Cây rau không bị nhổ

Nắng xế chiều rọi xiên qua giàn bầu khô rạc, đổ những vệt bóng dài ngoằng và méo mó của Minh cùng cỗ máy G-7 lên luống đất thịt pha cát vừa được xới tơi.

Gió bấc cuối đông từ phía đê biển An Hải tràn về, mang theo cái buốt lạnh đặc quánh và vị muối mằn mặn phả thốc vào khoảng sân sau. Gió lùa qua những mắt lưới giàn tre, làm mấy phiến lá bầu già khô giáp, quăn queo như da cóc va vào nhau sột soạt, khô khốc hệt như tiếng chổi chà quét trên mặt sân gạch nứt. Minh dừng tay cuốc. Anh chống cán tre xuống rãnh đất, hai bắp tay run lên vì mỏi, đưa mu bàn tay áo đã sờn rách quẹt vội lớp mồ hôi đang rịn ra nơi trán. Mồ hôi chưa kịp lau khô đã bị gió biển làm cho se lại, kéo theo lớp bụi cát thạch anh li ti bám chặt vào hai gò má, ráp buốt như có ai lấy giấy nhám chà lên da thịt.

Chiếc điện thoại thông minh nhét sâu trong túi quần bò của anh bỗng giật nảy lên.

Một nhịp rung ngắn ngủi, khô khốc và quen thuộc đến tàn nhẫn. Minh không cần rút máy ra khỏi túi cũng biết mớ ký tự nào đang hiện diện trên màn hình khóa: thông báo đòi nợ tự động gửi qua giao thức bảo mật từ ứng dụng tài chính tiêu dùng. Con số tám mươi bảy triệu rưỡi, được tô màu đỏ thẫm chói mắt, kèm theo lời nhắc nhở lạnh lùng rằng khoản nợ tín chấp đã quá hạn bốn mươi lăm ngày. Ba ngày nữa. Chỉ còn vỏn vẹn bảy mươi hai giờ đồng hồ trước khi đội xử lý nợ thực địa được phân quyền tìm về tận cái xã bãi ngang nghèo xơ xác này, gõ cửa căn nhà cấp bốn lợp ngói âm dương của bà nội để đòi nợ người bảo lãnh.

Cơn đau đầu âm ỉ nơi thái dương Minh bỗng giật thót một cái theo từng nhịp đập cuống cuồng của tim. Cả ngày hôm nay, từ lúc sương sớm còn phủ trắng những bờ dứa dại ngoài đê, Minh đã không dám bước chân vào trong gian nhà chính quá mười phút. Anh sợ. Một nỗi sợ hèn hạ và tê tái bóp nghẹt lồng ngực anh mỗi khi phải chạm vào ánh mắt đục mờ vì chứng đục thủy tinh thể của bà Lành — đôi mắt già nua lúc nào cũng chan chứa một sự thương cảm bao dung đến nhức nhối. Anh sợ cả cái mùi dầu gió khuynh diệp và tinh dầu tràm thân thuộc ám vào từng thớ gỗ của chiếc phản gụ, sợ cái ấm chè xanh lúc nào cũng ủ ấm trong giỏ tre, và sợ nhất là phải đối diện với sự thật trần trụi: anh là một kẻ chiến bại, một gã kỹ sư công nghệ ba mươi mốt tuổi phá sản, vỡ nợ, cuốn gói tháo chạy khỏi những tòa nhà chọc trời của thành phố lớn, dạt về cái xóm chài cằn cỗi này như một mẩu rác rưởi trôi dạt sau cơn bão lớn.

Để xua đi nỗi hoảng loạn đang chực chờ bóp nghẹt khí quản, Minh lao ra vườn. Anh vớ lấy cây cuốc han gỉ dựng ở chái bếp, lao vào khu đất rộng hơn bốn trăm mét vuông ngập ngụa cỏ gấu, cỏ mực và những gốc cà pháo tàn lụi từ vụ trước. Anh muốn hành hạ cơ thể mình bằng lao động chân tay thô mộc. Anh muốn chứng minh cho bà nội thấy, và tự lừa dối chính mình, rằng đôi bàn tay từng chỉ quen lướt trên bàn phím cơ, tối ưu hóa các mô hình phân tích hành vi và viết những chuỗi lệnh tự động hóa tinh vi kia, vẫn còn có giá trị sử dụng. Rằng anh vẫn có thể làm ra hạt lúa, củ khoai, vẫn có thể cuốc đất, nhổ cỏ, chuẩn bị luống để gieo đợt cải bẹ xanh cho kịp phiên chợ giáp Tết.

