Giọt Nước Miền Cát Đỏ

Không khí hầm hập như một vòm lò nung vô hình táp thẳng vào cabin chiếc xe Bếp Nhỏ khi cỗ máy già nua chật vật bò qua những triền đồi cát đỏ nứt nẻ của xứ Phước Nam. Dọc hai bên vệ đường ngập ngụa bụi cát, từng đàn cừu gầy trơ xương sườn lầm lũi cúi đầu, chen chúc tìm một vệt bóng râm còi cọc dưới những bụi gai xương rồng bàn tay đang khô quắt.

Dưới gầm xe, tiếng sỏi đá và vỏ sò phong hóa cào xước kim loại nghe rợn người, khô khốc như tiếng hai hàm răng nghiến chặt vào đá sạn. Cả dải đất ven triền đồi cằn cỗi trải dài tít tắp trước kính chắn gió một sắc đất nung xám xịt, loang lổ những vạt cỏ chân vịt cháy sém vàng vọt. Những hồ chứa nước thủy lợi lớn mà An từng cẩn thận đánh dấu trên tấm bản đồ địa hình cũ mua từ ga Tháp Chàm nay chỉ còn là những lòng chảo trơ đáy, bùn khô nứt toác thành từng mảng lục giác sắc cạnh như mai của loài rùa khổng lồ thời tiền sử phơi xác giữa trưa trật. Mạch nước ngầm hiếm hoi từ các giếng khoan sâu khoét vào lòng cát đỏ bị xâm nhập mặn nghiêm trọng; từng gàu múc lên chỉ thấy một thứ nước lợ nhờ nhờ màu sữa đục, đọng váng phèn chua chát đắng nghét nơi đầu lưỡi. Gia súc trong vùng lỡ uống phải thứ nước ngậm độc ấy đều chướng bụng, đứng không vững rồi ngã lăn ra bờ cát, ruồi nhặng bu kín quanh hốc mắt trũng sâu.

Khang nắm chặt vô-lăng bằng bàn tay phải, các đốt ngón tay gồ lên, siết cứng đến trắng bệch. Cánh tay trái của anh buông thõng bất động bên hông, giấu hờ dưới vạt áo khoác dã chiến rộng thùng thình bằng vải bạt thô, dù nhiệt độ trong cabin lúc này đã vượt quá bốn mươi độ bách phân. An liếc sang bên cạnh, nhận thấy từng vệt mồ hôi túa ra lấm tấm trên trán Khang rồi chảy tràn xuống rãnh má không đơn thuần bắt nguồn từ cái nóng bức bối của dải đất duyên hải Nam Trung Bộ. Quai hàm anh bạnh ra thành một đường gân cứng đờ, đôi môi nứt nẻ tróc từng mảng da khô, và hơi thở hắt ra qua kẽ răng khẽ giật từng chập ngắt quãng, run rẩy đầy ức chế. Vết bong gân khớp cổ tay và vết rách sâu hoắm do mép góc sọt đá quẹt phải ở cảng cá Hòn Rớ hai đêm trước đang âm thầm phản chủ dưới lớp vải áo dầy cộp, tấy nhức từng cơn theo nhịp xóc nảy của giảm xóc xe.

— Khang, để tôi đổi lái cho một đoạn. Anh nghỉ tay đi — An khẽ nghiêng người sang, cất giọng lo lắng, bàn tay cô vươn ra toan chạm vào cần số bọc cao su đã mòn vẹt.

— Không sao đâu, đường cát lún này tròng trành lắm, lạng tay lái một phân là xe sụp hố cát ngay, lùi không được mà tiến không xong — Khang lắc đầu dứt khoát, giọng khàn đặc như có mạt cưa mắc nghẽn nơi cuống họng. Anh gượng mỉm một nụ cười méo mó trấn an cô, nhưng khóe mắt đỏ quạch những tia máu li ti vì mệt mỏi và thiếu ngủ đã tố cáo tình trạng kiệt quệ thực sự. — Ráng chút nữa thôi, qua khỏi cái rộc cạn trước mặt là vào tới ranh làng Palei rồi.

