Kẻ Đọc Ké Và Người Giữ Sách

Ánh đèn dầu hắt bóng Tuệ Anh kéo dài ngoằng ngoẵng trên vách tường vôi lở lói khi cô cầm chiếc thước gỗ thận trọng tiến từng bước ra quầy trước, bắt gặp chàng trai trẻ đang lóng ngóng kẹp cuốn sách khổ lớn vào nách để chuồn êm.

Thanh gỗ bạch đàn trong tay Tuệ Anh ghì chặt đến mức các khớp ngón trắng bệch ra, từng đường gân xanh nơi mu bàn tay nổi rõ dưới làn da mỏng. Mũi thước vót nhọn chĩa thẳng tắp về phía khoảng tối nhập nhoạng, nơi cánh cửa liếp bằng gỗ tạp vừa hé mở một khe hẹp cỡ chừng gang tay. Trái tim cô vẫn đập loạn xạ sau lớp áo vải thô dầy cộp, từng nhịp thình thịch dội thẳng lên màng nhĩ, kéo căng mọi thớ cơ khắp toàn thân như sợi dây cung đã kéo hết tầm ngắm.

Ngoài con đường Trần Nhân Tôn trải dài trong đêm muộn, cơn mưa rào sầm sập đầu hạ đã ngớt dần tự lúc nào. Không gian quánh đặc sự vắng lặng của một đêm khuya cúp điện trên diện rộng. Xung quanh chỉ còn sót lại những giọt nước đọng trên mái hiên tôn gỉ sét thi thoảng lại rớt xuống mặt đường nhựa nghe *tõm... tõm...* nặng trịch và buốt nhói. Một luồng gió ẩm lành lạnh mang theo hơi đất ngai ngái bốc lên từ lòng cống rãnh lùa qua khe liếp, làm ngọn bấc đèn hoa kỳ chao đảo kịch liệt, ngún lên một sợi khói đen mỏng dính khét lẹt mùi dầu hỏa rẻ tiền, phủ một lớp váng nhờ nhờ cay xè lên sống mũi.

Người thanh niên khựng sững giữa lằn ranh tranh tối tranh sáng. Một chân anh ta còn dẫm chặt trên bậc bậu cửa gỗ mòn vẹt, chiếc áo mưa cánh dơi bằng ni-lông màu xanh bộ đội rách tơi tả ở mép vai rỏ nước tong tỏng xuống nền gạch tàu đỏ au. Từng giọt nước mưa lạnh buốt thấm loang lổ trên nền gạch, hòa cùng lớp bụi đường tạo thành những vệt bùn lầy nhầy xám ngoét. Dưới quầng sáng vàng vọt run rẩy của ngọn đèn dầu hỏa, Tuệ Anh nhìn thấy rõ mồn một khuôn mặt của kẻ đột nhập lúc nửa đêm.

Đó là một gương mặt gầy gò đến hốc hác, đôi gò má nhô cao nhọn hoắt, nước da tái xanh tái xám vì ngấm lạnh và đói lả. Trông anh ta chừng hai mươi mốt hay hai mươi hai tuổi là cùng, mái tóc dài lòa xòa bết dính nước mưa rủ rượi xuống vầng trán dồ bướng bỉnh, che bớt một phần đôi mắt to thảng thốt đang mở trừng trừng nhìn mũi thước gỗ gí sát ngực mình. Lồng ngực anh ta phập phồng kịch liệt sau lớp áo sơ mi sờn cổ, hơi thở phả ra gấp gáp và đục ngầu sương lạnh.

Anh ta không hề cầm kìm cộng lực, chẳng có xà beng bẩy khóa hay dao găm bén ngót như những gã lưu manh chuyên rình rập các cửa tiệm lúc mất điện. Bàn tay đang run bần bật của anh ta không phải thò vào vơ vét ống bơ sữa bò đựng tiền lẻ dưới quầy thu ngân, mà đang ghì chặt lấy một cuốn sách bìa cứng khổ lớn mạ chữ bạc đã ố vàng theo năm tháng.

Phía sau lưng anh ta, qua khe liếp hẹp mở hé ra ngoài phố vắng, ánh đèn cao áp vàng ệch từ ngã tư đường Hùng Vương xa xôi hắt tới một vệt sáng yếu ớt, mỏng manh như sợi chỉ, vừa đủ rọi lên trang giấy mở dở đầy những hình vẽ mặt cắt mộng giằng phức tạp và những đường cong đầu đao mái đình cổ truyền.

Hóa ra không phải trộm cắp bẻ khóa vào khoắng tài sản. Kẻ đột nhập này chỉ là một kẻ đọc cọp trắng trợn.

Nhìn kỹ xuống bậu cửa, Tuệ Anh thấy một lá thép mỏng dẹp—trông như chiếc thước cữ kim loại hay một đoạn lá cưa sắt đã được mài nhẵn thín hết toàn bộ răng cưa—đang nằm chỏng chơ cạnh gót giày vải bết bùn của anh ta. Anh ta đã dùng chính mảnh kim loại mảnh khảnh ấy để lách qua khe hở của hai cánh liếp gỗ công vênh, khéo léo bẩy nhẹ then cài bên trong, chỉ cốt mở hé cánh cửa một khoảng vừa đủ để đón chút ánh sáng đèn đường còm cõi hắt vào góc quầy mà đọc lén từng trang sách.

“Bỏ cuốn sách xuống bàn. Hai tay giơ lên!”

Tuệ Anh hạ giọng gằn từng tiếng thật đanh thép, cố ghìm cho thanh âm của mình không run rẩy theo từng nhịp tim đập thình thịch, dù trong lòng bàn tay cô mồ hôi lạnh đã ứa ra ướt đẫm cán thước gỗ. Cô không thể để lộ sự sợ hãi của một người phụ nữ sống đơn độc giữa một căn nhà phố xa lạ giữa năm 1996 này.

Người thanh niên giật nảy mình như vừa bị luồng điện cao thế giật tung người. Toàn thân anh ta bắn lên một cái, ánh mắt dại đi vì hoảng loạn. Anh ta nhìn trân trối vào Tuệ Anh, rồi lại hoảng hốt nhìn xuống cuốn sách dày cộp đang ôm riết trước lồng ngực gầy guộc. Thế nhưng, thay vì tiện tay ném mạnh cuốn sách vào người cô để tìm đường tháo chạy ra bóng tối ngoài phố, hay xông tới giằng co chống trả nhằm thoát thân, phản ứng đầu tiên của anh ta lại khiến Tuệ Anh phải ngỡ ngàng.

Anh ta vội vã dùng vạt trong còn khô ráo của chiếc áo mưa ni-lông cẩn thận bọc kín lấy gáy sách và mép giấy ẩm ướt, rồi từ từ, run rẩy bước lại gần quầy, đặt cuốn sách lên mặt bàn gỗ thông xước xát của quầy thu ngân. Cử chỉ ấy nâng niu, dè dặt và trân trọng đến mức như thể anh ta đang đặt một món đồ sứ men lam cổ mong manh dễ vỡ ngàn năm, chứ không phải một khối giấy in bám đầy bụi bặm của một tiệm sách cũ sắp phá sản.