Đứng cách anh đúng ba bước chân, cỗ máy nông nghiệp G-7 lẳng lặng chôn hai dải bánh xích kim loại bám đầy bùn khô xuống rãnh luống sâu hoắm.

Toàn bộ thân hình khối hộp bằng tôn mạ kẽm của Gió khẽ rung bần bật theo từng chu kỳ dao động của khối pin lithium-iron phosphate mười lăm năm tuổi đặt ở khoang bụng. Sau đợt sụt áp và chập mạch cuộn cảm hồi nửa đêm hôm qua, tiếng quạt tản nhiệt đường kính tám mươi milimét nằm sau tấm lưới chắn trước ngực nó phát ra những âm thanh sè sè rầu rĩ, thỉnh thoảng lại khựng lại một nhịp như buồng phổi của một người già mắc chứng hen suyễn kinh niên. Ổ bi ở khớp vai bên phải rít lên ken két mỗi khi cánh tay nó cử động — hậu quả tất yếu của việc những hạt cát thạch anh mịn như bột phấn của vùng duyên hải An Hải đã luồn qua các phớt chắn bụi cao su đã nứt nẻ, nghiền nát lớp mỡ bôi trơn gốc lithium bên trong ổ trục.

Dù vẻ ngoài trông lầm lũi, xơ xác và bất động như một đống sắt phế liệu bị bỏ quên giữa những rãnh đất ẩm, hệ thống trinh sát quang học của Gió đang phải gồng mình hoạt động ở ngưỡng tới hạn. Hai thấu kính đa phổ nằm sau lớp kính bảo vệ phủ đầy bụi mốc trước ngực nó liên tục thay đổi tiêu cự với những tiếng lách cách siêu nhỏ. Cảm biến hồng ngoại quét liên hồi qua bóng dáng cao gầy, bờ vai gồng cứng và từng cử động giật cục, thiếu kiểm soát của Minh.

Trong bộ nhớ đệm tốc độ cao của con chip Khôi-Nguyên 7X — một mẫu vi xử lý nội địa sản xuất từ thời kỳ đầu của làn sóng tự động hóa nông nghiệp miền Trung — dòng thông điệp màu đỏ thẫm được kích hoạt từ nửa đêm hôm trước vẫn chưa hề được giải phóng:

`CẢNH BÁO AN NINH THỰC THỂ CẤP ĐỘ 1: BÁO ĐỘNG ĐỎ` `MÃ LỖI: #CRIT-TERMINATION-094` `ĐỐI TƯỢNG GIÁM SÁT: TẠ HOÀNG MINH` `MỨC ĐỘ NGUY HIỂM: CAO NHẤT (NGUY CƠ BỊ RÃ XÁC / PHÁ HỦY BỘ NHỚ HỌC)`

Gió không hề sở hữu bất kỳ cơ chế tự vệ chủ động nào có thể gây hại cho con người. Những vòng lặp đạo đức Asimovian được khắc sâu vào lớp vật lý bán dẫn cấm tiệt mọi hành vi tác động vũ lực lên cơ thể người sử dụng. Tuy nhiên, hàng ngàn chu kỳ tự học tích lũy suốt hơn một thập kỷ lăn lộn trên những cánh đồng đất cát khắc nghiệt đã biến đổi các thuật toán thích nghi của nó. Gió tự động duy trì một khoảng cách an toàn tối thiểu với Minh, đồng thời âm thầm ghi nhận từng biến thiên sinh trắc học nhỏ nhất của anh: nhịp thở ba mươi hai lần một phút, nồng độ cortisol giả định qua độ giãn nở mạch máu dưới da mặt tăng vọt, biên độ vung tay thừa lực và chứa đầy ức chế nội tâm nguy hiểm.

