Hũ dưa thử nghiệm và quy tắc chọn hàng

Khói un ấm đầu cành vừa tan hẳn, ánh nắng ban mai rọi xuống luống cải non xanh mướt như một dải lụa ngọc giữa bãi đất xám lạnh.

Hơi sương muối buốt giá của đêm trước đã bị làn khói trấu ẩm cùng những tấm phên chắn gió bấc chặn đứng ngoài bờ rào, chỉ để lại trên những phiến lá răng cưa mỏng manh vài giọt nước trong vắt lấp lánh như hạt châu. Giữa bốn bề xóm làng xơ xác, nơi những luống rau của các nhà lân cận đều cháy thâm đen, bầm dập vì ngậm phải hơi giá buốt, nửa sào cải bẹ và củ cải trắng sau chái nhà họ Diệp vẫn kiên cường vươn mình mơn mởn. Từng thân cây mập mạp, rễ tơ cắm sâu vào lớp đất màu trộn tro trấu tơi xốp, hút lấy từng chút dưỡng chất ấm áp được ủ kỹ từ nhiều ngày trước.

Tiểu Mãn xắn cao hai ống tay áo vải thô nhuộm chàm đã bạc màu ở khuỷu, ngồi xổm bên mé luống đất đắp vát hình mai rùa. Bàn tay thon dài, ngón tay hơi thô ráp vì dầm mưa dãi nắng nhưng các khớp xương lại vô cùng uyển chuyển, nhẹ nhàng rẽ từng khóm cải dày đặc. Gieo dày để cây con tự nương tựa vào nhau chắn rét là kế sách ban đầu khi tiết trời mới chớm đông. Nhưng nay mầm đã bén rễ cứng cáp, nếu không kịp thời tỉa bớt thì chúng sẽ tự tranh giành từng tia nắng le lói và chút màu mỡ ít ỏi của đất mùn. Cây con chen chúc sẽ bị nghẹt, bẹ lá còi cọc như que tăm, thân vống cao lênh khênh mà ruột lại xốp rỗng, chẳng thể tích tụ được chút vị ngọt bùi tự nhiên nào.

Tiểu Mãn nheo mắt quan sát vạt đất ẩm. Cô không nhổ bừa bãi theo mảng, mà chăm chú chọn lựa từng cụm rậm rạp nhất. Ngón trỏ và ngón cái cô khẽ luồn sâu xuống lớp bùn phù sa mịn màng bọc quanh cổ rễ, lựa đúng chiều nghiêng tự nhiên rồi bấm nhẹ, lay khẽ một cái. Cây cải non bật lên nguyên vẹn, chùm rễ con trắng muốt như những sợi cước nhỏ li ti vẫn còn ôm chặt vài hạt đất xốp mềm. Từng cây cải tỉa ra chỉ dài chừng một gang tay người lớn, phiến lá xanh mởn phập phồng sức sống, bẹ cuống nõn nà trong suốt như ngọc non, tỏa ra mùi ngai ngái ngòn ngọt đặc trưng của bùn đất hòa cùng sương sớm.

"Tam Nha, bưng cái thúng sảo lại đây cho chị." Tiểu Mãn khẽ cất tiếng gọi, mắt vẫn không rời khỏi vạt đất, tay thoăn thoắt nhổ tiếp cây thứ hai, thứ ba.

Tiểu Tam Nha năm nay vừa tròn mười tuổi, vóc dáng nhỏ nhắn trong chiếc áo vá chằng vá đụp, đôi mắt to tròn đen láy sáng ngời vẻ lanh lợi. Vừa nghe chị gọi, con bé liền nhanh nhẹn chạy lon ton từ mé hiên đất nện ra vườn, hai tay ôm chiếc thúng tre đan mắt cáo đã sờn mép cạp. Tam Nha ngồi bệt xuống một mảnh bao tải rách bên chân chị, hai bàn tay nhỏ nhắn thoăn thoắt đón lấy từng cây cải non mà Tiểu Mãn vừa tỉa ra. Con bé cẩn thận giũ nhẹ gốc cho rụng bớt đất thừa, rồi xếp ngay ngắn từng cây vào lòng thúng, đầu ngọn lá hướng chụm vào tâm, rễ trắng tãi đều ra mép vành để cọng rau non không bị giập gãy hay đè nát bẹ.

"Chị Hai, cải non mướt mát thế này mà tỉa đi nhiều, em nhìn mà tiếc ruột quá chừng." Tam Nha chu đôi môi nứt nẻ vì gió bấc, ngón tay khẽ vuốt ve một phiến lá non còn đọng giọt sương mai. "Hay là mình để lại vài luống cho nó lớn hẳn thành bắp to, bẹ dày cùi mập như cải nhà thím Ba năm ngoái hẵng thu hoạch? Rau to bán cân nặng hơn chứ chị?"

Tiểu Mãn dừng tay một thoáng, đưa mu bàn tay áo quệt vệt bùn lấm trên má em, khóe môi khẽ cong lên một nét cười điềm tĩnh: "Em ngốc lắm. Cải bẹ muốn cuốn chặt, thân mập thì mỗi gốc phải cách nhau ít nhất nửa gang tay. Không tỉa thưa ra thì cả vạt đất này chỉ mọc toàn lá mỏng manh, cây nghẹt rễ không bung nổi bẹ cùi đâu. Huống hồ, cả thôn Thanh Khê sau đòn sương muối đêm qua, nhà nào cũng mất sạch rau tươi ngoài bãi. Giờ đào đâu ra ngọn rau non mơn mởn thế này? Chỗ rau non tỉa thưa này mang một nửa đi muối chua kiểu gia truyền, nửa kia bó thành từng mớ tươi sớm mai mang ra chợ bãi cầu đá, giá trị của nó còn cao gấp mười lần để chúng chen chúc nhau chết ngộp trên luống đấy."