“Tôi... tôi xin lỗi! Tôi lạy chị, chị làm ơn đừng hô hoán!” Thanh niên lắp bắp, giọng nghẹn lại sau cuống họng khô rốc. Anh ta lùi nhanh về sau hai bước, hai bàn tay giơ cao quá vai, các đầu ngón tay run rẩy co giật nhẹ, đầu gối hơi chùng xuống như chực quỳ sụp xuống mặt sàn gạch ẩm ướt. Giọng anh ta khản đặc, vỡ vụn từng chặp, âm sắc miền Trung đặc sệt pha lẫn chút ngữ điệu miền Nam nghe vừa quen tai lại vừa khốn khổ, tội nghiệp khôn cùng. “Tôi không có lấy trộm! Thề có trời phật đất dày chứng giám, tôi không hề có một mảy may ý định lấy cắp mang đi... Tôi chỉ... tôi chỉ mượn ánh đèn đường ngoài kia để ráng đọc cho xong mấy trang cuối...”

Tuệ Anh vẫn không rời mắt khỏi kẻ đối diện, nhưng ánh nhìn sắc sảo của cô nhanh chóng liếc qua cuốn sách nằm ngay ngắn trên mặt bàn gỗ. Bìa sách màu lam thẫm dập nổi dòng chữ thếp bạc đã ngả màu xỉn: *Chuyên khảo kết cấu gỗ truyền thống Việt Nam*. Đó là một công trình khảo cứu vô cùng công phu, dày dặn gần sáu trăm trang, in typo trên giấy ngoại nhập từ trước năm 1975 tại Sài Gòn. Cuốn sách chứa đựng hàng trăm bản vẽ tay chi tiết từng mộng khóa, hệ xà gồ, câu đầu, kẻ chuyền của các ngôi chùa cổ đất Bắc và hệ thống nhà rường rực rỡ xứ Huế. Một tài liệu mang tính hàn lâm cực cao, kén chọn độc giả và chắc chắn nằm trong danh mục sách quý hiếm mà bất cứ một người làm chuyên môn kiến trúc, xây dựng hay mỹ thuật nào thời điểm này cũng phải khao khát có được trong tay.

“Đọc cọp mà phải thủ sẵn lá cưa sắt cạy then cửa giữa đêm khuya khoắt cúp điện thế này sao?” Tuệ Anh vẫn giữ nguyên mũi thước gỗ chĩa về phía trước, ánh mắt sắc lẹm của một biên tập viên xuất bản kỳ cựu quen lật mở từng lỗ hổng logic quét dọc từ đầu đến chân người thanh niên. “Cậu có biết hành vi dùng công cụ đột nhập tư gia bất hợp pháp trong đêm tối bị pháp luật xử lý thế nào không? Chỉ cần tôi giật cái chuông đồng treo trước mái hiên, hay chỉ cần hét to lên một tiếng thôi, tổ dân phòng đầu hẻm bốn mươi tám cầm gậy rượt tới là cậu vào đồn bốt công an ngồi bó gối ngay trong đêm nay.”

Khuôn mặt người thanh niên lập tức biến sắc, cắt không còn một giọt máu. Đôi môi thâm sì vì lạnh và đói của anh ta run bắn lên bần bật, va vào nhau lập cập tạo thành những âm thanh rời rạc, hai hốc mắt sâu hoắm bỗng chốc đỏ hoe ầng ậng nước mắt.

“Tôi biết tôi sai rồi... Chị tha cho tôi một lần, tôi van xin chị!” Anh ta khom người cúi gập xuống, run rẩy thọc tay vào túi áo ngực đã ướt sũng, móc ra một chiếc thẻ sinh viên ép nhựa đã ố vàng, sờn rách bốn góc cạnh. Bằng cả hai bàn tay run bần bật, anh ta kính cẩn đặt chiếc thẻ lên mép quầy gỗ, cẩn thận đẩy nhẹ về phía cô. “Tên tôi là Phạm Hoàng Vĩnh. Tôi là sinh viên năm thứ ba, khoa Kiến trúc trường Đại học Kiến trúc thành phố. Chị... chị coi thẻ sinh viên của tôi đi, tôi không phải tụi du thủ du thực hay quân trộm cắp giật dọc ở bến xe đâu chị ơi.”

Tuệ Anh liếc mắt nhìn xuống tấm thẻ sinh viên. Tấm ảnh đen trắng dán ở góc trái chụp một chàng trai trẻ có đôi mắt rất sáng, vầng trán cao cương nghị nhưng hai má hóp lại vì kham khổ. Con dấu tròn đỏ chót của Trường Đại học Kiến trúc TP. Hồ Chí Minh đóng đè lên một góc ảnh, rõ ràng từng nét mực. Hàng chữ đánh máy bằng máy chữ cơ hiện rõ: *Họ và tên: Phạm Hoàng Vĩnh. Niên khóa: 1993 – 1998.*

Vĩnh nuốt đánh ực một ngụm nước bọt khô khốc, giọng chùng hẳn xuống, đượm vẻ chua xót tủi hổ đến cùng cực: “Đồ án giữa kỳ này của tôi làm về đề tài phục dựng thức vì kèo đình làng Nam Bộ. Cả thư viện trường rộng mênh mông mà chỉ có đúng hai cuốn chuyên khảo này thôi chị. Sinh viên khóa trên làm đề tài tốt nghiệp mượn sạch từ đầu năm học, tôi xếp hàng đăng ký mấy tháng trời vẫn không tới lượt. Tiệm sách của dì Lan... à, tiệm Mộc của mình là nơi duy nhất quanh khu Trần Nhân Tôn này còn giữ được bản in gốc nguyên vẹn này. Chiều nào tan học xong tôi cũng đạp xe ghé qua đây đứng ngó... Nhưng giá bìa cuốn này tới mấy chục ngàn lận... bằng tiền ăn cả nửa tháng trời của tôi ở dưới quê gửi lên. Tôi nghèo quá, không có tiền mua nổi.”

Vĩnh dừng lại một thoáng, ánh mắt anh ta đờ đẫn nhìn về phía bóng tối mịt mùng sau bức rèm vải bố cũ kỹ ngăn cách quầy trước với gian nhà kho phía sau.

“Mấy tuần trước dì Lan còn khỏe, dì thấy tôi chiều nào cũng đứng ngoài bậc thềm lấm lét nhìn vào, dì thương tình nên cho tôi đứng ké mé cửa đọc nhờ một lát trước giờ dì dọn dẹp đóng cửa tiệm. Chiều nay tôi đạp xe tới thì thấy cửa tiệm đóng then cài then im ỉm, nghe mấy cô bán nước mía quanh xóm xì xào nói dì Lan bệnh nặng đột ngột mất rồi...”

Đôi bàn tay gầy gò của Vĩnh vô thức bấu chặt vào gấu áo mưa ni-lông rách rưới. Hơi thở anh ta nghẹn ngào, những kỷ niệm ngắn ngủi về người phụ nữ già tốt bụng dường như đang dội về làm cay xè sống mũi.

“Tối nay cả khu này cúp điện tối thui, tôi đi phụ bưng bê ở quán cơm về ngang qua, thấy trời đổ cơn mưa dầm lớn quá nên tấp xe vào hiên đứng trú. Nhìn qua khe nẹp ván thấy cuốn sách vẫn nằm trên kệ ngoài, tôi... tôi nghĩ quẩn, nhớ tới bài vẽ nộp vào sáng thứ Hai tuần tới của tôi còn dang dở nguyên phần mộng đuôi én và mặt cắt giằng xà... Tôi không kiềm lòng được, mới lôi lá cưa sắt mỏng gạt chốt then cài. Tôi thề độc với chị, tôi chỉ định đứng nép sát mép cửa liếp này, nhờ ánh đèn đường ngoài ngã tư hắt qua khe cửa để chép lại mấy cái sơ đồ liên kết mộng vào sổ tay thôi. Tôi không hề có ý định mang cuốn sách này bước ra khỏi ngưỡng cửa tiệm nửa bước! Chị tin tôi đi...”