"Đưa cái xẻng xúc đất qua đây," Minh lên tiếng, phá vỡ bầu không khí ngột ngạt. Giọng anh khàn đặc, khô rốc vì thiếu nước và hằn học không buồn giấu giếm. Anh cố tình nhìn chếch sang bờ rào dâm bụt, kiên quyết không nhìn thẳng vào hai ống kính quang học của Gió. Anh sợ ánh sáng le lói từ hai thấu kính ấy sẽ soi thấu ý định đen tối mà đêm qua chính anh đã soạn thảo trong một bức thư điện tử gửi cho tay buôn xác máy ở ngã ba Hòa Cầm, Đà Nẵng: bán cỗ máy để lấy ba mươi triệu tiền xác kim loại và linh kiện hiếm.

Cánh tay cơ khí của Gió khẽ giật một cái, hệ thống van phân phối thủy lực thở ra một tiếng *xì* ngắn ngủi. Cỗ máy hơi nghiêng thân hình nặng nề về phía trước, dùng bộ kẹp hai ngón bọc cao su lưu hóa đã mòn trơ lõi thép cẩn thận gắp lấy chiếc xẻng sắt cán ngắn cắm ở góc rào. Nó lùi xích, xoay nửa vòng với những tiếng lạo xạo khô khốc của cát bị nghiền dưới mắt xích, rồi từ từ chìa cán xẻng về phía Minh. Động tác của nó cực kỳ chuẩn xác, không lệch một milimét nào so với tầm với của bàn tay anh, nhưng thời gian phản hồi lại chậm hơn đúng ba phẩy hai giây so với thông số xuất xưởng ban đầu của hãng Tân Mạch.

Minh giật phắt chiếc xẻng khỏi ngàm kẹp kim loại, buông một tiếng chửi thề nho nhỏ trong kẽ răng: "Phản hồi trễ thế này mà nội cứ khen lấy khen để, bảo thông minh như người. Đúng là đống rác hết đát."

Gió không phản hồi. Đèn chỉ thị trên trán nó chớp nhẹ một vệt sáng màu xanh lơ mờ nhạt — tín hiệu ghi nhận một tương tác ngoại vi thô bạo vào tệp nhật ký sự kiện thường nhật — rồi nó lẳng lặng lùi lại nửa bước, nhường khoảng không gian thao tác cho người thanh niên.

Minh cầm xẻng, quay ngoắt sang một góc luống đất thịt pha cát nằm nép sát chân tường rào gạch bao quanh giếng khơi.

Ở đó, trơ trọi giữa khoảnh đất vừa được Minh dọn sạch cỏ gấu và cỏ xước, sừng sững một gốc rau cải già cỗi. Thân cây to bất thường, đường kính phải bằng ngón chân cái của một người đàn ông trưởng thành, vỏ ngoài nứt nẻ từng mảng lớn và ngả sang màu xám mốc thếch của một khúc củi mục ngâm nước lâu ngày. Những phiến lá gốc từ lâu đã teo tóp, quăn queo, rụng trơ trụi để lộ ra những vết sẹo cuống lá gồ ghề. Cây cải không còn hình dáng của một loài rau ăn lá ngắn ngày; nó đã vươn lên thành một bụi cây khẳng khiu cao gần nửa mét, phân thành ba nhánh xơ xác. Trên đỉnh những nhánh cây ấy lơ thơ vài chùm hoa cải vàng hoe, cánh hoa mỏng manh đã ngả sang màu nâu nhạt vì gió muối và sương đêm cuối đông, đang run rẩy rụng lả tả từng cánh xuống mặt cát khô khốc.

"Cái thứ này để đây làm gì không biết," Minh chau mày, giọng anh mang đậm vẻ phê phán gay gắt của một kỹ sư quen nhìn nhận mọi sự vật qua lăng kính của hiệu suất và tối ưu hóa tài nguyên. "Đất bãi An Hải vốn đã nghèo mùn, vụ mới thì cần phải dọn sạch mặt bằng, rải vôi bột khử trùng rồi phơi ải ít nhất năm ngày, thế mà lại để một cái gốc rau già khú đế này chiếm trọn góc đón nắng tốt nhất. Cây này đã vượt quá chu kỳ sinh trưởng cả tháng trời rồi. Thân thì hóa gỗ, lá thì xơ cứng nuốt không trôi, hạt thì lép kẹp rụng đầy đất, giữ lại chỉ tổ làm ổ cho bọ nhảy với nấm rễ lây lan sang lứa cải mới."

