Xin lỗi không thay được phương án

Năm giờ sáng, sương biển còn phủ một màn đùng đục qua triền dốc dẫn xuống chợ cá Hải An khi Bảo tự mình dắt chiếc xe thồ Liên Xô đã được phục hồi hoàn chỉnh đến sạp bánh của cô Sương.

Gió từ cửa lạch theo con nước ròng thổi thốc lên triền đê, lạnh buốt và ngai ngái mùi rong rêu ủng nước triều lẫn mùi dầu máy cặn từ những chiếc ghe cào vừa cập bến. Mặt đường rải đá dăm dầm sỏi hãy còn lấm tấm ướt, trơn nhẫy lớp bùn non mịn do bánh xe chở cá ban đêm kéo lê qua. Hai bên dốc, dãy sạp lá dừa xiêu vẹo của khu chợ ẩm ướt đã bắt đầu cựa mình trong thứ âm thanh lục cục quen thuộc: tiếng thúng mủng va vào nhau côm cốp, tiếng mũi dao bổ củi lách cách bửa từng thanh đước chẻ nhỏ để nhóm lò, tiếng nước xối ào ào rửa sàn xi măng hòa cùng tiếng người gọi nhau ơi ới dưới bến đò ngang.

Bảo bước từng bước chậm rãi, bờ vai hơi nghiêng để ghì chặt lấy tay lái chiếc xe thồ nặng nề. Hai bàn tay cậu, với những vết chai sạn và kẽ móng hãy còn ngấm vệt luyn đen chưa tẩy hết sau một đêm thức rà lại từng cữ ren và kiểm tra độ ngậm của bát trục sau ca phục hồi chiều qua, áp chặt vào lớp cao su bọc ghi-đông. Chiều muộn hôm qua, cô Sương dắt xe rời tiệm trong nỗi bực dọc rã rời, chỉ mới dắt về chở thử đồ đạc nhẹ quanh ngõ mà chưa thèm nhìn mặt cậu lấy một lần. Nhưng theo kỷ luật nghiêm ngặt của cô Mai, một ca phục hồi sườn xe thồ cháy ren bằng ống sơ-mi thép ép cảo mini tuyệt đối không được xem là hoàn tất nếu chưa kiểm tra lại độ siết bu-lông và cữ ren sau tải đầu tiên. Tối qua, cô Mai đã bắt Bảo sang tận nhà cô Sương dắt xe về lại xưởng, tự mình chong đèn thức rà lại độ rơ dọc trục sau khi kim loại nguội hoàn toàn, siết chốt định vị, vô mỡ kháng mặn lần cuối và lập phiếu xuất xưởng hai liên, để đúng năm giờ sáng nay đích thân dắt trả tận sạp trước giờ nhóm chợ. Lòng bàn tay cậu cảm nhận rành rọt từng nhịp rung chấn êm ru truyền từ moay-ơ và lốp xe lên khung sắt. Không còn tiếng lục cục khô khốc, rợn người của những viên bi bể trượt xiêu vẹo trên rãnh côn rỗ như sáng hôm qua. Không còn cảm giác khựng lại nghèn nghẹn ở mỗi nửa vòng quay bàn đạp khi ren bát bị siết chéo góc. Chiếc xe lướt đi đầm, chắc nịch và tĩnh lặng giữa ban mai; chỉ có tiếng xích líp ăn khớp xoay xè xè rất nhỏ, thứ âm thanh giòn giã, ngọt ngào của một cụm truyền động cơ khí đã được căn chỉnh đúng cữ định tâm và ngập trong lớp mỡ bò chịu nước mặn màu hổ phách.

Sạp bánh bò, bánh tiêu của cô Sương nằm nép mình chếch bên hông nhà lồng chợ rau, nơi con hẻm nhỏ thông thẳng ra mé sông đón khách đi đò sớm. Chiếc đèn bão máng dưới vì kèo mái tôn hắt ra một quầng sáng vàng cam nhờ nhờ, rọi rõ những chồng xửng hấp bằng nhôm đại sáng loáng vừa được bắc lên hai miệng lò than đượm lửa. Khói lá dứa thơm nồng quyện chặt lấy mùi dầu dừa béo ngậy và mùi bột ủ men chua dịu, lượn lờ trôi qua màn sương mai ẩm ướt. Cô Sương đang khom lưng dùng một tấm giẻ vải thô lau đi lau lại chiếc bàn gỗ tạp chân xếp, chiếc tạp dề màu chàm sờn rách buộc túm ngang hông, mái tóc bới vội sau gáy hãy còn đọng mấy hạt sương trắng li ti như rắc muối.

Tiếng lốp cao su nghiến khẽ trên mép gờ xi măng khiến cô dừng tay. Cô ngẩng lên. Đôi mắt sâu hoắm, thâm quầng sau một ngày chạy vạy ngược xuôi tìm đò chở hàng trưa qua, nhìn sững vào Bảo. Trong ánh nhìn ấy không có ngọn lửa giận dữ đùng đùng như buổi trưa hôm trước khi cô chỉ thẳng mặt cậu quở trách, nhưng cũng tuyệt nhiên không hé ra một tia hòa hoãn hay hồ hởi nào. Đó là cái nhìn soi xét, sắc lạnh và đầy vẻ dè chừng muôn thuở của một người đàn bà buôn gánh bán bưng ven biển, kẻ đã nếm trải quá đủ những thiệt thòi, trễ tràng chỉ vì sự cẩu thả hay những lời hứa đầu môi của người đời.

Cổ họng Bảo đắng ngắt. Cậu dừng bước, dùng mũi giày đạp mạnh chiếc chân chống đứng bằng sắt đặc xuống nền đất nện lổn nhổn sỏi. Chiếc xe đứng sững, vững chãi như một khối thép đúc. Cậu buông tay lái, chỉnh lại vạt áo sơ mi xanh bạc màu rồi đứng thẳng người trước mép sạp:

— Dạ, con chào cô Sương. Tối qua con dắt xe về xưởng rà lại cữ bát trục sau tải nguội, sáng nay xe đã trơn tru hoàn toàn, con mang sang gửi lại cô để cô kịp dọn bánh xuống chuyến đò sáng ra bãi ngoài.

Cô Sương buông chiếc giẻ lau cái bẹp xuống mặt bàn gỗ ướt, đưa hai bàn tay gầy guộc chà mạnh vào mép tạp dề:

— Tới sớm dữ heng. Tao tưởng trưa trầy trưa trật mới thấy mặt mày chớ. Tưởng đâu lại tính trốn luôn ngoài bến bãi rồi chờ tao chạy đi kiếm?

Lời trách móc không gắt gỏng ầm ĩ mà khô khốc, đanh lại như đá cuội, găm thẳng vào sự tự ái và nỗi ân hận đang âm ỉ trong lồng ngực Bảo suốt mười mấy tiếng đồng hồ qua. Cậu không một lời thanh minh hay phân trần hoàn cảnh. Cậu thọc tay vào túi áo ngực, cẩn thận rút ra tờ phiếu kỹ thuật hai liên bằng giấy pơ-lu mỏng tang được gấp làm tư phẳng phiu. Trên mặt giấy, từng nét chữ viết tay nắn nót của Bảo ghi rành rọt từng danh mục phục hồi, bên dưới là chữ ký mực đen góc cạnh, sắc bén như một nhát đột kim loại của cô Mai ở ô duyệt xuất xưởng.