Chiếc xe tải cũ lết từng mét nhọc nhằn, bánh xe quay tít cuốn tung những đám bụi đỏ mù mịt qua chiếc cổng làng mộc mạc dựng bằng hai thân tre đực già cắm sâu trên bờ cát. Palei Chăm hiện ra giữa những rặng xương rồng tua tủa gai nhọn và bóng những cây me cổ thụ khẳng khiu trút gần hết lá. Tuyệt nhiên không có tiếng trẻ con ríu rít đùa nghịch dưới bóng cây, cũng chẳng thấy cảnh tượng gánh gồng, múc nước tưới tắm rộn ràng thường nhật ở các làng quê ven sông. Cả ngôi làng Chăm chìm lỉm trong một sự im lìm căng thẳng đến nghẹt thở dưới vòm trời trắng lóa không gợn một bóng mây.

Gia đình chú Ja Đổng đón hai người dưới mái hiên lợp ngói âm dương đã nứt nẻ nhiều mảng vì sương muối và nắng gắt. Chú Đổng trạc ngoài năm mươi tuổi, vóc người quắt queo, gân guốc như một cành gai xương rồng cắm rễ vào đá cát, làn da màu đồng hun hằn sâu những nếp nhăn xô lệch của một đời dầm dãi gió cát mặn mòi. Ở góc khoảng sân đất nện quét dọn sạch bong, mấy gốc nho ăn trái ba năm tuổi bị cúp nước lâu ngày đã rụng sạch lá, trơ trọi những chùm quả non quắt queo, thâm sì và cháy khô như những mẩu than vụn sót lại trên giàn nứa.

— Năm nay ông trời trở chứng dữ dằn quá cô An ơi — Chú Ja Đổng với tay rót ra chiếc bát sành mẻ miệng một thứ nước nâu nhạt nấu từ rễ cây cỏ xước phơi khô. Vị nước lờ lợ, ngai ngái mùi cỏ cháy đọng lại cảm giác khô khốc nơi cuống họng. — Nước hồ Sông Sắt bên trên kia đã cạn kiệt từ hai tháng trước, hệ thống kênh mương dẫn về cánh đồng chỉ còn trơ toàn sỏi cuội. Nước ngọt để người nhấp giọng, nấu bữa cơm hằng ngày còn phải chắt chiu từng ca, nói gì đến chuyện mở van tưới mát cho giàn nho hay có nước cho bầy cừu xóm dưới tắm mát.

Muk Kiên, vợ chú Đổng, từ gian bếp nhỏ lợp tranh phía sau bước ra. Trên tay bà là chiếc mẹt tre đan mắt cáo đựng một tảng thịt sườn cừu non vừa mới pha lóc khéo léo. Dù trong cảnh thiếu thốn trăm bề, từng giọt nước ngọt quý hơn máu, người Chăm bản địa nơi miền cát cháy vẫn giữ trọn nếp hiếu khách thuần hậu truyền đời. Chú Đổng đã nhận lời với An từ tuần trước, chịu hướng dẫn cô chế biến món thịt cừu om lá giang đực — món ăn sinh tồn độc đáo, kết tinh từ bản năng thích nghi kiên cường của những người chăn cừu miền cát đỏ qua bao mùa đại hạn khô khát cùng cực.

— Người Kinh các cô dưới đồng bằng hay trên phố thị nấu thịt cừu thường chuộng om với nho tươi mọng nước hái ngay trên giàn, nêm nếm thật nhiều nước dùng xương hầm cho ngọt xúp — Chú Đổng vừa thoăn thoắt lia mũi dao bài sắc lẹm róc bỏ những mảng mỡ thừa bầy nhầy bám quanh dải sườn cừu vừa cất giọng chậm rãi giải thích. — Nhưng mùa này cô nhìn xem, nho tươi ngoài giàn cháy quéo hết cả rồi, đào đâu ra trái mọng mà om. Nước lã nấu canh trong chum cũng không có dư dả lấy nửa gáo. Người Chăm mình sống đời đời trên cát thì phải biết nương vào cát mà thích ứng. Chúng tôi dùng lá giang đực hái tít trên những triền đồi cát khô cằn và những vốc nho sấy khô tích trữ từ vụ thu hoạch năm ngoái.

