Một bữa tối không làm lỗi nhỏ đi

Căn phòng trọ ẩm mốc nằm ép mình sát mép hàng rào phân cách của ga Diêu Trì chìm trong những đợt rung chuyển liên hồi mỗi khi có tiếng còi tàu đêm xé toạc không gian. Thư ngồi xếp bằng trên tấm phản gỗ tạp đã lên nước đen sì, hai mắt trũng sâu vì thiếu ngủ, đối diện với chiếc màn hình máy tính xách tay đang chập chờn bám víu vào từng vạch sóng mạng yếu ớt để duy trì cuộc gọi truyền hình trực tiếp với ban biên tập ngoài Hà Nội.

Mùi ẩm rêu từ những mảng tường trát vôi vỡ vụn quyện đặc với mùi dầu diesel, khói muội đầu máy và hơi rỉ sét nồng nặc bốc lên từ bãi dồn toa ngay phía sau dãy nhà trọ. Cứ chừng mươi phút, một đoàn tàu hàng nặng trịch lại ì ạch kéo qua khúc cua ghi số bốn. Mỗi lần những bánh xe thép nghiến lên mặt ray, cả căn phòng lại run lên bần bật, chiếc bóng đèn tuýp ba mươi sáu oát treo lơ lửng trên trần lắc lư kéo theo những vệt sáng nhờ nhợt quét qua quét lại trên mặt bàn con bằng nhựa ép.

Ở một góc bàn, hộp xốp đựng phần cơm sườn ram mua vội ở quán bình dân ngoài ngã ba quốc lộ từ chập tối vẫn nằm nguyên vẹn, nắp gài chưa hề bật mở. Lớp mỡ heo rán kỹ gặp gió đêm đã đông đặc lại thành một màng trắng đục, dính bết quanh đường viền chiếc thìa nhựa mỏng manh. Thư chẳng buồn đụng đũa. Cổ họng cô từ trưa đến giờ luôn trong tình trạng bỏng rát, khô khốc và đắng ngắt như thể vừa nuốt trọn một vốc xỉ than đầu máy còn vương vãi ngoài thềm đường sắt. Mỗi lần nuốt nước bọt, cơ cổ cô lại giật thắt vì cảm giác tội lỗi và sự bẽ bàng đang đè nặng trong lồng ngực.

Vòng tròn biểu tượng tải dữ liệu ở góc trên bên phải màn hình xoay thêm vài vòng ngập ngừng rồi biến mất. Hình ảnh của Nguyễn Thu Hạnh lập tức hiện ra trong khung giao diện hẹp của phần mềm làm việc nội bộ. Khác hẳn với vẻ uể oải, phờ phạc thường thấy của một người phụ trách ca đêm nơi tòa soạn trung tâm, nét mặt Hạnh lúc này đanh lại, cứng như một phiến đá hoa cương. Đôi mắt chị giấu sau cặp kính gọng kim loại mảnh ánh lên những tia nhìn lạnh buốt, dứt khoát và hoàn toàn khép chặt mọi cánh cửa dành cho bất kỳ lời phân trần dông dài nào.

Không có lấy một lời chào hỏi mở đầu mang tính nghi thức xã giao. Hạnh điều chỉnh lại chiếc mic gắn trên tai nghe kiểm âm, nhìn thẳng vào ống kính máy ảnh kỹ thuật số ở đầu bên kia và đi thẳng vào vấn đề bằng một chất giọng được ghìm xuống ở tông thấp nhất, nhưng từng âm tiết phát ra lại nặng nề như những nhát búa đập xuống bàn:

"Chị vừa nhận được thư điện tử phản ánh chính thức từ đại diện công đoàn bộ phận của ga Vinh cách đây đúng bốn mươi phút. Bức thư đính kèm đơn khiếu nại tập thể có chữ ký tay của bà Oanh cùng gần mười công nhân thuộc đội bảo trì cầu đường và khám xe toa hàng. Họ yêu cầu chúng ta phải hạ ngay lập tức toàn bộ đoạn âm thanh ngắn quảng bá cho tập bốn trên mọi nền tảng, thực hiện đính chính công khai trên trang chủ chuyên mục và đưa ra lời giải thích thỏa đáng về việc tại sao lại gán ghép cho quán cơm của bà hành vi bớt xén khẩu phần của thợ lao động trong đợt mưa ngập vừa qua."

Thư nín thở, mười đầu ngón tay bấu chặt vào mép gấu quần bò đã lấm lem bụi đất miền Trung. Tiếng Hạnh qua đôi loa máy tính cũ kỹ vang lên đanh thép:

"Thư, chị muốn hỏi em một lần nữa: tôn chỉ cốt lõi của chuyên mục này ngay từ buổi sáng đầu tiên duyệt đề cương chi tiết là gì? Em còn nhớ hay đã quên sạch rồi? Là trung thực tuyệt đối với từng bữa ăn của người lao động nghèo. Chị đã nhắc em không dưới ba lần trong suốt các đợt duyệt bài từ ga Hà Nội trở vào: chúng ta ghi chép lại nhịp sống mưu sinh quanh các ga xép, quanh những con đường thép, chúng ta không làm truyền thông giật gân rẻ tiền, và tuyệt đối không được phép biến những nhọc nhằn, khốn khó của người khác thành mồi câu lượt xem cho trang mạng. Bây giờ em nói cho chị nghe, câu trích '...Phải bớt đi một chút...' mà em cắt ra để giật tít đầu trang chủ lúc mười một giờ trưa nay được lấy từ đâu ra? Ngữ cảnh gốc của câu nói đó rốt cuộc là cái gì mà có thể khiến cho một quán cơm bình dân sống nhờ vào tình nghĩa và chữ tín suốt hai mươi năm qua giữa cái xóm ga nghèo ấy bỗng chốc bị chính những người khách quen tẩy chay, ngoảnh mặt làm ngơ?"

