Ảnh tập thể có chiến lược

Team building của một công ty khởi nghiệp công nghệ không bao giờ thực sự hạ màn khi chiếc xe khách bốn mươi lăm chỗ dằn xóc thả bạn xuống lề đường ngã tư Hàng Xanh giữa làn khói xe máy ngột ngạt. Chuyến đi ấy chỉ thực sự bước sang giai đoạn khốc liệt nhất vào đúng tám giờ sáng ngày thứ Hai, khi toàn thể các phòng ban tề tựu đông đủ trong bốn bức tường kính máy lạnh, và cuộc đại chiến tuyển lựa tư liệu hình ảnh trên kênh truyền thông nội bộ chính thức điểm hỏa.

Tôi đặt chiếc ba lô vải sờn chỉ xuống chân ghế xoay, nghe rõ tiếng khớp xương bả vai rên rỉ sau bốn mươi tám tiếng đồng hồ bị tra tấn bởi sình lầy ngoại ô, gió muối miền duyên hải và dư chấn của vụ nổ micro bẽ bàng đêm gala. Ngón tay tôi còn vương một vệt trầy da chưa kịp kéo vảy, gót chân nhức buốt vì đôi giày bata ngậm nước phơi chưa khô hẳn. Tôi ngáp một cái dài đến mức quai hàm kêu đánh cắc, mắt nhắm mắt mở với tay bấm nút nguồn chiếc máy tính làm việc. Màn hình laptop vừa lóe sáng thì thanh công cụ phía dưới góc phải đã giật liên hồi, nhấp nháy đỏ rực một dải thông báo đẩy từ nền tảng mạng xã hội nội bộ Sao Chổi Workplace.

Đập thẳng vào đồng tử kèm nhèm của tôi là một dòng tiêu đề viết bằng phông chữ in hoa đậm nét, trang trí thêm biểu tượng ngọn lửa và cánh tay gồng cơ bắp: “HÀNH TRÌNH BỨT PHÁ GIỚI HẠN — KHI TẬP THỂ ĐOÀN KẾT DƯỚI SỰ DẪN DẮT CỦA BẢN LĨNH TIÊN PHONG”.

Người chấp bút cho áng văn tràn trề nhiệt huyết ấy không ai khác ngoài Phạm Quốc Khải. Đính kèm bài luận dài năm khổ là một album ảnh kỹ thuật số long lanh gồm ba mươi hai tấm độ nét siêu cao bốn ngàn ka, phủ lớp màu cam đất ấm sực pha sắc xanh rêu điện ảnh hệt như poster quảng bá phim bom tấn sinh tồn của Hollywood.

Tôi nhấp chuột lướt qua từng khung hình, lồng ngực tự dưng dâng lên một nỗi thán phục không hề nhẹ dành cho tài nghệ bố cục và kỹ thuật cắt gọt ảnh bậc thầy của tay trưởng nhóm kinh doanh. Trong bức ảnh Đội Đỏ cắn răng bò qua hàng rào dây thép gai B40 giăng sát mặt bùn, nửa thân dưới của tôi — lúc đó đang oằn lưng ghì chặt cọc tiêu, hai đầu gối lún ngập trong lớp bùn đen hôi rình — đã bị gọt tỉa sạch bách không còn lấy nửa tấc vải. Tâm điểm bức ảnh chỉ còn lại góc nghiêng hoàn hảo của Khải, bờ vai vạm vỡ căng tràn dưới làn áo ướt, ánh mắt kiên nghị sắc sảo phóng thẳng về phía trước như một viên dũng tướng xung phong giữa làn tên mũi đạn.

Sang đến bức ảnh ghi lại cảnh giải mật thư giấu trong hốc cây dừa xiêm, Linh — người đã bò toài trên cát suốt mười lăm phút để cạy từng mảnh xơ dừa — bị dồn hẳn sang rìa trái, khuôn mặt cô bị vạt áo thun sũng nước của Khải che khuất đến ba phần tư, nhường trọn vẹn điểm vàng thị giác cho bàn tay nổi gân cuồn cuộn của Khải đang giơ cao chiếc chìa khóa đồng sáng lóa dưới nắng rọi.