Anh ném chiếc xẻng cắm phập xuống đất, xoay ngược cán cuốc tre trong tay, bước sấn tới một bước dài. Ánh mắt anh dán chặt vào gốc cải cằn cỗi với một sự ghét bỏ vô cớ — dường như gốc rau già cỗi, vô dụng ấy đang phản chiếu chính hình ảnh thảm hại của anh lúc này:

"Dẹp quách nó đi cho rảnh mắt, cuốc sâu xuống đảo lớp đất sét lên, mai tôi ra chợ Chợ Sớm mua hai gói hạt giống cải củ F1 về ươm."

Minh hít một hơi thật sâu, luồng không khí lạnh buốt tràn qua phế quản khiến anh hơi rùng mình. Hai bàn tay anh siết chặt lấy cán tre nhẵn thín, cơ lưng và cơ bắp tay căng cứng lên. Anh dồn toàn bộ trọng lượng cơ thể, sự bất lực của một kẻ phá sản và nỗi uất hận dồn nén suốt những ngày trốn chui trốn nhủi vào nhát cuốc này. Minh vung cuốc lên cao quá đầu, mũi thép sắc lẹm xé toạc không khí chiều tà, giáng thẳng xuống với một tốc độ và lực đạo đủ để bứng phăng cả gốc rễ cằn cỗi lẫn tảng đất sét khô cứng bên dưới.

Thế nhưng, lưỡi cuốc không bao giờ chạm tới được mặt đất.

*KENG!*

Một âm thanh kim loại va chạm đanh gọn, chói tai vang lên xé toạc không gian tĩnh lặng của buổi chiều tà.

Một chấn động cực mạnh truyền ngược từ lưỡi thép qua cán tre, dội thẳng vào lòng bàn tay Minh khiến các khớp ngón tay anh tê dại như bị điện giật. Minh lảo đảo lùi lại một bước, hai mắt trợn trừng vì kinh ngạc xen lẫn giận dữ tột cùng.

Chắn ngang giữa lưỡi cuốc sắc bén và gốc cải già cỗi là cánh tay hợp kim xám xịt của Gió.

Cỗ máy đã di chuyển từ lúc nào không ai hay. Bất chấp việc các mắt xích kêu lên lạo xạo vì đất cát nghẽn trong ổ trục, Gió đã phóng qua khoảng cách hơn hai mét chỉ trong chưa đầy một giây — một vận tốc chuyển dịch vượt qua mọi ngưỡng an toàn cơ bản được thiết lập trong firmware của dòng máy làm vườn G-7. Cẳng tay kim loại của nó, nơi lớp sơn màu cam nguyên bản của Tân Mạch đã tróc lở từng mảng lớn để lộ lớp thép lót hoen gỉ, đã đón trọn cú bổ ngàn cân của lưỡi cuốc. Trên bề mặt kim loại xuất hiện một vết chém sáng loáng mới tinh, sâu hoắm chừng hai milimét, mép thép bị bạt đi làm lộ ra những sợi cáp truyền dẫn tín hiệu bọc nhựa teflon bên trong.

Trên nắp đầu của Gió, còi cảnh báo va chạm âm thanh nhỏ bắt đầu phát ra những tiếng *bíp... bíp... bíp...* đứt quãng, nghẹt thở và run rẩy, giống như tiếng đập cánh tuyệt vọng của một con bọ hung bị giam trong một chiếc hộp sắt kín mít.

Hai thấu kính quang học trước ngực nó bừng sáng lên một sắc đỏ rực dữ dội, xoay tít liên hồi để tái định vị mục tiêu đe dọa.

"Mày làm cái trò quái quỷ gì đấy hả?!" Minh quát tháo ầm ĩ, cơn thịnh nộ bị đè nén bấy lâu nay như gặp mồi lửa bùng cháy dữ dội. Anh giật mạnh cây cuốc lại, lồng ngực phập phồng dữ dội, chĩa thẳng mũi cuốc vào mặt cỗ máy. "Mày bị chập điện hay rò rỉ bộ biến tần thật rồi đúng không? Tao suýt nữa cuốc bay cả bàn tay kẹp của mày rồi đấy! Nếu tao không gìm tay lại kịp thì cái phản lực chết tiệt này đã làm tao trật khớp cổ tay rồi! Mày có biết mày chỉ là một cỗ máy không hả?!"