Căn phòng trọ dường như chật hẹp lại dưới sức ép vô hình từ những câu hỏi của người biên tập viên kỳ cựu. Thư thấy mồ hôi lạnh rỉ ra từ chân tóc, rịn ướt cả hai lòng bàn tay. Lớp vải thô ráp của chiếc quần bò cọ xát vào da thịt cô cay rát.

Trong suốt quãng đường dài ngồi lắc lư trên chuyến xe buýt địa phương chạy từ ngã ba Diêu Trì về khu xóm trọ công nhân này, hàng tá lý lẽ bào chữa đã thi nhau lóe lên trong đầu cô. Cô từng định thanh minh rằng đường truyền mạng ở các ga xép miền Trung quá đỗi chập chờn; rằng tối hôm nộp bản thảo, Hạnh đã gửi tối hậu thư hối thúc dồn dập vào lúc mười một giờ rưỡi đêm; rằng bản thân cô vừa kiệt sức sau chuyến tàu đêm không chợp mắt, lại vừa rơi vào trạng thái hoảng loạn tột độ khi nhìn thấy bài viết về ga Đồng Hới của Đỗ Anh Quang đạt tới con số chia sẻ khổng lồ chỉ sau vài tiếng phát hành.

Nhưng lúc này, khi đối diện với đôi mắt sắc lẹm của Hạnh qua màn hình, tất cả những lời biện bạch ấy bỗng chốc vỡ vụn. Chúng hiện nguyên hình là những lý do hèn nhát, vị kỷ và lố lăng đến mức Thư cảm thấy nếu mình thốt ra dù chỉ một nửa câu, cô sẽ tự bôi tro trát trấu vào nhân cách của chính mình.

Những lời mắng mỏ của Lan vào buổi trưa nay dưới bóng râm của bến xe Diêu Trì lại văng vẳng bên tai Thư như một cái tát giáng thẳng vào sự tự mãn ngấm ngầm bấy lâu nay. Lan đã chỉ thẳng vào mặt cô mà nói rằng: một đứa ngồi gõ chữ trong phòng máy lạnh hay chạy lông nhông ngoài đường với chiếc máy ghi âm sang trọng có thể coi vài câu chữ giật gân cắt gọt là thủ thuật biên tập, là chỉ số tiếp cận để báo cáo thành tích; nhưng đối với những con người sống bám vào thanh ray xóm ga, chữ tín và lòng tin chính là bát cơm, là manh áo, là thứ danh dự duy nhất mà người ta phải gom góp, chắt chiu bằng mồ hôi và nước mắt qua cả một đời lam lũ.

"Em không có bất kỳ lý do gì để bào chữa về áp lực thời gian hay sự mệt mỏi cả, chị Hạnh," Thư lên tiếng. Giọng cô khàn đặc, phát ra nghẹn ứ ở cổ họng, nhưng cô cố gắng giữ cho ngữ điệu không bị run rẩy hay đứt quãng. "Lỗi lầm này hoàn toàn thuộc về cá nhân em. Em đã gửi tệp âm thanh gốc qua hòm thư điện tử của ban biên tập cách đây mười phút. Tên tệp là `VINH_OANH_RAW_002.WAV`. Thời lượng bản ghi là sáu phút hai mươi giây."

Thư run rẩy rê ngón tay trên bàn di chuột của máy tính, mở bảng điều khiển phần mềm dựng âm thanh rồi bật tính năng chia sẻ màn hình làm việc cho Hạnh. Trên màn hình của cả hai bên, một dải sóng âm màu xanh lam đậm đặc hiện ra với những đỉnh sóng nhấp nhô biểu thị cho giọng nói của một người phụ nữ miền Trung rành rọt, hào sảng xen lẫn tiếng dầu sôi lách tách trong chảo gang. Con trỏ chuột dừng lại ngay tại vệt sóng âm kéo dài ở phút thứ tư mười hai giây.

"Đây là đoạn trò chuyện diễn ra vào buổi trưa ngày thứ hai em có mặt ở ga Vinh, đúng vào thời điểm chuyến xe tải chở rau xanh từ vùng ngoại ô bị kẹt lại vì nước lũ dâng cao ở mố cầu Bến Thủy," Thư nói, ánh mắt dán chặt vào từng dao động của sóng âm như đang tự giải phẫu sai lầm của chính mình. "Bà Oanh nói nguyên văn toàn bộ câu chuyện thế này: *'Khi hàng khan hiếm, giá cả ngoài chợ có leo thang đến mấy thì mình phải bớt đi một chút số suất nhận trước chứ tuyệt đối không được bớt phần ăn của người đã nhận lời.'* Đó là cách bà ấy giữ gìn chữ tín với thợ đường sắt suốt mấy chục năm qua: thà nhận ít người ăn lại để phục vụ cho chu đáo, chứ dứt khoát không bao giờ bớt xén dù chỉ là một gắp rau hay một miếng cá nục kho trong đĩa cơm của người lao động. Nhưng vào cái đêm em dựng đoạn trích âm thanh ngắn để nộp gấp về tòa soạn... em đã chủ quan, cẩu thả và nông nổi. Em đã dùng công cụ cắt gọt, gạt bỏ hoàn toàn hai chữ 'số suất', đồng thời cắt đứt luôn cả vế câu cam kết phía sau. Em chỉ giữ lại đúng bảy chữ: *'...Phải bớt đi một chút...'*. Em đã biến nguyên tắc giữ chữ tín cao đẹp của một người lao động nghèo thành một lời thú nhận gian xận, biến bà ấy thành kẻ cơ hội ăn bớt khẩu phần của thợ dồn toa trong lúc hoạn nạn."

Sự im lặng đặc quánh lại một lần nữa ụp xuống hai đầu cuộc gọi. Không gian trong căn phòng trọ Diêu Trì như đông cứng, chỉ còn lại tiếng rít gió khô khốc phát ra từ chiếc quạt tản nhiệt của chiếc máy tính đã cũ và tiếng còi tàu hàng phía xa xa lại rúc lên từng hồi buồn bã qua khe cửa sổ gỗ lỏng lẻo.