Nói đoạn, Vĩnh vội vã kéo từ trong nách ra một cuốn sổ phác thảo khổ lớn. Cuốn sổ dường như do chính tay anh ta tự đóng lấy bằng những tờ giấy bổi màu vàng khè thô ráp, mép sổ xơ tơi được khâu lại bằng sợi chỉ dù chắc nịch. Cùng với cuốn sổ là một mẩu than chì gãy cụt ngủn chỉ dài bằng đốt ngón tay trỏ.

Vĩnh run rẩy lật mở cuốn sổ ra trước mặt Tuệ Anh.

Dưới ánh đèn dầu chập chờn đỏ quạch, Tuệ Anh không khỏi sững sờ khi nhìn vào những trang giấy bổi ấy. Từng trang, từng trang một được lấp đầy bởi những nét vẽ kỹ thuật sắc sảo, tỉ mỉ và chuẩn xác đến kinh ngạc. Những hình vẽ phối cảnh ba chiều của các thức vì kèo chồng rường, những đường nét mặt cắt chi tiết từng chốt mộng, từng đầu cột cái, cột con, ngàm mộng đuôi én... Tất cả đều được dựng nên bằng một nét vẽ vừa dứt khoát, kỷ luật theo đúng quy chuẩn xây dựng, lại vừa mềm mại, uyển chuyển mang đậm tâm hồn của một người nghệ sĩ trót đem trọn trái tim yêu say đắm những khối hình không gian truyền thống.

Cơn giận phòng vệ và nỗi bất an ban đầu trong lòng Tuệ Anh dần dần lắng xuống, tan biến như làn khói dầu mỏng manh. Thay vào đó, một sự rung cảm kỳ lạ bỗng trỗi dậy, len lỏi vào từng ngóc ngách suy nghĩ của cô.

Cô đưa mắt quan sát thật kỹ đôi bàn tay của người thanh niên đang đứng co ro trước mặt. Những ngón tay dài, thanh mảnh của một người sinh ra để cầm bút vẽ, nhưng lại phủ đầy những vết chai sần thô ráp của lao động nặng nhọc. Da thịt nứt nẻ vì ngâm nước mưa và bùn đất, những vệt bụi than chì xám ngoét ăn sâu vào từng kẽ móng tay không thể gột rửa sạch. Mép ống tay áo sơ mi trắng đã sờn rách bung cả chỉ thừa, để lộ ra đoạn cổ tay khẳng khiu như cành củi khô.

Ngay dưới chân anh ta là chiếc cặp vẽ hình chữ nhật bằng vải bạt thô màu xanh bộ đội đã bạc phếch, chiếc quai đeo bị đứt từ lâu được nối lại một cách tạm bợ bằng một đoạn dây kẽm xoắn sơ sài. Từ cái miệng cặp rách toạc hé lộ ra vài cuộn giấy can Pelure mỏng manh đang quăn queo vì hơi ẩm của cơn mưa đêm.

Là một người từng làm công tác biên tập sách suốt nhiều năm ở thời hiện đại, Tuệ Anh quá đỗi quen thuộc và thấu hiểu cái ánh mắt này.

Đó là ánh mắt của một kẻ si mê con chữ, khao khát tri thức đến mức túng quẫn và tuyệt vọng. Một thứ say mê thuần khiết, ngây ngô và đầy kiêu hãnh mà người ta chỉ có thể tìm thấy ở những người trẻ tuổi dám dốc cạn ruột gan, chấp nhận sống kham khổ vì lý tưởng của mình giữa cái thời buổi nghèo khó, thiếu thốn đủ đường của những năm chín mươi.

Ở cái năm 2026 xa xôi mà cô từng sống, người ta chỉ cần một cái gõ phím nhẹ tênh trên máy tính bảng hay một cú lướt ngón tay trên màn hình điện thoại thông minh là có thể tải về hàng triệu trang tài liệu, hàng ngàn bản vẽ đồ họa vector tinh xảo từ khắp nơi trên thế giới. Nhưng cũng chính ở thời đại thừa mứa dữ liệu ấy, biết bao người đã đánh mất đi ngọn lửa khao khát rực cháy trong đáy mắt—ngọn lửa đang bừng lên một cách thống thiết trong đôi mắt trũng sâu của chàng sinh viên nghèo đang run rẩy vì lạnh trước mặt cô lúc này.

Tuệ Anh khẽ thở dài một hơi thật nhẹ nhõm. Cô hạ chiếc thước gỗ bạch đàn xuống, dựng nghiêng nó tựa vào vách chân bàn quầy thu ngân. Âm thanh khô khốc của thanh gỗ chạm nhẹ xuống sàn gạch tàu như một dấu chấm hết, xua tan hoàn toàn bầu không khí căng thẳng nghẹt thở nãy giờ.

“Ngồi xuống đi,” cô nói, tông giọng trầm ấm và dịu lại rõ rệt.

Vĩnh giật mình, đôi mắt mở to ngơ ngác nhìn cô chủ trẻ như không dám tin vào tai mình: “Dạ?... Chị... chị nói sao cơ?”

Tuệ Anh kéo chiếc ghế đẩu tròn bằng gỗ chân tiện hơi khập khiễng từ trong góc quầy ra, đẩy nhẹ về phía anh: “Tôi bảo anh ngồi xuống đó. Đứng ngoài hiên mưa gió dầm dề từ nãy tới giờ, môi thâm sì hết cả rồi kìa. Cứ ngồi xuống ghế đàng hoàng rồi nói chuyện cho ra nhẽ.”

Vĩnh lúng túng nhìn chiếc ghế đẩu, rồi lại nhìn xuống hai ống quần tây ướt sũng nước mưa đang bết chặt vào cẳng chân gầy guộc của mình, ngập ngừng không dám bước tới vì sợ nước bẩn sẽ làm hoen ố mặt sàn vừa được quét dọn. Nhưng khi chạm phải ánh mắt nghiêm nghị, điềm tĩnh và bao dung của Tuệ Anh, anh đành rụt rè tiến lại, chỉ dám ngồi ghé một góc mông lên mép ghế. Hai bàn tay vụng về đặt lên hai đầu gối, cái lưng vẫn còng xuống mang trọn vẻ hối lỗi và mặc cảm của một kẻ vừa phạm tội.

Tuệ Anh xoay người bước lại chiếc chõng tre con kê sát vách quầy, nhấc chiếc ấm tích bằng sành bọc kín trong bao tải gai giữ nhiệt ra. Cô cẩn thận rót một bát sành nước vối còn âm ấm khói. Một mùi hương ngai ngái, mộc mạc và ngòn ngọt của lá vối khô lập tức lan tỏa trong không gian ẩm mốc của gian phòng. Cô bưng bát nước lại gần, đặt nhẹ nhàng xuống mặt bàn trước mặt Vĩnh.

“Uống một ngụm cho ấm bụng đã.”