— Dạ, con xin gửi cô phiếu bàn giao kỹ thuật của tiệm ạ. — Bảo đưa hai tay, chìa tờ giấy ra trước mặt người đàn bà. — Trên phiếu con đã ghi đầy đủ từng chi tiết: trục giữa cũ của xe cô bị cháy toàn bộ ren bát ngoài phía đĩa do hôm qua con thao tác vội vàng, siết cờ-lê lệch góc làm trượt bước ren sườn. Tiệm chúng con đã khắc phục bằng phương pháp kỹ thuật triệt để nhất: dùng cữ định tâm taro lại ren nghịch hệ inch, ép một ống sơ-mi thép chịu lực chuyên dụng vào lòng sườn bằng cảo thủy lực, sau đó lắp toàn bộ cụm bát trục mới cùng vòng bi bạc đạn chịu mặn kín bụi. Kết quả kiểm tra trớn xoay: đùi đĩa quay tự do không đảo mặt, không có độ rơ dọc trục, chịu tải thử nghiệm một trăm hai mươi ký lô đạt chuẩn an toàn.

Cô Sương không vội cầm lấy tờ giấy mỏng manh. Đôi mắt xoi mói của cô lướt từ mặt Bảo xuống toàn bộ thân xe. Cô bước vòng qua chiếc bàn gỗ, đi vòng ra phía sau đuôi xe, đặt cả hai bàn tay gầy guộc nhưng đầy gân guốc lên chiếc yên bọc nệm mút cũ rồi dằn mạnh người xuống hai lần để thử độ nhún của càng sau và sức chịu của khung sườn. Chiếc xe chỉ khẽ nhún theo độ đàn hồi của hai chiếc lò xo trụ dưới yên, khung thép không hề phát ra một tiếng rên rỉ hay ọt ẹt nào.

Đoạn, cô khom người xuống thật thấp, chiếc tạp dề quét sát mặt đất ẩm ướt. Đầu ngón tay cái thô ráp, nứt nẻ vì ngâm nước tro tàu và bột bánh của cô miết thật chậm rãi vào phần cổ trục giữa, ngay vị trí lớp sơn màu xanh bộ đội nguyên bản vừa được cạo một viền nhỏ hình tròn để đóng ống sơ-mi thép vào sườn. Ngón tay cô chạm vào phần kim loại sáng bóng, phẳng lì, không có một gợn ba-via hay một vệt mỡ bò thừa nào rỉ ra ngoài mép ren.

— Cái ống thép này... là tụi bây ép chết cứng ngắc vô sườn xe luôn hả? — Cô hỏi, giọng vẫn phẳng lặng, mắt không rời vết ghép cơ khí.

— Dạ, ép chặt bằng lực cảo thủy lực hai tấn và có ren khóa chống xoay ngược chiều, bảo đảm độ cứng vững tương đương hoặc hơn sườn nguyên bản lúc xuất xưởng. Phần sơ-mi và ren mới này tiệm chúng con cam kết bảo hành kỹ thuật trọn đời cho cô. Bất kể khi nào cô chở nặng mà có hiện tượng rơ lắc, lỏng bát hay trượt ren, tiệm sẽ chịu trách nhiệm phục hồi hoàn toàn miễn phí. — Giọng Bảo giữ đều, cố gắng không để cơn run rẩy nơi khớp gối và lồng ngực làm vỡ nhịp nói. — Về phần chi phí... thỏa thuận ban đầu khi cô đem xe đến tiệm là cân lại vành sau và thay bi trục giữa, tiền công tổng cộng là ba mươi ngàn đồng. Con xin phép chỉ thu đúng ba mươi ngàn tiền công như đã hẹn. Toàn bộ tiền ống sơ-mi thép chịu lực bảy mươi ngàn và bộ bát trục mới loại tốt tám mươi ngàn là linh kiện tiệm con tự xuất quỹ đền bù vì lỗi thao tác của con. Cô không phải trả thêm bất cứ một cắc nào ạ.

Bảo khẽ nuốt một ngụm nước bọt khan. Cậu đứng im, hai tay xuôi theo mép quần, lòng bàn tay ngửa nhẹ chờ đợi phản ứng từ cô Sương.

Cô Sương vẫn chưa nhận tờ giấy. Cô đứng thẳng dậy, vươn tay nắm lấy bàn đạp bên phải, nhấc bổng bánh sau của chiếc xe thồ lên khỏi mặt đất xi măng rồi dùng toàn lực giật mạnh một vòng quay ngược.

*Xè... xè... xè...*

Chiếc đĩa xích quay tít mù thành một vệt mờ màu thép. Dây xích líp nhảy đều tăm tắp trên từng rãnh răng cưa, bánh xe sau đan nan hoa dày cộp quay êm ru, cắt qua làn sương sớm mà không hề có một tiếng lạo xạo, không một độ đảo dù chỉ nửa phân. Không gian chợ sớm quanh sạp bánh như chìm đi trong tiếng trớn quay ngọt xớt, bền bỉ của khối kim loại được chăm chút tận tụy. Cô Sương đứng im, buông tay khỏi bàn đạp, lặng lẽ đứng nhìn chiếc bánh xe quay chậm dần, chậm dần, qua từng nan hoa một, rồi dừng lại một cách êm ái đúng ngay điểm cân bằng tự nhiên của vành nhôm.

Cô thở ra một hơi dài, làn khói mỏng từ miệng tan biến vào hơi sương. Đưa tay giật lấy tờ phiếu kỹ thuật trên tay Bảo, cô liếc mắt đọc từng dòng chữ: *"Thợ phụ thao tác sai kỹ thuật làm cháy ren sườn"*, rồi dừng lại ở chữ ký dứt khoát của cô Mai và nét chữ run rẩy của Bảo ký bên dưới.

— Đền cái ống thép với bộ bát mới chớ gì? — Cô Sương gấp đôi tờ giấy lại cái *tách*, nhét tọt vào túi chiếc tạp dề chàm. Đoạn, cô thọc bàn tay chai sạn vào túi áo bà ba bên trong, rút ra một tờ tiền ba mươi ngàn đồng đã cũ mèm nhưng được vuốt phẳng phiu từng góc mép. Cô đập mạnh tờ tiền vào lòng bàn tay mở sẵn của Bảo. — Tiền công của tụi bây đây. Cầm lấy! Tao buôn gánh bán bưng ngoài cái chợ Hải An này từ hồi tóc còn xanh tới giờ bạc nửa đầu, ba mươi ngàn tiền công của người ta tao không quỵt một cắc, mà một đồng đền bù oan ức tao cũng không thèm lấy dư của ai bao giờ.

— Dạ... con cảm ơn cô. Con thật sự xin lỗi cô vì trưa hôm qua đã làm cô lỡ dở chuyến hàng...

Bảo cúi gập người, ngón tay run run nắm chặt tờ tiền ba mươi ngàn đồng đượm mùi dầu dừa và mùi than đước.

Cô Sương bước tới một bước, đứng chống nạnh ngay trước mũi giày của cậu. Đôi mắt sắc lẹm của người đàn bà cả đời bươn chải giữa nắng gió muối mặn nhìn xoáy thẳng vào mặt Bảo, ép cậu phải ngẩng đầu lên đối diện.