Nhưng đỉnh cao của nghệ thuật truyền thông cá nhân phải kể đến khoảnh khắc đội chạm tay vào ngọn cờ cắm trên dốc đất sét trơn trượt. Thực tế bãi chiến trường chiều hôm đó là tôi cùng chị Hạnh kế toán đã phải quỳ rạp dưới chân dốc, nghiến răng làm hai cái bệ đỡ sống oằn cả cột sống cho cả đội đạp lên lưng trèo lên. Thế nhưng dưới lăng kính nghệ thuật của Khải, hai kẻ làm bệ đỡ hoàn toàn tan biến vào hư không bùn đất. Góc máy ngước lên đầy tôn sùng bắt trọn cảnh Khải đứng sừng sững trên đỉnh dốc, hai ngón tay giơ cao hình chữ V kiêu hãnh, nụ cười rạng rỡ đón trọn vạt nắng chiều vàng vọt tạt ngang khuôn mặt góc cạnh.

Mọi khoảnh khắc then chốt, từ màn giật cờ trận mở màn cho tới giây phút nâng cao chiếc cúp vô địch mạ nhũ vàng rẻ tiền, Khải luôn ngự trị ở vị trí trang trọng nhất. Hàm răng sứ trắng lóa, nụ cười đúng chuẩn tỉ lệ vàng của một giám đốc bán hàng tương lai, toát lên phong thái kiệt xuất của một vị thủ lĩnh vừa một tay lèo lái năm mươi sinh mạng vượt qua nghịch cảnh thiên nhiên.

“Nhìn tởm lợm chưa kìa.”

Một giọng thì thào the thé vang lên ngay sát vành tai khiến tôi giật nảy mình, suýt chút nữa làm đổ cốc nước lọc nguội ngắt để bên mép bàn.

Vy đã đứng sừng sững sau lưng tôi từ lúc nào. Cô chống hai cánh tay gầy guộc lên vách ngăn nỉ bọc khung nhôm, cằm nhọn gí sát vào màn hình, khóe môi giật giật từng cơn vì khinh bỉ. Trên tay Vy là chiếc ly giữ nhiệt đựng cà phê đá đen đặc quánh — thứ vũ khí sinh tồn duy nhất giúp cô mở nổi đôi mắt thâm quầng sau một đêm chịu trận trên chuyến xe buýt giảm xóc hỏng dập dềnh từ vùng biển về thành phố.

“Cậu nhìn góc cắt của bức ảnh nâng cúp đêm gala mà xem,” Vy nghiến răng ken két, ngón tay sơn móng đỏ chỉ thẳng vào màn hình như muốn chọc thủng lớp tinh thể lỏng. “Con bé My bên nhân sự với thằng Huy kỹ thuật hì hục vác cái loa kéo nặng ba mươi ký từ bãi cát vào trong hội trường, dây điện quấn đầy người muốn thoát vị đĩa đệm. Thế mà trong ảnh, Khải chỉ việc thò đúng một bàn tay vào đỡ lấy cái tay cầm micro, qua bàn tay photoshop của gã liền biến thành ‘Người truyền lửa thắp sáng đêm hội’. Toàn bộ khối hậu cần, khối kỹ thuật chạy đôn chạy đáo phía sau bị gã crop sạch mép ảnh, không sót lại dù chỉ là nửa cọng tóc!”

“Người ta là dân bán hàng cốt lõi mà,” tôi tặc lưỡi, nhấp một ngụm nước lã để xoa dịu cái bao tử đang quặn lên vì đói và mệt. “Kỹ năng sống còn của phòng kinh doanh là biến ba mươi phần trăm sự thật thành một trăm hai mươi phần trăm hào quang rực rỡ. Với lại cậu nhìn xem, sếp Dũng vừa mới thả tim bài đó kìa.”