Muk Kiên đem ra một chiếc hũ sành da lươn nhỏ, mở nút lá chuối khô để lộ những hạt nho sấy quắt queo, bề mặt hạt phủ một lớp phấn đường tự nhiên màu xám bạc mịn màng. An khẽ cúi đầu xuống ngửi; mùi thơm cô đặc của nắng gắt, của gió biển và mật quả ngấu chín bốc lên ngọt lịm, đậm đặc đến nao lòng. Chú Đổng đưa ngón tay chỉ vào rổ lá giang vừa hái về, giảng giải thêm rằng lá giang đực có phiến lá dày cộm, gân lá nổi xơ cứng và vị chua gắt gỏng hơn lá giang cái rất nhiều lần. Nhưng chính cái vị chát chua dữ dội, ngút ngàn hoang dại ấy khi kết hợp cùng thớ thịt cừu lại sở hữu khả năng kỳ diệu: triệt tiêu hoàn toàn mùi gây ngái đặc trưng của loài gia súc ăn cỏ khô. Còn vị ngọt thanh mát của nho tươi vốn bị hạn hán cướp đoạt mất thì được bù đắp trọn vẹn, sâu thẳm bằng từng quả nho khô ngậm nắng qua tháng ngày.

— Nho khô thả vào đáy nồi gang cùng thịt đã xào săn, khi ta om nhỏ lửa trên than hồng, chất đường mật cô đặc sâu trong thớ quả sẽ từ từ tiết ra. Nó ngấm vào từng thớ thịt, hòa quyện với chất chua thanh của lá giang tạo thành một thứ nước xốt sánh đậm, san sát đáy nồi mà tuyệt nhiên không cần phải đổ ngập nước lã như lối nấu thông thường — Muk Kiên đưa tay chỉ vào chiếc nồi gang đáy sâu mà An vừa cẩn thận chuyển từ thùng xe Bếp Nhỏ xuống. — Ở cái xứ nắng như rang này, cách nấu nướng nào phung phí nước ngọt đều là cách nấu ăn có tội lớn với đất trời, với tổ tiên.

Từng miếng thịt sườn cừu tươi rói được ướp giản đơn với chút muối hột rang khô giã nhỏ, vài quả ớt hiểm nướng chín nghiền nát và nắm củ hành tím phơi héo đầu gió. Chú Đổng chỉ dùng đúng một muỗng con mỡ cừu thắng sẵn tráng nhẹ một lớp bóng dưới đáy nồi gang nóng rực, rồi trút toàn bộ thịt vào đảo đều thoăn thoắt trên bếp than củi đượm. Thịt cừu vừa chạm gang nóng liền xèo xèo reo vang, cạnh thịt se lại nhanh chóng, ngả sang màu vàng ươm cánh gián và tự thân tứa ra lớp nước béo ngậy óng ánh. Khi từng nắm lá giang đực vò nát cho giập gân và vốc nho khô sẫm màu được rải đều tăm tắp phủ kín mặt thịt, chú Ja Đổng đậy chặt nắp vung gang nặng trịch, chỉ chắt thêm vào nồi đúng một gáo nước nhỏ lấy từ chiếc vại lọc cát đặt sát góc tường. Ngọn lửa than liu riu bốc khói mỏng làm hơi ẩm nội tại luân chuyển tuần hoàn không ngừng dưới nắp vung kín mít. Mùi chua thanh thoát thanh tao của lá rừng, mùi ngầy ngậy đậm đà của thịt cừu non quyện chặt lấy hương mật nho ngọt ngào bắt đầu tỏa lan, sực nức khắp gian chái bếp hẹp.

Bữa ăn độc đáo vừa bén lửa chưa đầy mươi phút thì ngoài con ngõ dẫn ra cánh đồng cát bỗng rộ lên những tiếng la hét thất thanh, xen lẫn tiếng gậy gộc gõ dồn dập, cuống cuồng vào thành thùng thiếc rỗng tạo nên âm thanh chát chúa rợn người.