— Mày nhận lỗi, mày biết sợ, mày chịu đem đồ xịn ra đền mà không cãi chày cãi cối, cái đó tao ghi nhận là mày còn có cái nết thật thà của con nhà đàng hoàng, không phải phường lươn lẹo trốn việc. — Giọng cô Sương dằn từng tiếng, mỗi tiếng rơi xuống như một nhát búa đanh thép gõ vào đe. — Nhưng mày nhớ cho kỹ nè con. Ngoài cái chợ này, hay bất cứ cái chỗ nào trên cõi đời này người ta đổ mồ hôi sôi nước mắt ra kiếm chén cơm, niềm tin không có mua lại được bằng ba cái lời phân trần ngọt xớt, cũng không mua lại được bằng mấy tờ giấy bảo hành viết chữ đẹp đâu!

Lồng ngực Bảo thắt lại. Cậu đứng chôn chân trên nền đất ẩm, từng thớ cơ trên mặt căng cứng.

— Trưa hôm qua mày hẹn tao mười hai giờ lấy xe để kịp đò một giờ ra Xóm Cồn. Mày làm hư xe, mày trễ hẹn, tao phải đội mâm bánh đứng đợi tới hai giờ chiều ngoài bến. Đò người ta chạy mất. Mâm bánh bò nước cốt dừa của tao gặp trời trưa nắng gắt nó vữa ra, nó chua lòm, tao phải đổ cho heo ăn hết một nửa, nửa còn lại bán tháo bán đổ cho đám thợ bốc vác giá chưa bằng một phần ba tiền vốn. Nhưng cái đó chưa nhằm nhò gì đâu con! Mối quen ngoài Xóm Cồn người ta đặt bánh đám giỗ, người ta chờ không thấy tao đâu, người ta phải chạy đi lấy mối khác. Tao mất cái mối quen mười mấy năm trời đó, ai đền cho tao? Mày đền tiền cái ống thép, đền bộ bát trục cơ khí được, chớ mày đền được chén cơm của mấy đứa con tao ngày hôm qua không? Mày đền được uy tín của cái sạp bánh này với người ta không?

Từng câu, từng chữ của cô Sương như bóc trần sự ngây thơ, nông cạn của Bảo. Cậu đã nghĩ rằng chỉ cần bỏ tiền túi ra đền phụ tùng tốt nhất, chỉ cần thức trắng đêm làm cho chiếc xe chạy thật êm là có thể xóa sạch lỗi lầm. Cậu chưa từng nghĩ đến việc một chiếc ren ốc bị cháy ở tiệm sửa xe lại có thể kéo theo sự sụp đổ dây chuyền đến bữa cơm, đến chén canh của một gia đình nghèo nơi xóm chợ.

— Muốn người ta tin lại, thì mấy lần sau hẹn mấy giờ là phải có mặt đúng giờ đó! — Cô Sương chỉ ngón tay khẳng khiu vào ngực áo Bảo. — Làm được thì nói làm được, nhắm làm không xuể thì lắc đầu ngay từ đầu để người ta còn biết đường liệu tính chuyện khác. Lời nói thốt ra nhẹ hẫng như bọt xà bông, nhưng cái hẹn trễ một khắc là cả cơ nghiệp, cả chén cơm của người ta chao đảo đó con. Nhớ lấy cái bài học xương máu này, chớ đừng có đứng đó mà gật đầu suông rồi đâu lại vào đấy!

— Dạ... con nhớ rồi cô. Con đội ơn cô đã mắng cho con sáng mắt ra. Con xin ghi khắc lời cô dạy.

Bảo cúi đầu thật thấp, thấp đến mức cậu ngửi thấy cả mùi đất nện tanh nồng dưới chân. Lời đáp của cậu nghẹn ứ nơi cuống họng, không còn một chút tự ái nào của một thanh niên có học thức, chỉ còn lại sự kính cẩn và xấu hổ tột cùng trước bài học nhân sinh trần trụi.

Cô Sương nhìn cậu thêm một thoáng rồi không nói thêm lời nào nữa. Bà quay ngoắt người lại, hai tay thoăn thoắt nhấc chiếc thúng tre đại đựng đầy những khuôn bánh bò vừa hấp chín bốc khói nghi ngút, đặt vững chãi lên chiếc yên sau của chiếc xe thồ. Chiếc xe lún nhẹ xuống, khung thép chịu tải im lìm, không một tiếng kêu vặn vẹo. Cô Sương luồn tay dắt chiếc xe lách qua mép sạp rau, đôi chân thoăn thoắt bước vội vã về phía triền dốc bến đò. Dáng người nhỏ thó, gầy gò của người đàn bà buôn gánh khuất dần sau làn sương biển đang tan chậm và những cột khói than đượm nồng của buổi chợ sớm.

***

Sáu giờ mười lăm phút sáng, Bảo quay về đến Tiệm Sửa Những Điều Chưa Muộn.

Con hẻm nhỏ dẫn vào tiệm hãy còn ướt đẫm sương đêm. Cánh cửa sắt xếp rỉ sét đã được kéo sang một bên từ bao giờ, để lộ khoảng sân xi măng xám xịt quen thuộc. Mùi dầu hỏa dùng để ngâm tẩy các chi tiết rỉ sét bốc lên ngai ngái, quyện lẫn trong mùi khói rơm đốt đồng từ bãi đất hoang sau xóm bay tạt qua theo ngọn gió sớm.

Trong gian nhà trước, chiếc bàn gỗ dài kê sát vách đồ nghề đã được dọn dẹp sạch bóng mạt sắt. Trên bàn, cô Mai đã bày sẵn một mâm cơm đạm bạc: một tô canh rau tập tàng nấu suông không tôm thịt chỉ có vài cọng mồng tơi và rau dền xanh ngắt, một đĩa cá cơm kho quéo quắt đen nhánh hạt tiêu cay nồng, và hai chiếc chén sành đựng cơm nguội hấp lại hãy còn bốc lên làn khói mỏng thơm mùi gạo mới.

Cô Mai đang ngồi trên chiếc ghế đẩu gỗ thấp tịt, lưng hơi còng xuống. Cổ tay phải của bà quấn một dải băng thun màu cháo lòng đã ngả màu ố vàng vì dính dầu máy, tay trái đang cầm đôi đũa tre so đi so lại cho bằng đầu trên mặt bàn. Nghe tiếng bước chân Bảo bước qua bậu cửa, bà không ngước mắt lên, chỉ hất nhẹ chỏm cằm về phía chiếc ghế gỗ đối diện:

— Rửa tay đi rồi vô ăn cơm cho nóng. Ăn xong còn một đống việc ngoài kho kìa.

Bảo xếp đôi dép tổ ong ngay ngắn bên góc cửa. Cậu đi ra sàn nước sau hè, múc một gáo nước mưa lạnh buốt trong lu sành dội lên mặt cho tỉnh hẳn cơn buồn ngủ ngầy ngật sau một đêm thức trắng rà xe. Cậu cầm cục xà bông đá kỳ cọ thật kỹ hai bàn tay, chà sạch những vệt luyn đen và mùi sương gió của buổi chợ sáng, rồi bước vào nhà, ngồi xuống chiếc ghế đối diện cô Mai.

Cậu bưng chiếc chén sành bằng cả hai tay. Bụng cậu réo lên cồn cào vì đói lả, nhưng khi và miếng cơm đầu tiên cùng một con cá cơm mặn đót, cổ họng cậu nghẹn đắng lại, nuốt không trôi.

Cô Mai gắp một đọt mồng tơi bỏ vào chén của Bảo, giọng bà khô khốc, đều đều:

— Bả Sương nói sao? Có chửi bới gì om sòm ngoài chợ không?