Ở đầu cầu Hà Nội, Hạnh cúi đầu xuống, đưa tay chỉnh lại chiếc tai nghe kiểm âm lớn chụp kín vành tai. Ngón tay chị nhấp chuột, tua đoạn băng gốc mà Thư vừa chuyển đến.

Qua đường truyền mạng, Thư có thể nghe thấy rất rõ chất giọng Nghệ Tĩnh trầm ấm, mộc mạc và cương trực của bà Oanh vang lên giữa tiếng xèo xèo của mỡ nóng và tiếng lanh canh của đũa bếp va vào chảo: *"...chứ tuyệt đối không được bớt phần ăn của người đã nhận lời"*. Từng tiếng, từng lời nói chân chất của người đàn bà cả đời bám trụ nơi góc ga Vinh dội thẳng vào màng nhĩ, rõ ràng và đanh thép như một bản cáo trạng không thể chối cãi giáng thẳng vào bản tin giật gân đang treo lơ lửng trên trang chủ của tòa soạn.

Hạnh tháo tai nghe ra, đặt xuống mặt bàn gỗ phát ra một tiếng cộc khô khốc. Chị ngước mắt lên, nhìn thẳng vào mắt Thư qua thấu kính máy ảnh kỹ thuật số.

"Hai chữ 'số suất'," Hạnh lặp lại từng từ một, giọng chị lạnh tanh không một gợn cảm xúc. "Chỉ vì hai chữ đó bị vứt bỏ mà em đã đổi trắng thay đen toàn bộ phẩm giá của một con người. Em có biết người ta mở quán cơm bình dân phục vụ thợ dồn toa, thợ gác chắn với thợ tuần đường trong mười lăm phút nghỉ giao ca, lời lãi trên mỗi suất ăn hai mươi nhăm nghìn đồng ấy là bao nhiêu không? Chưa đầy ba đến bốn nghìn bạc! Người ta sống được, trụ lại được giữa bao nhiêu cơn bão giá, bão lũ không phải nhờ vào những biển hiệu hào nhoáng hay những bài viết tâng bốc trên mạng xã hội. Họ sống được là nhờ những người thợ đường sắt kia tin rằng: dù ngoài trời có bão bùng ngập lụt đến đâu, cái đĩa cơm đạm bạc họ bưng trên tay trưa nay vẫn đầy đặn và ấm nóng y như đĩa cơm của ngày hôm qua."

Thư cúi gục đầu xuống ngực, sống mũi cay xè, hai mắt mờ đi vì những giọt nước mắt ân hận đang chực trào ra:

"Em biết mình sai rồi, chị Hạnh. Em hoàn toàn chấp nhận mọi hình thức kỷ luật từ ban biên tập và cơ quan."

"Em nhận kỷ luật thì giải quyết được cái gì cho cái quán cơm ở ga Vinh lúc này hả Thư?" Hạnh ngắt lời, giọng điệu sắc bén nhưng đã bắt đầu chuyển hướng sang phương thức xử lý tình huống thực tế của một người làm báo dạn dày kinh nghiệm xử lý khủng hoảng. "Lời nhận lỗi của em không làm cho những người thợ dồn toa ngừng xì xào chỉ trỏ vào mặt bà Oanh trưa mai. Nhưng việc tòa soạn phải làm thì vẫn phải làm. Chị sẽ phát lệnh gỡ bỏ ngay lập tức đoạn âm thanh đó khỏi hệ thống máy chủ trong vòng năm phút nữa. Tòa soạn sẽ đăng một thông báo đính chính công khai đặt ở vị trí nổi bật nhất trên trang chủ của chuyên mục, nói rõ sai sót thuộc về khâu trích dẫn ngữ cảnh của biên tập viên thực hiện. Đồng thời, toàn bộ hồ sơ bài viết tập bốn sẽ bị đình chỉ xuất bản để tổ chức biên tập, đối soát lại toàn bộ theo bản ghi âm đầy đủ."

Nghe đến đó, Thư khẽ thở hắt ra một hơi dài như vừa trút được một phần tảng đá đè nặng trong lồng ngực. Nhưng Hạnh lập tức giơ ngón tay trỏ lên trước ống kính, chặn đứng sự giải tỏa vừa nhen nhóm của cô:

"Em đừng vội thở phào như thể mọi chuyện đã êm xuôi. Tòa soạn đăng đính chính là để giữ gìn sự chính trực với công chúng và độc giả trên mạng, nhưng danh dự của bà Oanh đối với xóm thợ ga Vinh thì cái bài viết trên trang web của chúng ta không thể nào với tới được. Mấy chú thợ đường sắt, mấy bác gác chắn không ai rảnh rỗi lên mạng đọc thông cáo đính chính của chúng ta đâu. Và điều này chị yêu cầu em phải lắng nghe cho thật rõ ràng: Ban biên tập không thể cấp thêm dù chỉ một đồng kinh phí di chuyển hay gia hạn thêm bất kỳ ngày nào ngoài kế hoạch để bảo trợ cho sai lầm cá nhân của một cộng tác viên. Ngân sách chuyên mục cho toàn bộ mười hai tập đã được duyệt cố định đến từng chặng, từng ga từ trước khi em lên đường. Em tự ý cắt cúp cẩu thả làm sai lệch ngữ cảnh, em phải tự mình chịu trách nhiệm khắc phục hậu quả ngoài thực địa nếu như em vẫn còn muốn tiếp tục đồng hành cùng dự án này."

Hạnh nhìn đồng hồ đeo tay, rồi gằn từng tiếng dứt khoát:

"Hạn chót để em nộp lại toàn bộ bài viết và tệp âm thanh hoàn chỉnh thay thế cho tập bốn là bốn mươi tám tiếng đồng hồ tính từ thời điểm này. Nếu trước thời hạn đó, em không có được văn bản xác nhận đồng thuận hoặc một đoạn âm thanh mới chứng minh bà Oanh cùng đại diện công đoàn ga Vinh đã chấp nhận lời xin lỗi và đồng ý cho phát hành bài viết, tập bốn sẽ bị hủy bỏ vĩnh viễn khỏi danh mục. Và đồng thời, hợp đồng cộng tác thực địa mùa một của em với tòa soạn cũng sẽ chính thức chấm dứt ngay tại ga Diêu Trì này. Chị nói như vậy đã đủ rõ ràng chưa?"

