đầu chuyến đi này... tất cả cũng là bẫy của các người dựng sẵn sao?

Bảo không hề né tránh ánh nhìn rực lửa của An. Anh nhìn thẳng vào mắt cô, đối diện trực tiếp với cơn thịnh nộ:

— Đúng vậy. Chính vì nhận ra điều đó mà tôi buộc phải đón chuyến bay khẩn cấp trong đêm vào Cam Ranh rồi bắt xe đò vào đây để gặp cô trực tiếp. Bản hợp đồng tài trợ ban đầu mà cô ký có cài cắm Điều khoản 8.2 — một điều khoản ngầm nguy hiểm mà chính tôi trước đây đã đưa vào khung pháp lý mẫu của Vị Việt. Nó quy định bên tài trợ có quyền “tự động đồng bộ và khai thác dữ liệu thực địa phục vụ mục đích nghiên cứu thị trường”. Vinh đã cài một thiết bị giải mã ngược vào hệ thống định vị của xe cô để truy cập toàn bộ tọa độ, hình ảnh, băng ghi âm và dữ liệu hành trình theo thời gian thực. Hắn đang gom góp toàn bộ tư liệu về ba mươi hai thẻ công thức của cụ Mùi mà cô dày công ghi chép để hoàn thiện hồ sơ đăng ký độc quyền sở hữu trí tuệ đối với “Quy trình văn hóa ẩm thực phi vật thể” dưới tên thương mại độc quyền của Vị Việt. Nếu cô không dựng lên một hàng rào pháp lý cộng đồng đủ vững chắc ngay từ bây giờ, toàn bộ di sản mà chuyến đi này tìm kiếm sẽ bị hắn tước đoạt một cách hoàn toàn hợp pháp trên mặt giấy tờ!

Một cơn giận dữ bốc lên ngùn ngụt, thiêu đốt tâm can An. Lòng tin của cô, mồ hôi nước mắt của Khang, sự chân chất của những người già nơi xóm núi bản xa... tất cả hóa ra đã bị những kẻ mặc comple ngồi phòng máy lạnh đem ra làm bàn đạp cho những toan tính chiếm đoạt tàn nhẫn. Chiếc hộp gỗ mun đựng các tấm thẻ công thức bên trong túi vải như đang cộm lên một sức nặng bỏng rát.

— Anh nghĩ một lời xin lỗi muộn màng, một vài câu trích dẫn luật là có thể xóa sạch mọi tội lỗi sao, luật sư Bảo? — An bước tới một bước, gằn từng tiếng đầy đanh thép. — Anh đã giúp họ tạo ra những cái bẫy tinh vi nghiền nát sinh kế và danh dự của bao nhiêu con người lương thiện, rồi bây giờ khi thấy cỗ máy ấy đi quá giới hạn, anh lại chạy đến đây đóng vai một vị cứu tinh đạo mạo ư? Tôi không cần lòng thương hại của anh! Tôi có thể chấp nhận sự hỗ trợ pháp lý từ anh để bảo vệ xưởng mắm này, nhưng chỉ với một điều kiện duy nhất: Anh không được phép ẩn mình an toàn sau danh nghĩa “chuyên gia tư vấn kỹ thuật độc lập” nữa! Anh phải công khai đứng tên trong toàn bộ hồ sơ khởi kiện và bảo hộ, phải viết văn bản chính thức thừa nhận những sai lầm trong quá khứ và vạch trần toàn bộ các điều khoản bẫy của Vị Việt trước tất cả các cộng đồng thuộc Mạng lưới Người Giữ Bếp mà cô Lành ở bản Pác Ngòi, ông Dụ ở Phong Nha, hay chị Diệp ở phố Hội đang tham gia! Anh có dám đem toàn bộ danh dự, sự nghiệp và giấy phép hành nghề luật sư của mình ra đặt cược cùng chúng tôi không?

Trước sự phẫn nộ chính đáng của cô gái trẻ, Tạ Gia Bảo không hề chớp mắt. Anh gật đầu, giọng dứt khoát không một thoáng do dự:

— Tôi chấp nhận. Tôi đã sao lưu toàn bộ nhật ký thư tín nội bộ, các biên bản họp chỉ đạo thâu tóm của Đỗ Thành Vinh và bản sao điều khoản thanh lý đơn phương hợp đồng tài trợ của cô. Nếu Vị Việt phát đơn kiện cô vi phạm cam kết độc quyền hình ảnh, tôi sẽ là người chính thức đứng ở vị trí bị đơn liên đới cùng cô trước tòa án. Nhưng trước khi trận chiến pháp lý ấy nổ ra, việc cấp bách nhất lúc này là phải cứu lấy xưởng thùng của bà Như.

