Áp lực đơn hàng lớn và cơn kiệt sức trên sân phơi

Ánh rạng đông vừa hắt qua rặng tre ngà đầu ngõ thì sân nhà họ Diệp đã rộn lên tiếng chày nện cối giã và tiếng vò sành va lách cách khi Tiểu Mãn trở dậy từ lúc canh tư chưa tàn.

Màn sương sớm mùa xuân đặc quánh như sữa loãng, còn đọng trĩu hạt trên từng phiến lá cải bẹ ngoài bờ giếng, buốt lạnh và ướt đẫm đến tê tái da thịt. Những ngọn gió luồn qua khe rào giậu mang theo hơi lạnh ngai ngái của đất ải vừa cuốc xới, táp từng đợt vào mặt. Thế nhưng vạt áo chàm thô đã sờn chỉ ở hai đầu vai của Diệp Tiểu Mãn thì đã túa đầm mồ hôi tự bao giờ, ướt sũng dính bết vào sống lưng. Hai ống tay áo được xắn cao quá khuỷu, buộc túm gọn ghẽ lại bằng hai sợi lạt giang ngâm mềm để tiện cử động. Bên đôi quang gánh tre kẽo kẹt từng nhịp nặng nề, nàng thoăn thoắt xách từng đôi thùng gỗ múc nước giếng trong vắt đổ ào ào vào chiếc máng dài khoét từ thân cây sồi già. Mặt nước giếng sâu hun hút bốc lên làn khói sương bảng lảng, quẩn quanh bờ đá rêu phong nứt nẻ đã mòn vẹt dấu dây gàu qua bao đời người.

Chuyến đi huyện lỵ Vân Thủy giao hàng cho Vọng Giang Lâu vừa kết thúc cách đây hai hôm, mang về hai nén bạc trắng tinh ròng cùng xâu tiền đồng Cảnh Hưng sáng choang, trừ sạch mọi chi phí tổn còn lãi ròng hơn một lượng ba tiền. Một khoản tiền lớn chưa từng thấy đối với một mái nhà tranh xóm Đông, đủ sức làm ấm lại gian bếp bao năm hiu hắt và trả bớt được những món nợ vụn vặt mua chịu hạt giống, mua chịu củi khô. Nhưng đi liền với món lợi lớn ấy lại là một gánh nặng nghìn cân giáng thẳng xuống đôi vai gầy guộc của nàng: lời ước hẹn định kỳ ngày hai mươi lăm tháng hai với Tôn Như Hải. Lão chưởng quầy mắt sắc như dao cau đã nói rõ ràng như đinh đóng cột giữa trù phòng sực nức mùi gia vị—tửu lầu cần một trăm sáu mươi thăng tương hoa cau tầng giữa và hai trăm cân dưa cải sen muối nén róc nước mỗi tháng, chia đều làm bốn đợt giao nhận không được sai lệch lấy nửa khắc.

Chỉ cần trễ một con nước, chậm nửa canh giờ, hoặc dưa úng, tương váng mốc làm hỏng bữa tiệc thết đãi của các phường buôn lớn hay đoàn thuyền thương hồ phương xa, khoản bồi thường phạt vạ theo điển lệ nha môn cùng quy củ nghiêm ngặt của thương hội Vân Thủy sẽ đủ sức dìm cả nhà họ Diệp xuống đáy bùn tăm tối một lần nữa. Món nợ cũ bảy lượng bạc còn treo lơ lửng trên nóc nhà đợi đến rằm tháng mười chưa trả dứt, nếu lại gánh thêm trát phạt đền khế ước của Vọng Giang Lâu thì cả nhà chỉ còn nước bán sạch đất đai tổ phụ rồi dắt díu nhau đi tha phương cầu thực.

"Một trăm sáu mươi thăng tương... hai trăm cân dưa cải sen..."

Tiểu Mãn lẩm bẩm trong miệng, từng con chữ như những hạt chì nặng trịch đè lên cuống họng. Nhịp thở dồn dập của nàng hòa cùng tiếng nước giếng xối ầm ầm vào máng gỗ. Những con số ấy cứ xoay mòng mòng trong đầu nàng suốt từ lúc bước chân ra khỏi trù phòng lát đá xanh của Vọng Giang Lâu cho tới khi trở về căn nhà tranh vách đất ọp ẹp ở xóm Đông này. Để kịp có dưa tương dự trữ đạt độ chín rục vào đúng cữ giao hàng đầu tiên sau khi ký kết văn tự chính thức, nàng tuyệt đối không thể ung dung chờ tới ngày hai mươi lăm mới bắt tay vào làm.

Tương đậu cổ truyền không phải thứ muốn vội là vội được, nó đòi hỏi cái tĩnh của trời đất và cái nhẫn của bàn tay người. Hạt đậu nành cần ít nhất hai tuần lễ ủ men hoa cau cho lên tơ vàng óng rồi mới ngâm nước muối biển rang trong chum sành phơi nắng dầm sương. Dưa cải sen muốn róc nước giòn sần sật, cắn vào nghe tanh tách mà không bị mặn gắt chát chúa thì phải chọn đúng bẹ bánh tẻ, phơi se ba nắng cho héo dẻo, bóp muối hạt vừa độ rồi nén đá tảng suốt mười ngày đêm trong vại kín. Nếu trễ một nhịp con nước, trễ một buổi ủ men, cả mẻ tương mẻ dưa coi như vứt bỏ cho lợn ăn.

Nghĩ đến cảnh tượng hai chum tương mé bờ rào từng bị nước mưa giọt gianh làm thối mốc đợt cuối thu năm ngoái, tim Tiểu Mãn lại thắt nghẽn từng cơn như có bàn tay sắt bóp nghẹt. Mùi chua khẳm thối rữa của men hỏng và bài học đắt giá phải cắn răng gánh từng thùng đổ xuống hố ủ phân sau vườn vẫn còn sờ sờ trước mắt. Chữ tín của Diệp gia vừa mới nhen nhóm le lói ở bến sông, ở chợ huyện, tuyệt đối không thể để một hạt cát, một giọt nước lã hay một sơ suất cỏn con nào phá hỏng.

Thế là, vừa đặt chân về đến nhà, nàng lập tức dốc toàn bộ tâm can và sức lực lao vào công việc như một con thoi bị kéo căng hết mức trên khung cửi.