Thư chưa kịp mở lời đáp lại thì màn hình đột ngột tối sầm. Cuộc gọi video bị ngắt dứt khoát từ đầu cầu Hà Nội. Giao diện làm việc của trang web quản trị nội bộ chuyển sang màu xám xịt vô hồn, để lại Thư trơ trọi giữa bốn bức tường ẩm mốc.

Tiếng gió đêm lại ùa qua khe liếp cửa sổ, mang theo mùi ngai ngái của cỏ dại mọc hoang bên lề đường sắt. Thư ngồi bất động, hai bả vai rũ xuống nặng trĩu. Lời tuyên bố của Hạnh không để lại bất kỳ kẽ hở nào cho sự nhân nhượng. Tòa soạn sẽ đứng ra gánh vác phần trách nhiệm pháp lý trên mặt báo, nhưng ranh giới đã được vạch ra rành rọt: lỗi lầm cá nhân thì cá nhân phải tự móc tiền túi và dùng thời gian riêng của mình ra mà gánh vác. Sẽ không có bất kỳ khoản công tác phí bổ sung nào, không có bất kỳ tấm vé tàu miễn phí nào được cấp cho một chuyến đi chuộc lỗi ngược dòng miền Trung.

Đúng lúc đó, góc dưới bên phải màn hình máy tính bỗng nhấp nháy liên tục thanh thông báo tin nhắn từ hệ thống nội bộ. Người gửi là Đỗ Anh Quang.

Một chuỗi tin nhắn dài hiện ra trên khung chat, mang theo phong cách gõ phím nhanh thoăn thoắt, không thèm dùng dấu chấm câu của một cây bút đang dẫn đầu tuyệt đối về mọi chỉ số tương tác và lượt xem của đợt dự án này:

*“Thư à, vừa nghe chị Hạnh làm ầm lên trong nhóm biên tập chung. Chuyện ở ga Vinh căng thẳng dữ vậy sao?”*

*“Nhưng nói thật lòng nhé, cậu đừng có tự làm khổ bản thân mình như thế. Mạng xã hội này lạ gì nữa, ồn ào dữ dội đến mấy thì chỉ ba hôm sau là người ta quên sạch sành sanh thôi. Tòa soạn đã đồng ý đăng bài đính chính trên trang chủ là hết sạch trách nhiệm pháp lý rồi, cậu việc gì phải ôm rơm gà nặng bụng?”*

*“Chặng miền Trung coi như bỏ đi, đằng nào bài tập bốn của cậu cũng bị trừ điểm kỷ luật biên tập rồi. Nghe lời tôi khuyên chân thành này: cứ lờ tịt cái chuyện ở ga Vinh đi. Cứ việc bám chặt lấy lịch trình đã lên từ đầu mà chạy thẳng một mạch vào phía Nam. Chặng Nha Trang, chặng Tháp Chàm, rồi ga Sài Gòn đang nằm chờ ở phía trước kìa. Toàn những ga lớn, đề tài phong phú, dân cư đông đúc. Cậu phải dồn hết sức đẩy mạnh mấy chặng phía Nam để kéo lại chỉ tiêu view và tương tác đi chứ. Đua kịp tiến độ thì cuối mùa may ra ban biên tập người ta mới xét duyệt cho làm tiếp mùa hai. Chứ cậu mà dở chứng quay đầu ngược ra Bắc lúc này là vỡ tan tành toàn bộ khung lịch trình, tiền vé tàu, tiền phòng trọ phát sinh lấy đâu ra mà bù vào hả người đẹp?”*

Thư nhìn trân trân vào những dòng chữ màu xanh nhấp nháy trên nền màn hình sáng chói.

Giải pháp mà Quang đưa ra nghe qua thì vô cùng hợp lý và sắc sảo. Nó là lối tư duy chuẩn xác của những kẻ làm nội dung số chuyên nghiệp trong thời đại thuật toán: nhanh chóng cắt lỗ, lạnh lùng gạt bỏ những vết xước rắc rối ở sau lưng, dồn toàn bộ nguồn lực và tâm trí để lao về phía trước nhằm duy trì sự tăng trưởng đẹp đẽ của những biểu đồ hình cột. Trong một guồng quay sản xuất thông tin hối hả, người ta không thể cho phép mình dừng chân giữa đường chỉ vì một quán cơm lá chuối bình dân bị tổn thương danh dự. Đối với những độc giả lướt màn hình bằng ngón tay cái, chỉ cần ba ngày nữa trôi qua, một vụ bê bối khác sẽ nổ ra, và câu chuyện về bát canh rau ngót hay đĩa cá nục bớt xén ở ga Vinh sẽ hoàn toàn chìm vào quên lãng.

Thế nhưng, giữa căn phòng trọ Diêu Trì nồng nặc mùi dầu máy này, Thư không thể nào xóa nhòa được hình ảnh ánh mắt của bà Oanh vào buổi trưa mưa tầm tã hôm ấy. Người đàn bà có nước da sạm đen vì nắng gió miền Trung đã đích thân bưng ra cho cô một đĩa cá nục kho nghệ vàng ươm, kèm theo một bát cơm đầy có ngọn. Bà đã xoa xoa đôi bàn tay thô ráp đầy vết sẹo bỏng mỡ vào mép tạp dề, rồi bảo: *“Ăn đi con, ăn cho nóng sốt. Đi tàu đi xe mà để cái ruột cái gan mình nguội ngắt là không có mần ăn chi ra hồn được mô.”* Chính người phụ nữ ấy, dẫu ban đầu khắt khe với từng phút ăn ca của thợ, đã vì cuộc gọi gửi gắm từ ông Thành bán phở ngoài ga Nam Định mà mở lòng tiếp đón, nấu bù nồi canh me chua và dặn cô phải giữ ấm bụng trên đường thiên lý.