“Không thể để cái thứ văn hóa cướp công trắng trợn này tiếp tục lộng hành!” Vy đập bàn cái rầm làm khay đựng kẹp bướm nảy lên tanh tách. “Hoàng, mở thư mục ảnh máy cơ của cậu ra ngay. Chúng ta phải phát động ‘Chiến dịch truyền thông sự thật’. Cậu lo phần viết lời bình giật gân, tớ chịu trách nhiệm sàng lọc ảnh hậu trường thô mộc nhất. Phải cho toàn thể cái công ty này thấy ai mới thực sự là những người đổ máu, rơi nước mắt và trẹo khớp hông cho cái cúp rởm mạ xi măng đó!”

Mười lăm phút sau, bài viết đáp trả của khối văn phòng và hỗ trợ chính thức được đẩy lên dòng thời gian của Sao Chổi Workplace. Tiêu đề của chúng tôi không bóng bẩy khẩu hiệu giáo điều, mà mộc mạc nhưng chĩa thẳng ngọn giáo vào vùng tối sau cánh gà: “NHỮNG BƯỚC CHÂN ÂM THẦM PHÍA SAU ÁNH HÀO QUANG TEAM BUILDING”.

Album của chúng tôi cự tuyệt hoàn toàn các bộ lọc màu nghệ thuật hay thủ thuật chỉnh dáng. Toàn bộ là những bức ảnh chụp vội bằng điện thoại ở độ phân giải gốc, ghi lại sự trần trụi của cuộc chơi. Đó là hình ảnh Nam IT lầm lũi bò toài dưới gầm bàn kỹ thuật phủ đầy mạng nhện và bụi đất để gỡ cuộn dây cáp mạng rối như tơ vò; là cảnh chị Hạnh kế toán ngồi xổm bên mép cỏ voi, một tay cầm bánh mì cắn dở, tay kia cầm bút bi hí hoáy đối chiếu từng tờ hóa đơn bán lẻ tiền nước khoáng; là khoảnh khắc tấm lưng áo bạc màu của tôi đẫm vệt sình lầy quánh đặc khi cúi rạp người làm bậc thang cho đồng đội bước qua; và đặc biệt là tấm hình chụp Linh ngồi thẫn thờ bên mép thềm gỗ sau khi tiết mục kịch của phòng bị cắt ngang xương, ngón tay còn lem nhem vụn than từ đạo cụ tự chế nhưng khóe mắt vẫn ánh lên nét kiên cường không chịu khuất phục.

Hai bài đăng xuất hiện kề cận nhau trên bảng tin nội bộ chẳng khác nào hai chiến hào đối đầu trực diện giữa ban ngày ban mặt.

Khải không phải kẻ chịu ngồi yên nhìn ánh hào quang của mình bị chia năm xẻ bảy. Gã lập tức huy động toàn bộ lực lượng thuộc khối kinh doanh vào tham chiến. Dưới bài viết của gã, các chuyên viên tư vấn khách hàng, các chiến thần chốt hợp đồng thi nhau thả biểu cảm “Bão tim” đỏ rực, kèm theo một chuỗi bình luận ngợi ca không tiếc lời: “Anh Khải mãi đỉnh!”, “Năng lực dẫn dắt tuyệt vời của đầu tàu gương mẫu!”, “Hình mẫu truyền cảm hứng mạnh mẽ cho toàn thể anh em B2B noi theo!”. Khải thậm chí còn tỉ mỉ trả lời từng dòng tán tụng bằng những câu châm ngôn quản trị kinh điển gã cóp nhặt trên mạng xã hội: “Thành công không phải đích đến, mà là hành trình của người dám đứng mũi chịu sào trước ngọn sóng dữ.”