Bảo đặt chén cơm xuống mép bàn, hai tay đan chặt vào nhau trên đầu gối:

— Dạ không cô... Cô Sương kiểm tra xe kỹ lắm ạ. Cô nhấc bánh sau lên quay trớn, ấn thử sườn, rà ngón tay vô chỗ sơ-mi thép. Cô nhận xe, trả đủ ba mươi ngàn tiền công như thỏa thuận ban đầu. Cô dặn... niềm tin của người làm ăn kiếm cơm không mua lại được bằng lời phân trần hay giấy bảo hành. Cô bảo trưa hôm qua vì con trễ hẹn mà cô mất mối giao bánh ngoài Xóm Cồn, mất cả mâm bánh bò đổ cho heo ăn. Cô bảo... muốn người ta tin thì lần sau hẹn mấy giờ phải có mặt đúng giờ đó, không làm được thì phải từ chối ngay từ đầu.

Cô Mai nhai chậm rãi miếng cá cơm khô, ánh mắt nhìn lơ đãng ra khoảng sân ngập nắng sớm. Bà khẽ gật đầu một cái, một cái gật đầu nặng trĩu:

— Bả nói trúng tim đen rồi đó. Dân buôn gánh ở cái đất ven biển này, một ngày trễ chợ là mất toi chén cơm của con cái trong nhà. Người ta quở mày câu đó, mày phải đội lên đầu mà tạc dạ ghi lòng. Bài học đó đáng giá gấp mười lần ba cái mớ lý thuyết cơ khí trường lớp của mày.

Bảo cúi gằm mặt xuống. Khoản tiền hai trăm năm mươi ngàn đồng bị trừ vào phụ cấp học việc tháng tới ghi trong sổ nợ của tiệm vẫn là một con số đè nặng lên vai cậu, nhưng nỗi nhục nhã vì trưa hôm qua suýt chút nữa đã dùng mỡ bò lấp liếm vết ren cháy mới là thứ làm lương tâm cậu rát buốt.

— Cô... — Bảo ngập ngừng, giọng nhỏ như tiếng thở dài. — Trưa hôm qua... nếu cô không kịp về xưởng để cản con lại, chắc con đã trét mỡ bò vô rồi siết đại cái bát trục cho xong chuyện để giao xe cho cô Sương rồi. Nếu con làm vậy... chắc con đã làm tiêu tan luôn cái uy tín mười mấy năm trời của tiệm cô rồi. Con hèn quá cô.

Cô Mai dừng đũa. Bà đặt đôi đũa tre nằm ngang miệng chén cơm, ngước đôi mắt có đuôi chân chim sâu hoắm nhìn thẳng vào khuôn mặt hốc hác, nhợt nhạt của người học trò trẻ. Ánh mắt bà nghiêm nghị, lạnh lùng, nhưng sâu thẳm bên trong không còn tia giận dữ bốc hỏa như buổi trưa hôm trước khi bà tống khứ cậu ra góc xưởng.

Bà thở dài một hơi thật khẽ, đưa bàn tay trái vụng về với lấy ca nước trà xanh đặc quánh kê bên góc bàn, rót ra hai chiếc ly nhựa màu xanh đã cáu bẩn:

— Hồi tao hăm mốt tuổi, cái tuổi của mày bây giờ, tao đi phụ việc cho một cái xưởng cơ khí sửa chữa tàu thuyền ngoài chân cầu cảng cá Phan Thiết. Thời đó bao cấp vừa dứt, máy móc thiếu thốn trăm bề, làm gì có đồ nghề sẵn như bây giờ. Muốn có mũi khoan, mũi đục là thợ phải tự tay lấy thép nhíp xe đập rèn rồi đem tôi nước, tôi dầu. Có một bận, xưởng nhận hàn gia cố lại cái bệ đỡ láp của một chiếc tàu câu mực chuẩn bị đi biển dài ngày. Mối hàn bằng que hồ quang tay, vị trí nằm khuất dưới gầm máy tối tăm, tao đưa mỏ hàn vô kéo một đường. Mối hàn đó bị rỗ xỉ, bọt khí nổi lên lấm tấm bên trong. Tao biết chứ, tao nghe tiếng nổ lép bép của xỉ hàn là tao biết tỏng ruột nó bị xốp rỗng liền.

Bảo nín thở, ngước nhìn cô Mai. Trong hơn hai tháng theo học nghề ở tiệm, đây là lần đầu tiên cậu nghe bà nhắc về quá khứ thợ thuyền thời trẻ của mình.

— Nhưng mà trời lúc đó chập tối rồi, gió biển thổi rát rạt, chủ tàu thì đứng trên bờ đập tay vô mạn thuyền giục giã liên hồi để kịp con nước lớn xuất bến trong đêm. Tao mệt mỏi, tao sợ bị ông thợ cả trong xưởng mắng là tay nghề non nớt, làm chậm chạp ăn hại cơm xưởng. Mày biết tao làm cái trò gì không? Tao lấy búa gõ xỉ gõ thật nhanh cho rụng lớp mặt ngoài, rồi tao lấy cái máy mài cầm tay mài cho láng bóng, phẳng lì như gương soi. Xong xuôi, tao lấy cây cọ quét một lớp sơn chống gỉ màu xám đè lên, che kín mít cái ruột xốp rỗng bên trong. Tao bàn giao tàu, tao nghĩ bụng trong lòng: chắc sóng biển êm ru ngoài khơi thì ăn nhằm gì, khéo nó chẳng sao đâu.

Bà Mai nhấp một ngụm trà đắng, cơ mặt co rúm lại như thể vị đắng của ngụm trà làm sống dậy một ký ức đau đớn:

— Chiếc tàu chạy ra khỏi cửa biển được chừng hai hải lý thì gặp con sóng lừng đầu mùa. Sóng đánh dộng ngược vô chân vịt, lực xoắn truyền thẳng vô bệ đỡ láp. Cái mối hàn rỗ khí của tao nứt toác ra làm đôi cái rắc. Láp rung bần bật như người lên cơn sốt rét, vặn gãy lìa luôn cái chân vịt bằng đồng đỏ, nước biển tràn vô khoang máy ngập lút mắt cá chân. Người ta phải đốt pháo sáng kêu cứu, huy động hai chiếc tàu giã cào gần đó lai dắt chiếc tàu chết máy về lại xưởng ngay giữa đêm khuya.

Giọng cô Mai trầm xuống, rợn ngợp:

— Sáng hôm sau, trời vừa hửng nắng, ông thợ cả không thèm nói một lời nào với tao. Ổng lôi tao ra đứng ngay giữa bãi xưởng, trước mặt ba mươi người thợ cả thợ bạn đang đứng khoanh tay im phăng phắc. Ổng cầm một cây búa tạ tám ký, vung hết sức bình sinh đập một nhát duy nhất vô cái bệ đỡ láp bị nứt. Cái mối hàn rỗ khí của tao vỡ toang ra, để lộ những lỗ bọt xỉ đen ngòm, xốp xúp như ruột bánh mì thiu. Ổng ném cây búa tạ xuống đất cái rầm, rồi ổng chỉ tay thẳng vô mặt tao. Ổng không chửi một câu thô tục nào hết. Ổng chỉ nói rành rọt từng chữ: *‘Mày giấu cái dốt, mày giấu cái ẩu của mày dưới lớp sơn láng o, mày suýt chút nữa là nhận chìm bốn mạng bạn chài ngoài biển khơi rồi đó con!’*

Bảo cảm thấy gai ốc chạy dọc sống lưng. Cậu như nhìn thấy chính mình trong hình ảnh người thợ trẻ hai mươi mốt tuổi năm nào bên bờ biển Phan Thiết.