Bà Như nãy giờ vẫn ngồi lặng lẽ bên bàn, đôi mắt đăm chiêu quan sát từng biểu cảm trên gương mặt của Bảo. Bà thở dài một tiếng thật sâu, chống tay lên gối đứng dậy. Dáng bà đứng sừng sững giữa gian phòng, vững chãi như một cây đước bám rễ sâu vào lòng đất mặn:

— Cậu Bảo, người đời có câu đánh kẻ chạy đi chứ không ai đánh người chạy lại. Biết nhận ra cái sai của mình, biết cúi đầu tạ tội mà quay về nẻo thiện thì cái gốc người coi như vẫn còn giữ được. Nhưng tôi nói cho cậu biết, dân làm nghề biển chúng tôi coi trọng sự thật hơn đống giấy mực. Muốn cứu cái nhà thùng này khỏi miệng cọp, giấy tờ luật pháp không thôi chưa đủ đâu. Phải có bằng chứng sống, bằng chứng bằng xương bằng thịt, bằng giọt mắm đang thở trong kia kìa!

***

Suốt bốn tiếng đồng hồ ròng rã sau đó, dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của bà Như, ba người bắt tay vào một công việc đo đạc, kiểm chứng và hoàn thiện hồ sơ với sự tập trung cao độ chưa từng có.

Dù Khang vắng mặt vì đang nằm trên giường bệnh trạm xá, nhưng chiếc máy ảnh cơ chuyên dụng cùng cuốn sổ tay đo đạc thông số cơ học có gắn thước kẹp của anh để lại trên xe Bếp Nhỏ đã được An tận dụng triệt để. Từng góc máy, từng nét chữ đo đạc cẩn trọng của Khang về kết cấu thùng gỗ, độ co ngót của đai mây qua các mùa nắng mưa như đang tiếp thêm sức mạnh cho cô. Trong khi đó, Bảo thoăn thoắt bấm máy tính xách tay, ghi chép từng thông số pháp lý, rà soát từng quy chuẩn kỹ thuật và lập danh mục hồ sơ truy xuất nguồn gốc độ đạm tự nhiên theo chuẩn mực khắt khe nhất của Cục Sở hữu Trí tuệ.

Họ cùng bà Như leo lên chiếc thang gỗ dây leo đã mòn vẹt, tiếp cận mặt trên của những chiếc thùng bời lời khổng lồ. Khi tấm nẹp gỗ nặng trịch và lớp vỉ tre dằn đá tảng bên trên được nhấc ra, một luồng hương chượp chín sực nức lập tức ùa ra, đặc quánh và thơm lừng một mùi vị diệu kỳ: thoang thoảng hương cá khô nướng chín trên than hồng quyện chặt với mùi tinh dầu gỗ ngâm lâu năm và vị mặn khô khát của nắng gió nhiệt đới.

Bà Như dùng một chiếc gáo dừa có cán tre dài cẩn thận múc từng gáo mắm mặt, rồi dẫn An và Bảo xuống phía chân thùng, nơi có một chiếc vòi rút nỏ bằng gỗ luồng nhỏ xíu cắm sâu vào đáy thùng, được bịt kín bằng nút bùi nhùi bện từ rơm sạch và vỏ trấu. Bà khẽ lay nhẹ chốt gỗ. Dòng chất lỏng màu cánh gián đậm đặc, sánh quyện như mật ong rừng, chầm chậm chảy róc rách vào chiếc âu sành cổ rạn men da lươn.

— Nhìn kỹ đi cậu luật sư, nhìn cho tường tận đi cô gái — bà Như nâng âu sành lên ngang ngực, chỉ tay vào dòng mắm đang phản chiếu ánh sáng lấp lánh. — Mỗi một mẻ mắm rút nỏ nguyên chất này là sự kết tinh của đúng ba phần cá cơm than tươi rói vừa vớt lên khỏi lưới đem ướp ngay với một phần muối hạt qua mười lăm tháng ròng rã dầm dãi. Không một giọt nước lã nào được phép rỏ vào, không một hạt hóa chất bảo quản nào được bén mảng tới. Nắng Phan Thiết hầm hập nung trên mái ngói âm dương như một cái lò ủ khổng lồ, muối biển mặn chát kìm hãm hoàn toàn vi khuẩn gây thối rữa, chỉ để cho các enzym tự nhiên nằm sẵn trong nội tạng cá tự do cắn xé, tự phân giải từng thớ thịt cá thành các chuỗi axit amin thuần khiết nhất. Độ đạm tự nhiên được đo bằng phương pháp thử nitơ toàn phần ở đây đạt tới ba mươi tám, thậm chí bốn mươi độ đạm tự nhiên nguyên chất. Thứ đạm ấy là sinh mệnh của biển cả, hóa chất nào làm giả cho được?