Tam Nha nghe chị giảng giải, đôi mắt sáng rực lên, cái đầu nhỏ gật gù ra chiều đã hiểu. Đôi bàn tay thoăn thoắt của hai chị em phối hợp nhịp nhàng, một người lựa tỉa, một người đón xếp. Chẳng mấy chốc, hai chiếc thúng sảo lớn đã đầy ắp những ngọn cải non tươi mơn mởn, bẹ lá bóng bẩy như vừa nhúng qua dầu lạc.

Tiểu Mãn đứng dậy vươn vai, gánh hai thúng rau đầy về mé giếng khơi ở góc vườn. Cái giếng đào sát vách đá chân núi Thanh Lĩnh, nước giếng quanh năm trong vắt, ngọt lịm và tuyệt nhiên không hề vướng một gợn phèn chua hay mùi bùn tù đọng. Cô thoăn thoắt quay gàu gỗ, múc từng gàu nước đầy tràn trút vào chiếc chậu sành sứt miệng đặt trên mấy phiến đá tảng phẳng phiu.

Nước giếng mùa đông ban đầu chạm vào buốt nhói như châm kim vào da thịt, nhưng chỉ ngâm tay một lát lại thấy làn nước ấy ấm dịu hơn hẳn ngọn gió bấc hanh hao đang thổi rát mặt ngoài trời. Tiểu Mãn ngồi xổm bên chậu, cẩn thận thả từng nắm rau non vào lòng nước. Cô tuyệt đối không dùng sức vò hay chà xát mạnh bạo như cách người ta vẫn rửa rau nấu canh thông thường. Ngón tay cô chỉ khẽ lùa qua làn nước, lay nhẹ từng gốc cải để dòng nước luồn vào kẽ rễ, cuốn trôi đi những hạt đất phù sa mịn màng bám chặt. Rửa xong một lượt, cô vớt rau sang chiếc rổ tre thưa, xốc nhẹ rồi để róc sạch toàn bộ nước lã. Từng búp cải non sau khi rửa sạch bóng loáng, nõn nà, không vướng lấy một hạt sạn cát.

Ngay sau đó, Tiểu Mãn cùng Tam Nha bưng những chiếc nong tre đã được quét sạch bụi từ sáng sớm, trải đều từng lớp rau non ra khoảng sân đất nện trước cửa bếp. Nắng đông hanh hao bắt đầu rót xuống khoảng sân rộng, rực rỡ nhưng không hề gay gắt. Gió bấc qua hàng rào nứa đã dịu lại thành một luồng gió khô ráo thổi đều đặn qua từng kẽ nan tre.

"Phơi rau làm dưa không được phơi gắt trưa trật như người ta phơi cỏ khô hay phơi rơm rạ đâu đấy," Tiểu Mãn thấy Tam Nha toan bưng nong rau ra giữa khoảnh đất hứng trọn ánh nắng chang chang liền vội vàng nhắc nhở. "Phải đặt nong ở nơi thoáng gió, nắng dịu đầu cành rọi xiên xiên thôi. Hong rau muối chỉ cần cho se mặt lá, sờ vào thấy cọng cải dẻo dai, bẻ cong nhẹ nhàng mà không giòn gãy, trong khi phiến lá vẫn giữ nguyên được sắc xanh biếc. Nếu lá còn ướt sũng nước giếng mà đem muối ngay vào vò, vò dưa sẽ ủng nát, nước dưa sủi bọt nhớt như lòng trắng trứng; còn nếu phơi quắt queo cháy nắng thì dưa muối xong dai nhách như giẻ rách, mất sạch vị giòn ngọt thanh tao của bẹ cải non."

Tam Nha chăm chú nuốt từng lời của chị. Con bé quỳ gối bên mé nong tre, cẩn thận tãi đều từng ngọn cải sao cho không cây nào đè lấp lên cây nào. Sau nửa khắc hong gió, con bé ghé sát mũi ngửi thử một bẹ lá hơi se se, hai cánh mũi phập phồng thích thú: "Chị Hai ơi, em ngửi thấy mùi ngai ngái hăng nồng của cải non đang rút bớt nước rồi này! Cọng lá mềm ỉu xuống nhưng sờ vào mát rượi chứ không khô ráp!"

Tiểu Mãn mỉm cười xoa nhẹ mái tóc cháy nắng hoe vàng của em gái. Trong khi nắng gió mùa đông đang âm thầm làm se mặt từng lớp rau ngoài sân, cô quay gót bước vào gian bếp đất ám khói của gia đình để chuẩn bị công đoạn cốt lõi nhất: tiệt trùng dụng cụ và pha chế nước muối men chua.

Gian chái bếp nhỏ hẹp, nền đất nện lâu năm phẳng lì, vách trát bùn rơm màu nâu sẫm vương vấn mùi bồ hóng và khói lá thông khô. Dưới gầm chạn bát cũ kỹ bằng tre già, được kê ngay ngắn trên những viên gạch mộc là năm chiếc hũ sành tráng men da lươn màu nâu thẫm. Đây chính là gia tài đồ bếp quý giá nhất mà người bà ngoại quá cố – Lâm Thu Bà – truyền lại cho mẹ cô ngày bà xuất giá theo chồng. Men da lươn trên thân hũ bóng loáng, màu nâu ngả ánh đồng cổ kính. Vách sành dày dặn nung già lửa đến độ chín thấu, khi gõ nhẹ đốt ngón tay vào thân vò, nó phát ra tiếng kêu *coong coong* đanh gọn và ngân vang chẳng khác nào tiếng chuông đồng chùa làng.