— Tháng đó, tao bị ông chủ xưởng trừ sạch trơn toàn bộ tiền công tháng, không còn một đồng dằn túi để đền tiền lai dắt tàu và đền tiền đúc lại chân vịt mới. Trừ xong tao còn mắc nợ xưởng thêm một khoản. Suốt ba tuần lễ sau đó, tao phải nhịn đói, trưa nào cũng lén ra góc cầu cảng bẻ nửa ổ bánh mì khô khốc chan nước mắm đại mà nuốt cho qua bữa. Nhưng cái đó chưa phải là cái đau nhất đâu Bảo à.

Cô Mai xòe bàn tay trái gầy guộc ra trước mặt Bảo, những khớp xương ngón tay bè bè, thô tháp:

— Cái đau nhất là suốt nửa năm sau đó, mỗi lần tao cầm lại cái mỏ hàn hồ quang, tao đưa ngọn lửa vô thanh thép là hai bàn tay tao run bần bật, run như cầy sấy. Tao sợ chính cái mối hàn do tay tao kéo ra. Người thợ mà đã run tay trước đồ nghề của mình, thợ mà sợ chính sản phẩm mình làm ra thì coi như vứt đi, muôn đời không ngóc đầu lên nổi! Người thợ chỉ thực sự trưởng thành khi dám nhìn thẳng vô cái vết nứt, dám nhìn thẳng vô cái đường ren cháy do chính tay mình làm hư. Mày giấu được khách một giờ, mày giấu được tiệm một ngày, nhưng mày không bao giờ giấu được cái tâm của mày mỗi khi mày cầm cây cờ-lê siết ốc. Mỗi một vòng ren mày siết dối trá, nó sẽ dội ngược lại trong đầu mày, làm mày nhát tay suốt cả cuộc đời làm thợ.

Lời của cô Mai như một dòng nước mát dội thẳng vào tâm can đang bỏng rát của Bảo. Khối đá tảng đè nặng trong lồng ngực cậu từ trưa hôm qua dường như tan biến, nhường chỗ cho một sự tỉnh thức sâu sắc. Sai lầm cơ khí của cậu không thể phủi sạch, vết ren cháy trên sườn xe cô Sương vẫn nằm vĩnh viễn dưới lớp ống sơ-mi thép, khoản nợ hai trăm năm mươi ngàn đồng vẫn nằm trơ trơ trong cuốn sổ phụ cấp. Nhưng việc cậu dám đứng lại cùng cô Mai taro từng vòng ren trong đêm, dám tự tay dắt xe ra chợ đối diện với cơn thịnh nộ và những lời cay đắng của khách hàng, đã cứu rỗi tư cách người thợ trong cậu.

— Dạ... con hiểu rồi cô. — Bảo ngẩng cao đầu, ánh mắt đã lấy lại được sự trong trẻo và kiên định. — Con sẽ không bao giờ giấu lỗi nữa. Bất kể là việc sửa một chiếc xe đạp của khách, hay là dự án mười tám chiếc xe ngoài kho của trường học.

— Hiểu thì ăn cho hết chén cơm đi! — Cô Mai gắp thêm một miếng cá cơm kho bỏ vào chén Bảo, giọng bà trở lại vẻ cộc cằn thường nhật nhưng không còn chút xa cách nào. — Ăn xong rồi lấy cái máy vi tính của mày ra đây. Sáng nay phải dứt điểm cho xong cái đống bòng bong mười tám chiếc xe ngoài kho. Trưa nay cô Hạnh bên trường qua lấy báo cáo đối chiếu số liệu đó. Lần này mà còn làm ăn lôm côm nữa là tao đuổi thẳng cổ!

***

Tám giờ sáng, ánh nắng hanh rát cuối hạ bắt đầu nung nóng mái tôn của tiệm sửa xe, phả xuống một thứ hơi nóng hầm hập pha lẫn mùi kim loại oxy hóa.

Bảo ngồi vào chiếc bàn gỗ dài kê ở góc gian tiếp khách, nơi có một khoảng trống vừa đủ để đặt chiếc máy tính xách tay cũ kỹ trầy xước bốn góc của cậu. Cậu cắm chuột quang, khởi động máy, mở tệp tin bảng tính có tên `DU_AN_XE_DAP_THCS_HAI_AN.xlsx`. Màn hình tinh thể lỏng phát ra ánh sáng xanh dịu, hiện lên những hàng cột số liệu quen thuộc.

Nhưng lần này, tâm thế của Bảo khi nhìn vào những con số đã hoàn toàn đổi khác. Trong lòng cậu không còn sự háo hức bốc đồng của một kẻ muốn chứng minh bản thân trước đám đông cán bộ và phụ huynh ở hội trường khu phố Hai. Không còn cái ảo tưởng muốn làm tròn con số "mười tám chiếc xe hoàn chỉnh" để lấy những tràng pháo tay rôm rả hay thỏa mãn thói háo danh của chú Hoàng Quốc Đạt. Và tuyệt nhiên, cậu không còn một chút manh tâm nào muốn cắt giảm quỹ bảo trì dự phòng hay lờ đi các khuyết tật khung sườn để "làm đẹp" số liệu kế toán.

Cậu mở cuốn sổ tay bìa da lấm lem dầu mỡ bên cạnh bàn phím. Trong cuốn sổ ấy, từng trang giấy là kết quả kiểm tra cơ khí thực tế mà cậu và cô Mai đã trực tiếp thực hiện trong kho suốt ba ngày qua: từ độ đảo vành, độ rơ moay-ơ, độ mòn líp xích, cho đến việc cạo sơn kiểm tra nứt ngầm kết cấu ống gióng dưới đáy khung xe.

Bảo bắt đầu cấu trúc lại toàn bộ bảng tính, phân chia rành mạch thành ba phần đối chiếu số liệu kỹ thuật và tài chính chuẩn xác:

**Phần I: Hiện trạng tiếp nhận thực tế** Tổng số lượng xe tiếp nhận từ đợt vận động của ban vận động ông Hoàng Quốc Đạt và nhà trường: 18 chiếc xe đạp cũ các loại (gồm xe sườn ngang Liên Xô, xe mi-ni Trung Quốc, xe sườn đầm Nhật bãi). Toàn bộ đều có biên bản bàn giao kèm chữ ký xác nhận của ban điều hành khu phố Hai và đại diện các hộ gia đình hiến tặng.

**Phần II: Kết quả giám định an toàn cơ khí kết cấu** Chỉ có đúng 12 chiếc xe đủ điều kiện kỹ thuật để phục hồi lưu hành an toàn cho học sinh THCS, tuyệt đối không thể nâng lên con số 18. - *Nhóm 1 (Đạt chuẩn cơ bản - 8 chiếc):* Khung sườn thép nguyên vẹn, các mối hàn chữ T và ngã ba chén cổ không biến dạng, không rỉ mọt; chỉ hao mòn các phụ tùng tiêu hao ngoại vi (săm lốp nứt nẻ, má phanh mòn trơ xương sắt, xích dão, đùi đĩa cong nhẹ có thể nắn nguội). - *Nhóm 2 (Cần can thiệp nhiệt và xử lý bề mặt - 4 chiếc):* Có hiện tượng rỉ sét bề mặt do ngâm nước mưa lâu ngày; đã qua quy trình tẩy rỉ bằng dầu hỏa, dùng bàn chải thép đánh sạch và soi kính lúp công nghiệp phóng đại x10 xác nhận không có vết nứt ngầm tế vi chịu lực tại gióng đứng và cổ phuộc. Cần sơn lót hai lớp chống ăn mòn muối biển và ép lại chén cổ mới.