Nàng buông đôi thùng gánh nước xuống góc sân, ngồi bệt xuống chiếc ghế đẩu thấp ven máng nước đá nứt. Hai bàn tay gầy thoăn thoắt vục sâu vào thúng đậu nành hạt tròn mẩy vừa mua chịu từ kho thóc nhà ông Hứa trên xóm Chùa. Nàng dứt khoát không cho bất kỳ ai trong nhà động tay vào khâu đãi đậu sống còn này. Đậu nành làm tương phải là đậu mùa mới gặt, hạt tròn căng, cắn thử thấy giòn đanh, vỏ mỏng bóng và tuyệt đối không vướng mùi ẩm mốc của kho dự trữ cũ.

Nàng đổ từng vốc đậu lớn vào chiếc rổ xảo đan dày bằng cật tre già, nhúng ngập cả rổ vào làn nước giếng mát lạnh rồi dùng hai lòng bàn tay chà xát thật mạnh vào nhau. Tiếng hạt đậu ma sát rào rào như tiếng mưa rào quất trên mái lá gồi. Những hạt lép kẹp, hạt vỡ mủn, hạt bị sâu đục khoét hay những mảnh mày đậu nhẹ tênh nổi lềnh bềnh trên mặt nước lập tức bị nàng dùng chiếc gáo dừa khô vớt sạch, hất thẳng vào chiếc sọt tre đựng phụ phẩm cho lợn đặt mé bờ rào.

"Hạt đậu này ruột phải chắc nịch, ngâm đủ ba canh giờ cho nở căng tròn miệng mép rồi mới được đem đồ chín. Nếu để sót dù chỉ một hạt thối, một hạt ủng dầu, cái mầm thối ấy sẽ lây lan làm chua cả chõ xôi men..."

Tiểu Mãn vừa lẩm bẩm vừa ghé sát mặt xuống rổ, đôi mắt đảo liên tục không rời mặt đậu. Từng ngón tay mảnh dẻ lùa qua lùa lại trong nước buốt, tỉ mỉ nhặt từng hạt đậu có màu sắc hơi thâm xỉn hay vết đốm đen ném dứt khoát ra ngoài. Bọt nước nổi lên trắng xóa quanh vành rổ tre.

Đãi xong ba thúng đậu nành lớn nặng trĩu chất cao thành ngọn, hai bàn tay nàng đã ngấm nước giếng mùa xuân lạnh đến mức tái ngắt, các đầu ngón tay nhăn nheo dúm dó như da người già. Những vết rước dằm tre cũ trên kẽ móng tay gặp nước lạnh buốt nhói lên từng chặp. Thế nhưng Tiểu Mãn không hề dừng lại lấy nửa khắc để hơ lửa hay xoa hai bàn tay vào nhau cho ấm lại. Nàng quệt vội giọt mồ hôi đọng trên chóp mũi vào bờ vai áo chàm ráp, đứng phắt dậy đi thoăn thoắt về phía góc sân đón gió—nơi đang kê sáu chiếc nong tre lớn đan bằng cật nứa dày.

Trên các mặt nong tre kê cao cách mặt đất hai thước bằng những cọc tre già vạt nhọn cắm chặt xuống nền đất nện, lớp xôi đậu nành đồ chín tới độ ngậm sáp—vừa mềm dẻo bên trong lại vừa se ráo ráo mặt bên ngoài—đang bước vào kỳ ủ mầm men mốc hoa cau cổ truyền. Khắp góc sân phảng phất một mùi thơm ngọt ngào, ấm nồng lạ lùng, vừa giống mùi mật mía non lại vừa thoang thoảng hương cỏ khô phơi nắng rạ. Từng hạt đậu căng mẩy đang được bao bọc bởi một lớp lông tơ mịn màng màu vàng hoa cải, óng ả bắt mắt dưới ánh ban mai vừa rạng. Đây chính là khâu sống còn quyết định toàn bộ vị ngọt hậu thanh tao và sắc nước sóng sánh như mật của mẻ tương.

Tiểu Mãn cẩn thận lấy chiếc khăn vải mộc đã được giặt kỹ bằng nước đun lá sả rồi phơi khô nỏ quấn kín hai bàn tay. Nàng cúi rạp người xuống, đưa mũi hít sâu một hơi để thẩm định mùi hương của men, rồi nhẹ nhàng luồn từng ngón tay vào sâu trong lớp đậu để kiểm tra độ ấm bên trong lòng nong.

"Nóng quá thì cháy men, men biến thành màu đen xỉn thì mẻ tương sẽ đắng ngắt khé cổ. Nguội quá thì men không phát được mầm, sinh ra nhớt dính rồi chua lòm..."

Nàng thì thào tự nhắc nhở mình, cảm nhận luồng nhiệt âm ỉ truyền qua lớp khăn mộc vào tận da thịt. Đậu ở khoảng giữa nong đang tụ nhiệt nhiều hơn mép ngoài do đống ủ dày. Rất thuần thục và nhanh nhẹn, nàng dùng các đầu ngón tay khẽ khàng tãi mỏng lớp đậu ở trung tâm dồn dần ra phía rìa nong, đảo đều từng góc sao cho mầm men đón được luồng gió xuân thông thoáng mà không bị gió bấc thốc làm khô xác bề mặt. Từng cử chỉ của nàng tỉ mỉ, nâng niu, thận trọng như một người mẹ trẻ đang chăm chút cho giấc ngủ của đứa con thơ mới lọt lòng. Mỗi hạt đậu đều mang theo hy vọng thoát nghèo của cả gia đình, nàng không cho phép mình lơ là dù chỉ một ly.

Đảo xong sáu chiếc nong mốc hoa cau, trời đã sang đầu giờ Thìn. Mặt trời mùa xuân thoát khỏi làn mây mỏng, bắt đầu rọi những luồng nắng vàng rực rỡ xuống nền sân đất nện, hắt lên hơi đất ngai ngái nồng nồng. Lưng áo Tiểu Mãn ướt sũng mồ hôi rồi lại bị gió xuân hong khô, muối trắng kết tinh thành những vệt loang lổ mờ nhạt trên nền vải chàm bạc phếch.

Nàng đưa tay đấm nhẹ vào vùng thắt lưng mỏi nhừ, không hề nghỉ chân lấy một ngụm nước, lập tức quay ngoắt sang khu vực xếp dãy chum vò cạnh bể nước mưa. Ở đó, mười chiếc chum sành da lươn ngấn nước khóa khí mới tinh lấy từ lò gốm Phường Bãi của Đào Tam Nương cùng các vò sành da cóc cũ trong nhà đang xếp ngay ngắn thành hàng dài, há miệng chờ làm sạch.