— Chú Đổng ơi! Ra bờ mương mau lên! Bọn trang trại lại cắm máy bơm công suất lớn hút cạn dòng rồi! Cừu xóm dưới khát nước xô rào chết giẫm la liệt kìa!

Tiếng thét xé toạc bầu không khí oi nồng của buổi đứng trưa. Nét mặt chú Ja Đổng biến sắc trong tích tắc. Chú buông vội chiếc đũa cả bằng gỗ bằng lăng xuống mép bếp, vớ lấy cây xẻng cùn dựng ở góc sân đất rồi lao phăm phăm ra phía cổng làng. An và Khang không ai bảo ai, vội vã rảo bước chạy theo sát phía sau.

Tại con mương đất dẫn nước rỉ từ hồ thủy lợi liên xã về giếng ăn công cộng của làng Chăm, một cảnh tượng hỗn loạn và nghẹt thở đang diễn ra vô cùng gay gắt. Một đường ống nhựa đen khổng lồ, đường kính to bằng bắp đùi người lớn, nối thẳng từ chiếc máy bơm dầu công suất lớn đặt chễm chệ bên mép đất thuộc ranh giới của Trang trại nghỉ dưỡng sinh thái Vườn Cát Xanh gần đó. Chiếc máy nổ gầm rú đinh tai nhức óc, nhả từng ngụm khói đen sì khét lẹt mù mịt vào không gian khô khốc, ngoạm lấy từng ngụm nước đục ngầu phù sa còn sót lại dưới lòng mương để bơm ngược lên đồi cỏ cảnh quan và vườn cây ăn trái phục vụ khách lưu trú cuối tuần.

Dưới đáy mương, dòng chảy tự nhiên bị chặn đứng hoàn toàn bởi một bờ be đắp vội bằng bao tải cát. Đáy bùn non phơi mình trơ tráo dưới ánh nắng mặt trời gắt gao, bốc lên mùi tanh nồng của rong rêu chết khô. Cách đó chỉ vài chục mét, bầy cừu hàng trăm con của dân xóm dưới, lông bết dính cát bụi và bùn khô, đôi mắt dại đi vì khát bỏng cổ họng, đang hoảng loạn chen chúc, xô đẩy giẫm đạp lên nhau quanh chiếc máng nước cạn khô trơ đáy của giếng làng. Tiếng cừu non kêu be be yếu ớt, lạc giọng, nhiều con kiệt sức ngã quỵ, nằm bẹp dí dưới móng guốc của những con cừu trưởng thành đang lồng lộn tìm nước.

— Tắt máy bơm đi! Tắt ngay cái máy bơm khốn nạn đó đi! — Một thanh niên Chăm gầy gò, ngực trần khét nắng vung chiếc cán cuốc sắt lên trời, gầm lên uất nghẹn trước hàng rào lưới thép gai sắc nhọn của trang trại nghỉ dưỡng. — Các người hút sạch sành sanh thế này thì cả người lẫn súc vật làng tôi chết khô chết khát cả lũ à?

Hai gã bảo vệ to lớn mặc đồng phục sẫm màu của khu nghỉ dưỡng khoanh tay đứng tựa lưng vào cánh cổng sắt khóa chặt, ánh mắt nhìn qua lớp rào lạnh tanh không chút biểu cảm:

— Đất này là đất doanh nghiệp người ta đã thuê trọn gói của huyện, nguồn nước từ mương nhánh chảy qua đất của dự án thì dự án có toàn quyền tận thu để sử dụng. Chúng tôi có nhiệm vụ phải bảo dưỡng mảng xanh, duy trì cảnh quan cho khách du lịch đến nghỉ dưỡng cuối tuần này. Dân mấy người muốn đòi nước thì cử người lên ủy ban huyện mà làm đơn khiếu nại!

Sự bất công phơi bày trần trụi, tàn nhẫn giữa cái nắng thiêu da đốt thịt của miền duyên hải. Một bên bờ rào thép gai là thảm cỏ cảnh quan nhân tạo xanh mướt mát mắt đang được tưới tắm xối xả bằng hàng chục vòi phun xoay tự động tung bọt trắng xóa; còn bên này rào là mạng sống, là sinh mệnh mòn mỏi của hàng trăm con người lam lũ và bầy gia súc đang kiệt quệ từng phút từng giờ. Đám thanh niên trong làng sôi máu, mắt đỏ ngầu giận dữ, đồng loạt xông tới toan giật đứt đường ống hút bọc thép, một vụ ẩu đả đẫm máu chực chờ bùng nổ bất cứ giây phút nào.