Bà Oanh không phải là một con số vô hồn trên bảng thống kê dữ liệu tiếp cận của Đỗ Anh Quang. Bà là một con người bằng xương bằng thịt, một người mẹ, một người lao động đang phải gánh chịu những cái nhìn xoi mói, những lời đàm tiếu độc địa từ những người thợ toa xe—những người mà ngày nào cũng ngồi quanh cái bàn gỗ tróc sơn của bà để ăn vội bữa cơm mười lăm phút giữa hai ca dồn tàu.

Nếu cô chọn cách nghe theo lời Quang, lờ đi tất cả để leo lên chuyến tàu xuôi vào Nam, thì cái gọi là “hành trình ghi chép ẩm thực đường sắt” mà cô đang theo đuổi sẽ biến thành một trò hề lố bịch. Nó sẽ chỉ là một mớ âm thanh dối trá, một thứ xác chữ bóng bẩy được dựng nên từ sự phản bội lòng tin của những con người nghèo khổ nhất.

Thư đặt các ngón tay lên bàn phím, chậm rãi gõ từng chữ trả lời:

*“Cảm ơn cậu đã có lòng góp ý. Nhưng tôi không thể làm như vậy được. Tôi tự tay làm sai thì tôi phải đích thân quay lại đối diện để nhận lỗi với người ta.”*

Phía bên kia khung chat im bặt mất vài phút. Sau đó, màn hình chỉ hiện lên một biểu tượng cảm xúc nhún vai đầy vẻ mỉa mai, kèm theo một dòng tin ngắn ngủi: *“Tùy cậu thôi. Đừng có trách tôi không cảnh báo trước về chuyện rỗng túi giữa đường ray nhé.”*

Thư đóng cửa sổ trò chuyện nội bộ. Đúng lúc ngón tay cô vừa rời khỏi bàn phím, chiếc điện thoại di động đặt trên mép phản gỗ bỗng rung lên từng hồi bần bật. Giai điệu nhạc chuông mặc định vang lên cắt ngang tiếng gió rít bên ngoài, trên màn hình sáng rực hiển thị cái tên quen thuộc: *Lê Tường Vy*.

Thư hít một hơi thật sâu để nén lại cơn nghẹn nơi cổ họng, rồi bấm nút nhận cuộc gọi:

"Alo, Vy à..."

"Thư đấy à? Sao giọng mày nghe thảm hại như người vừa bị vớt dưới sông lên thế?" Tiếng của Vy vang lên lanh lảnh qua loa thoại, kèm theo đó là tiếng lật giấy tờ sột soạt quen thuộc và tiếng gõ phím lách cách của một cô kế toán đang phải ôm việc về nhà làm thêm ban đêm. "Tao vừa chốt xong bảng cân đối thu chi cho công ty, đang ngồi rà lại cuốn sổ quỹ chi tiêu chung của hai đứa mình đây. Thằng Sơn bên tiệm sửa chữa điện tử vừa ghé qua nhà đưa cho tao tờ báo giá với ước tính kỹ thuật cho cái máy thu âm Marantz dựa trên mấy bức ảnh với mô tả mày gửi cho nó hôm nọ đấy."

Nghe nhắc đến chiếc máy thu âm chuyên dụng mượn của ông Lộc, tim Thư thắt lại một nhịp đau nhói:

"Anh Sơn... anh ấy bảo tình trạng máy thế nào mày?"

"Sơn nó bảo theo đúng mấy tấm ảnh chụp cổng cắm với tình trạng âm thanh mày gửi thì máy của cụ Lộc bị gãy cụt cái lẫy ngầm của chân giắc canon ba chấu nằm sâu bên trong bo mạch rồi, tín hiệu âm thanh kênh trái coi như tịt ngấm hoàn toàn," Vy nói, giọng chuyển sang vẻ nghiêm túc của người nắm giữ tay hòm chìa khóa. "Muốn sửa cho dứt điểm, khôi phục lại chuẩn âm thanh nổi thì khi nào mày mang máy về bắt buộc phải đặt linh kiện bo mạch chính hãng từ một đầu mối âm thanh bãi trong Sài Gòn chuyển ra Hà Nội. Tiền linh kiện cộng với tiền công thợ hàn vi mạch chuyên dụng trọn gói là đúng một triệu hai trăm nghìn đồng. Sơn nó bảo vì là chỗ anh em quen biết trong khu tập thể nên nó chỉ lấy đúng giá gốc linh kiện chuyển phát nhanh thôi, không bớt thêm được một cắc nào nữa đâu vì đồ âm thanh chuyên dụng cổ lỗ sĩ này hiếm lắm."

Vy ngừng lại một nhịp để uống nước, rồi tiếng ngón tay gõ cộc cộc đầu bút bi xuống mặt bàn gỗ lại vang lên qua ống nghe:

"Bây giờ tao nói chuyện tiền bạc sòng phẳng và tỉnh táo với mày nhé, con kia. Trong tài khoản quỹ dự phòng sinh hoạt chung của hai đứa mình gửi ở ngân hàng, phần hạn mức đóng góp của mày hiện tại còn đúng hai triệu một trăm nghìn đồng. Tuần trước mày phát sinh tiền thuê phòng trọ ngoài kế hoạch ở Huế hết một trăm hai mươi nghìn. Trưa nay mày lại rút ví trả tiền dẫn đường cho cái con bé Lan ở ga Diêu Trì hết tròn hai trăm nghìn nữa. Như vậy, số tiền thực tế trong tài khoản cá nhân của mày lúc này chỉ còn vỏn vẹn đúng một triệu bảy trăm tám mươi nghìn đồng."

Những con số chính xác rơi xuống tai Thư lạnh lùng và khô khốc như những nhát kéo sắt cắt phăng mọi sự lãng mạn viển vông về những chuyến đi dọc chiều dài đất nước.