Ở đầu cầu bên này, bài viết của tôi và Vy nhanh chóng trở thành căn cứ điểm vững chắc của khối văn phòng, bộ phận thiết kế đồ họa và đội ngũ kỹ thuật. Lượt biểu cảm “Thương thương” màu vàng ôm trái tim tăng lên vùn vụt, kéo theo một làn sóng bình luận mỉa mai sắc lẹm: “Thương ban hậu cần quá, không có mọi người cắm từng cọng dây nguồn thì lấy đâu ra loa công suất lớn cho ai đó đứng hét triết lý”, “Hình ảnh chân thực, xúc động đến rơi nước mắt, không cần màu mè phông bạt”, “Đúng là ở đời, người làm thì không nói, kẻ nói thì chẳng thấy làm đâu”.

Không khí bên trong văn phòng ngột ngạt và căng thẳng tựa một buồng sấy công nghiệp. Cứ cách vài chục giây, tiếng lách cách của những cú nhấp chuột lại vang lên giòn giã khắp các dãy bàn. Cánh kinh doanh ngồi tập trung bên dãy cửa sổ kính thỉnh thoảng lại liếc xéo về phía cụm bàn của nhóm marketing với ánh mắt hình viên đạn. Ở phía ngược lại, Vy liên tục huých cùi chỏ vào mạn sườn tôi mỗi khi bài viết của chúng tôi nhích lên dẫn trước Khải một lượt chia sẻ hay hai lượt bình luận. Cuộc rượt đuổi chỉ số tương tác diễn ra sít sao từng li từng tí: album của Khải chạm mốc bốn mươi hai lượt thích, bài viết hậu trường của chúng tôi bám sát nút với bốn mươi mốt.

Ngay vào khoảnh khắc thế trận đang giằng co nghẹt thở nhất, khi cuộc đối đầu ngầm giữa khối tiền tuyến và khối hậu phương sắp sửa biến thành một cuộc chiến tranh lạnh toàn diện tại máy pha cà phê, một biến cố bất ngờ nổ ra, quét sạch toàn bộ trật tự truyền thông vốn có của công ty khởi nghiệp Sao Chổi.

Chuông thông báo của hệ thống Workplace vang lên một tiếng “ting” sắc lẹm và khô khốc.

Người bấm nút phát tán nội dung mới không phải Khải, cũng chẳng phải Vy hay bất kỳ ai trong nhóm truyền thông nội bộ. Tác giả của bài viết vừa xuất hiện ở đầu bảng tin là Bùi Nhật Nam — gã kỹ sư vận hành hệ thống máy chủ, người nổi tiếng với nguyên tắc sống kiệm lời đến mức suốt ba trăm sáu mươi lăm ngày trong năm không bao giờ đăng tải thứ gì ngoài các đường liên kết thông báo lịch bảo trì định kỳ lúc hai giờ sáng.

Nội dung bài viết của Nam ngắn gọn đến mức tàn nhẫn. Đúng bốn từ, không thừa một dấu chấm:

“Tinh thần Sao Chổi.”

Đính kèm bên dưới dòng chữ kiệm lời ấy là một tệp hình ảnh duy nhất. Đó là một bức ảnh nguyên bản không hề qua chỉnh sửa, không áp bộ lọc màu, chụp bằng máy ảnh bán chuyên nghiệp với ống kính khẩu độ lớn, độ phân giải cao đến mức lột trần từng lỗ chân lông và sợi vải.

Nhân vật chính chiếm trọn ba phần tư khung hình chính là tôi.

Bức ảnh bắt trọn khoảnh khắc diễn ra trên chuyến xe buýt trở về thành phố vào lúc xế chiều Chủ nhật. Giữa khoang xe rung bần bật vì ổ gà đường liên tỉnh, tôi ngồi gục đầu ở dãy ghế băng cuối cùng, cổ quẹo hẳn sang bên vai phải ở một góc chín mươi độ hoàn toàn phi lý đối với giải phẫu học cơ thể người. Đôi môi tôi trễ xuống, miệng há hốc ra ngủ say sưa đến mức một sợi nước dãi trong suốt, dài chừng ba đốt ngón tay, đang lơ lửng ngay khóe mép, chực chờ rớt xuống vạt áo.