“Tôi... tôi cảm ơn chị nhiều lắm...” Vĩnh bưng chiếc bát sành bằng cả hai bàn tay thô ráp. Bàn tay anh ta run lẩy bẩy làm sóng sánh vài giọt nước ra mép bàn. Anh hớp từng ngụm nhỏ, dè dặt như sợ làm vỡ chiếc bát. Hơi ấm lan dần từ khoang miệng xuống thực quản, thấm sâu vào lồng ngực lạnh giá khiến cả người anh khẽ rùng mình một cái thật mạnh. Đôi bờ vai căng cứng từ nãy đến giờ bắt đầu chầm chậm thả lỏng ra.

Tuệ Anh kéo chiếc ghế xoay bọc nỉ màu mận chín đã sờn rách mép của dì Lan ra ngồi xuống. Hai tay cô đan vào nhau đặt ngay ngắn trên mặt bàn quầy thu ngân, bình thản quan sát người thanh niên đối diện.

Dưới ánh sáng vàng vọt tù mù của ngọn đèn dầu, cô nhận ra dáng vẻ khắc khổ này của Vĩnh chính là bóng dáng người thanh niên đeo chiếc ba lô sờn rách từng đứng tần ngần nhìn vào kệ sách sáng nay, để rồi bị bà Tư Lành the thé cất giọng xua đuổi như đuổi tà. Hóa ra cái mối duyên nợ giữa chàng sinh viên này với tiệm sách Mộc đã manh nha từ trước khi linh hồn cô nhập vào thân xác này.

“Anh học năm thứ ba Kiến trúc, vậy là chỉ còn hơn một năm nữa là bước vào làm đồ án tốt nghiệp rồi nhỉ?” Tuệ Anh mở lời, giọng điệu tự nhiên chuyển sang tông đàm thoại nghề nghiệp quen thuộc của một biên tập viên đang trao đổi công việc với một tác giả tiềm năng.

“Dạ, đúng rồi chị. Hết năm nay, qua đầu năm sau là tụi tôi bắt đầu phân khoa làm đồ án tốt nghiệp ra trường,” Vĩnh cúi gùi đầu xuống, ánh mắt vẫn không nén nổi sự thèm thuồng mà len lén liếc nhìn cuốn sách dày cộp đang nằm trên bàn. “Đề tài phục dựng nhà rường miền Trung và đình làng Nam Bộ này khó dữ dội lắm chị ơi. Nếu không có các tài liệu chuẩn xác về quy cách kích thước đòn tay, tỉ lệ xà gồ, ngàm mộng thì bản vẽ coi như vứt xó, thầy cô gạch chéo một đường là rớt thẳng cẳng. Hồi chiều tôi đứng ngoài mé hiên, nhìn thấy bà chủ nhà... sang đập cửa ầm ầm đòi nợ tiệm mình. Nghe bà ấy lớn tiếng đe dọa sẽ quăng hết đống sách cũ này ra vỉa hè cho xe rác dọn đi, ruột gan tôi nó nóng như có ai đốt lửa ở trỏng. Tôi sợ cuốn chuyên khảo này bị người ta đem cân ký bán ve chai thành mớ giấy vụn mất... Nghĩ tới đó tôi chịu không nổi, nên tối nay mới liều mạng làm ba cái trò xằng bậy này.”

Tuệ Anh nghe vậy không kìm được một nụ cười cay đắng thoáng qua khóe môi.

Cân ký bán ve chai? Suýt chút nữa thì toàn bộ tâm huyết cả đời của dì Mộc Lan và tương lai vừa mới chớm nở của cô ở cái thời đại này đã biến thành mớ giấy lộn trôi sông lạc chợ thật rồi, nếu như ban chiều cô không đứng ra nhận lấy tối hậu thư một triệu đồng trong vòng bảy ngày từ tay người đàn bà thép Tư Lành.

“Tiệm Mộc này chưa thể sập tiệm ngay trong đêm nay đâu mà anh phải lo nó bị đem đi bán ve chai,” Tuệ Anh thản nhiên nói, ánh mắt lướt qua gian nhà trước ngổn ngang sách báo. “Nhưng anh nói rất đúng một điều: cuốn sách này quả thực là một báu vật hiếm có. Dì Lan tôi đã nâng niu gìn giữ nó suốt từ trước giải phóng đến giờ. Giấy in typo ngoại nhập bản dày, nét mực sắc lẹm, từng bản vẽ can tay là công sức đo đạc thực địa ròng rã bao nhiêu năm của các bậc tiền bối. Giá trị của nó không nằm ở mấy chục ngàn tiền giấy vụn hay tiền bìa, mà nó nằm ở tri thức và tâm huyết của những người đi trước kết tinh bên trong từng trang sách.”

Vĩnh gật đầu lia lịa như gà mổ thóc, trong đôi mắt sâu hoắm ánh lên một sự đồng cảm mãnh liệt:

“Dạ phải! Đúng là như vậy đó chị! Thời buổi này mở mắt ra là người ta chỉ chuộng xây nhà ống, nhà hộp bê tông cốt thép, quét vôi ve hiện đại cho nhanh cho tiện. Mấy ai còn chịu khó ngồi lại để hiểu được cái tài tình, cái kỳ diệu của ông cha mình ngày xưa? Người ta ráp cả một ngôi đình làng trăm cột to lớn sừng sững, đứng vững qua bão táp hàng trăm năm mà không cần xài tới một cây đinh sắt nào hết trơn! Toàn bộ lực nén, lực kéo, lực uốn đều được triệt tiêu và liên kết hoàn hảo nhờ vào hệ thống mộng mẹ bồng con, mộng mang cá, khóa nêm gỗ trắc, gỗ lim... Công trình càng chịu lực rung lắc của giông gió thì các thớ gỗ lại càng ngậm chặt lấy nhau hơn!”

Cứ như thể vừa chạm trúng mạch nguồn đam mê chôn giấu bấy lâu, giọng nói của Vĩnh bỗng trở nên sang sảng, rành rọt và đầy hào khí, khác hẳn cái vẻ run rẩy, khúm núm tội lỗi ban nãy. Anh ta phấn khích đến mức quên cả thân phận kẻ đột nhập, buông bát nước vối xuống bàn, hai tay hoa lên giữa không trung mô tả từng đường nét liên kết không gian của hệ vì kèo như thể trước mắt anh ta đang hiện hữu một ngôi đình cổ uy nghi, tráng lệ. Nhưng rồi, như sực tỉnh nhận ra hoàn cảnh trớ trêu của mình lúc này, Vĩnh vội vàng rụt tay lại, cúi gằm mặt xuống, hai vành tai đỏ ửng lên vì ngượng ngùng.

Tuệ Anh chăm chú quan sát từng cử chỉ, từng biểu cảm biến chuyển trên gương mặt người thanh niên.

Một tia sáng lóe lên trong đầu cô, nhanh, nhạy và dứt khoát như phản xạ nghề nghiệp của một người quản lý xuất bản lâu năm.

Tiệm sách Mộc lúc này đang đứng bên bờ vực thẳm. Bảy ngày nữa cô phải xoay cho bằng được số tiền khổng lồ một triệu đồng để trả nợ mặt bằng. Nhưng thực trạng cơ sở vật chất của tiệm sách lúc này lại tồi tàn, mục nát đến mức thảm hại. Một mình cô với sức vóc mảnh mai của một cô gái hai mươi sáu tuổi, lại chân ướt chân ráo vừa mới rơi xuống cái năm 1996 này, làm sao có thể vừa cáng đáng việc phân loại, kiểm kê hàng ngàn cuốn sách cũ bụi bặm, vừa sửa sang đóng lại các kệ sách ọp ẹp gãy đổ, vừa dọn dẹp biến cái hang chuột ngột ngạt này thành một không gian đọc sách tinh tươm, sáng sủa để thu hút khách thuê truyện và mua sách?