An cẩn thận mở cuốn sổ tay gia truyền ố vàng góc, chữ viết bằng mực tàu đã mờ nhạt của các bậc tiền nhân nhà bà Như mà bà vừa tin cậy trao cho. Cô đối chiếu và chép lại từng số liệu lịch sử: ngày nhập cá cơm than vào thùng, số hiệu các con thuyền đánh bắt ngoài khơi xa, khối lượng từng mẻ muối Cà Ná hạt to đã được phơi lưu kho suốt hai năm ròng rã để toàn bộ vị đắng chát của tạp chất magie và canxi tự chảy hết theo nước rỉ muối. Cô ghi chép chu kỳ đảo chượp thủ công, kỹ thuật kéo rút liên hoàn qua hệ thống thùng con, quy trình phơi nắng phơi sương qua từng đợt gió chướng cuối năm.

Bảo ngồi bệt ngay trên sàn gạch tàu cạnh chân thùng gỗ, ngón tay lướt đi thoăn thoắt trên bàn phím. Anh số hóa toàn bộ cuốn nhật ký mẻ rút nỏ, gắn kết các chỉ số sinh hóa tự nhiên vào bảng tiêu chí bảo hộ Chỉ dẫn Địa lý quốc gia cho “Nước mắm Phan Thiết”, đồng thời chính thức kích hoạt văn bản quy chế Nhãn hiệu tập thể thuộc mạng lưới Hợp tác xã Đường Xa.

Bằng giải pháp pháp lý mang tính bước ngoặt này, xưởng thùng độc lập của bà Như không còn là một cá thể đơn độc trước đòn trừng phạt của chuỗi siêu thị nữa. Xưởng của bà đã trở thành một mắt xích cốt lõi được bảo vệ bởi toàn bộ quy chế pháp lý liên minh của các hộ sản xuất truyền thống liên tỉnh. Mọi hành vi dùng hợp đồng sáp nhập đơn phương để ép đổi công thức hay hạ chuẩn chất lượng sẽ lập tức bị vô hiệu hóa trước quyền sở hữu tập thể được pháp luật bảo hộ tối cao.

Khi bản hồ sơ pháp lý hoàn chỉnh được in ra, đóng dấu đỏ niêm phong của văn phòng luật sư và chữ ký cam kết của các bên liên quan, căn phòng như trút bỏ được một tảng đá ngàn cân.

Bà Như bước lại gần bàn tiếp khách, cầm lấy tập hồ sơ “Hợp đồng sáp nhập và chuyển giao quy trình công nghệ” bóng loáng của chuỗi siêu thị liên minh với Vị Việt còn nằm trơ trọi trên mặt kính. Đôi bàn tay gân guốc, chai sần của người đàn bà cả đời bám biển không một chút run rẩy. Bà dứt khoát xé toạc tập tài liệu dày cộp làm đôi, rồi xé làm tư, từng mảnh giấy in màu văng ra sàn trước khi bà ném thẳng chúng vào đống vỏ bời lời khô dùng để un khói chống ẩm cạnh cửa xưởng.

Bà Như quay lại, rót từ âu sành ra một chiếc chén sứ trắng tinh dòng nước mắm cốt màu cánh gián đậm đặc thơm lừng, khẽ bảo với giọng trầm ấm:

— Nước mắm chín bằng thời gian và muối mặn, đứa nào muốn chín nhanh bằng hóa chất là đồ giết chết cái gốc.

An trân trọng đỡ lấy chiếc chén sứ bằng cả hai tay, nâng lên ngang tầm mắt. Dưới ánh nắng xiên khoai của buổi chiều muộn chiếu rọi qua khe ngói xưởng thùng, giọt mắm ánh lên sắc hổ phách rực rỡ, trong vắt không một hạt cặn bẩn, tỏa ra thứ ánh sáng thuần khiết của lòng kiên định.

Cô khẽ chấm đầu ngón tay trỏ vào lòng chén mắm, rồi chạm nhẹ lên đầu lưỡi. Vị mặn gắt ban đầu bùng nổ dữ dội khiến toàn bộ gai vị giác co thắt lại, nhưng chỉ chớp mắt sau, lớp mặn rực rỡ ấy tan biến, nhường chỗ cho một vị ngọt béo ngậy, bùi bùi, đậm đà và sâu thẳm lan tỏa khắp khoang miệng rồi đọng lại bền bỉ nơi cuống họng suốt nhiều phút sau đó. Đó là hương vị của sự thật, thứ hương vị được kết tinh từ mồ hôi, nắng gió và sự thủy chung không tì vết với đất trời.