Nhưng chi tiết đắt giá nhất — thứ biến khoảnh khắc thảm hại ấy thành một kiệt tác châm biếm siêu thực — lại nằm ở hai cánh tay trần lem luốc vệt bùn khô của tôi. Kể cả trong trạng thái mê man bất tỉnh vì kiệt sức, hai cánh tay tôi vẫn gắt gao ôm chặt trước ngực tấm bìa các-tông nhăn nhúm, rách bươm một góc, mang dòng khẩu hiệu của chuyến đi được xịt bằng sơn đỏ nguệch ngoạc: “TINH THẦN CHỦ ĐỘNG”.

Toàn bộ văn phòng rơi vào một khoảng lặng chết chóc trong đúng ba giây. Không một tiếng gõ phím. Không một tiếng thở dốc.

Rồi một tiếng phụt cười nghẹn ngào, không tài nào kìm nén nổi, bỗng nổ tung từ góc bàn của phòng thiết kế.

Linh úp sụp cả khuôn mặt vào cuốn sổ tay bìa da, hai bờ vai rung bần bật như người trúng gió.

Và rồi như một phản ứng dây chuyền không thể dập tắt, toàn bộ không gian làm việc vỡ òa thành một tràng cười nghiêng ngả, rầm rộ và chấn động chưa từng thấy trong lịch sử thành lập công ty. Mấy cậu kỹ sư lập trình vốn ngày thường cắm mặt vào những dòng mã khô khan nay thi nhau đập tay bôm bốp xuống mặt bàn gỗ. Chị Hạnh kế toán đang hớp dở ngụm trà cung đình liền bị sặc nước, ho sù sù đến đỏ gay cả mặt mày. Còn Vy thì trượt dài từ trên ghế xoay xuống tận gầm bàn, hai tay ôm chặt lấy bụng, nước mắt nước mũi giàn giụa vì cười không kịp thở:

“Trời cao đất dày ơi Hoàng ơi! Tinh thần chủ động... há hốc mồm chảy dãi! Cứu tớ với, tớ vỡ ruột mất thôi!”

Bức ảnh chụp lén kinh điển của Nam lan tỏa với sức công phá của một loại virus kịch độc. Chỉ trong vòng chưa đầy mười phút ngắn ngủi, nó đã quét sạch mọi sự bận tâm mà người ta dành cho album ảnh chân dung anh hào của Khải lẫn album ảnh hậu trường đầy tính tự sự của chúng tôi. Con số tương tác dưới bài đăng của Nam nhảy múa điên loạn như bảng điện tử chứng khoán trong phiên giao dịch hoảng loạn: năm mươi, bảy mươi, rồi nhanh chóng cán mốc một trăm lẻ tám lượt tương tác đủ mọi cung bậc cảm xúc — một kỷ lục vô tiền khoáng hậu trên mạng nội bộ công ty.

Cả hai phe kinh doanh và văn phòng, mới chỉ mươi phút trước còn lườm nguýt nhau nảy lửa bên bình nước nóng lạnh, nay đã đồng lòng gạt bỏ mọi thù hằn để tề tựu đông đủ dưới bài viết của Nam, thi nhau trổ tài chế ảnh meme. Có người cắt khuôn mặt đang ngủ há mồm của tôi ghép vào bức tượng Nhân Sư giữa sa mạc cát; có người lại phóng to tấm biển các-tông nhàu nhĩ kèm theo dòng phụ đề nhức nhối: “Khi công việc dí đến hơi thở cuối cùng nhưng bạn vẫn kiên quyết không buông bỏ giá trị cốt lõi”.

Tôi ngồi chết trân trên chiếc ghế xoay, hai vành tai nóng ran như thể vừa bị ai đó nhúng thẳng vào chảo dầu sôi, chỉ biết nhìn trừng trừng vào màn hình mà ước sao cho sàn gạch hoa dưới chân mình nứt toác ra một cái rãnh vừa vặn để tôi chui tọt xuống tầng hầm để xe cho khuất mắt nhân gian.