Cô đang thiếu người trầm trọng. Cô cần một người phụ tá có sức khỏe, có đôi tay khéo léo biết dùng cưa, đục, hiểu biết về kết cấu gỗ và trên hết, người đó phải có một tình yêu sách thực sự xuất phát từ tận đáy lòng.

Và cái người mà cô đang cần đỏ mắt tìm kiếm ấy, chẳng phải đang ngồi sờ sờ ngay trước mắt cô đây sao?

“Anh Vĩnh này,” Tuệ Anh khẽ gõ nhẹ ngón tay trỏ xuống mặt bàn gỗ, kéo sự chú ý của chàng sinh viên trở lại thực tại. “Anh học kiến trúc, vừa liếc mắt qua là nhìn thấu hết kết cấu mộng giằng cổ truyền phức tạp. Vậy bây giờ, anh thử đứng lên, dùng con mắt chuyên môn của một người học kiến trúc nhìn quanh tiệm sách này của tôi xem... Anh thấy nó thế nào?”

Vĩnh ngơ ngác trước câu hỏi hoàn toàn bất ngờ của cô chủ trẻ. Anh chớp chớp mắt, lúng túng nhìn sâu vào mắt Tuệ Anh như muốn dò xét xem liệu cô có đang giăng ra một cái bẫy mỉa mai nào để chuẩn bị bắt bẻ mình hay không. Thế nhưng, đập vào mắt anh chỉ là một vẻ mặt nghiêm túc, trầm tĩnh và chờ đợi một câu trả lời thực chất.

Anh khẽ hắng giọng, ngập ngừng đưa mắt đảo quanh một vòng gian phòng khách rộng chừng hơn hai mươi mét vuông. Nơi đây, những dãy kệ sách bằng gỗ tạp đóng tạm bợ đang oằn mình cong vênh dưới sức nặng khủng khiếp của hàng ngàn cuốn tạp chí, giáo trình, tiểu thuyết ba xu và truyện tranh cũ kỹ chất đống.

“Chị... chị thật sự muốn nghe tôi nói thật lòng sao?”

“Nói thật một trăm phần trăm. Với tư cách một người làm nghề không gian.” Tuệ Anh gật đầu khẳng định.

Vĩnh hít một hơi thật sâu, đứng dậy khỏi chiếc ghế đẩu. Anh bước chậm rãi từng bước về phía dãy kệ sách ba tầng bằng gỗ thông xẻ đang dựa sát vào bức tường bên tay trái. Anh không vội chạm vào những cuốn sách mà khom lưng xuống, đưa ngón tay gõ nhẹ vào thanh chịu lực đứng của chiếc kệ.

*Rắc...*

Một tiếng gãy giòn tan vang lên rất khẽ, kèm theo đó là một nhúm bột gỗ mịn màu nâu nhạt rơi lả tả xuống sàn gạch.

“Mối đất ăn rỗng ruột từ bên trong hết rồi chị,” Vĩnh lắc đầu ngao ngán, đưa tay chỉ vào phần chân kệ đang được kê tạm bợ bằng một mẩu gạch vỡ nứt đôi. “Hệ khung giằng ở đây ngày xưa người ta thi công ẩu đả vô cùng. Toàn bộ tải trọng hàng trăm ký sách trên ba tầng kệ này chỉ đè nặng lên mấy thanh giằng ngang được đóng gá tạm bằng đinh mười phân đã gỉ sét hết trơn. Đinh đóng thẳng đuột vào thớ gỗ ngang như vầy, gặp cái độ ẩm mùa mưa đặc trưng của đất Sài Gòn, gỗ sẽ ngậm nước phồng lên rồi bắt đầu mục ruỗng quanh chân đinh. Hiện tại nó chỉ đang gá vào nhau nhờ sự chèn ép của trọng lượng sách thôi. Chỉ cần một người khách nào đó vô ý rút mạnh một chồng sách nặng ở tầng đáy ra, lực xoắn cục bộ sẽ bẻ gãy thanh giằng ngay lập tức. Cái kệ này mà sập thì theo nguyên lý đòn bẩy và hiệu ứng domino, nó sẽ đổ nghiêng sang chiếc kệ đôi ở giữa nhà. Lúc đó không chỉ toàn bộ sách quý bị đè nát bấy, mà người đứng xem sách ở giữa hai dãy kệ cũng sẽ bị đè gãy xương như chơi.”

Tuệ Anh khẽ rùng mình, một luồng khí lạnh chạy dọc sống lưng.

Cô chợt nhớ lại buổi chiều hôm nay, khi cô đứng tựa lưng vào mép chiếc kệ ấy để cúi xuống nhặt mấy cuốn sách rơi, quả thực cả chiếc kệ đã rung rinh và phát ra những tiếng cót két ghê rợn. Nếu lúc đó nó sập xuống thì hậu quả thật khôn lường.

Vĩnh bước tiếp ra giữa gian phòng, đứng tại điểm giao nhau giữa lối đi chính và quầy thu ngân, đưa tay chỉ về phía khoảng không gian chật chội:

“Chưa hết đâu chị, cách bố trí luồng di chuyển ở cái tiệm này tệ hại vô cùng. Chị coi, cái quầy thu ngân to kềnh càng này kê chắn ngay sát cửa ra vào, tạo thành một cái nút thắt cổ chai cực kỳ bất hợp lý. Kệ sách thì lại kê song song theo chiều dọc, khoảng cách giữa hai dãy kệ chưa đầy năm mươi phân, vừa đủ cho một người đi nghiêng mình lách qua. Toàn bộ ánh sáng tự nhiên quý giá từ cửa chính chiếu vào đều bị lưng của dãy kệ ngoài cùng chắn sạch sành sanh. Thành thử ra bên trong góc tiệm lúc nào cũng tối thui tối mò, âm u ẩm mốc. Khách bước chân vào đây sẽ lập tức có cảm giác ngột ngạt, bức bối như bị nhốt vào một cái bẫy chuột vậy đó. Tâm lý người ta không thoải mái thì làm sao có thể nán lại lâu để tìm sách, mua sách cho được? Chưa kể tới việc lỡ như xảy ra sự cố chập điện hay hỏa hoạn trong đêm cúp điện thế này, cái tiệm này hoàn toàn không có lối thoát hiểm phụ, người bên trong hoảng loạn xô đẩy là kẹt cứng ngay cửa, chỉ có nước chết ngạt vì khói.”

Nói đến đây, Vĩnh dừng bước trước bức rèm vải bố cũ kỹ ngăn cách gian kho sau. Anh khẽ đưa tay vén một mép rèm lên, ánh mắt sắc sảo nhìn xuyên qua khoảng tối mịt mùng của gian kho thấp lè tè, nơi những tấm mái tôn Fibrocement đang rỉ nước lách tách xuống những cái xô nhựa.