Ngồi bên bậu cửa xưởng thùng nhìn ra mặt biển đang chuyển màu tím biếc lúc hoàng hôn, An cẩn thận rút tấm thẻ số 20 từ chiếc hộp gỗ mun của bà Mùi. Ngòi bút của cô lướt đi nắn nót trên nền giấy dầu: kỹ thuật ủ chượp gài nén bằng đai mây song, quy trình rút nỏ mắm cốt qua vòi bùi nhùi trấu, sự khắt khe trong việc ủ muối Cà Ná hai năm loại bỏ vị đắng, và trên hết là phẩm giá bất khả xâm phạm của người thợ làm mắm trước sự cám dỗ của đồng tiền công nghiệp.

Tên tấm thẻ hiện lên rõ ràng, sắc nét: *Thẻ số 20: Màu hổ phách nhà thùng — Vị ngọt ròng từ thời gian và lòng kiên định*.

Bảo đứng cạnh cô, trao cho cô bản sao biên bản thanh lý hợp đồng tài trợ kèm theo chữ ký cam kết chịu trách nhiệm pháp lý cá nhân của anh:

— Tôi phải ra ga Phan Thiết ngay bây giờ để kịp chuyến tàu đêm vào Sài Gòn, nộp bộ hồ sơ khiếu nại khẩn cấp này lên Cục Sở hữu Trí tuệ vào sáng sớm mai. Tôi sẽ giữ đúng lời hứa với cô và các nghệ nhân. Hãy chăm sóc tốt cho Khang.

An gật đầu, siết chặt tập tài liệu trong tay:

— Cảm ơn anh, luật sư Bảo. Hẹn gặp lại anh ở điểm đến cuối cùng của hành trình.

***

Nắng tắt hẳn trên mặt biển. Mặt trời đỏ ối như một hòn than khổng lồ chìm dần xuống sau rặng cồn cát xa xăm. An cẩn thận cất tấm thẻ số 20 vào chiếc hộp gỗ mun, chào tạm biệt bà Như rồi rảo bước thật nhanh quay trở lại trạm xá xã.

Bóng tối sập xuống rất nhanh trên vùng duyên hải. Chiếc xe Bếp Nhỏ vẫn đỗ lặng lẽ dưới bóng râm sum sê của cây bàng vuông trước sân trạm xá. Lớp bụi đỏ đất bazơ và những vệt muối biển khô bám đầy trên thành xe, như một chứng tích câm lặng về chặng đường gian nan nghìn dặm mà cô và Khang đã cùng nhau vượt qua. Chiếc xe đứng đó, kiên nhẫn đợi người cầm lái tỉnh dậy.

Hành lang trạm xá lúc này vắng tanh, chỉ có ngọn đèn tuýp leo lét tỏa ánh sáng trắng nhờ nhợt. Tiếng gió biển luồn qua các khe cửa sổ lá sách bằng gỗ thông kêu lên từng hồi u hoài, hun hút. An nhẹ nhàng vặn nắm đấm cửa, bước vào phòng bệnh số 3.

Khang vẫn đang nằm thiếp đi trên chiếc giường sắt trải ga vải thô đã sờn rách. Gương mặt góc cạnh của anh gầy rộc đi trông thấy, hai gò má nhô cao và làn da tái xanh vì kiệt sức. Tuy nhiên, vệt tấy đỏ trên cẳng tay dường như đã bớt rực lửa, và hơi thở của anh đã bớt đi phần khò khè nhờ những giọt kháng sinh trong chai dịch truyền treo trên giá sắt đang tí tách rơi đều đặn xuống bầu đếm giọt.

An kéo chiếc ghế gỗ ngồi xuống bên mép giường. Cô nhúng chiếc khăn bông vào chậu nước ấm, cẩn thận vắt ráo rồi khẽ khàng lau đi lớp bụi cát còn bám nơi khóe mắt, vành tai và cổ của anh. Đưa mắt nhìn xuống bàn tay trái của Khang đang được cố định chặt chẽ trong nẹp gỗ và lớp băng gạc trắng muốt, lòng An dâng lên một nỗi xót xa khôn xiết.

Người đàn ông này, từ những ngày đầu tiên rời Hà Nội, luôn nhận về mình những phần việc nặng nhọc và nguy hiểm nhất. Anh đã âm thầm chịu đựng những cơn đau thể xác, thức trắng bao đêm ở các ngã ba đường để nhận sửa xe tải thuê kiếm từng đồng tiền xăng lẻ phụ giúp cô, lặng lẽ cắn răng giấu kín mọi vết thương chỉ để giữ cho chiếc xe bếp được lăn bánh an toàn, để ước mơ tìm lại di sản của cô không bị đứt gánh giữa đường...