Toàn bộ 12 chiếc xe đạt chuẩn này được lập tiến độ thi công chia làm hai đợt bàn giao nghiêm ngặt: - *Đợt 1 (Bàn giao trước Lễ khai giảng 5 tháng 9):* 6 chiếc hoàn thiện tuyệt đối (ưu tiên toàn bộ cho 6 em học sinh có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, nhà cách trường trên 4 cây số thuộc tuyến đường đất cát sụt lở Xóm Cồn). - *Đợt 2 (Bàn giao trung tuần tháng 10):* 6 chiếc còn lại, hoàn thiện sau khi đợt phụ tùng bổ sung thứ hai được kiểm định chất lượng và cân chỉnh vành xe kỹ lưỡng.

**Phần III: Danh mục cách ly kỹ thuật và phương án xử lý phế liệu** Đúng 6 chiếc xe mang mã định danh từ X04, X07, X11, X13, X14, X16, X18 bị loại bỏ hoàn toàn khỏi mục đích phục hồi lưu hành. Bảo gõ từng dòng mô tả nguyên nhân cơ khí chi tiết, không nhân nhượng, không né tránh: - *Xe X04:* Nứt ngầm 1/3 chu vi cổ phuộc trước, nguy cơ gãy đôi cổ phuộc khi sụp ổ gà. - *Xe X07:* Ống gióng dưới bị mục rỗng đáy do đọng nước mặn lâu ngày, bề dày thành ống chỉ còn dưới 0.5mm, mất khả năng chịu lực uốn. - *Xe X11 và X13:* Càng trước bị cong vênh lệch tâm nghiêm trọng do va chạm giao thông trước đây, kim loại đã bị mỏi cục bộ, nếu uốn nắn nguội sẽ tạo vết nứt tế vi gây gãy đột ngột. - *Xe X14:* Cháy toàn bộ ren chén cổ sườn và nứt bát phốt, không thể định tâm ghi-đông. - *Xe X16 và X18:* Sườn thép nội địa bị rỉ mục từ trong lòng ống thép lan ra ngoài, gõ búa thử nghiệm làm thủng lỗ đường kính 10mm tại ngã ba trục giữa.

Quy trình xử lý đối với 6 xác xe này được ghi rõ: Đã di chuyển toàn bộ vào ô sơn vạch vàng cách ly ở góc kho sau tiệm. Tiến hành tháo rã toàn bộ các cụm chi tiết còn giá trị sử dụng, phân loại nghiêm ngặt vào năm rổ kỹ thuật mang mã hiệu riêng: - Rổ 1: Bu-lông, đai ốc, long-đền ren hệ mét và hệ inch còn nguyên bước ren (được ngâm dầu hỏa khử rỉ). - Rổ 2: Cụm đùi đĩa, đĩa xích thép còn độ dày răng cưa trên 80%. - Rổ 3: Ngàm phanh nhôm chữ V và tay phanh nhôm còn nguyên lò xo đàn hồi. - Rổ 4: Cọc yên thép mạ crôm và ghi-đông còn thẳng trục. - Rổ 5: Nan hoa thép còn nguyên chân ren và độ căng đàn hồi.

Toàn bộ số phụ tùng tận dụng này được dùng để bù đắp vật tư thay thế cho 12 chiếc xe đạt chuẩn, giúp tiết giảm chi phí mua sắm mới. Phần khung sườn sắt vụn bị mục nát hoàn toàn sẽ được lập biên bản cân bán phế liệu công khai, toàn bộ số tiền thu được (dự kiến khoảng 120.000 đến 150.000 đồng) sẽ được nộp hoàn trả 100% vào quỹ bảo dưỡng xe đạp của trường.

Ở phần cuối trang tính, Bảo lập bảng cân đối tài chính minh bạch đến từng đơn vị nghìn đồng: - Tổng ngân sách tiền mặt hiện có: 3.560.000 đồng (gồm 3.500.000 đồng trích từ ngân sách hỗ trợ học sinh nghèo của nhà trường và 60.000 đồng do các thầy cô giáo quyên góp lẻ). - Dự toán mua sắm phụ tùng mới tại đại lý Tín Phát cho 6 xe đợt 1 (sau khi đã trừ số phụ tùng tháo rã tận dụng): 1.540.000 đồng (gồm lốp Casumina, săm cao su butyl, dây phanh ruột bọc teflon, má phanh cao su chịu nước, xích líp mới). - Dự toán phụ tùng mới cho 6 xe đợt 2: 820.000 đồng. - Quỹ dự phòng hao mòn học kỳ I: 1.200.000 đồng (Bảo bôi đậm dòng này bằng mực đỏ với ghi chú kiên quyết: *Khoản quỹ bắt buộc phải phong tỏa giữ nguyên tại thủ quỹ nhà trường để phục vụ thay săm, vá lốp, thay má phanh định kỳ cho học sinh vận hành trên địa hình đá dăm ngập mặn; tuyệt đối không được cắt giảm hay điều chuyển sang mục đích khác*). - Giá trị công thợ kiểm định, căn chỉnh và bảo dưỡng định kỳ: Cô Mai và Tiệm Sửa Những Điều Chưa Muộn tài trợ toàn bộ bằng ngày công lao động thực tế, giá trị đóng góp quy đổi tương đương 1.800.000 đồng nhưng ghi nhận đóng góp xã hội hóa, không thu tiền mặt của trường.

Tất cả các hàng cột khớp nối chuẩn xác từng con số thập phân. Không thiếu một đồng, không dư một hào. Và quan trọng hơn cả: trên bản báo cáo không còn bất kỳ một dòng chữ hứa hẹn mơ hồ nào về việc "bàn giao đủ mười tám chiếc xe vào ngày khai giảng".

Bảo cắm dây cáp nối máy tính vào chiếc máy in Canon cũ kỹ đặt trên góc bàn thợ. Tiếng rơ-le cơ khí nhảy *tách tách*, con lăn cao su kéo từng tờ giấy trắng tinh qua khay mực nóng. Ba bản báo cáo đối chiếu số liệu kỹ thuật và tài chính thơm phức mùi mực in được Bảo xếp ngay ngắn, kẹp cẩn thận vào một bìa hồ sơ màu xanh dương phẳng phiu.

Cậu ôm tập hồ sơ đi lại bên bàn thợ, hai tay đặt bản báo cáo trước mặt cô Mai.

Cô Mai đang cặm cụi dùng dũa sắt mịn chỉnh lại mép một con tán ren. Thấy tập hồ sơ, bà buông cây dũa xuống mặt gỗ, rút chiếc giẻ thô lau sạch những mạt sắt dính trên mười đầu ngón tay. Bà cầm tập tài liệu lên, lật giở từng trang một.