Tiểu Mãn xách chiếc chổi rơm nếp nhỏ xíu và một gáo tro bếp mịn đã rây qua ba lần sàng, bước tới bên chiếc chum lớn nhất có sức chứa hai mươi thăng. Nàng quỳ hai đầu gối xuống nền đất lẫn đá dăm ráp buốt, cúi gập nửa người trên vào sâu trong lòng chum tối om. Mùi đất nung hăng hắc xen lẫn mùi sành mới phả thẳng vào mặt nàng. Nàng rắc một nắm tro bếp mịn vào đáy chum, dùng chổi rơm xát mạnh lên từng thớ men sành bên trong. Đôi cánh tay gầy guộc đưa đi đưa lại nhịp nhàng, miết chặt từng vòng tròn từ đáy chum lên tận cổ ngấn nước, chà đi chà lại cho đến khi lớp men trơn tuột không còn vương một hạt bụi đất hay cặn mỡ bám dính.

Tiếp đó, nàng lại đứng dậy, bước ra bếp củi nhóm lửa đun một nồi nước lá ổi lớn sôi sùng sục. Khói bếp bốc lên cay xè hai mắt, nàng quệt nước mắt bằng mu bàn tay rồi dùng gáo gỗ múc từng gáo nước sôi bốc hơi nghi ngút dội thẳng vào thành chum để tráng sạch và khử trùng. Nước lá ổi nóng già bốc hơi mù mịt, táp thẳng vào khuôn mặt nhỏ nhắn gầy rộc của Tiểu Mãn làm hai gò má nàng đỏ ửng như phải bỏng. Bàn tay nàng vốn đã nứt nẻ chằng chịt vì sương muối và nước lạnh bến sông mấy hôm trước, nay cọ xát với rơm nếp ráp và nước sôi tro bếp khiến những vết da non rộp lên từng bọng nước trong suốt, có chỗ rách toạc ra rướm máu tươi rát bỏng buốt đến tận tim. Nhưng nàng chỉ cắn chặt môi dưới, nhúng chiếc khăn mộc vào chậu nước lạnh vắt ráo rồi lại miệt mài luồn tay lau sạch từng kẽ ngấn nước trên miệng chum. Khóa khí ngấn nước là phát minh sống còn, nếu miệng ngấn dính bụi bẩn hay cặn bã, nước rãnh sẽ bị nhiễm khuẩn làm hỏng váng tương bên trong.

Bên cạnh dãy chum sành, mấy nong cải sen do Ngô Quế Hoa vừa gánh sang từ sáng sớm đang nằm chờ thái. Rau cải sen vụ xuân bẹ to dày, lá xanh thẫm mỡ màng, sau khi ngâm rửa qua ba lần nước giếng phải để trên giàn nứa cho thật róc nước ráo mặt rồi mới dùng con dao bài sắc bén thái vát thành từng khúc dài chừng hai đốt ngón tay. Tiểu Mãn ngồi sụp xuống bên chiếc thớt gỗ nghiến nặng trịch đặt giữa sân, đôi tay cầm dao đưa thoăn thoắt.

"Cộc, cộc, cộc..."

Tiếng dao nện xuống mặt thớt gỗ nghiến vang lên đều đặn, dứt khoát như nhịp gõ của một cỗ máy không biết mỏi mệt. Từng khúc cải sen xanh mướt, bẹ giòn tanh tách rơi xuống chiếc chậu đồng lớn. Cải thái xong lập tức được rải đều tăm tắp lên các phên nứa mỏng, mang ra phơi dưới nắng ban trưa cho se mặt lá lại. Nàng cứ cặm cụi, cắm cúi như thế, bóng nàng đổ dài trên mặt sân rồi thu ngắn lại dưới chân khi đứng bóng, rồi lại ngả dài về phía chái bếp lúc chiều tà. Đêm hôm trước nàng chỉ chợp mắt được chưa đầy nửa canh giờ, vừa nằm xuống đã giật mình thon thót lo trời đổ mưa, lo men bị quá nhiệt, lo cải sen muối không kịp ngấu. Màn đêm buông xuống lại thắp ngọn đèn dầu lạc ngồi nhặt từng cọng hành hoa, gọt từng củ gừng già thái chỉ để kịp ướp mẻ dưa nén.

Đầu giờ Mùi ngày hôm sau, tiếng cổng tre kẽo kẹt mở ra cắt ngang sự tĩnh lặng của khu vườn. Trần A Lan xách theo một chiếc rổ mây nhỏ đựng mấy củ khoai lang luộc còn nóng hổi cùng một bó lá sả tươi hăm hở bước vào sân. Vừa nhìn thấy Tiểu Mãn đang lúi húi ôm một xô nước giếng nặng trịch, người nghiêng hẳn sang một bên toan dội vào chiếc chum thứ tám, A Lan giật thót mình, vội vàng buông phịch chiếc rổ mây xuống bờ cỏ rồi chạy bổ tới:

"Tiểu Mãn! Trời đất quỷ thần ơi, buông tay ra mau! Mau để xô nước đấy cho tao!"

A Lan xông tới giằng lấy quai xô nước, đặt mạnh xuống đất đánh "choảng" một tiếng khiến nước giếng sánh ra ngoài làm ướt đẫm đôi hài vải thô của cô. A Lan túm lấy bả vai gầy rộc của bạn xoay ngược lại, tròn mắt nhìn trân trối vào gương mặt Tiểu Mãn. Dưới ánh nắng ban trưa chói chang và hanh hao, khuôn mặt Tiểu Mãn hốc hác hẳn đi, hai gò má nhô cao trơ trọi, và nổi bật hơn cả là hai quầng mắt thâm đen sì sì như người vừa trải qua một trận bạo bệnh thập tử nhất sinh. Đôi môi nàng nứt nẻ từng vệt trắng bệch, khô khốc và run rẩy vì thiếu nước và thiếu ngủ triền miên.