"Nếu mày quyết định trích tiền quỹ ra để sửa cái máy thu âm cho ông Lộc hết một triệu hai, mày sẽ chỉ còn đúng năm trăm tám mươi nghìn đồng để duy trì sự sống cho đến tận cuối tháng này," Vy tiếp tục phân tích, giọng điệu sắc sảo và thực tế đến tàn nhẫn. "Mà ban nãy con Lan vừa nhắn tin cho tao, nó kể mày dính phốt biên tập cực nặng với cái quán cơm ở ga Vinh, rồi mày đang định dở chứng đòi mua vé tàu quay ngược ra ngoài đó xin lỗi người ta có đúng không?"

"Đúng... tao bắt buộc phải quay lại ga Vinh, Vy ơi."

"Mày có biết giá vé tàu hỏa chạy từ Diêu Trì ngược ra Vinh bây giờ là bao nhiêu tiền không hả con ngốc?" Vy gắt lên, tiếng lách cách tra cứu ứng dụng vé tàu vang lên dồn dập ở đầu dây bên kia. "Tao vừa vào mạng kiểm tra lịch trình hộ mày đây. Chuyến tàu SE8 chạy đêm nay qua Diêu Trì, vé ghế ngồi mềm điều hòa loại rẻ nhất cũng đã là bảy trăm sáu mươi nghìn đồng một lượt rồi. Mày đi ra rồi mày lại phải đi vào, cộng thêm tiền thuê một cái phòng trọ tồi tàn nhất ở gần quảng trường ga Vinh trong hai ngày để chực chờ gặp người ta, tổng chi phí phát sinh ít nhất cũng phải tốn một triệu rưỡi! Mày tự làm một phép tính trừ đơn giản đi: nếu mày dồn tiền mua vé tàu quay lại ga Vinh, mày sẽ không còn lấy một xu dính túi để trả tiền sửa máy thu âm cho ông Lộc nữa. Mày tính đến ngày kết thúc dự án, mày đem một cái máy thu âm què cụt một bên tai về trả cho người thầy đã dìu dắt mày vào nghề, rồi mày đứng trước mặt ông ấy bảo là 'Cháu bận đi làm việc nghĩa nên làm hỏng đồ của thầy' à?"

Thư nhắm nghiền hai mắt lại. Từng lời lẽ rành rọt, thẳng thắn của cô bạn thân giống như một xô nước đá dội thẳng vào tâm can cô.

Chiếc máy thu âm Marantz cũ kỹ ấy không đơn thuần là một món đồ điện tử đắt tiền. Nó là công cụ mưu sinh, là kỷ vật cả một đời làm phát thanh đường sắt của ông Lộc—người thầy tóc bạc đã đặt trọn niềm tin vào cô khi trao nó vào tay cô trước ngày lên đường. Trả lại một thiết bị gãy nát, hỏng hóc là một hành vi vô trách nhiệm đáng khinh bỉ. Nhưng nếu chọn giải pháp an toàn là giữ lại số tiền đó để sửa máy, cô sẽ phải trơ tráo tiếp tục hành trình xuôi về phương Nam, vờ như không biết danh dự của bà Oanh đang bị chà đạp bởi chính sự cẩu thả của mình.

"Tao không thể không đi được, Vy ơi," giọng Thư chùng hẳn xuống, nghẹn ngào trong tiếng nấc nhưng ngữ điệu lại vô cùng kiên định. "Nếu tao không quay lại ga Vinh để đứng trước mặt bà Oanh và mấy chú công nhân mà cúi đầu nhận lỗi, thì từ nay về sau tao sẽ không bao giờ còn đủ tư cách để cầm lại chiếc máy thu âm hay cây bút để viết báo nữa. Cả cuộc đời còn lại của tao, tao sẽ mãi mãi chỉ là một đứa làm truyền thông bẩn thỉu, một kẻ ăn cắp lòng tin của người nghèo để mưu cầu sự an thân cho bản thân mình."

Ở đầu dây bên kia, sự im lặng kéo dài suốt một lúc lâu. Tiếng gõ phím lách cách của Vy cũng dừng hẳn lại. Chỉ còn lại tiếng thở dài thảng thốt và bất lực của cô bạn thân. Hơn ai hết, Vy là người sống thực tế và tính toán đến từng đồng xu cắc bạc, nhưng cô cũng là người hiểu rõ nhất cái tính bướng bỉnh đến mù quáng của Thư mỗi khi chạm đến ranh giới của lòng tự trọng nghề nghiệp.

"Mày đã thực sự suy nghĩ cho chín chắn chưa?" Vy hỏi lại, thanh âm đã chùng xuống, mang theo một nỗi xót xa ngấm ngầm.

"Tao nghĩ kỹ lắm rồi. Tao không hối hận đâu."

"Được rồi, nếu mày đã cứng đầu như thế thì bây giờ làm theo phương án đánh đổi tàn nhẫn này," Vy hít một hơi sâu, cất giọng dứt khoát như một người chỉ huy trên bàn cờ tài chính. "Thứ nhất: việc gom tiền sửa cái máy thu âm của ông Lộc tạm thời đình chỉ vô thời hạn. Chiều mai tao sẽ trực tiếp sang nhà ông Lộc, tao sẽ nói khéo với ông là dự án của mày phát sinh thêm một số ga phụ cận nên cần mượn máy thêm một thời gian nữa, xin ông cho mày nợ việc hoàn trả thiết bị cho đến hết mùa một. Mày tự bọc kỹ cái máy vào túi chống ẩm, cất sâu dưới đáy balô, tuyệt đối không được táy máy chọc ngoáy làm gãy thêm chân mạch. Thứ hai: hủy bỏ toàn bộ kế hoạch mở rộng các chặng tàu ở phía Nam. Không có Nha Trang, không có Tháp Chàm, và dẹp luôn cả giấc mơ ga Sài Gòn đi. Hủy toàn bộ các phòng trọ mày đã cọc trước ở trong đó nếu như người ta chịu hoàn tiền. Dồn toàn bộ số tiền một triệu bảy trăm nghìn còn lại trong thẻ để mua vé tàu quay ngược ra Vinh ngay trong đêm nay."