Bằng trực giác và đôi mắt nhà nghề của một người chuyên nghiên cứu về kết cấu, Vĩnh ngước nhìn lên thanh xà gồ chịu lực chính đỡ lấy mảng mái dốc phía sau, nơi có một khe nứt dài ngoằng chạy dọc trên mảng tường vôi vữa.

“Đặc biệt nguy hiểm nhất chính là cái gian kho sau này,” giọng Vĩnh bỗng chùng xuống, trở nên vô cùng nghiêm trọng. Anh chỉ tay thẳng lên một vệt nứt âm ỉ màu đen chạy dọc từ mép xà gồ gỗ dừa cắm sâu vào bức tường gạch chịu lực. “Thanh xà gồ chính đỡ cả mảng mái tôn phía sau đã bị võng xuống ít nhất ba đến bốn phân rồi chị. Chắc chắn là nước mưa ngấm từ khe tiếp giáp giữa tường tiệm mình với vách nhà cao tầng bên cạnh, chảy rỉ rả lâu ngày làm mục ruỗng phần đầu gỗ dừa chôn âm trong tường vôi. Bây giờ mới chỉ là mấy cơn mưa rào đầu mùa thôi đó. Nếu bước vào cao điểm mùa mưa dầm kéo dài liên tục năm bảy ngày, tải trọng của nước mưa cộng với rác rưởi lá cây đọng lại trên mái tôn nặng thêm, thanh xà gồ mục này sẽ gãy đôi bất cứ lúc nào. Nó mà sập thì sẽ kéo sụp toàn bộ mảng trần kho sau xuống, chôn vùi toàn bộ đồ đạc và sách vở bên dưới thành một đống xà bần!”

Tuệ Anh nín thở, lồng ngực thắt lại trong một nỗi kinh hoàng thầm lặng.

Chiếc rương gỗ lim bọc đồng của dì Lan! Toàn bộ những bản thảo chưa xuất bản, những bức thư từ quá khứ và cả những hy vọng le lói của dì đang nằm ngay dưới chân bức tường gạch ẩm mốc đó!

Lời cảnh báo của Vĩnh không hề có một chút phóng đại hay dọa dẫm nào. Một biên tập viên từng làm việc nhiều năm trong các tòa soạn báo cũ kỹ như cô hiểu quá rõ sự nguy hiểm chết người của những công trình nhà phố cơi nới tạm bợ từ thời bao cấp.

“Anh nhìn ra được tất cả những hiểm họa đó,” Tuệ Anh nhìn thẳng vào mắt Vĩnh, giọng điềm tĩnh nhưng từng từ từng chữ phát ra đều mang một sức nặng rõ rệt. “Vậy tôi hỏi thật anh: anh có tay nghề để sửa chữa lại toàn bộ những thứ đó không?”

Vĩnh chớp mắt, đưa tay gãi gãi mái tóc bết dính nước mưa, vẻ mặt lộ rõ sự ngượng ngùng:

“Sửa... sửa chữa thì nằm trong tầm tay tôi chứ chị. Nhà tôi ở dưới Cai Lậy, Tiền Giang ba đời làm thợ mộc truyền thống. Từ hồi tôi mới chín mười tuổi đã phải theo ba tôi đi cưa gỗ, đục mộng, đóng bàn ghế, cất nhà lá cho người ta rồi. Lên Sài Gòn học đại học lại được các thầy dạy sâu về cơ học kết cấu và sức bền vật liệu. Mấy cái kệ sách này chỉ cần xẻ lại mộng, giằng chéo chịu lực bằng nẹp gỗ tốt là cứng cáp ngay. Nhưng mà... ngặt một nỗi là muốn sửa thì phải có gỗ tốt, phải có đinh ốc, phải có xà gồ mới để chống đỡ thay thế... và quan trọng nhất là phải có tiền công thợ nữa. Tiệm mình... tôi thấy chị đang ngập trong khó khăn nợ nần thế này...”

“Tôi không có nhiều tiền mặt để trả tiền công nhật hậu hĩnh cho anh theo giá thị trường lúc này,” Tuệ Anh dứt khoát cắt ngang lời anh, phong thái tự tin, sòng phẳng của một người phụ nữ hiện đại bước vào một cuộc đàm phán hợp tác kinh tế sòng phẳng lộ rõ trên từng nét mặt. “Toàn bộ số tiền mặt tôi gom góp được trong người lúc này thậm chí còn không đủ để thuê một người thợ mộc chuyên nghiệp làm việc liên tục trong ba ngày. Nhưng đổi lại, tôi có thứ mà anh đang khao khát nhất trần đời.”

Nói rồi, cô đưa tay khẽ chạm nhẹ lên phần gáy mạ chữ bạc của cuốn *Chuyên khảo kết cấu gỗ truyền thống Việt Nam*, sau đó đưa cánh tay chỉ thẳng về phía gian kho sau ngập tràn bóng tối tĩnh mịch.

“Ở trong gian kho kia, tôi còn giữ ít nhất ba thùng các-tông lớn chứa toàn bộ sách chuyên khảo kiến trúc cổ, mỹ thuật Đông Dương, sách khảo cứu nhà vườn Huế và các tập bản đồ bản vẽ quy hoạch đô thị Sài Gòn từ thời Pháp thuộc để lại. Có những cuốn là tài liệu độc bản duy nhất còn sót lại, tôi dám cá là ngay cả thư viện trường Kiến trúc hay thư viện Khoa học Tổng hợp của thành phố lúc này cũng chưa chắc đã tìm ra cuốn thứ hai. Anh đang rất cần tài liệu chuẩn xác để làm đồ án, để vượt qua kỳ thi tốt nghiệp, và để sau này trở thành một kiến trúc sư giỏi giang đúng nghĩa, có phải không?”

Đôi mắt của Vĩnh mở to hết cỡ, đồng tử giãn rộng ra dưới ánh sáng vàng vọt của ngọn đèn dầu. Cổ họng anh giật giật liên hồi, anh nuốt nước bọt cái ực, giọng run lên vì phấn khích:

“Chị... chị nói thiệt sao chị Tuệ Anh? Trong kho... trong kho thiệt sự còn nhiều tài liệu quý giá ngang ngửa, thậm chí quý hơn cuốn này nữa hả chị?”

“Tôi không bao giờ đem tri thức ra để nói dối,” Tuệ Anh nghiêng người về phía trước, ánh mắt cô sắc bén như dao khóa chặt lấy từng biến chuyển tâm lý của chàng sinh viên nghèo. “Và tôi muốn đề nghị với anh một bản thỏa thuận trao đổi hoàn toàn sòng phẳng. Tư duy làm việc của tôi rất giản dị và minh bạch: lấy sức lao động và tay nghề thực chất để đổi lấy giá trị tri thức vô giá. Anh dùng tay nghề mộc gia truyền và kiến thức chuyên ngành kiến trúc của mình để giúp tôi cải tạo lại toàn bộ tiệm Mộc này. Anh phải gia cố lại toàn bộ hệ khung giằng của các dãy kệ sách cho thật vững chãi, bào gọt xử lý dứt điểm các ổ mối mọt, dỡ bỏ những thanh gỗ đã mục nát, sắp xếp và xoay lại hướng các kệ sách để mở rộng luồng di chuyển, đón tối đa ánh sáng tự nhiên từ ngoài phố vào. Và quan trọng nhất: anh phải tìm cách chống đỡ, gia cố tạm thời thật an toàn cho thanh xà gồ gỗ dừa trong kho sau trước khi những trận mưa dầm ập tới.”