"Mày có còn là người nữa không hả Mãn?" A Lan cau mày, vừa xót xa vừa bực bội quát lên, giọng cô the thé rung cả góc sân. "Mới từ huyện về có hai ngày mà mày tự vắt kiệt mình ra như cái xác ve thế này à? Mày nhìn lại mày trong gương xem, hai mắt trũng sâu hoắm, quầng thâm như bị ai giáng nắm đấm vào mặt! Mày không ngủ nghê gì từ hôm kia đến giờ đúng không hả?"

Tiểu Mãn khẽ nở một nụ cười mệt mỏi méo mó, đưa bàn tay sưng đỏ đầy vết xước lên quệt những giọt mồ hôi đang chảy ròng ròng bên thái dương, giọng nàng khàn đặc như có cát nghẽn trong cổ họng:

"Tao không sao... Chỉ là hơi thiếu ngủ một chút thôi mà. A Lan, mày không hiểu được đâu, Tôn chưởng quầy hẹn đúng ngày hai mươi lăm này phải mang mẫu tương mới và phương án giao nhận hoàn chỉnh lên huyện để ký khế ước ba bên. Đơn hàng định kỳ những một trăm sáu mươi thăng tương hoa cau, hai trăm cân dưa cải sen mỗi tháng đấy! Mẻ men hoa cau này nếu không thúc cho kịp mầm mốc trong tuần này để vào muối trong chum, đến ngày hẹn lấy đâu ra hàng mẫu đạt chuẩn ngậm hương để lão nghiệm thu mà đặt bút ký giấy? Lỡ một bước thôi là hỏng cả cơ nghiệp..."

"Cơ nghiệp cái đầu mày ấy!" A Lan cáu kỉnh ngắt lời, bàn tay thô ráp của cô chỉ thẳng vào dãy nong mốc và đống vò sành ngổn ngang khắp sân. "Trong cái thôn Thanh Khê này thiếu gì người làm? Mày lập ra cái nhóm đổi công bốn người bọn tao để làm cảnh à? Thím Năm, chị Dâu bác Tư, cô Ba Thược với dì Bảy Đậu ngày nào chẳng chạy sang ngóng việc để kiếm thêm vài đồng công nhật phụ vào tiền đong gạo? Mày chỉ cần ới một tiếng qua bờ rào, bọn tao xúm vào nửa ngày là cọ sạch bong kin kít chỗ chum vại này, thái xong cả tạ cải sen chứ có gì to tát ghê gớm đâu mà mày cứ phải cắm đầu cắm cổ làm một mình từ gà gáy canh tư tới tận nửa đêm gà gáy lần hai thế hả?"

Tiểu Mãn lắc đầu quầy quậy, ánh mắt nàng ánh lên nỗi bất an sâu kín, chập chờn không cách nào xua tan:

"Không được đâu A Lan à... Mẻ này là mẻ hàng sống còn của cả nhà tao. Nhóm đổi công các thím ấy chịu khó, cần cù thật, nhưng tính tình quen thói làm đồng làm bãi bạ đâu hay đấy. Đãi đậu nành mà không nhặt sạch từng hạt thối, hạt lép thì cả chõ xôi men sẽ chua lòm. Rửa chum vại sành mà dùng nước lã dội qua loa, để sót lại một chút váng mỡ hay tro bẩn dính ở kẽ men thì khi ủ dưa cải sẽ bốc váng trắng nhờ nhợt ngay lập tức. Lần trước hai chum tương mé giậu hỏng vì rột nước mưa giọt gianh, tao đã xót xa như bị dao cắt từng khúc ruột rồi. Chuyến này lên huyện thành lớn, phục vụ toàn những cái miệng sành ăn của khách buôn Vọng Giang Lâu, một sơ suất nhỏ xíu thôi cũng đủ làm mất sạch sành sanh chữ tín mà cả nhà tao nhịn ăn nhịn mặc bấy lâu nay mới gầy dựng được. Tao không tự tay nhặt từng hạt đậu, tự tay cọ từng lòng chum, ruột gan tao nó cứ như có lửa đốt, không tài nào yên tâm nhắm mắt nổi!"

Đúng lúc đó, từ ngoài ngõ tre vang lên tiếng bước chân chạy huỳnh huỵch. Diệp Nhị Hòa từ ngoài đồng chạy xộc vào sân. Cậu thiếu niên mười bốn tuổi quần xắn móng lợn lên tận bẹn, trên vai vắt chiếc khăn lau mồ hôi đã đen sì, hai tay xách hai chiếc thùng gỗ lớn dùng để gánh bùn. Vừa thấy chị gái đang đứng cãi cọ giằng co với A Lan bên mép giếng, Nhị Hòa liền bước xăm xăm tới, nét mặt vừa khẩn thiết vừa tức tối:

"Chị Hai! Em đã bảo chị bao nhiêu lần rồi, việc nặng nhọc trong sân cứ để em làm! Chị buông cái gáo dừa với cái xô nước xuống đi!"

Nhị Hòa giật phắt chiếc gáo múc nước trên tay Tiểu Mãn, đặt hai thùng gỗ xuống đất đánh cộp một tiếng vang dội:

"Việc gánh nước đổ máng, cọ rửa chum vại sành này em làm vèo một loáng là xong ngay. Tay em khỏe như vâm, chị nhìn xem bắp tay em này! Chị cứ nhốt mình ở cái xó sân này từ canh tư đến giờ, cơm trưa mẹ bưng ra bát cháo hoa chị mới và được hai miếng đã buông đũa xuống chạy ra xem men. Chị có phải trâu bò đúc bằng đồng đâu mà chịu nổi? Để em cọ chum cho, em hứa cọ kỹ ba lần nước sôi lá ổi, miết tro bếp sạch bong kin kít như lời chị dặn, không sót một hạt bụi nào hết!"

Nói rồi, Nhị Hòa xốc ống tay áo toan nhảy phắt vào bên chiếc chum sành da lươn. Thế nhưng Tiểu Mãn đã vội vàng túm chặt lấy gấu áo cộc của em trai kéo giật ngược lại, nàng gắt gỏng, giọng lạc hẳn đi vì mệt mỏi:

"Nhị Hòa! Em đừng có làm loạn thêm nữa được không? Em thì biết cái gì là sạch chuẩn của chum ủ tương hoa cau? Em cọ bên ngoài nhìn sạch mắt nhưng góc cong dưới đáy chum em có biết cách xoay bàn tay miết từng thớ men không? Nhỡ tay va đập làm sứt mẻ miệng ngấn nước thì khóa khí làm sao được nữa? Chum này là chum nắp kín ngấn nước Đào Tam Nương nung riêng theo mẫu độc quyền, ba mươi lăm đồng tiền kẽm một chiếc chứ có phải đồ gốm thô mua ngoài chợ xép đâu! Em mau vào nhà cất sách vở, trông coi cỗ xe kéo, xem lại mấy cái then chốt gỗ nghiến với nan hoa chữ X xem có bị lỏng đinh tán sau chuyến vượt đồi Thạch Lĩnh không. Việc ở sân này một mình chị tự lo được, không cần em bận tâm!"