Tiểu Mãn ngồi xuống trước cửa lò, gạt đống tro trấu ủ từ sớm rồi thổi bùng lên ngọn lửa đỏ rực. Cô bắc lên chiếc kiềng sắt ba chân một nồi gang lớn đổ đầy nước giếng khơi. Khi nước trong nồi sôi sùng sục, bốc hơi nước nghi ngút làm mờ cả một góc vách đất, Tiểu Mãn lấy chiếc gáo dừa khô múc từng gáo nước sôi dội chầm chậm quanh miệng từng chiếc hũ sành da lươn. Hơi nóng cực độ táp vào lòng vò, cô trút thẳng nước sôi vào đầy nửa hũ, dùng đôi đũa cả bằng gỗ nghiến khuấy mạnh nhiều vòng rồi mới đổ ra ngoài.

Làn hơi nước sôi sùng sục khử sạch toàn bộ mùi ẩm mốc tích tụ từ mùa đông năm ngoái, đồng thời diệt trừ tận gốc những mầm mốc vô hình mà mắt thường không thể thấy. Làm sạch thân hũ xong, cô dùng chiếc kẹp tre gắp năm chiếc vỉ nan tre đan hình hoa cúc cùng mười hòn đá cuội nhẵn thín – thứ đá cuội suối tròn lẳn cô đích thân nhặt từ lòng suối Thanh Khê mang về kỳ cọ sạch sẽ – thả thẳng vào nồi nước sôi đang ùng ục trên bếp để luộc kỹ một lượt. Luộc xong, từng chiếc vỉ tre và đá nén được vớt ra, úp ngược toàn bộ lên chiếc nia con đặt ở nơi đầu ngọn gió sổ qua khe cửa bếp để khô kiệt, không cho phép một giọt nước lã nào còn sót lại.

"Nghề muối dưa kỵ nhất là nước lã và dầu mỡ," Tiểu Mãn vừa làm vừa lẩm nhẩm nhắc lại từng lời dạy khắc cốt ghi tâm của bà ngoại trong ký ức xa xăm. "Một giọt nước lã chưa sôi rơi vào, cả chum dưa hỏng hoại, nước sủi bọt nhớt thối um; một hạt dầu mỡ dính mép vò, cả mẻ dưa đóng váng mốc meo đen sì, đổ đi không kịp."

Cô nhấc nồi nước sôi xuống, thay bằng một nồi gang nhỏ hơn đã cọ sạch bóng không vương một hạt bụi tro. Tiểu Mãn cẩn thận đong đúng mười gáo nước giếng khơi trong vắt đổ vào nồi. Đoạn, cô với tay lấy chiếc âu đất nung đựng muối hạt thô – thứ muối mỏ hạt to xám đục, mặn chát mà cả nhà phải chắt bóp từng đồng tiền kẽm mua ở phiên chợ huyện tháng trước. Cứ ba phần muối hạt sạch, cô hòa đều vào mười phần nước. Khi nước muối trên bếp sôi lăn tăn, nổi lên vài hạt bọt đục, cô nhấc nồi xuống, dùng một mảnh vải màn thô màu trắng đã giặt sạch căng ngang miệng chiếc chậu sành tinh tươm, nhẹ nhàng gạn lọc toàn bộ cặn cát mịn và tạp chất lắng dưới đáy nồi.

Tiểu Mãn không để nước muối nguội ngắt như cách người ta muối dưa cải bắp vào mùa hè oi bức, nhưng cũng tuyệt đối không dùng nước quá nóng kẻo làm chín ép bẹ cải non. Cô cúi thấp đầu, kề sát mu bàn tay vào mặt nước muối đã gạn trong veo. Một làn hơi ấm dìu dịu phả vào da thịt – thứ nhiệt độ ấm êm vừa vặn như lòng bàn tay người mẹ áp vào má đứa con nhỏ lúc trời trở gió sang đông.

Chính lúc này, cô cầm hai nhánh gừng già cay nồng, vỏ ngoài nhăn nheo chứa đầy tinh dầu thơm phức, dùng sống dao dần giập nhẹ cho nứt thớ rồi thả tọt vào làn nước ấm. Hương gừng cay nồng vừa chạm nước muối ấm lập tức bung tỏa ngào ngạt khắp gian bếp, át đi vị chát gắt nồng của muối mỏ. Cuối cùng, Tiểu Mãn cẩn thận mở chiếc gói lá chuối khô giấu kỹ trong góc đáy rương gỗ, lấy ra vài mẩu đường phèn vụn nhỏ li ti như hạt tấm gạo – chút vị ngọt hiếm hoi còn sót lại từ thang thuốc bổ của cha đợt trước – thả vào chậu nước muối ấm rồi dùng thìa tre khuấy nhẹ cho tan biến hoàn toàn.

Lâm Tú Nương từ buồng trong bước khẽ ra chái bếp, tay cầm chiếc thau tre đựng mớ giẻ vụn. Trông thấy con gái tỉ mỉ thả từng hạt đường phèn quý giá vào chậu nước muối, bà không khỏi ngạc nhiên buột miệng:

"Tiểu Mãn à, muối dưa cải xưa nay người trong thôn Thanh Khê mình chỉ hòa nước muối mặn chát với nắm gốc hành hoa là cùng, sao con lại bỏ đường phèn quý báu thế kia vào nước muối làm gì? Đường phèn đắt đỏ lắm, để dành trong rương sắc thuốc cho cha con bồi dưỡng có hơn không?"