“Ảnh nét đấy,” Nam thong thả tạt ngang qua bàn tôi, tay bưng một ly mì ăn liền bốc khói nghi ngút, khuôn mặt không gợn chút biểu cảm buông một câu nhận định đậm chất chuyên môn. “Tốc độ màn trập một phần hai trăm năm mươi giây, bắt trọn khoảnh khắc giọt nước dãi đạt trạng thái cân bằng động hoàn hảo giữa không trung.”

“Tôi đội ơn ông nhiều lắm, Nam ạ,” tôi nghiến chặt hai hàm răng, rít từng tiếng qua kẽ hở. “Tình đồng chí, nghĩa anh em nơi công sở của ông quả thực sâu nặng đến mức tôi gánh không nổi.”

Đỉnh điểm của tấn bi kịch diễn ra vào đúng mười giờ sáng.

Cánh cửa kính phòng giám đốc bật mở kêu một tiếng cạch dứt khoát. Sếp Võ Thành Dũng sải bước bước ra ngoài, nụ cười trên gương mặt vuông vức rạng rỡ như người vừa trúng vé số độc đắc. Trên tay sếp là một tờ giấy bóng khổ A3 vừa được in màu sắc nét, mực in còn thơm nồng mùi hóa chất — dấu hiệu cho thấy chiếc máy in kỹ thuật số đắt tiền vốn chỉ dành riêng cho các hợp đồng đối tác lớn vừa bị sếp trưng dụng.

Trước ánh mắt kinh ngạc của toàn thể nhân viên đang nín thở theo dõi, sếp Dũng tiến thẳng về phía chiếc bảng trắng dùng để theo dõi chỉ tiêu KPI quý ba được dựng ngay lối đi trung tâm văn phòng. Bằng bốn động tác dứt khoát, sếp dùng bốn cục nam châm tròn màu đỏ thắm, ghim chặt bức ảnh tôi ngủ gục há mồm ôm tấm bìa các-tông ngay cạnh dòng chữ in đậm: “Mục tiêu tăng trưởng 100%”.

“Tuyệt vời! Đây chính là thứ năng lượng mà ban điều hành chúng tôi mòn mỏi tìm kiếm bấy lâu nay!” Sếp Dũng chống hai tay vào hông, hất cằm lên trời, chất giọng hào sảng vang như sấm dội khắp trần nhà thạch cao. “Các bạn hãy nhìn Hoàng mà xem! Hãy nhìn thật kỹ vào bức ảnh này! Ngay cả khi thể lực đã cạn kiệt đến giọt cuối cùng, ngay cả khi tiềm thức đã chìm sâu vào trạng thái ngủ say, hai cánh tay của cậu ấy vẫn không rời bỏ khẩu hiệu của tổ chức! Đó mới chính là ‘Chủ động đến mức kiệt sức’, là sự hòa tan tuyệt đối giữa bản ngã cá nhân tầm thường và mục tiêu vĩ đại của tập thể! Tôi yêu cầu tất cả các phòng ban, từ tiền tuyến kinh doanh cho đến khối hậu cần, phải lấy bức ảnh này làm kim chỉ nam cho mọi hành động trong chiến dịch nước rút sắp tới!”

Khải đứng lặng ở góc phòng phía cửa sổ, nụ cười mẫu mực thường trực trên môi gã đã đông cứng lại thành một khối méo mó, ánh mắt nhìn tôi hằn học như thể vừa bị một nhân viên quèn cướp mất bản hợp đồng trị giá hàng triệu đô la ngay trước giờ ký kết.

Còn tôi, nhìn bản thân mình với sợi nước dãi lơ lửng được in to tướng trên tờ giấy bóng A3 dán trang trọng cạnh những con số mục tiêu khô khốc, chỉ biết gục trán xuống mặt bàn phím lạo xạo bụi, thở dài một hơi bất lực cho số phận trớ trêu của kẻ làm công ăn lương.

Đúng lúc ấy, hộp thư cá nhân của tôi nảy lên một thông báo hệ thống mang tính định đoạt: Hòm thư đánh giá nhân sự mở ra đợt khảo sát phản hồi 360 độ định kỳ phục vụ thi đua.