"Chị!"

Nhị Hòa dậm chân bành bạch xuống nền đất nện, hốc mắt cậu thiếu niên đỏ hoe vì vừa giận vừa thương chị gái đến thắt ruột.

"Chị lúc nào cũng coi em là con nít không biết làm việc! Em mười bốn tuổi rồi, em kéo cỗ xe chở ba trăm cân dưa vượt đồi Thạch Lĩnh còn làm được, chẳng lẽ mấy cái chum sành em lại làm vỡ của chị hay sao? Chị cứ ôm đồm hết mọi thứ việc lớn việc nhỏ vào người như thế, rồi chị đổ bệnh lăn đùng ra đấy thì ai gánh vác cho cái nhà này hả chị Hai?!"

"Chị bảo không cần là không cần! Em có nghe lời chị không thì bảo?!"

Tiểu Mãn quát lên thất thanh, lồng ngực phập phồng dữ dội dưới lớp áo chàm. Đây là lần đầu tiên nàng lớn tiếng nạt nộ đứa em trai vốn hết mực ngoan ngoãn và nghe lời nàng từ thuở ấu thơ.

Nhị Hòa sững sờ chôn chân tại chỗ. Cậu nhìn trân trối vào khuôn mặt hốc hác, đôi mắt đỏ ngầu giận dữ của chị gái, bờ môi mím chặt run rẩy từng chặp. Cậu không nói thêm được lời nào, quay ngoắt người, hậm hực quệt nước mắt chạy thẳng một mạch vào gian bếp tối om.

A Lan đứng bên cạnh chỉ biết thở dài thườn thượt, lắc đầu chán nản nhìn Tiểu Mãn:

"Mày gàn dở vừa thôi Mãn ạ. Cả nhà mày thương mày, xót mày muốn ghé vai gánh bớt cho mày, mày lại đi xua đuổi như xua tà ma. Cứ cái đà này, tao nói thật, chưa tới ngày hai mươi lăm lên huyện ký khế ước với Vọng Giang Lâu thì người nhà đã phải cắt cử nhau khiêng mày đi tìm thầy lang bốc thuốc rồi đấy!"

Tiểu Mãn không đáp lời nào, chỉ lặng lẽ quay lưng lại, tiếp tục cúi gập người xuống nhặt từng cọng rơm nếp vương trên miệng chiếc chum thứ tám. Bàn tay nàng run rẩy không kiểm soát nổi, nhưng nàng vẫn cắn răng gạt phắt mọi lời khuyên can ra khỏi màng nhĩ.

Nàng sợ. Nỗi sợ hãi vô hình nhưng đen ngòm, sắc nhọn về một sự thất bại, về việc đánh mất đi cơ hội đổi đời duy nhất của cả một gia đình đang ngấp nghé bên bờ vực, về món nợ bảy lượng bạc còn treo lơ lửng trên đầu vào rằm tháng mười cứ như một bóng ma gặm nhấm tâm can nàng từng khắc từng giờ. Nàng không dám đánh cược, dù chỉ là một phần vạn sơ suất vô tình của người khác.

Đến xế chiều, khi ánh mặt trời ngả dần sang màu vàng vọt ảm đạm như sáp ong non, bầu không khí bỗng trở nên ngột ngạt đến khó thở. Từng ngọn gió xuân bặt tăm, rặng tre ngà đầu ngõ đứng im phăng phắc như rặng cọc gỗ, không một tiếng xào xạc lá rụng. Hơi ẩm nặng nề từ khe suối bốc lên hầm hập, ngai ngái mùi đất bùn ủ men, báo hiệu một cơn mưa dông trái mùa dữ dội đang tích tụ những cuộn mây nặng trĩu sau rặng núi Thanh Lĩnh mịt mờ.

Một bóng người cao gầy, vận chiếc áo dài vải mộc màu xám tro quen thuộc bước qua cánh cổng tre mở rộng. Tạ Cảnh ôm theo một xấp thẻ tre buộc lạt và cuốn sổ cái bìa giấy dó dày cộp bước vào sân. Đôi mắt sáng sau hàng mi thanh tú khẽ đảo quanh một lượt, rồi dừng lại trọn vẹn trên bóng lưng nhỏ bé, gầy guộc của Tiểu Mãn đang ngồi xổm bên đống nong đậu nành.

Chàng bước chậm lại, bước chân nhẹ nhàng trên nền đất dăm không gây ra một tiếng động nhỏ. Khi tiến đến gần bên, nhìn thấy chiếc gáy trắng ngần của nàng ướt đẫm mồ hôi dính bết những sợi tóc mai xơ xác lòa xòa, cùng dáng vẻ thất thần, đờ đẫn khi đôi bàn tay nàng máy móc bốc từng vốc đậu nành thả vào rổ mà nhiều hạt rơi vãi cả ra ngoài đất đá, chân mày Tạ Cảnh bất giác nhíu chặt lại thành một đường rãnh sâu hoắm.

"Tiểu Mãn cô nương."

Tạ Cảnh khẽ cất tiếng gọi, thanh âm trầm ấm quen thuộc nhưng lại mang theo một sức nặng ngưng đọng khiến Tiểu Mãn khẽ giật mình đánh thót.

Nàng ngơ ngác ngẩng đầu lên, ánh mắt lờ đờ phải mất vài khắc mới định thần lại được hình bóng chàng thư sinh đang đứng sừng sững trước mặt. Đôi mắt nàng đỏ ngầu những tia máu chằng chịt, mí mắt trĩu nặng thâm quầng như muốn sụp xuống:

"Tạ... Tạ huynh? Huynh sang lúc nào thế? Sao không gọi muội..."