Tiểu Mãn ngước đôi mắt trong veo nhìn mẹ, tay vẫn không ngừng khuấy đều cho từng hạt đường phèn tan hết: "Mẹ ơi, muối hạt mỏ của mình vị mặn gắt chát buốt nơi đầu lưỡi. Nếu chỉ dùng muối không thì cọng cải non sau khi lên men sẽ bị chát đắng ở cuống họng, nước dưa lại dễ xỉn màu tối xám. Bà ngoại từng dặn con rất kỹ, chỉ cần một nhúm đường phèn vụn nhỏ bằng hạt đỗ xanh thôi, tính ngọt mát thanh khiết của đường sẽ lập tức dung hòa vị gắt của muối mỏ, làm đòn bẩy thúc cho men chua tự nhiên bừng dậy nhanh và êm dịu nhất. Nước dưa khi ngấu sẽ có vị chua thanh ngọt hậu, mà bẹ cải lại giữ được độ giòn tan sần sật, màu rau ngả vàng óng ả như mật ong rừng. Khách đi chợ ăn thử một miếng là nhớ mãi vị thanh mát ấy, sạp dưa của nhà mình mới giữ được chân người mua giữa chốn chợ phiên đông đúc."

Lâm Tú Nương nhìn ánh mắt rạng ngời cùng đôi bàn tay làm việc đâu ra đấy của con gái lớn, trong lòng dâng lên niềm xót xa pha lẫn tự hào khôn xiết. Con bé hiểu chuyện quá sớm, từng lời nói, cử chỉ đều chững chạc gánh vác cả gia đình từ ngày chồng bà ngã gãy chân. Bà khẽ thở dài một tiếng nén nỗi nghẹn ngào nơi lồng ngực, rồi lặng lẽ ngồi xuống chiếc ghế đẩu thấp cạnh cửa bếp, lấy tay rũ sạch từng cọng rơm nếp khô ráo chuẩn bị cho việc bó rau.

Lúc này ngoài sân đất, bóng nắng đã ngả xiên sang mé tây rặng tre. Những nong cải non phơi từ sáng sớm đã se mặt hoàn hảo. Phiến lá rủ mềm như dải lụa mỏng nhưng cuống bẹ vẫn giữ trọn nét căng mọng, ngậm đầy nhựa sống của đất phù sa. Tiểu Mãn cẩn thận bưng từng nong cải vào chái bếp. Bàn tay khéo léo của cô cuộn tròn từng cây cải non, xếp thành từng vòng tròn đồng tâm, lớp nọ đè khít lên lớp kia trong lòng bốn chiếc hũ sành da lươn lớn. Cứ rải được một tầng rau xanh se mặt, cô lại điểm xuyết vài lát gừng già đập giập thơm nức.

Khi rau đã nén chặt đến cách miệng vò chừng hai đốt ngón tay, cô cẩn thận đặt chiếc vỉ tre đan mắt hoa cúc lên trên, rồi chèn một hòn đá cuội suối nhẵn thín ghìm chặt toàn bộ phần rau xuống dưới đáy.

Cuối cùng, làn nước muối ấm pha gừng già và đường phèn được rót chầm chậm men theo thành vò sành. Dòng nước ấm dâng lên từ từ, ngập lút mặt rau và chìm hẳn hòn đá cuội chừng một lóng tay trỏ. Tiểu Mãn dùng mảnh vải thô dày gấp đôi đậy kín miệng hũ, dùng sợi lạt giang mềm quấn ba vòng buộc chặt nút lại, rồi cùng Tam Nha cẩn thận khiêng bốn chiếc hũ sành đặt sát góc vách chái bếp – nơi có hơi ấm âm ỉ tỏa ra từ đống tro tàn của bếp lửa sưởi suốt ngày đêm.

Còn thừa một ít cọng cải vụn và lá rách mép, cô trút nốt vào chiếc hũ sành nhỏ nhất nhặt ngoài bờ mương, đổ chỗ nước muối gừng còn lại vào rồi nén đá nhỏ, đặt ở góc tối sau cánh cửa bếp.

Trong khi ba mẹ con bận rộn không ngơi tay bên góc bếp thì ở khoảng sân đất ngoài hiên, tiếng cưa sắt rèn dở và tiếng đục gỗ lách cách vang lên đều đặn, nhịp nhàng không một phút nghỉ ngơi.

Diệp Nhị Hòa mồ hôi nhễ nhại, hai bên thái dương ướt đẫm từng vệt mồ hôi chảy dài xuống cằm, đang quỳ gối trên nền đất nện. Cậu thiếu niên mười bốn tuổi hai cánh tay gầy guộc nhưng gân guốc, dùng một chiếc rìu cùn và chiếc cưa sắt nhỏ tỉ mẩn đẽo gọt từng thanh gỗ sồi và gỗ mít cũ. Đó là những mảnh gỗ vụn mà Diệp Thành từng gom nhặt sau các đợt đi phu kéo gỗ nặng trên núi Thanh Lĩnh từ mùa trước, chất đống nơi góc chuồng lợn bỏ hoang.