“Đổi lại... thì sao hả chị?” Vĩnh nín thở, lồng ngực anh như ngừng đập để lắng nghe từng thanh âm tiếp theo.

“Đổi lại, anh sẽ được toàn quyền ra vào tiệm sách Mộc này bất cứ lúc nào tiệm mở cửa. Anh được ngồi tại đây, dưới ánh đèn sáng sủa, đọc cuốn chuyên khảo này và bất kỳ cuốn sách nào có mặt trong tiệm mà không ai có quyền xua đuổi anh như một kẻ đọc cọp nữa. Hơn thế nữa, tôi sẽ cho phép anh mượn mang về phòng trọ từng cuốn tài liệu kiến trúc quý hiếm trong kho sau để phục vụ việc nghiên cứu đồ án, mỗi lần mượn một cuốn với điều kiện duy nhất là phải giữ gìn nguyên vẹn, không làm rách nát hoen ố. Ngoài ra, mỗi ngày anh tới đây làm việc giúp tôi, tôi sẽ bao anh một bữa cơm trưa đạm bạc nhưng chắc dạ, và nước trà vối ấm uống thoải mái cả ngày. Một cuộc trao đổi hoàn toàn sòng phẳng và tôn trọng lẫn nhau giữa hai người có học thức. Anh thấy lời đề nghị đó thế nào?”

Vĩnh chết sững tại chỗ, toàn thân như hóa đá. Anh trân trân nhìn Tuệ Anh, đôi mắt ánh lên sự bàng hoàng tột độ như thể anh vừa nghe thấy một câu chuyện cổ tích hoang đường giữa đời thực.

Ở cái đất Sài Gòn hoa lệ nhưng cũng đầy nghiệt ngã, xô bồ này, một thằng sinh viên nghèo rớt mồng tơi từ dưới quê lên, lén lút cạy then cửa đột nhập vào tiệm người ta đọc trộm sách trong đêm tối như anh, nếu xui xẻo bị bắt quả tang thì nhẹ nhất cũng bị lôi ra công an phường ăn vài bạt tai cảnh cáo, nặng thì bị người ta tri hô dân phòng vây đánh cho tơi bời rồi mang tiếng trộm cắp suốt đời không ngẩng mặt lên nổi.

Vậy mà người phụ nữ trẻ tuổi trước mặt anh—người mà mới mười lăm phút trước anh còn kinh hãi nghĩ rằng cô sẽ hung tợn la hét gọi người tới trói gô mình lại—lại không hề nhìn anh bằng nửa con mắt khinh miệt hay ghê tởm. Cô nhìn thấu nỗi thống khổ của anh, nhìn nhận anh như một người thợ lành nghề, một người cộng sự bình đẳng, và đưa ra một đề nghị hào hiệp, nhân văn đến mức trong những giấc mơ ngông cuồng nhất thời sinh viên anh cũng không dám mơ tới!

Được đọc sách chuyên ngành thỏa thích! Được chạm tay vào những tài liệu khảo cứu vô giá mà các giáo sư đầu ngành cũng phải thèm thuồng! Lại còn được tin tưởng cho mượn mang về tận phòng trọ để nghiền ngẫm thâu đêm!

Đối với một kẻ si mê kiến trúc đến cuồng dại như anh, những điều đó còn quý giá, thiêng liêng hơn gấp trăm ngàn lần những cọc tiền mặt hay những lời hứa hẹn xa vời.

“Chị... chị Tuệ Anh... chị nói thật lòng từ đáy dạ chứ?” Giọng Vĩnh run bắn lên, nghẹn ngào đến mức từng thớ cơ trên mặt giật giật. Một giọt nước mắt nóng hổi ứa ra nơi khóe mi sâu hoắm, lăn dài trên gò má hốc hác đầy bụi than chì, nhưng anh vội vàng đưa tay áo sơ mi quệt mạnh đi vì ngượng. “Chị... chị không có gạt tôi để mai báo công an bắt tôi thiệt chứ?”

“Tôi là chủ nhân hợp pháp của tiệm sách Mộc này. Lời tôi nói ra trước bàn thờ tổ tiên và trước ngọn đèn dầu này có giá trị như một bản hợp đồng miệng không bao giờ thay đổi,” Tuệ Anh mỉm cười nhẹ nhõm. Nụ cười đầu tiên thực sự rạng rỡ và thanh thản nở trên môi cô kể từ khoảnh khắc cô mở mắt tỉnh dậy giữa cái năm 1996 đầy biến động và bão táp này. “Nhưng tôi là người làm việc có nguyên tắc rất khắt khe: đã nhận lời thì phải làm việc thật cẩn thận, tỉ mỉ và tuyệt đối đúng tiến độ. Tôi chỉ có đúng bảy ngày ngắn ngủi để chuẩn bị cho một đợt tái thiết toàn diện tiệm sách, xả hàng tồn kho để gom đủ tiền trả nợ mặt bằng. Nếu anh đồng ý hợp tác, sáng mai chúng ta sẽ bắt tay vào việc ngay từ bảy giờ sáng.”

Vĩnh lập tức đứng bật dậy khỏi chiếc ghế đẩu, hai chân đứng thẳng tắp, hai bàn tay nắm chặt lại thành hai quả đấm rắn rỏi. Vẻ mặt anh tràn ngập sự cương quyết, ánh mắt rực sáng một niềm tin mãnh liệt và lòng biết ơn sâu sắc tột cùng:

“Tôi nhận lời! Tôi xin thề đem hết sức lực và danh dự của một người học nghề ra để làm! Chị đừng có lo lắng chuyện tiền nong mua gỗ mới tốn kém. Chiều mai tan tiết học trên giảng đường, tôi sẽ mượn chiếc xe ba gác đạp của thằng bạn cùng phòng trọ, chạy qua mấy xưởng mộc phế liệu bên mạn bến Phú Định dưới quận Tám. Bên đó người ta dỡ kiện hàng gỗ thông pallet của tàu biển nhiều lắm, người ta bỏ đống vứt đi, tôi quen mấy chú thợ bên đó, tôi xin về xẻ lại làm nẹp giằng chịu lực thì vừa rẻ vừa chắc vô cùng! Tôi có sẵn nguyên một bộ đồ nghề nghề mộc ba tôi gửi lên, từ cưa tay, bào gỗ, đục vũm cho tới thước góc mượn của ông chú họ. Tôi thề với chị Tuệ Anh, tôi sẽ gia cố lại toàn bộ mấy cái kệ này cứng cáp như cột đình làng, sau này chị có chất sách nặng gấp đôi rồi trèo lên nhún nhảy nó cũng không thèm lung lay một milimét nào hết!”

“Tốt lắm, vậy chúng ta thống nhất như thế,” Tuệ Anh gật đầu đầy vẻ tán thưởng, trong lòng dâng lên một niềm hy vọng mới mẻ. “Bây giờ ngoài trời mưa gió cũng đã khuya rồi, nhưng trước khi anh trở về phòng trọ nghỉ ngơi, tôi muốn anh giúp tôi kiểm tra thực tế chiếc kệ mục nhất ở góc trong cùng kia xem tình trạng rệu rã của nó tới mức nào, để sáng mai tôi còn liệu đường đi mua đúng chủng loại đinh ốc và dây thép giằng.”

“Dạ được liền! Để tôi kiểm tra ngay cho chị coi!”