Tạ Cảnh không đáp lời nàng ngay lập tức. Chàng đặt xấp thẻ tre và cuốn sổ cái lên mặt một chiếc cối đá xanh sạch sẽ gần đó, ánh mắt dời từ khuôn mặt tái mét không còn giọt máu của nàng xuống hai bàn tay đầy những vết trầy xước, phồng rộp và rỉ máu tươi còn dính lem nhem tro bếp xám xịt và bụi đậu nành. Đáy mắt chàng thoáng qua một tia xót xa đau đớn đến nghẹn lòng, nhưng ngay sau đó lại được thay thế bằng vẻ nghiêm nghị hiếm thấy trên gương mặt nho nhã thường ngày.

"Tiểu Cảnh mang sổ sách chi phí chuyến đi huyện thành vừa rồi sang định cùng cô nương rà soát lại," Tạ Cảnh chậm rãi nói, giọng điệu trước sau như một vẫn giữ lễ tiết mực thước nhưng từng lời nói ra lại đanh thép, rành rọt lạ thường. "Chi phí xe cộ, đinh tán gia cố, bạt gai dầu trẩu và tiền mua rau cải sen của thím Quế Hoa đều đã hạch toán rõ ràng từng đồng từng cắc. Nhưng xem ra, cuốn sổ sách này hôm nay chưa thể xem được rồi."

Tiểu Mãn gượng nở nụ cười nhợt nhạt, toan chống hai tay vào đầu gối gầy guộc để đứng dậy:

"Xem được chứ, muội xem được mà! Tạ huynh cứ mở ra đi, muội đang muốn tính xem sau chuyến đi này, tiền mua hai thạch đậu nành của ông Hứa với tiền đặt cọc hai mươi chiếc chum ngấn nước của Tam Nương còn dư lại bao nhiêu tiền kẽm để nhập thêm muối mỏ..."

"Tiểu Mãn cô nương!"

Tạ Cảnh đột ngột cao giọng cắt ngang lời nàng. Chàng đứng thẳng người, vạt áo xám khẽ lay động trong làn gió ngột ngạt trước cơn dông. Đôi mắt sâu thẳm, sắc sảo của chàng nhìn thẳng vào ánh mắt đang hoảng loạn, trốn tránh của Tiểu Mãn:

"Cô nương có biết mình đang làm gì với bản thân không? Cô nương tự tay đãi từng thúng đậu, tự tay đảo từng chiếc nong mốc, tự tay cọ từng chiếc chum vò, lại còn tự tay thái từng ngọn rau sen thâu đêm suốt sáng. Nhị Hòa muốn gánh nước cô nương không cho, A Lan muốn phụ cọ chum cô nương gạt đi, nhóm đổi công bốn người sẵn sàng nhận việc cô nương cũng chẳng buồn đoái hoài đếm xỉa. Cô nương nghĩ mình là thần thánh ba đầu sáu tay, hay nghĩ rằng thân thể bằng xương bằng thịt này làm từ đồng thau gang thép dầm mưa dãi nắng không bao giờ biết gãy vụn?!"

Tiểu Mãn cắn chặt môi dưới, lúng túng cúi gằm mặt xuống đất, đôi bàn tay giấu vội ra sau lưng:

"Muội... muội chỉ sợ người khác làm không đúng quy cách. Hàng giao cho Vọng Giang Lâu đòi hỏi nghiêm ngặt lắm, Tôn chưởng quầy đã cảnh cáo rồi, chỉ cần một sơ suất nhỏ làm hỏng mẻ tương..."

"Một sơ suất nhỏ có thể làm hỏng một mẻ tương, nhưng sự kiệt sức của cô nương sẽ làm sụp đổ toàn bộ tương lai của gia đình này!"

Tạ Cảnh nghiêm túc cảnh báo, từng lời chàng thốt ra như nhát búa gõ thẳng vào tâm can đang chao đảo của nàng.

"Tôn chưởng quầy bảo cô nương phải dựng một xưởng chế biến riêng biệt, quy củ, có quản lý nhân công nghiêm ngặt như quân ngũ. Đó là bảo cô nương học cách điều phối, học cách phân công lao động, đặt ra quy chuẩn rành mạch để người khác làm theo và chịu trách nhiệm dưới sự giám sát của cô nương! Chứ Tôn chưởng quầy không hề bảo cô nương phải biến mình thành con trâu kéo cày, tự mình làm thay công việc nặng nhọc của mười người!"

Tạ Cảnh hít sâu một hơi, thanh âm chàng khẽ chùng xuống, mang theo một nỗi xót xa chân thành không cách nào che giấu:

"Thanh Khê Điền Trang là một chí hướng lớn lao. Nhưng Tiểu Mãn, cô nương hãy nhớ cho kỹ: Điền trang không thể nào dựng xây bằng một tấm lưng còng! Một người chủ xưởng giỏi không phải là người tự tay làm hết mọi việc nặng nhọc nhất, mà là người biết đặt niềm tin đúng chỗ, biết dùng người và biết bảo bọc lấy chính sức lực của mình để làm chỗ dựa cho cha mẹ, cho các em. Cô nương cứ cố đấm ăn xôi ôm đồm tất cả như thế này, nếu cô nương ngã xuống, ai sẽ là người ký vào bản khế ước ngày hai mươi lăm? Ai sẽ là người dẫn dắt Diệp gia đi tiếp con đường phía trước hả cô nương?"

Những lời đanh thép mà chan chứa ân tình của Tạ Cảnh như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào đầu Tiểu Mãn, khiến nàng sững sờ câm lặng. Tấm lưng còng... Nàng bần thần nhìn xuống đôi bàn tay trầy da tróc vảy của mình, rồi nhìn ra khoảnh sân ngổn ngang chum vò, nong nia. Nàng hiểu những điều chàng nói là đúng đến từng câu từng chữ, chạm vào sự thật trần trụi mà bấy lâu nay nàng cố tình phớt lờ.

Nhưng cái quán tính lo toan từ những tháng ngày cơ hàn, nỗi ám ảnh cơm áo gạo tiền và trách nhiệm nặng trĩu của đứa con đầu lòng cứ như một vòng dây thừng thắt chặt lấy cổ họng nàng, khiến nàng không tài nào buông lỏng tay ra được dù chỉ trong chớp mắt. Nàng sợ chỉ cần buông tay một nhịp, tòa lâu đài hy vọng vừa mới xây đắp sẽ sụp đổ tan tành thành cát bụi.

"Muội... muội biết rồi..." Tiểu Mãn lí nhí trong miệng, giọng run rẩy nghẹn ngào trong gió. "Đợi muội làm nốt mẻ men này vào chum... muội sẽ nghỉ ngơi..."