Thư thảng thốt kêu lên qua ống nghe:

"Nhưng... còn các bài viết tiếp theo của dự án thì tính sao hả Vy...?"

"Thì mày phải làm bằng chiếc điện thoại di động cùi bắp của mày chứ sao nữa!" Vy gắt nhẹ, nhưng trong giọng nói không giấu được sự lo lắng. "Mày chấp nhận dùng cái điện thoại rẻ tiền đó mà ghi âm, rồi dùng mắt và tai mà đối soát thủ công bằng sổ tay. Thằng Sơn nó có gửi tin nhắn cảnh báo kỹ thuật vào máy cho mày rồi đấy, mày đã thèm mở ra đọc chưa? Nó bảo dùng điện thoại mà thu âm ở mấy cái quán ăn ồn ào ven đường sắt thì màng thu nhỏ xíu của nó rất dễ bị méo tiếng, vỡ dải tần, lọt toàn tạp âm gió máy với tiếng còi tàu rít, lúc đem về dựng hậu kỳ thì khổ sở như trâu cày ruộng. Nhưng mày đã tự chọn con đường chông gai này thì mày phải tự dùng sức trâu sức bò của mày mà bù đắp vào phần thiếu hụt của thiết bị kỹ thuật! Mày dồn hết số tiền còn lại mua vé tàu về ga Vinh ngay đi. Về đến Hà Nội mà có đói ăn thì vác xác về nhà tao nấu cơm cho mà ăn, nhưng tiền mày nợ tao trong sổ quỹ phòng trọ tháng sau thì một xu một cắc cũng không được thiếu, nghe rõ chưa?"

Nước mắt Thư không kìm lại được nữa, từng giọt mặn chát trào ra khóe mi, lăn dài trên gò má gầy guộc rồi rớt xuống mu bàn tay lạnh ngắt. Cô vội vàng đưa tay quẹt ngang dòng lệ, bật cười trong tiếng nấc nghẹn ngào:

"Tao biết rồi... Tao cảm ơn mày nhiều lắm, Vy."

"Cảm ơn cái đầu mày ấy! Mau đặt vé tàu đi, chuyến tàu SE8 sắp vào ga Diêu Trì rồi đấy. Tao cúp máy đây, còn cả đống hóa đơn chứng từ phải nhập liệu nốt đêm nay."

Một tiếng tút dài vang lên báo hiệu cuộc gọi kết thúc.

Thư từ từ hạ chiếc điện thoại xuống mặt phản gỗ thô ráp. Căn phòng trọ ẩm thấp dường như không còn vẻ ngột ngạt, tù túng như lúc ban đầu nữa. Quyết định đã được đưa ra, dứt khoát và trần trụi. Không còn bất kỳ sự toan tính thiệt hơn, không còn nỗi sợ hãi mơ hồ nào có thể lung lay được cô nữa.

Thư mở mục tin nhắn văn bản, tìm đến tin nhắn mà người thợ kỹ thuật tên Sơn vừa gửi cách đây ít phút: *“Em xem kỹ mấy tấm ảnh bo mạch với đoạn âm thanh lỗi chị gửi rồi nhé, cổng canon đứt mạch ngầm hẳn rồi, không thể dùng kênh trái được nữa đâu. Nếu trong trường hợp bất khả kháng chị buộc phải dùng điện thoại để thu âm tạm, nhớ tìm một mảnh vải tất chân mỏng hoặc một nhúm bông gòn bọc thật chặt quanh lỗ mic ở đuôi máy để cản bớt tiếng gió rít bên ngoài. Và đặc biệt lưu ý: đừng bao giờ dí sát mic vào miệng người ta lúc họ đang nhai cơm hay húp canh, tiếng thở dốc và tiếng nhai sẽ đè bẹp toàn bộ dải tần số trung âm của giọng nói đấy.”*

Thư khẽ nở một nụ cười cay đắng trước những lời căn dặn mộc mạc nhưng thiết thực của người thợ trẻ. Cô với tay lấy chiếc máy thu âm Marantz chuyên nghiệp đang nằm trên bàn, nhẹ nhàng tháo chốt pin, gỡ sợi dây cáp micro ba chấu cuộn lại thành những vòng tròn ngay ngắn, rồi cẩn thận đặt chiếc máy nằm yên dưới đáy chiếc balô dã chiến.

Chiếc máy thu âm bóng bẩy—niềm tự hào chuyên môn của cô suốt nửa chặng đường đã qua—từ giờ phút này sẽ phải nằm im lìm trong bóng tối, nhường lại vị trí tác nghiệp cho một cuốn sổ tay bìa cứng đã sờn rách bốn góc và một chiếc điện thoại di động trầy xước viền nhựa.

Toàn bộ kế hoạch hoành tráng của dự án mùa một coi như đã bị bẻ gãy hoàn toàn một nửa lộ trình. Những ngày nắng rực rỡ ở duyên hải miền Nam, những ga xép thơ mộng ngập tràn hoa giấy và những bài phóng sự dài hơi để so kè từng chỉ số tiếp cận với Đỗ Anh Quang đều đã tan biến thành mây khói. Kể từ giây phút này, toàn bộ hành trình của cô sẽ chỉ còn lại những bước chân nặng nhọc của một kẻ lầm lỗi quay đầu đi tìm lại sự thanh thản cho lương tâm mình.

Thế nhưng, một cảm giác nhẹ nhõm kỳ lạ bỗng chốc lan tỏa khắp lồng ngực Thư. Cô không còn phải trốn chạy, không còn phải nơm nớp lo sợ những lời đàm tiếu hay những con số thống kê vô hồn trên màn hình máy tính nữa.

Thư mở danh bạ điện thoại, lướt ngón tay tìm đến số máy cá nhân của bà Oanh. Ngón tay cô ngập ngừng dừng lại trên phím gọi màu xanh lá cây suốt một lúc lâu.