Khang tiến phắt lên phía trước đám đông, bản năng muốn dùng sức can thiệp để hạ nhiệt mâu thuẫn. Nhưng vừa mới cử động vội cánh tay trái, mặt anh bỗng biến sắc tái nhợt; Khang khẽ rên lên một tiếng nghẹn ứ nơi cổ họng, loạng choạng ngả cả thân người dựa sụp vào vai An. An hốt hoảng vươn tay đỡ lấy anh và giật mình nhận ra hơi nóng từ da thịt Khang bốc lên hầm hập qua làn áo mỏng, bàn tay phải của anh run rẩy mất kiểm soát từng cơn bần bật.

Giữa lúc ngọn lửa xung đột sắp sửa biến thành bạo động không thể cứu vãn, một hồi tù và bằng sừng trâu trầm đục, ngân dài và uy nghiêm bỗng vang vọng từ phía ngọn đồi đá sau làng truyền tới.

Vị chủ làng — một cụ già râu tóc bạc phơ như mây trời, khoác trên mình bộ y phục Chăm truyền thống dệt thổ cẩm viền chỉ đỏ trang nghiêm — chống cây gậy gỗ mun chầm chậm bước tới bờ mương. Cụ không hề quát tháo, không một lời gắt gỏng, chỉ lặng lẽ giơ bàn tay gầy guộc sạm đen lên cao giữa thinh không. Đám đông thanh niên đang phẫn nộ bỗng chốc chùng xuống, những cánh tay cầm cuốc hạ dần, tất cả đều cúi đầu lùi lại phía sau một bước đầy cung kính.

An theo phản xạ nghề nghiệp của một người làm nội dung truyền thông và du ký ẩm thực, vội vã đưa chiếc máy ảnh đeo bên hông lên, ngắm qua khung ngắm định ghi lại khoảnh khắc đối đầu đầy căng thẳng và kịch tính này. Mũi ống kính góc rộng của cô vô tình quét qua nền trời, bắt trọn bóng dáng ngôi tháp gạch Chăm cổ kính, sừng sững trầm mặc trên đỉnh đồi đá sau lưng vị chủ làng.

— Con gái, dừng tay lại — Vị chủ làng khẽ nghiêng đầu nhìn sang An. Đôi mắt cụ già đùng đục dấu vết thời gian nhưng ánh nhìn lại nghiêm nghị và bao dung thăm thẳm như đáy giếng ngầm. — Không được phép hướng ống kính vào khu vực tháp linh và các lễ thức thiêng liêng của xứ sở này. Đất đai khô hạn, nắng nung cát bỏng chính là bài thử thách nghiệt ngã của thần linh đối với lòng kiên nhẫn và đức hy sinh của con người. Chúng ta không bao giờ mang nỗi đau, sự giận dữ tột cùng và hình bóng tôn nghiêm của tháp cổ ra làm trò trình diễn cho thiên hạ săm soi, bàn tán.

An giật thót người, ngón tay trỏ như đông cứng ngay trên nút bấm màn trập. Từng lời răn dạy thâm trầm của cụ già như gõ thẳng vào tâm khảm cô một bài học sâu sắc về sự tôn trọng và ranh giới vô hình của niềm tin văn hóa. Cô lập tức hạ máy ảnh xuống trước ngực, nhanh chóng lắp lại chiếc nắp che ống kính rồi cúi gập đầu tạ lỗi chân thành:

— Cháu hiểu rồi ạ. Cháu thật sự xin lỗi cụ, xin lỗi bà con.