Đúng lúc ấy, bầu trời phía tây nam bỗng chuyển sang màu đen kịt như có ai hắt cả nghiên mực lớn lên nền trời. Một luồng gió xoáy thốc mạnh từ chân núi Thanh Lĩnh tràn qua cánh đồng lúa non, cuốn theo bụi đất mù mịt và những chiếc lá tre khô bay rào rào qua sân. Không khí oi ả, tù đọng tức khắc bị xé toạc bởi tiếng sấm ì ầm chuyển động từ xa vọng lại. Cơn mưa dông mùa xuân đang ập đến với tốc độ chóng mặt, vượt quá mọi dự liệu của người nông dân.

"Trời sắp mưa dông lớn rồi!"

Lâm Tú Nương từ trong hiên nhà hốt hoảng chống gối kêu lên thất thanh.

"Mãn nhi ơi, Nhị Hòa ơi, mau mau thu dọn nong nia vào chái bếp kẻo nước mưa hắt ướt hết mốc bây giờ!"

Diệp Thành ngồi bên bậu cửa cũng sốt ruột chống gậy nghiến gõ cộc cộc xuống đất, toan lê bước chân tật nguyền ra sân:

"Nhị Hòa, Tam Nha, mau ra phụ chị chúng mày thu nong!"

Nhìn thấy những đám mây đen vần vũ cuồn cuộn trên đỉnh đầu và những giọt mưa dông đầu tiên nặng hạt bắt đầu lộp độp rơi xuống mặt sân đất nện, tim Tiểu Mãn như muốn nhảy tung ra khỏi lồng ngực. Nước mưa! Nước mưa giọt gianh hay nước mưa dông đều mang theo tính hàn và tạp chất, tuyệt đối không thể để một giọt nước nào rơi vào sáu nong mốc đang kỳ phát men hoa cau! Nếu mốc dính phải nước mưa, men sẽ lập tức thối rữa, nhớt hóa, bao nhiêu công sức đãi đậu, đồ xôi, ủ men ròng rã suốt mấy ngày đêm qua sẽ tan tành thành mây khói!

"Mưa rồi! Mau dọn nong vào chái bếp!"

Tiểu Mãn hét lên một tiếng xé ruột, quên sạch sành sanh cả những lời Tạ Cảnh vừa răn dạy. Nàng lao vụt đi như một mũi tên xé gió, bất chấp đôi chân đã tê dại rệu rã sau hai ngày quỳ gối cọ chum. Tạ Cảnh cũng vội vã vứt cuốn sổ sách sang bên mặt cối đá, sải bước dài lao theo nàng để cùng khiêng góc nong tre.

Nhưng Tiểu Mãn còn nhanh hơn. Nàng chạy xộc tới chiếc nong tre lớn nhất đặt ở chính giữa sân—chiếc nong chứa hơn hai mươi cân đậu nành mốc hoa cau đang lên độ thơm ngọt nhất, vành nong lại được đan bằng cật tre dày nặng trịch.

"Tiểu Mãn, để đó tôi khiêng cùng!" Tạ Cảnh hét lớn giữa tiếng gió rít gầm rú qua rặng tre.

Tiểu Mãn dường như không còn nghe thấy bất cứ thanh âm nào của trần gian nữa. Trong mắt nàng lúc này chỉ có nong đậu vàng óng và những hạt mưa dông to như hạt ngô đang bắt đầu rớt mau hơn trên nền đất. Nàng cúi rạp người xuống, hai bàn tay rướm máu bấu chặt lấy vành cật tre thô ráp, gồng hết toàn bộ sức tàn nơi thắt lưng và đôi bờ vai nhỏ bé, dốc trọn sinh lực nhấc bổng chiếc nong nặng trĩu lên khỏi giá đỡ tre già.

"Rắc!"

Một tiếng răng rắc khẽ vang lên nơi khớp xương cột sống vùng thắt lưng. Sức nặng khủng khiếp của nong đậu cùng với sự suy kiệt tột cùng sau ba ngày ba đêm không chợp mắt lập tức dồn ứ lại thành một áp lực kinh hoàng giáng xuống cơ thể nàng.

Ngay khoảnh khắc chiếc nong vừa rời khỏi mặt cọc tre chừng một gang tay, một cơn choáng váng dữ dội như búa tạ giáng thẳng vào đỉnh đầu Diệp Tiểu Mãn. Trước mắt nàng, vầng sáng nhập nhoạng của buổi chiều tà bỗng chốc tối sầm lại, hóa thành muôn ngàn đốm sao vàng xoay tít mù mịt. Đất trời đảo lộn, bờ rào dâm bụt, dãy chum sành da lươn, mái ngói rêu phong và bóng người đang hốt hoảng lao tới bỗng chốc nghiêng ngả, chao đảo điên cuồng. Tai nàng lùng bùng những tiếng ve kêu râm ran xé óc, rồi toàn bộ thanh âm của gió dông gào thét bỗng chốc lùi xa, lùi xa dần vào một cõi hư vô thăm thẳm không đáy.

Đôi bàn tay nàng rã rời, các ngón tay không còn chút cảm giác bấu víu, buông thõng ra khỏi vành nong tre.

"Rầm!"

Chiếc nong tre rơi nghiêng xuống nền đất đá dăm, đậu nành mốc hoa cau văng tung tóe ra xung quanh. Cùng lúc đó, thân hình mảnh mai, gầy gò của Diệp Tiểu Mãn mềm oặt như một sợi bún, đổ gục bất tỉnh nhân sự ngay giữa sân phơi, trán nàng đập mạnh xuống nền đất nện lạnh ngắt.

"Tiểu Mãn!"

Tiếng thét thất thanh, xé ruột xé gan của Tạ Cảnh vang lên chói gắt giữa cơn giông tố. Chàng lao tới như một cơn lốc, chiếc áo xám bay phần phật trong gió, bất chấp mưa gió quỳ sụp xuống nền đất ráp, run rẩy đỡ lấy thân hình nhẹ bẫng, lạnh toát của nàng vào lòng mình. Gương mặt Tiểu Mãn trắng bệch không còn một giọt máu, đôi mắt nhắm nghiền bất động, hơi thở mỏng manh như sợi tơ nhện đứt đoạn giữa đôi môi tím tái vì lạnh và kiệt sức.