Đôi mắt nheo lại sau cặp kính lão trễ xuống tận sống mũi, cô Mai đọc chậm rãi từng dòng, từng chữ, soi xét từng mã xe bị loại bỏ, từng lý do kỹ thuật về nứt cổ phuộc và mọt đáy sườn, từng con số dự toán mua săm lốp và quỹ bảo trì một triệu hai trăm ngàn. Cả gian tiệm chìm vào một khoảng lặng trang nghiêm, chỉ còn tiếng tích tắc của chiếc đồng hồ quả lắc cũ treo trên vách gỗ và tiếng gió biển thổi qua kẽ tôn trên mái.

Gần mười phút trôi qua. Cô Mai khẽ thở phào một tiếng, đặt tập giấy xuống mặt bàn. Bà với tay rút cây bút bi mực đen dắt ở miệng túi áo bảo hộ lao động, nắn nót ký một chữ ký góc cạnh, sắc bén vào góc dưới cùng bên phải của trang báo cáo:

*Nguyễn Thị Mai — Chủ tiệm kiêm Thợ kiểm định kỹ thuật.*

Bà đẩy tập hồ sơ về phía Bảo, giọng điềm tĩnh và dứt khoát:

— Báo cáo viết chắc tay, số liệu rành mạch, có trách nhiệm của người làm nghề. Cầm sang trường nộp cho cô Hạnh đi. Nói rõ với cổ: đây là lập trường kỹ thuật cuối cùng của tiệm tao, không thêm một chiếc nào và cũng không bớt một cắc trong quỹ bảo trì. Ai muốn ép tiến độ hay muốn làm đẹp thành tích thì tự đi kiếm thợ khác mà làm.

— Dạ! Con cảm ơn cô! — Bảo đón lấy tập hồ sơ bằng cả hai bàn tay, lồng ngực cậu dâng lên một niềm tự tin vững chãi chưa từng có.

***

Mười giờ sáng, Trường THCS Hải An chìm trong bầu không khí vắng lặng, êm đềm của những ngày cuối tháng Tám trước tuần tập trung học sinh chuẩn bị năm học mới.

Những cây phượng vĩ cổ thụ trồng quanh sân trường đã trút gần hết những cánh hoa đỏ cuối cùng, cành lá khẳng khiu đung đưa theo từng đợt gió biển rười rượi, để lộ những chùm quả dài màu nâu thẫm khô khốc. Trên những vòm lá xà cừ cao vút che rợp dãy phòng học hai tầng quét vôi vàng, tiếng ve sầu ran rỉ rả không dứt. Mặt sân xi măng quét sạch bong lá rụng, vài chú chim sẻ sà xuống nhặt những hạt cỏ may rơi rớt cạnh bồn hoa mười giờ.

Bảo dựng chiếc xe đạp cọc cạch dưới bóng râm của cây bàng cạnh bốt bảo vệ cổng trường. Cậu ôm chặt tập hồ sơ màu xanh vào ngực, bước nhanh lên cầu thang bê tông dẫn lên tầng hai của dãy nhà hiệu bộ. Văn phòng Đoàn Đội và Công tác học sinh của cô giáo Lê Thu Hạnh nằm ở cuối dãy hành lang lộng gió.

Cánh cửa gỗ sơn xanh khép hờ. Bảo dừng lại trước cửa, chỉnh lại cổ áo rồi đưa tay gõ nhẹ ba tiếng dứt khoát.

— Mời vào! — Tiếng cô Hạnh vọng ra từ bên trong, giọng trầm ấm nhưng nghe rõ vẻ mệt mỏi, uể oải.

Bảo đẩy cửa bước vào. Căn phòng rộng chừng hai mươi mét vuông ngổn ngang những chồng sách giáo khoa mới tinh, những thùng cờ đội và khăn quàng đỏ chuẩn bị cho lễ khai giảng. Trên bàn làm việc của cô Hạnh, ngoài những tập hồ sơ học sinh chuyển cấp, là một chồng đơn xin mượn xe đạp dày cộm, mép giấy quăn queo nằm lộn xộn. Và nổi bật ngay giữa bàn là một tấm băng-rôn in bạt hiflex khổ lớn do chú Hoàng Quốc Đạt gửi sang từ hôm trước, trên đó in dòng chữ đỏ chói lọi: *"Dự án Trao tặng 18 xe đạp chắp cánh ước mơ đến trường — Chào mừng năm học mới 2024–2025"*.

Gương mặt cô giáo trẻ lộ rõ vẻ căng thẳng tột độ. Những quầng thâm quanh mắt cho thấy cô cũng đã trải qua nhiều đêm mất ngủ vì sức ép từ các bên.

Thấy Bảo bước vào phòng với tập hồ sơ trên tay, cô Hạnh ngẩng lên, khẽ thở dài một tiếng rồi gượng cười:

— Bảo đó hả em? Mời em ngồi. Cô Mai hôm nay đỡ đau tay chưa em? Chiều qua cô có nghe mấy chị bên hội phụ nữ nói cổ lại bị tái phát khớp cổ tay phải không?

— Dạ, tay cô Mai vẫn phải quấn băng thun cố định, nhưng sáng nay cô đã trực tiếp cùng em rà soát và ký duyệt xong toàn bộ bản báo cáo này rồi ạ. — Bảo kéo chiếc ghế gỗ ngồi xuống đối diện bàn làm việc, hai tay kính cẩn đặt tập hồ sơ màu xanh ngay ngắn trước mặt cô giáo. — Thưa cô, em xin phép gửi lại cô bản đối chiếu số liệu kỹ thuật và phương án phân bổ ngân sách chính thức của tiệm cho dự án xe đạp học sinh.

Cô Hạnh với tay cầm tập tài liệu. Khi lật mở trang bìa, ánh mắt cô thoáng ngỡ ngàng. Đôi lông mày thanh tú khẽ giãn ra khi nhìn thấy các biểu bảng được kẻ vẽ khoa học, rành mạch từng ô màu phân loại: màu xanh cho xe đạt chuẩn, màu vàng cho xe cần can thiệp xử lý, và màu đỏ cho xe kiên quyết cách ly phế liệu. Từng mục chi phí, từng con số tiền mặt và ngày công lao động được liệt kê chi li, tuyệt đối không còn những dòng gạch xóa lúng túng hay những lời giải thích quanh co, né tránh như bản dự thảo vội vã mà Bảo từng nộp cách đây một tuần.

Cô Hạnh lật từng trang, ngón tay trỏ miết theo từng dòng chữ:

— Mười hai xe đủ chuẩn an toàn... sáu xe cách ly rã phụ tùng phế liệu... phân kỳ hai đợt bàn giao... giữ nguyên một triệu hai trăm ngàn cho quỹ bảo dưỡng hao mòn học kỳ I... — Cô ngẩng lên nhìn Bảo, ánh mắt đầy vẻ phức tạp, vừa trân trọng sự trung thực vừa trĩu nặng âu lo. — Báo cáo của em và cô Mai làm rất chuẩn mực, cơ sở cơ khí rất vững vàng và thuyết phục. Nhưng Bảo ơi, em có biết tình hình thực tế ngoài kia mấy hôm nay đang căng thẳng đến mức nào không?