Trước sự xuất hiện đầy uy nghiêm của vị bô lão khả kính và nguy cơ việc làm tắc nghẽn nguồn nước công cộng sẽ khiến chính quyền xã lập biên bản xử lý, tay quản lý trang trại bên trong cánh cổng sắt đành hậm hực ra lệnh cho bảo vệ ngắt cầu dao máy nổ. Tiếng động cơ gầm rú tắt phụt, trả lại sự tĩnh lặng khô khốc, rát buốt cho triền cát trưa hè. Thế nhưng, lượng nước ít ỏi rỉ ra yếu ớt từ kẽ nứt của con mương đất cũng chỉ như muối bỏ bể; nó thấm biến ngay vào cát nóng trước khi kịp chảy tới miệng giếng làng đang trơ trọi cát đáy.

Trở về khoảng sân đất nện nhà chú Ja Đổng, lòng An nặng trĩu một nỗi xót xa khôn tả. Nhìn đàn cừu gầy trơ xương ngoài hàng rào đang thở dốc từng hồi ngắt quãng, An cùng Muk Kiên và các mẹ, các chị trong xóm xách từng chiếc xô thiếc cũ mèm đi gạn từng vũng nước đục ngầu còn sót lại dưới các hốc đá ẩm nơi chân đồi cát.

Cảnh tượng gạn nước bên chiếc chum sành của Muk Kiên diễn ra trong một sự nhẫn nại phi thường, gần như đạt đến độ thiêng liêng. Những người phụ nữ Chăm không một lời kêu ca phàn nàn. Đôi bàn tay thoăn thoắt của họ cẩn trọng xếp từng lớp cát mịn đã được đãi sạch sạn, phủ lên một lớp than củi gỗ giã nhỏ đều hạt, rồi trên cùng chèn những viên sỏi cuội tròn nhẵn vào trong chiếc vại sành có đục một lỗ thoát nhỏ xíu dưới đáy. Từng xô nước đục ngầu phù sa đỏ quạch và cặn bã được nghiêng tay đổ thật chậm, thật đều qua các tầng lọc tự nhiên ấy. Từng giọt, từng giọt nước trong vắt, mát lành rỉ ra qua chiếc máng tre nhỏ, rơi tí tách, tí tách vào lòng chiếc âu đồng sáng bóng. Đó không đơn thuần là nước sinh hoạt; đó là thứ nước ngọt ngào được chắt lọc bằng cả sinh lực, sự kiên cường và lòng tôn kính tuyệt đối của con người đối với từng giọt tài nguyên quý giá mà đất mẹ ban phát.

Chú Ja Đổng ngồi bệt bên bậc thềm đá, chăm chú nhìn An đang cần mẫn bưng từng gáo nước lọc châm vào chum lớn. Chú chợt nheo đôi mắt sâu hoắm, ngắm nhìn thật kỹ khuôn mặt ướt đẫm mồ hôi và đôi gò má ửng đỏ vì nắng của cô gái trẻ:

— Nhìn cái nét mặt tập trung, cắn chặt môi của cô An lúc gạn nước... tự nhiên ta lại nhớ đến một chuyện xưa cũ, cách đây cũng ngót nghét bốn mươi năm có lẻ. Thời ấy xứ này đại hạn còn dữ dằn, khốc liệt hơn bây giờ nhiều lắm. Có một cô cán bộ ngành thủy lợi người Kinh từ tận ngoài Hà Nội lặn lội vào đây tăng cường, đi bộ rạc cẳng đo đạc lại toàn bộ hệ thống kênh mương cho vùng cát này. Cô ấy tên là Hà. Dáng người cũng mảnh khảnh, thanh tú hệt như cô, mắt cũng đeo đôi kính đồi mồi sáng quắc, và cũng từng thức trắng mấy đêm liền cùng dân làng ta ngồi gạn từng xô nước cát lọc như cô đang làm bây giờ. Đợt ấy xong công trình, cô ấy về lại ngoài Bắc, bẵng đi mấy chục năm không biết giờ người ta ở đâu, sướng khổ thế nào...