"Mãn nhi! Con ơi là con!"

Lâm Tú Nương từ bậu cửa ôm ngực ngã quỵ xuống đất, nước mắt giàn giụa gào khóc thảm thiết.

"Chị Hai! Chị Hai ơi!"

Diệp Nhị Hòa và Tam Nha từ trong bếp lao vụt ra ngoài sân, tiếng khóc thét lên kinh hoàng xé toạc màn mưa, quỳ rạp xuống bên cạnh chị gái. Nhị Hòa run rẩy nắm lấy bàn tay lạnh ngắt đầy vết xước của Tiểu Mãn, nước mắt hòa lẫn nước mưa chảy ròng ròng trên mặt cậu thiếu niên.

Diệp Thành đứng chôn chân bên ngưỡng cửa buồng trong. Đôi bàn tay gân guốc thô ráp siết chặt lấy chiếc gậy gỗ nghiến đến mức trắng bệch cả các khớp xương, chiếc gậy run lên bần bật theo từng nhịp thở dồn dập. Đôi mắt người cha tàn tật trừng trừng nhìn đứa con gái lớn nằm bất động giữa sân phơi dưới cơn mưa dông mù mịt vừa ập xuống, một nỗi đau đớn cùng cực và tự trách dâng trào làm lồng ngực ông co thắt nghẹt thở.

Ông nhìn xuống đôi chân teo tóp, tật nguyền vô dụng của mình, rồi lại nhìn bàn tay đầy vết chai sần nứt nẻ rớm máu của con gái, hàm răng nghiến chặt vào nhau đến mức rớm máu tươi nơi khóe miệng. Là một người cha, là trụ cột gia đình, nhưng bao năm qua ông chỉ biết trơ mắt nhìn đứa con gái chưa đầy đôi mươi phải gồng mình gánh vác món nợ ngập đầu, gánh vác miếng cơm manh áo của cả nhà cho đến khi ngã gục.

Gió dông cuốn bụi mù mịt, sấm chớp rạch ngang bầu trời chiều xám xịt, xé toạc không gian tĩnh lặng của thôn Thanh Khê. Mưa rào rạt trút xuống mái lá, nhưng bóng lưng Tạ Cảnh che chắn cho Tiểu Mãn, tiếng khóc nghẹn ngào của người mẹ và ánh mắt đỏ ngầu rớm máu của người cha tàn tật đã khắc sâu vào ký ức của ngôi nhà tranh nghèo khó này một vết hằn không bao giờ phai nhạt.

***

Khi Diệp Tiểu Mãn lờ mờ mở mắt ra, xung quanh nàng là một màn đêm tĩnh mịch sâu thẳm, chỉ có ánh sáng vàng vọt, leo lét từ ngọn đèn dầu lạc đặt nơi đầu giường hắt lên vách đất nứt nẻ những vệt bóng bập bùng. Tiếng mưa rào rạt ngoài hiên đã dứt từ lúc nào, chỉ còn lại tiếng nước rỏ giọt tong tong từ giọt gianh chuồng gà rớt xuống vũng nước đọng ngoài thềm.

Toàn thân nàng đau nhức ê ẩm như vừa bị ai dùng gậy đập nát từng khớp xương, vùng thắt lưng nhói buốt buốt óc mỗi khi thở nhẹ, và hai bên thái dương thì giật giật từng cơn đau đớn. Nàng khẽ cựa mình toan chống tay ngồi dậy, nhưng một bàn tay mềm mại, run rẩy và ấm áp đã vội vàng giữ chặt lấy bả vai nàng ấn nhẹ trở lại xuống chiếc chiếu cói thô ráp.

"Đừng động đậy con... Nằm yên đấy kẻo trúng gió độc, Mãn nhi của mẹ..."

Tiếng nức nở nghẹn ngào quen thuộc của Lâm Tú Nương vang lên bên tai. Mẹ nàng ngồi bên mép giường, đôi mắt sưng mọng đỏ hoe, hai khóe mắt răn reo còn đọng ngấn lệ chưa khô dưới ánh đèn dầu le lói. Trên tay bà cẩn thận bưng một bát thuốc bắc màu nâu đen kịt bốc khói nghi ngút, mùi thuốc đắng nghét, nồng nặc vị thục địa, đương quy phả thẳng vào sống mũi.

Tiểu Mãn thều thào qua đôi môi khô khốc nứt nẻ:

"Mẹ... mấy nong men... nong men ngoài sân..."

"Nong men đã được Tạ Cảnh với thằng Nhị Hòa, con Tam Nha gom hết vào chái bếp che bạt gai dầu kín mít rồi, không ướt một hạt nào cả, con đừng lo nghĩ nữa!" Lâm Tú Nương vừa sụt sịt khóc vừa dùng chiếc muỗng sành khẽ khàng khuấy đều bát thuốc, thổi nhẹ từng hơi rồi đưa lên bên môi con gái. "Thầy lang Triệu sang châm cứu cho con từ chiều muộn, bảo con bị lao lực quá độ, khí huyết hư tổn nặng nề, thiếu ăn thiếu ngủ đến mức cạn kiệt sinh lực. Uống hết bát thuốc này đi con..."

Tiểu Mãn nhìn dòng nước thuốc đen đặc đắng đót, trong lòng trào dâng một nỗi tủi thân và ân hận khôn xiết. Nhưng khi nàng vừa hé môi định nuốt ngụm thuốc đầu tiên mẹ bón, ánh mắt nàng bỗng chạm phải một bóng người đang ngồi sừng sững bên chiếc bàn con kê ở góc gian nhà ngoài.

Diệp Thành ngồi đó, chiếc gậy gỗ nghiến gác ngang qua hai đầu gối buông thõng. Dưới ánh đèn dầu chập chờn hun hút gió, khuôn mặt chữ điền gầy guộc của người cha sạm đen lại như sắt nguội, đôi lông mày rậm cau chặt thành một mối, ánh mắt ông nhìn thẳng vào chiếc giường con gái đang nằm—nghiêm nghị, lạnh lùng và nặng trĩu uy quyền của một người chủ gia đình mà đã từ rất lâu rồi Tiểu Mãn chưa từng thấy lại.

Bát thuốc đắng mẹ bưng đến bên giường đi kèm ánh mắt nghiêm nghị của cha, báo hiệu một cuộc họp gia đình không thể trì hoãn.