Vĩnh hăng hái đáp lời, sự mệt mỏi và đói rét dường như đã biến đi đâu mất sạch. Anh thoăn thoắt xắn cao hai ống tay áo sơ mi trắng đã sờn rách lên quá khuỷu tay, để lộ ra đôi bắp tay săn chắc, nổi rõ những đường gân guốc khỏe khoắn của một người lao động chân tay thuần thục từ thuở ấu thơ.

Hai người cùng nhau bước chậm rãi về phía góc tối tăm bên tay phải quầy thu ngân. Nơi đó, chiếc kệ sách ba tầng bằng gỗ tạp ghép nối ọp ẹp đang đứng dựa lệch hẳn một bên vào bức vách ngăn bằng những tấm ván ép mỏng dính đã ố mốc.

Trên các tầng kệ bụi bặm ấy, hàng trăm chồng sách báo, tạp chí lưu trữ cũ kỹ từ những năm cuối thập niên 80—những tờ tuần báo *Văn Nghệ*, tạp chí *Kiến Thức Ngày Nay*, báo *Sài Gòn Giải Phóng* ngả màu vàng khè—bị xếp chồng chất lên nhau một cách lộn xộn, vô tội vạ, phủ một lớp bụi thời gian xám xịt dày cả đốt ngón tay. Mùi giấy ẩm, mùi keo dán mốc meo bốc lên nồng nặc đến nghẹt thở.

“Chị Tuệ Anh đứng lùi ra phía sau một chút xíu, coi chừng bụi đóng lâu năm bay vào mắt cay xè đó,” Vĩnh cẩn thận quay lại dặn dò cô.

Nói đoạn, anh khom thấp người xuống, hai chân dạng rộng tạo thế đứng vững chãi như kiềng ba chân. Hai bàn tay gân guốc luồn sâu xuống mép đáy dưới cùng của chiếc kệ gỗ mục, hít một hơi thật sâu rồi gồng cứng cơ lưng, dùng toàn bộ sức lực nâng bổng một góc chân kệ lên khỏi mặt sàn chừng hai phân để kiểm tra độ rơ của mộng chịu lực áp sát tường vôi.

Thế nhưng, chiếc kệ đã mục ruỗng quá mức tưởng tượng.

*Rắc... ẦM!*

Một tiếng gãy giòn khét lẹt vang lên đanh gọn trong đêm tĩnh mịch. Thanh nẹp gỗ ngang giữ giằng phía sau do bị mối ăn rỗng ruột từ lâu, gặp phải lực vặn xoắn đột ngột đã không thể chịu nổi, lập tức gãy lìa ra thành hai đoạn nham nhở.

Toàn bộ chiếc kệ nặng trịch rung chuyển dữ dội, nghiêng ngả lắc lư sang một bên khiến hàng chục cuốn tạp chí trên tầng đỉnh trượt dốc suýt rơi xuống. Vĩnh nhanh như cắt giương hai vai vững chãi ghì chặt lấy khung sườn kệ, dùng cả thân mình làm điểm tựa chịu lực để giữ cho chiếc kệ khổng lồ không bị đổ sập xuống sàn gạch.

Sự xê dịch đột ngột của chiếc kệ gỗ nặng nề đã vô tình kéo toạc bức ván ép mục nát đóng đinh gá hờ phía sau lưng nó, để lộ ra một khoảng trống hẹp hoài nghi nằm lọt thỏm giữa lưng kệ và bức vách tường gạch cũ kỹ.

Từ trong khe hở bí mật bị bóng tối, bụi bặm và mạng nhện giăng kín suốt bao nhiêu năm trời ấy, một xấp tài liệu dày cộp, nặng trịch được bọc lỏng lẻo trong lớp giấy dầu chống ẩm bỗng nhiên mất điểm tựa, trượt mạnh ra ngoài rồi rơi lả tả xuống nền gạch tàu ngay trước mũi giày Tuệ Anh.

*Phịch... Rào...*

Bụi mù bốc lên cuồn cuộn cay xè cả sống mũi. Tuệ Anh vội vàng đưa tay áo lên che mũi, ho sặc sụa vài tiếng. Cô vội vã nhấc ngọn đèn dầu hoa kỳ trên mặt bàn quầy thu ngân lên, cúi thấp người xuống rọi thẳng luồng ánh sáng vàng rực vào đống đồ vật vừa bất ngờ rơi rụng ra sàn nhà.

Vĩnh sau khi lựa thế kê vững lại chân kệ bằng một mẩu gỗ vụn cũng vội vã quỳ một gối xuống, ngạc nhiên nhìn theo quầng sáng của ngọn đèn dầu.

Đó hoàn toàn không phải là những tập hồ sơ sổ sách nợ nần cũ kỹ. Càng không phải là những tài liệu khảo cứu kiến trúc hay báo chí chính trị lưu trữ từ thời bao cấp.

Nằm rải rác la liệt trên nền gạch tàu ẩm ướt, thoát ra khỏi lớp giấy dầu ngả màu nâu sậm đã rách bươm, là hàng chục cuốn truyện tranh thiếu nhi khổ nhỏ mỏng dính. Bìa của chúng được in bằng công nghệ offset bốn màu tươi rói, rực rỡ và bắt mắt vô cùng, dù mép giấy xung quanh đã bắt đầu xuất hiện những vệt ố vàng nhẹ của thời gian.

Dưới ánh lửa bập bùng đầy ma mị của ngọn đèn dầu hoa kỳ, Tuệ Anh chết lặng khi nhìn thấy những hình ảnh quen thuộc đến nghẹt thở đang hiện ra rõ mồn một trước mắt mình.

Trên trang bìa của tập truyện đầu tiên rơi sát mép chân cô là hình ảnh một chú mèo máy màu xanh lam tròn ủng, không có tai, đang há miệng cười rạng rỡ với chiếc túi thần kỳ trước bụng.

Cạnh đó, một cuốn truyện khác phô bày hình ảnh một chàng hiệp sĩ dũng mãnh khoác trên mình bộ giáp robot không gian lấp lánh ánh kim loại, tay vung thanh gươm ánh sáng chém tan những quái vật vũ trụ hung tợn.

Và ở cuốn thứ ba, một cậu bé người rừng có cái đuôi khỉ ngộ nghĩnh, mái tóc đen nhọn hoắt tua tủa đang cưỡi trên một đám mây màu vàng bay lượn ngạo nghễ giữa nền trời xanh biếc.

Những dòng chữ in hoa đậm nét nổi bật trên từng trang bìa như đập thẳng vào tâm trí cô:

*ĐỘI QUÂN NGƯỜI MÁY HESMAN.*

*DORAEMON.*

*BẢY VIÊN NGỌC RỒNG.*

Những bộ truyện tranh huyền thoại từng một thời làm khuynh đảo tuổi thơ của hàng triệu đứa trẻ Việt Nam suốt thập niên chín mươi, từng tạo nên những cơn sốt điên cuồng, những đợt sóng ngầm xếp hàng rồng rắn nghẹt thở trước từng cổng trường tiểu học và các sạp sách vỉa hè trên khắp dải đất hình chữ S...

Chúng đang nằm đó, nguyên vẹn, phẳng phiu và tinh khôi một cách kỳ lạ, lặng lẽ phát sáng dưới quầng lửa bập bùng của ngọn đèn dầu giữa đêm mưa gió tăm tối của năm 1996.