Diệp Thành ngồi tựa lưng vào cây cột hiên bằng gỗ xoan xù xì, chiếc chân gãy bó nẹp tre cố định duỗi thẳng đơ ra phía trước sàn đất, ngón tay cầm một con dao bài sắc ngọt hướng dẫn con trai từng li từng tí:

"Nhị Hòa, mé cán gánh phía dưới tì vào xương vai phải vát lượn cong hình lưng tôm một chút, tuyệt đối đừng đẽo thẳng đuột như đòn củi phơi rơm. Đòn gánh có độ cong lưng tôm thì khi gánh vật nặng trên vai, hai đầu gánh mới có độ nhún đàn hồi lực theo từng nhịp chân, bước chân đi trên đường đất mới nhẹ bẫng theo nhịp thở của mình."

"Con nhớ rồi cha!" Nhị Hòa quệt mồ hôi trán bằng mu bàn tay lấm lem mùn cưa vàng óng, ngẩng mặt lên cười tươi rói để lộ hàm răng trắng bóng.

Cậu nâng thanh gỗ cán gánh đã đẽo thô ướm thử lên vai mình, rồi lại đưa mắt nhìn vóc dáng mảnh khảnh của Tiểu Mãn đang lúi húi bên trong bếp. Cán đòn gánh thông thường của những người đàn ông lực lưỡng trong thôn thường dài đến năm thước, dày bản và nặng trịch. Nhị Hòa đã tự ý cưa bớt hai đầu mút, thu ngắn lại chỉ còn chừng bốn thước hai tấc, bản gỗ đẽo thon nhỏ vừa vặn với khuôn xương vai của phụ nữ. Hai đầu đòn gánh được cậu dùng cưa khoét mộng sâu hình trăng khuyết để móc quang gánh không bao giờ bị trượt tuột mỗi khi bước qua các bậc dốc cầu đá trơn trượt.

Không chỉ có thế, Nhị Hòa còn nhặt một mảnh sành vỡ cạo thật sạch từng lớp xơ gỗ xù xì dọc thân đòn. Cậu cẩn thận vò nát một nắm lá chuối khô ráp cùng mảnh vải gai cũ chà xát miệt mài lên chỗ tiếp xúc với vai cho đến khi bề mặt thớ gỗ mít trở nên trơn láng bóng loáng, mịn màng như da em bé, không còn gợn lại một dằm gai nào.

"Chị Hai ơi, chị ra đây thử vai xem có vừa không nào!" Nhị Hòa đứng phắt dậy, vung vẩy thanh đòn gánh cong vút trong không trung rồi hào hứng gọi với vào bếp.

Tiểu Mãn phủi sạch bụi tro trên vạt áo, bước nhanh ra hiên đất. Cô đưa hai tay đỡ lấy thanh đòn gánh từ tay em trai. Gỗ mít cũ nhẹ tênh nhưng dẻo dai vô cùng, mặt gỗ sờ vào mát rượi, nhẵn thín dưới lòng bàn tay thô ráp. Tiểu Mãn cẩn thận đặt đòn gánh lên hõm vai mình, khẽ nhún nhảy hai đầu gối. Độ võng của thanh gỗ mít nhịp nhàng uốn lượn theo từng cử động cơ thể, chỗ tì vai êm ru, phẳng lặng, không hề cấn hay cọ rát vào da thịt một chút nào.

"Rất vừa vai, nhẹ mà lại có độ nhún tốt lắm!" Tiểu Mãn gật đầu khen ngợi, đáy mắt dâng lên niềm xúc động ấm áp khôn tả. "Đòn gánh này của em gọt khéo chẳng kém gì tay nghề cánh thợ mộc đóng xe trên trấn đâu."

Nhị Hòa gãi mái tóc rối bù, ngượng ngùng cười bẽn lẽn, nhưng trong đôi mắt đen sáng ngời lên vẻ tự hào khó giấu: "Em thấy mấy bữa nay vai chị gánh nước tưới rau hay bị hằn đỏ rát bỏng cả da. Ngày mai chị gánh cả rau tươi lẫn vò dưa ra chợ bãi cầu đá xa tít tắp ngoài đầu thôn, đường sỏi dăm xóc nảy ghê lắm. Đòn gánh nhẵn thín êm ru thế này thì vai chị mới đỡ sưng đau. Để lát nữa con ra sau chuồng lợn chẻ nốt mấy thanh tre vụn, đóng hai cái khung sọt chữ nhật lắp chặt vào lòng quang gánh. Hũ dưa sành xếp lọt thỏm vào lòng sọt tre, chèn thêm rơm thì đi đường dằn xóc mấy cũng chẳng sợ va lắc hay sứt mẻ!"

Diệp Thành ngồi tựa cột hiên, nhìn hai chị em đùm bọc, săn sóc lẫn nhau từng chút một, hốc mắt người cha khắc khổ đỏ hoe. Ông đưa bàn tay chai sần thô ráp khẽ ho húng hắng một tiếng để giấu đi sự nghẹn ngào đang trào dâng nơi khóe mắt, rồi với tay cầm thanh nứa mỏng gọt gọt giũa giũa mấy chiếc chốt mộng phụ thêm cho con trai.

Hai ngày sau đó trôi qua nhanh như một cái chớp mắt. Khí trời mùa đông hanh khô nhưng lạnh thấu xương tủy, gió bắc thổi phần phật qua những rặng tre bao quanh xóm nghèo Thanh Khê. Đúng như những tính toán tỉ mỉ của Tiểu Mãn, hơi ấm âm ỉ từ đống tro tàn bếp lửa cùng tỷ lệ muối, đường và gừng già gia truyền đã thúc đẩy mẻ dưa lên men cực kỳ thuận lợi. Sang đến chiều muộn ngày thứ hai, mùi thơm thanh nhẹ, chua dịu mát lành pha lẫn hương gừng ấm nồng bắt đầu len lỏi qua từng kẽ vách đất trát rơm, quẩn quanh khắp gian bếp nhỏ.