Đột nhiên, Khang khẽ cựa mình. Hai hàng lông mày rậm rạp của anh nhíu chặt lại thành một đường gấp khúc đau đớn. Vầng trán gồ ghề lấm tấm những giọt mồ hôi lạnh toát to như hạt ngô. Cơ thể anh run lên từng chặp, ngón tay của bàn tay phải không bị thương co quắp lại, bấu chặt lấy mép nệm sắt như thể đang chìm sâu vào một cơn ác mộng kinh hoàng, nơi anh bị bủa vây bởi những bóng ma không lối thoát.

— Đừng... xin các người... đừng tìm về bến sông nữa... — Khang thở dốc, lồng ngực phập phồng dữ dội. Giọng anh khàn đặc, nghẹn ngào, từng tiếng thều thào đứt quãng thoát ra từ đôi môi khô nẻ, tróc da vì sốt cao. — Đừng... đừng làm phiền mẹ con bà Mùi... Bà cụ già rồi... có tội tình gì đâu... Số nợ đó... năm trăm triệu... tôi sẽ trả... Tôi đã bảo tôi gánh hết cho anh hai rồi mà... Đừng siết căn nhà hương hỏa của anh ấy... Tôi sẽ cày... cày ngày cày đêm... chạy xe, sửa máy... bao nhiêu năm tôi cũng sẽ trả đủ cả vốn lẫn lãi... Xin các người... đừng động đến họ...

An chết lặng tại chỗ.

Bàn tay cô đang cầm chiếc khăn ấm toan lau trán cho Khang bỗng khựng lại giữa không trung, cứng đờ như hóa đá. Toàn bộ không gian trong căn phòng bệnh dường như sụp đổ hoàn toàn trước mắt cô.

Từng lời nói mê sảng trong cơn sốt hoảng loạn của Khang như những nhát búa giáng thẳng vào lồng ngực An, khiến tai cô lùng bùng, tim đập thình thịch như muốn vỡ tung.

Năm trăm triệu.

Một con số khổng lồ, một món nợ đen ngập đầu mà Khang đã âm thầm gánh thay cho người anh trai lầm lỡ.

Trong giây phút nghẹt thở ấy, hàng loạt những mảnh ghép rời rạc, những điều bí ẩn bấy lâu nay bỗng chốc tự động ráp nối lại thành một bức tranh trần trụi và đau đớn đến xé lòng: Những cuộc điện thoại giấu giếm vào lúc nửa đêm mà anh thường lén ra sau thùng xe nghe rồi vội vã dập máy với sắc mặt u tối; lý do thực sự đằng sau việc anh bất chấp hiểm nguy biến mất suốt đêm tại xưởng cơ khí ven đầm Ô Loan để chui xuống gầm những chiếc xe tải gỉ sét kiếm từng đồng bạc vội vã; sự kiệt sức đến rộc người của anh suốt chặng đường dài từ miền Trung nắng lửa vào tận vùng biển cát này; và trên hết, lý do anh kiên quyết nhận lời đồng hành cùng cô trên chiếc xe Bếp Nhỏ với mức thù lao ít ỏi, trong khi bản thân đang phải oằn mình gánh vác một bản án tài chính có thể nghiền nát cả đời người...

Chiếc khăn ẩm trên tay An rơi tuột xuống đùi.

Giữa căn phòng bệnh cô quạnh đặc quánh mùi cồn sát trùng và hơi thở ẩm mốc của góc trạm xá nghèo, An ngồi bất động. Nước mắt cô trào ra, lăn dài trên má rồi rớt xuống bàn tay chai sần, chằng chịt vết dầu mỡ của Khang. Cô đưa cả hai bàn tay nhỏ bé của mình lên, run rẩy nắm chặt lấy những ngón tay thô ráp của người bạn đồng hành, nghẹn ngào nhìn anh đang mê man giằng xé trong nỗi đau đớn cùng cực của số phận.

Bên ngoài khung cửa sổ gỗ lá sách, màn đêm đen đặc đã nuốt chửng hoàn toàn đồi cát và xóm biển. Tiếng sóng biển Phan Thiết ngoài khơi xa vẫn cuộn trào, dập dồn từng đợt gầm thét dữ dội vào bờ đá, như muốn nuốt chửng tất cả những bí mật và nỗi đau thương vào lòng đại dương sâu thẳm.