Cô Hạnh đưa tay chỉ vào chồng đơn xin mượn xe dày cộm trên bàn:

— Từ sáng hôm qua đến giờ, hơn ba mươi phụ huynh ở khắp các thôn, từ Xóm Cồn cho tới mé biển đầm nước mặn, liên tục kéo lên trường. Người ta cầm trên tay cái tờ thông báo photo của anh Đạt in dòng chữ *‘vận động đủ mười tám chiếc xe đạp cho ngày khai giảng’*. Người ta mừng lắm, người ta hy vọng nhiều lắm em à. Có những gia đình nghèo tới mức hai đứa con phải đi bộ chung một đôi dép tổ ong rách, người ta trông ngóng chiếc xe đạp này như trông một phép màu để con cái không phải bỏ học giữa chừng. Bây giờ nếu trường mình công bố thông báo chỉ có mười hai chiếc xe đạt chuẩn, mà đợt một ngày năm tháng chín chỉ giao được đúng sáu chiếc... thì em có lường trước được sự thất vọng, hụt hẫng và những lời dị nghị của bà con sẽ đổ dồn lên đầu ai không? Anh Đạt bên ban vận động khu phố sẽ phản ứng ra sao khi con số mười tám của anh ấy bị cắt xuống còn một phần ba trong ngày khai giảng?

Bảo hít một hơi thật sâu. Không khí trong lồng ngực cậu lúc này không còn sự ngột ngạt, sợ hãi như hôm ở hội trường khu phố Hai. Cậu ngồi thẳng lưng, hai bàn chân đặt vững chãi trên nền gạch hoa:

— Dạ thưa cô, em hiểu. Em hoàn toàn hiểu hết những áp lực và sự thất vọng đó. Và em biết rất rõ: nguồn cơn của sự việc này bắt đầu từ chính sự bốc đồng, háo danh và thiếu hiểu biết chuyên môn của em vào buổi tối họp dân ở hội trường khu phố Hai tuần trước. Chính em đã hồ đồ gật đầu hứa trước mặt chú Đạt và bà con rằng tiệm sẽ làm xong toàn bộ mười tám chiếc xe trước ngày khai giảng, trong khi em chưa hề kiểm định kỹ lưỡng kết cấu sườn xe và chưa cân đối ngân sách thực tế. Em đã hứa một điều mà lương tâm thợ thuyền và tiêu chuẩn an toàn kỹ thuật không cho phép.

Bảo dừng lại một nhịp, nhìn thẳng vào mắt cô Hạnh, giọng cậu chậm rãi nhưng vang lên đầy sức nặng:

— Nhưng cô ơi, sáng nay em vừa nhận một bài học nhớ đời từ cô Sương bán bánh ngoài chợ cá. Cô Sương dạy em rằng: làm nghề kiếm cơm, niềm tin không thể mua lại bằng những lời phân trần hay những tờ giấy bảo hành; và trễ hẹn một khắc là làm chao đảo cả chén cơm của người khác. Nếu bây giờ, chỉ vì sợ mất mặt chú Đạt, sợ bà con thất vọng hay sợ làm xấu hình ảnh của trường mà chúng ta nhắm mắt làm ngơ, lấy mỡ bò trét vô vết ren cháy, lấy sơn quét đè lên những vết nứt ngầm của sáu chiếc xe phế liệu kia để cho đủ số lượng mười tám chiếc trao trên sân khấu... thì hậu quả sẽ là gì ạ? Một đứa học sinh lớp sáu đi qua đoạn đường đá dăm gục phuộc trước ngã xuống mương, hay gãy khung xe giữa đường xe tải chở cá chạy rầm rập... lúc đó ai sẽ chịu trách nhiệm cho tính mạng của các em? Tiền bạc hay danh dự lúc đó có đền được không cô?

Cô Hạnh sững người. Cô nhìn người thanh niên trẻ tuổi trước mặt mình, ngỡ ngàng trước sự biến chuyển kỳ diệu trong tư cách và bản lĩnh của cậu chỉ sau vài ngày ngắn ngủi.

— Em không thể trốn tránh lỗi lầm của mình nữa, và em càng không thể để cô, để nhà trường hay cô Mai phải đứng ra gánh chịu búa rìu dư luận thay cho sự bốc đồng của em. — Bảo nói tiếp, ánh mắt kiên định. — Vì vậy, em tha thiết đề nghị cô và Ban giám hiệu cho phép tổ chức một buổi họp công khai tại nhà sinh hoạt cộng đồng khu phố Hai vào tối mai. Buổi họp sẽ có mặt đầy đủ đại diện nhà trường, tiệm cô Mai, ban vận động của chú Đạt và toàn thể bà con phụ huynh đã nộp đơn xin xe.

— Em định làm gì trong buổi họp đó? — Cô Hạnh hỏi khẽ.

— Dạ, em xin phép được đích thân đứng lên trước mặt toàn thể bà con, cầm bản báo cáo kỹ thuật này để công khai giải trình chi tiết từng chiếc xe bị loại bỏ. Em sẽ đem theo chiếc phuộc nứt của xe X04 và đoạn ống sườn mọt rỗng của xe X07 để bà con tận mắt nhìn thấy, tận tay sờ thấy mối nguy hiểm chết người nếu đưa những chiếc xe đó vào sử dụng. Em sẽ công khai xin lỗi chú Đạt và xin lỗi bà con vì lời hứa bốc đồng của mình. Và sau đó, em sẽ trình bày lộ trình bàn giao hai đợt minh bạch nhất: sáu chiếc xe tốt nhất, an toàn nhất cho sáu em khó khăn nhất vào ngày năm tháng chín; sáu chiếc tiếp theo vào tháng Mười; cùng một quỹ bảo trì một triệu hai trăm ngàn để bảo đảm xe của các em không bao giờ phải nằm xó vì thủng lốp hay mòn phanh suốt cả năm học. Em tin bà con nghèo nhưng bà con hiểu lý lẽ. Không một người cha, người mẹ nào lại muốn con mình đánh đổi mạng sống để lấy một chiếc xe đạp mục nát chỉ để cho đẹp đội hình trong ngày khai giảng cả!

Căn phòng hiệu bộ chìm vào yên lặng. Gió biển ngoài hành lang thổi lật phành phạch những trang đơn xin mượn xe trên bàn. Cô Hạnh nhìn sâu vào mắt Bảo, rồi nhìn xuống chữ ký góc cạnh của cô Mai trên bản báo cáo.

Một nụ cười nhẹ nhõm, ấm áp và đầy tin cậy nở trên môi cô giáo trẻ. Cô kéo ngăn kéo bàn làm việc, lấy ra hộp mực đỏ và con dấu tròn bằng đồng của Trường THCS Hải An.

Cô mở trang cuối cùng của tập hồ sơ kỹ thuật, đặt mặt dấu cẩn thận ngay bên cạnh chữ ký của cô Mai, rồi dùng lực cả bàn tay ấn mạnh xuống mặt giấy.

*Cộp!*

Tiếng dấu đóng vang lên giòn giã, dứt khoát trên mặt bàn gỗ. Vết mực dấu tròn đỏ tươi hiện lên sắc nét, đè một phần lên dòng chữ xác nhận của tiệm sửa xe, tạo thành một cam kết pháp lý và đạo đức không thể đảo ngược.

Cô Hạnh ngẩng lên, khép nắp hộp mực lại, ánh mắt ngời sáng:

— Được rồi, Bảo. Cô sẽ sang báo cáo ngay với thầy Hiệu trưởng và viết giấy mời khẩn gửi sang ban dân phố cùng anh Đạt để chốt lịch họp vào bảy giờ tối mai. Bản báo cáo kỹ thuật này đã có dấu mộc chính thức của nhà trường, chúng ta sẽ bảo vệ nó tới cùng. Em về tiệm chuẩn bị cho thật kỹ nhé. Tối mai, chúng ta sẽ nói sự thật với bà con bằng những con số và những chứng cứ kỹ thuật không thể chối cãi.