An sững sờ, chiếc gáo dừa trên tay cô khẽ chao nghiêng làm sánh một vệt nước trong veo xuống nền đất nện. Tim cô thắt lại từng nhịp chộn rộn. Mẹ cô — bà Nguyễn Thu Hà, người phụ nữ kế toán cả đời cặm cụi với những con số khô khan, người mẹ luôn giữ khuôn mặt cau có nghiêm khắc và ráo hoát thúc ép cô phải bán đi căn bếp hoài niệm bên bờ sông Hồng để lấy tiền trang trải nợ nần cho gia đình — từng có một thời tuổi trẻ sôi nổi, dấn thân lặn lội qua miền gió cát khắc nghiệt và bi tráng này hay sao? Bức ảnh ố vàng thời chiến mà cô tìm thấy giữa bà Mùi và ông Tấn ở vùng tuyến lửa năm xưa, những mảnh ký ức chắp vá của chị Phượng tiểu thương ở chợ Đầm Nha Trang về người nữ cán bộ kiểm toán thanh liêm ngoài Bắc, và giờ đây là câu chuyện bất ngờ từ miệng chú Ja Đổng giữa lòng thung lũng hạn hán... Quá khứ bí mật của mẹ như một dòng hải lưu ngầm cuộn sóng bấy lâu nay bỗng chốc lộ diện từng mảng sáng tối, xé toạc hoàn toàn bức màn định kiến và những oán trách non nớt bấy lâu nay chất chứa trong lòng cô.

Chiều muộn buông xuống thật nhanh trên miền cát đỏ, nhuộm một màu tím sẫm thê lương và cô quạnh lên khắp các triền đồi cằn cỗi. Dưới bóng gốc me cổ thụ giữa làng, cuộc họp khẩn cấp của toàn thể các hộ chăn nuôi cừu trong palei diễn ra trong bầu không khí ngột ngạt và nghẹn ngào. Những người đàn ông Chăm ngồi quây quần thành một vòng tròn lớn quanh đống trấu un khói xua muỗi, ánh lửa tàn le lói hắt lên từng gương mặt sạm đen in hằn những vết rãnh nhọc nhằn của số phận.

— Không thể cầm cự thêm được nữa đâu bà con ơi — Chú Ja Đổng cất tiếng phá vỡ sự im lặng, giọng chú khô khốc và đắng chát như rễ cây rừng mùa hạn. — Lượng nước ngọt đáy giếng làng chắt ra mỗi ngày giờ chỉ còn đủ cho người già và trẻ con ăn uống dè sẻn qua bữa. Nếu chúng ta cứ cố chấp giữ lại cả đàn cừu, chỉ dăm ba bữa nữa giếng cạn trơ cát đáy thì cả làng này chỉ còn nước dắt díu nhau bỏ xứ mà đi tha phương cầu thực thôi.

Sau một hồi im lặng dài dằng dặc đến thắt ruột thắt gan, từng cánh tay chai sần, thô ráp chậm rãi giơ lên đồng thuận. Cả làng đi đến một quyết định xót xa nhưng không thể nào khác: bán bớt một nửa đàn cừu non cho cánh thương lái lò mổ ngoài thị trấn Phan Rang với mức giá rẻ mạt như cho không, kiên quyết chỉ giữ lại những con cừu mẹ khỏe mạnh nhất để bảo toàn chút nguồn nước sinh hoạt chung cho cả xóm.

Nửa tiếng sau, chiếc xe tải chở gia súc của cánh lái buôn ầm ầm trờ tới mé đồi. Tiếng hàng chục con cừu non bị lùa lên sàn xe tải giẫm đạp, cất tiếng be be gào thét xé lòng xé ruột trong bóng chập choạng, âm thanh ai oán ấy dội vào những vách núi đá khô khốc như một lời ai điếu bi trần cho cuộc vật lộn sinh tồn nghiệt ngã của con người trước sự giận dữ của tự nhiên.

Nồi thịt cừu om lá giang đực và nho khô cuối cùng cũng được dọn ra trên chiếc chiếu cói trải giữa sân gạch nhà chú Đổng. Mở nắp vung gang, một làn khói thơm lừng bung tỏa ngào ngạt. Từng miếng thịt cừu sườn non đã chín mềm rục, ngấm trọn vẹn vị chua thanh thoát sâu sắc của lá giang rừng và vị ngọt lịm đậm đà thăm thẳm của nho khô tích tụ qua nắng gió; nước xốt sánh lại như mật, béo ngậy mà không hề ngấy, đậm đà đến mức chẳng cần dùng tới bất kỳ một hạt bột ngọt hay gia vị công nghiệp nào.