Chỉ còn cách phiên chợ sớm mai đúng một đêm, Tiểu Mãn cùng Tam Nha bước vào chái bếp để kiểm tra lại toàn bộ năm hũ dưa trước khi quyết định gánh hàng ra chợ phiên.

Gian bếp chiều tà ấm áp, lãng đãng khói củi thông. Tiểu Mãn cẩn thận dùng chiếc giẻ sạch lau hết bụi tro vương trên miệng bốn chiếc hũ sành da lươn lớn. Khi cô khẽ mở mảnh vải thô đậy miệng hũ đầu tiên ra kiểm tra, một cảnh tượng tuyệt đẹp hiện ra: màu nước muối bên trong trong vắt như nước suối đầu nguồn, bọt men sủi lăn tăn mịn màng như những hạt kê vàng nổi quanh mép vỉ tre. Từng cọng cải non chìm sâu dưới đáy nước đã chuyển trọn vẹn sang màu vàng óng ả như hổ phách, mùi thơm chua ngọt thanh khiết xộc thẳng vào cánh mũi khiến khoang miệng hai chị em lập tức ứa nước miếng thèm thuồng.

Bỗng nhiên, từ góc bếp tối nhất phía sau cánh cửa liếp, Tam Nha đang ngồi thụp bên chiếc hũ sành nhỏ nhất bỗng giật nảy mình, cất tiếng gọi thất thanh:

"Chị Hai! Chị mau qua đây nhìn xem này, cái hũ nhỏ này có gì lạ lắm!"

Tiểu Mãn giật mình thót thòang, vội vàng buông chiếc gáo tre bước nhanh lại góc tối.

Chiếc hũ nhỏ này vốn là chiếc vò sành da lươn con mà Diệp Thành nhặt được ngoài mé mương máng từ năm ngoái, Tiểu Mãn tận dụng muối vét chỗ cọng cải vụn cuối cùng. Mảnh vải thô đậy miệng hũ vừa được Tam Nha lật tung sang một bên.

Dưới ánh hoàng hôn le lói hắt qua khe liếp, mặt nước trong hũ không hề trong trẻo như bốn hũ lớn kia. Thay vào đó, một lớp màng váng màu trắng đục lờ lờ, nổi bọt li ti dính nhớt như hồ loãng đang phủ kín toàn bộ mặt nước, bọc lấy hòn đá cuội chèn bên trên. Một mùi ngai ngái lợ lợ, chua nồng hắc chứ không hề có mùi thơm dịu mát của gừng và dưa chín lập tức xộc lên mũi nồng nặc.

Tam Nha không ngần ngại, con bé kề sát mũi ngửi thật sâu một hơi, rồi nhúng nhẹ đầu ngón tay út sạch sẽ vào mép nước dưa dưới lớp màng váng, đưa lên đầu lưỡi nếm thử một giọt li ti. Con bé lập tức nhăn tít mũi, thè lưỡi khạc mạnh ra nền đất:

"Chua gắt cuống họng chị ơi! Lại còn chát ngắt và có mùi ủng nhẹ như lá rơm mục ngâm nước tù lâu ngày, khác hẳn mùi thơm ngọt ở mấy hũ lớn đằng kia!"

Tiểu Mãn bưng chiếc hũ nhỏ ra sát bậu cửa sổ chái bếp để ánh sáng chiều soi rõ từng góc cạnh. Cô nghiêng vò sành quan sát thật kỹ từng đường nét men gốm. Quả nhiên, ngay sát vành miệng hũ, ẩn khuất dưới lớp men da lươn bóng bẩy là một đường nứt chân chim rất mảnh, kéo dài từ mép miệng ngoằn ngoèo xuống tận một phần ba thân vò. Đường nứt quá nhỏ và kín, lúc rửa sạch bằng mắt thường khó lòng phát hiện ra, nhưng bấy nhiêu kẽ hở là quá đủ để không khí ẩm và tạp khí từ ngoài rò rỉ vào bên trong suốt hai ngày đêm lên men.

"Men chua tự nhiên kỵ nhất là rò khí lọt gió," Tiểu Mãn khẽ thở dài một tiếng, nhưng ánh mắt nhìn Tam Nha lại tràn ngập sự kinh ngạc và khen ngợi hết lời. "Rò khí thì nấm mốc tạp khuẩn bên ngoài lập tức thừa cơ xâm nhập, sinh ra lớp váng trắng đục này làm hỏng hoại toàn bộ mẻ dưa. May mà em có chiếc mũi tinh tường phát hiện sớm, nếu ngày mai cứ thế bưng cả hũ này ra chợ bán cho bà con xóm giềng, người ta ăn vào đau bụng đi tả, uy tín hàng họ họ Diệp coi như vứt xuống sông Thanh Khê!"

Tam Nha nghe chị khen thì hai má ửng hồng vì vui sướng, con bé ngẩng cao đầu hãnh diện: "Từ lúc chị mở vải đậy ra em đã thấy mùi nó khang khác rồi. Hũ lớn mùi thơm ngọt êm như mùi bánh men mẹ làm tết, còn hũ này hắc nồng xộc thẳng lên sống mũi. Lần sau trước khi muối dưa, em sẽ dùng ngón tay gõ quanh miệng từng hũ để nghe tiếng kêu, hũ nào nứt tiếng kêu sẽ đục ngầu ngay cho mà xem!"