Cô hiểu rằng gọi điện vào lúc này—khi đêm đã về khuya và người đàn bà ấy đang phải trằn trọc trong nỗi uất ức cùng những lời xì xầm của hàng xóm láng giềng—sẽ chỉ mang lại một cơn thịnh nộ chính đáng hoặc một tiếng dập máy dứt khoát không lời đáp.

Thư quyết định không gọi. Cô chuyển sang mục soạn tin nhắn. Từng ký tự được cô gõ ra một cách chậm rãi, nắn nót và cẩn trọng, không có lấy một từ ngữ hoa mỹ sáo rỗng, không có bất kỳ lời than vãn hay cầu xin sự thương hại rẻ tiền nào:

*“Cháu chào bác Oanh. Cháu là Thư, người đã ngồi ăn cơm và xin phép đặt máy ghi âm trò chuyện với bác vào trưa hôm trước. Cháu vừa nắm được thông tin về việc bản tin giới thiệu ngắn của tòa soạn đã gây ra những tổn thương và ảnh hưởng vô cùng nghiêm trọng đến bác và quán cơm. Lỗi lầm này hoàn toàn thuộc về sự cẩu thả, nông nổi của cá nhân cháu khi đã cắt xén câu nói của bác để nộp bài cho kịp giờ. Ban biên tập đang tiến hành thủ tục đăng bài đính chính công khai trên mạng, nhưng cháu hiểu sâu sắc rằng một bài viết trên màn hình máy tính không thể nào bù đắp được những phiền toái, đau lòng mà bác đang phải gánh chịu trước mặt mọi người. Đêm nay, cháu sẽ lên chuyến tàu đêm từ Diêu Trì để quay ngược ra ga Vinh. Trưa ngày mai cháu sẽ có mặt trực tiếp tại quán để cúi đầu xin lỗi bác và giải thích rõ ràng toàn bộ sự việc trước mặt các chú công nhân. Cháu tha thiết mong bác cho cháu một cơ hội được gặp mặt trực tiếp để nhận lỗi.”*

Thư đọc lại nội dung tin nhắn hai lần, chỉnh lại từng dấu câu cho thật chuẩn xác, rồi nhấn nút gửi đi.

Màn hình hiển thị dòng chữ nhỏ: *Đã gửi*.

Mười phút trôi qua trong một sự tĩnh lặng đến nghẹt thở. Căn phòng trọ dường như chìm vào một khoảng không vô định, chỉ có tiếng kim giây của chiếc đồng hồ treo tường cũ kỹ ngoài hành lang gõ từng nhịp *tắc, tắc* khô khốc vào màn đêm. Ngoài bãi dồn toa, một hồi còi dài lại rúc lên từng đợt, báo hiệu chuyến tàu khách mang số hiệu SE8 chạy theo hướng Bắc - Nam đang chuẩn bị tiến vào sân ga Diêu Trì.

Bỗng nhiên, chiếc điện thoại đặt trên mặt phản gỗ khẽ rung lên một nhịp ngắn ngủi.

Một thông báo tin nhắn mới hiện lên từ số máy của bà Oanh. Thư nín thở, ngực đập thình thịch, hai ngón tay run rẩy gạt thanh trượt để mở khóa màn hình.

Tin nhắn gửi đến vỏn vẹn chỉ có một dòng chữ duy nhất, cộc lốc, khô khốc và sắc lạnh như một nhát dao chém thẳng xuống đá:

*“Trưa mai đúng 11 giờ cô đến đây nói chuyện cho ra nhẽ, nhưng tuyệt đối cấm tiệt mang máy móc ghi âm thêm bất cứ lời nào.”*

Thư thở hắt ra một hơi thật dài, hai bờ vai run lên khe khẽ. Lồng ngực cô cùng lúc đón nhận hai cảm giác trái ngược: vừa nhẹ nhõm vì cánh cửa gặp mặt đã không bị đóng sập hoàn toàn, nhưng lại vừa trĩu nặng trước một thử thách vô cùng khắc nghiệt. Bà Oanh đã đồng ý cho cô diện kiến, nhưng bức tường lòng tin đã bị dựng lên kiên cố. Sẽ không có bất kỳ thiết bị ghi âm nào được phép hoạt động, không có cơ hội cho một bài phỏng vấn gỡ gạc thể diện. Buổi gặp gỡ vào trưa mai sẽ là một phiên đối chất trần trụi nhất giữa một kẻ gây ra lỗi lầm nghiêm trọng và một người lao động nghèo bị xúc phạm danh dự.

Thư nhanh chóng mở ứng dụng bán vé tàu hỏa điện tử trên màn hình điện thoại. Cô chọn ga đi là Diêu Trì, ga đến là Vinh, chọn chuyến tàu khách SE8 dự kiến chuyển bánh vào lúc một giờ mười lăm phút sáng.

Sau vài thao tác lựa chọn chỗ ngồi ở khoang ghế mềm điều hòa, ngón tay cô dừng lại ở nút lệnh thanh toán trực tuyến qua cổng ngân hàng.

Cô nhấn mạnh đầu ngón tay xuống màn hình cảm ứng.

Chiếc điện thoại chớp sáng một cái, rồi một thông báo trừ tiền quen thuộc từ hệ thống ngân hàng lập tức nhảy ra trên thanh thông báo trạng thái: tài khoản thanh toán cá nhân của cô vừa bị trừ đi số tiền đúng bảy trăm sáu mươi nghìn đồng chẵn.

Dòng chữ hiển thị số dư khả dụng bên dưới là một chuỗi ký tự ngắn ngủi đến giật mình: cô chỉ còn lại đúng một trăm hai mươi lăm nghìn đồng tiền mặt cho toàn bộ chi phí sinh hoạt, ăn uống dọc theo hàng trăm cây số đường sắt sắp tới.

Chiếc vé tàu Diêu Trì - Vinh nằm trên màn hình điện thoại đã trừ sạch khoản tiền dự phòng cuối cùng trong tài khoản của Thư.