Thế nhưng trong bữa cơm chiều hôm ấy, không một ai có thể nuốt nổi trọn vẹn một miếng ăn. Mùi thịt cừu thơm ngậy hòa lẫn trong vị mặn chát của những giọt nước mắt lăn dài không kìm nén nổi trên gò má chằng chịt nếp nhăn của Muk Kiên, khi bà ngước mắt nhìn ra chiếc chuồng trống hoác phân nửa ngoài rào.

— Khang! Khang ơi! — An bỗng thảng thốt kêu lên khi thấy Khang ngồi gục đầu bên mép chiếu cói, toàn thân lảo đảo.

Cô vội vã buông bát đũa, chồm người tới đặt bàn tay lên trán anh. Da thịt Khang nóng rực như một hòn than đượm vừa gắp ra khỏi bếp lò, toàn thân anh co giật, run lên bần bật bởi những cơn ớn lạnh dữ dội từ bên trong tủy sống đánh thốc ra ngoài. Khi An hốt hoảng vén tay áo khoác dã chiến của Khang lên, cô bàng hoàng chết lặng: toàn bộ khớp cổ tay trái của anh đã sưng phồng tấy đỏ, mọng nước, vùng da xung quanh vết rách sâu hoắm từ hôm ở Khánh Hòa nay đã mưng mủ vàng sẫm, sưng to căng bóng lên một cách đáng sợ. Vết thương do va đập kim loại ở cảng cá Hòn Rớ bị nhiễm trùng nặng nề, cộng với sự kiệt sức vì nhiều ngày gồng mình chịu đựng và cái nóng khắc nghiệt của miền cát đỏ đã chính thức đánh gục người thợ máy kiên cường.

— Phải đưa Khang ra trạm xá huyện cấp cứu ngay lập tức! Chú Đổng ơi, anh ấy sốt cao co giật rồi! — An cuống cuồng kêu lên, nước mắt chực trào ra vì hoảng loạn.

— Đừng... đường cát lún hiểm trở lắm... trời tối mịt rồi... cô lái một mình... không tài nào qua nổi mấy cái rộc cát đâu... — Khang thở dốc qua kẽ môi khô nứt toác ứa máu tươi, anh gượng dùng hết chút tàn lực chống mạnh bàn tay phải xuống nền đất để gượng đứng dậy. Đôi mắt anh đã mờ đục vì cơn sốt mê man nhưng ánh nhìn vẫn kiên định đến bướng bỉnh hướng về phía chiếc xe Bếp Nhỏ đang đỗ ngoài cổng. — Tôi... tôi gài cầu chậm... tôi phụ cô giữ lái... phải cùng đi...

Giữa đêm đen mù mịt phủ kín như mực lên đồi cát Ninh Thuận, chiếc xe tải hoán cải rống lên từng hồi gầm gừ dữ dội, chồm bánh qua những đoạn cát lún sâu ngập đến nửa vành lốp xe. Khang cắn chặt hai hàm răng đến bật máu tươi nơi khóe miệng, dùng một bàn tay phải duy nhất và bờ vai sốt hầm hập ghì chặt lấy vành vô-lăng, cùng với An chống chọi kiên cường với từng cú giật nảy, vặn sườn dữ dội của địa hình hiểm trở để mở đường máu đưa hai người vượt qua vùng đất khô cằn.

Ngay trước khoảnh khắc chiếc xe chật vật lăn bánh qua khỏi ranh giới cuối cùng của palei, chú Ja Đổng từ trong bóng tối bước vội đến bên khung cửa sổ cabin đang hạ kính. Người đàn ông Chăm cúi người, trân trọng đưa vào qua ô cửa chiếc gáo dừa đựng vốc nước đục ngầu phù sa cuối cùng vừa vét được dưới đáy giếng làng, nhìn sâu vào mắt An thật lâu:

— Ở đây, cho nhau một chén nước ngọt còn quý hơn đãi nhau cả con cừu béo.