"Đúng rồi, Tam Nha của chị giỏi lắm!" Tiểu Mãn mỉm cười đưa tay xoa nhẹ trán em gái.

Khả năng cảm nhận mùi vị và sự tinh tế bẩm sinh của Tam Nha quả thực vượt trội hơn hẳn những đứa trẻ cùng trang lứa trong làng. Tiểu Mãn thầm ghi nhớ sâu sắc lỗi rò khí của đồ sành nứt này vào trong tâm trí. Những chum vại cũ kỹ gom góp chắp vá trong nhà nông nghèo không thể nào đảm bảo độ kín khí tuyệt đối cho việc làm ăn buôn bán lâu dài. Sau này, nếu muốn mở rộng quy mô làm tương và muối dưa đem bỏ mối cho các quán ăn, tửu lầu lớn trên trấn, cô nhất định phải tìm đến tận lò gốm nổi tiếng để đặt riêng loại vò sành có nắp đậy khép kín với gờ trũng chứa nước ngăn tuyệt đối không khí như trong ký ức về bà ngoại từng nhắc tới.

Không hề tiếc nuối hay đắn đo nửa phần, Tiểu Mãn kiên quyết bê chiếc hũ nứt đem trút toàn bộ vào hố rác ủ mục sau vườn để làm phân bón lót cho lứa cải sau, dứt khoát không giữ lại dù chỉ một cọng dưa hỏng. Thà mất một hũ nhỏ vài chục đồng, chứ tuyệt đối không bao giờ để sản phẩm kém phẩm chất lọt ra ngoài thị trường làm hoen ố thanh danh.

Trời bắt đầu sụp tối hẳn, sương đêm lạnh ngắt lại giăng phủ mịt mùng trên những mái rạ xóm nghèo. Trong gian nhà chính, ngọn đèn dầu lạc leo lét thắp sáng một góc liếp nứa đơn sơ.

Tiểu Mãn cùng mẹ và Tam Nha bắt tay vào công đoạn cuối cùng cho buổi chợ phiên sớm mai: chuẩn bị rau tươi.

Chiều nay, trước khi mặt trời lặn hẳn sau rặng núi, Tiểu Mãn và Nhị Hòa đã ra vườn cắt chọn lứa cải non đầu tiên. Những bẹ cải mập mạp xanh mướt, phiến lá nõn nà không tì vết sâu bọ, chùm rễ tơ được cắt tỉa gọn gàng chỉ chừa lại một đoạn củ trắng muốt bằng đốt ngón tay.

Lâm Tú Nương ngồi trên chiếc chõng tre ọp ẹp, tay cầm những cọng rơm nếp đã ngâm nước ấm cho mềm mại và dai dẻo. Tiểu Mãn cẩn thận phân loại rau theo từng kích cỡ đồng đều: mỗi mớ cải non chừng mười lăm đến mười tám cây đều tăm tắp, xếp gốc bằng chằn chặn, ngọn vươn thẳng tắp một hướng.

"Mẹ nhìn con buộc này," Tiểu Mãn nhẹ nhàng cầm sợi rơm nếp mềm quấn quanh thân mớ rau làm mẫu cho mẹ. "Rơm nếp mềm quấn hai vòng quanh thân mớ rau, thắt nút con sò ở chính giữa vừa đủ giữ chặt cọng cải nhưng không làm dập nát bẹ lá non mềm. Bó rau tròn trịa, rễ trắng quay đều ra ngoài, ngọn lá xanh biếc ôm lấy nhau. Người đi chợ nhìn vào thấy đẹp mắt, tinh tươm sạch sẽ, người ta mới tin là rau vườn nhà chăm bón cẩn thận bằng phân tro chứ không phải rau hái bừa ngoài bờ bụi."

Lâm Tú Nương cả đời quen đường kim mũi chỉ nên nắm bắt thao tác rất nhanh. Từng ngón tay gầy gò của người mẹ thoăn thoắt quấn rơm, siết nhẹ, thắt nút. Chỉ trong vòng một canh giờ, bốn mươi mớ rau cải non tươi rói đã được bó gọn gàng, xếp lớp lớp đều đặn vào lòng chiếc sọt tre có lót sẵn những tàu lá chuối tươi mướt để giữ ẩm suốt đêm.

"Tiểu Mãn à, mớ rau non này mai mang ra chợ mình định bán mấy đồng một mớ hở con?" Lâm Tú Nương vừa xếp mớ rau cuối cùng vào sọt vừa khẽ cất giọng hỏi, trong thanh âm vẫn phảng phất nỗi âu lo muôn thuở của người nông dân chân lấm tay bùn chưa từng biết buôn bán lớn.

Tiểu Mãn lấy chiếc thẻ tre thu chi nhẵn bóng mà Tạ Cảnh đã gọt đẽo, kẻ ô ngay ngắn cho mình hôm trước, dùng mẩu than củi vót nhọn khẽ tính toán từng nét:

"Mẹ xem, ngày thường một mớ rau cải già của các nhà trong thôn mang ra chợ bán chỉ được một đồng tiền kẽm, có khi đến cuối buổi chợ ế ẩm phải đổi vội lấy bát cá vụn hay mớ khoai lang hà. Nhưng phiên chợ Thanh Khê sáng mai thì khác xa ngày thường. Đòn sương muối đêm nọ tàn phá hết cả vùng, rau của mụ Ngô Quế Hoa và các làng ven sông đều úng héo thối rễ, bầm dập đen sì. Trên chợ phiên sớm mai lấy đâu ra rau non mơn mởn, tươi rói không tì vết như thế này? Con tính kỹ rồi, bốn mươi mớ rau này ta bán chắc giá ba đồng một mớ, không bớt một xu nào. Riêng chỗ rau tươi này đã thu về trọn vẹn một trăm hai mươi đồng tiền kẽm."

Cô chuyển ánh mắt sáng ngời nhìn sang bốn hũ dưa vàng óng ả đang được Nhị Hòa cẩn thận chèn rơm cố định vào hai đầu quang gánh gỗ mít:

"Bốn hũ dưa chua này, mỗi hũ con múc ra được khoảng năm bát sành lớn. Dưa chua đầu mùa ăn giải ngấy, cọng giòn ngọt đượm hương gừng ấm và đường phèn, con sẽ bán bốn đồng một bát kèm theo một muôi nước dưa trong vắt. Bốn hũ là hai mươi bát, thu về thêm tám mươi đồng tiền kẽm nữa. Tổng cộng phiên chợ sớm mai, nếu bán suôn sẻ hết sạch, nhà mình sẽ có tròn hai trăm đồng tiền kẽm bỏ túi mang về!"

Nghe đến con số hai trăm đồng tiền kẽm, hai mắt Tam Nha tròn xoe kinh ngạc, há hốc miệng không thốt nên lời. Còn Diệp Thành ngồi tựa lưng vào cột hiên thì run run bàn tay chai sần, hơi thở dồn dập. Hai trăm đồng tiền kẽm! Đó là số tiền bằng cả tháng trời một người đàn ông lực lưỡng phải bán mặt cho đất bán lưng cho trời đi phu khiêng đá, cuốc mướn quần quật giữa tiết trời đông giá rét.

"Nhưng con ơi..." Diệp Thành cất giọng trầm đục, đượm vẻ lo âu khắc khoải. "Mụ Ngô Quế Hoa nổi tiếng chua ngoa, nanh nọc nhất vùng ở chợ phiên Thanh Khê. Chiều qua bác cả con ghé qua ngõ có bóng gió bảo mụ ấy đã đặt cọc tiền xâu cho tuần đinh, bao trọn sạp hàng đẹp nhất dưới gốc cây đa cổ thụ ven cầu đá rồi. Con mang rau ra chợ, thân gái một mình lại không có chỗ ngồi đàng hoàng, sợ mụ ấy cậy thế buôn bán lâu năm lại chèn ép, dìm giá bắt nạt con gái nhà mình."

Tiểu Mãn ngẩng cao đầu, ánh mắt kiên định và sáng rực dưới ánh đèn dầu lạc le lói:

"Cha đừng lo. Hàng ngon tự khắc có khách tìm đến. Mụ Ngô Quế Hoa có chiếm trọn sạp đẹp nhất dưới gốc đa mà sạp hàng chỉ bày toàn rau úng nước, lá dập thâm đen thì người mua cũng chẳng ai dại dột bỏ tiền kẽm ra mua rác về nhà. Con chỉ cần một góc đất trống ven đường người qua lại, gánh hàng sạch sẽ, dưa giòn rau ngọt thơm lừng ngào ngạt, người sành ăn khắc sẽ tự tìm đến vây quanh gánh của mình thôi."

Cô bước tới bên cạnh quang gánh, cúi xuống kiểm tra lại chiếc đòn gánh mà Nhị Hòa đã cẩn thận bọc thêm một lớp vải gai êm ái ở điểm tì vai. Cạnh đó, hai chiếc sọt tre đóng mộng chắc nịch, một bên chứa bốn mươi mớ rau cải non xanh mởn phủ sương sớm, một bên nén bốn hũ sành da lươn vàng ươm tỏa hương chua thanh ngọt ngào.

Khoản nợ hai lượng bạc của địa chủ họ Lương cùng món phí phụ bốn trăm năm mươi đồng kẽm mờ ám đang đè nặng lên mảnh ruộng Cồn Gió. Hạn chót rằm tháng mười đang nhích lại từng ngày một, như một bóng đen lơ lửng trên đầu cả gia đình. Phiên chợ sáng mai chính là bước chân đầu tiên trên con đường giành lại quyền tự chủ, danh dự và sự ấm no cho cha mẹ và các em.

Đêm mùa đông trôi qua thật sâu và yên ắng. Gió bấc rít từng cơn qua khe liếp nứa, nhưng trong gian nhà đất ấm nồng hơi thở hy vọng.

Khi tiếng gà gáy canh tư vừa cất lên vang vọng xé tan màn sương mù dày đặc buốt giá của núi Thanh Lĩnh, ngọn đèn dầu trong căn nhà đất ba gian lại bừng sáng. Tiểu Mãn đã mặc chỉnh tề bộ áo chàm sờn vai, thắt chặt dải lưng vải thô quanh eo, cúi đầu ghé vai vào chiếc đòn gánh nhẵn bóng mà em trai đã tỉ mỉ gọt đẽo từng thớ gỗ.

Sức nặng của bốn mươi mớ rau tươi cùng bốn hũ dưa sành nén chặt lên vai, nhưng độ nhún êm ái, đàn hồi của thanh gỗ mít hình lưng tôm đã nâng đỡ từng bước chân vững chãi của cô gái trẻ.

Trời tờ mờ sáng, gánh hàng đầu tiên của Tiểu Mãn kẽo kẹt hướng về bãi đất đầu thôn.