Gió không hề thu tay lại. Cánh tay kim loại trầy xước, đầy bụi đất của nó vẫn giữ nguyên một góc chín mươi độ hoàn hảo, lơ lửng ngay phía trên những nhánh cải hoa vàng ngả nâu, tạo thành một mái che kim loại vững chãi bảo vệ sinh mệnh khẳng khiu bên dưới khỏi bất kỳ sự xâm phạm nào từ bên ngoài.

Bên trong lồng ngực bằng tôn mạ kẽm của Gió, bộ xử lý trung tâm đang gầm rú điên cuồng. Quạt tản nhiệt rít lên từng hồi chói tai khi con chip Khôi-Nguyên 7X phải gánh vác cùng một lúc hàng triệu phép tính ma trận vượt mức tải danh định.

Bên trong tầng lõi của hệ điều hành AgriCore 4.2 đã lỗi thời, hai luồng chỉ thị nền tảng đang va chạm trực diện, xâu xé lẫn nhau trong từng xung nhịp đồng hồ:

`[TIẾN TRÌNH GỐC - GIAO THỨC CANH TÁC TÂN MẠCH v4.2]` `MỤC TIÊU: DỌN DẸP SINH KHỐI PHẾ THẢI, TỐI ƯU HÓA ĐỘ PHÌ CỦA ĐẤT CHO VỤ MÙA MỚI.` `ĐỐI TƯỢNG XỬ LÝ: BRASSICA JUNCEA (CẢI BẸ XANH) - TÌNH TRẠNG: LIGNIFIED (HÓA GỖ), QUÁ CHU KỲ THU HOẠCH 42 NGÀY.` `HÀNH ĐỘNG HỢP LỆ: BỨNG GỐC / TIÊU HỦY / Ủ PHÂN HỮU CƠ.` `MỆNH LỆNH NGƯỜI DÙNG TẠ HOÀNG MINH: HỢP LỆ VỀ MẶT CÚ PHÁP VÀ QUYỀN TRUY CẬP CẤP 2.`

Thế nhưng, chặn đứng tiến trình gốc ấy lại là một đoạn mã dị thường nằm sâu trong phân vùng nhớ ẩn 128 MB — một cấu trúc dữ liệu không hề có tên trong bất kỳ cuốn cẩm nang lập trình hay hướng dẫn bảo trì nào của các kỹ sư Tân Mạch:

`[PHÂN VÙNG BẢO VỆ ĐẶC BIỆT #0x88F - NGOẠI LỆ #002]` `MÃ THỰC THỂ: CÂY CẢI HOA VÀNG - VỊ TRÍ TOẠ ĐỘ CANH TÁC: [X: 12.4, Y: 08.7]` `ĐỘ ƯU TIÊN THI HÀNH: TUYỆT ĐỐI (OVERRIDE ALL STANDARD FARMING PROTOCOLS)` `CƠ SỞ DUY TRÌ: TÍNH LIÊN TỤC CỦA ĐIỀU KIỆN TÂM LÝ CHỦ SỞ HỮU TẠ THỊ LÀNH.`

Minh ném mạnh cây cuốc xuống rãnh đất ẩm, phát ra một tiếng *bịch* nặng nề. Bùn cát bắn lên ống quần anh lấm lem. Anh sấn tới sát cỗ máy, hai tay chống chặt vào hông, ánh mắt trừng trừng nhìn vào thấu kính quang học của nó với tất cả sự ngạo mạn và bực dọc của một lập trình viên cao cấp nhìn vào một dòng mã lỗi ngu xuẩn. Thói quen nghề nghiệp từng điều hành các nhóm phát triển phần mềm trỗi dậy, Minh bắt đầu truy vấn cỗ máy bằng thứ ngôn ngữ logic kỹ thuật khô khốc mà anh đã dùng suốt sáu năm ròng rã trong các tòa cao ốc máy lạnh ở trung tâm thành phố:

"Nêu trạng thái hệ thống! Báo cáo mã lỗi ngay lập tức!" Minh gằn từng tiếng qua kẽ răng, mặt đỏ gay vì gió lạnh và giận dữ. "Mày có còn module phân loại thực vật không? Trả lời tao xem độ ẩm mô tế bào của cái cây này hiện tại còn bao nhiêu? Tỷ lệ xơ hóa của nó là bao nhiêu phần trăm? Giá trị dinh dưỡng sinh học của nó còn lại cái gì? Trả lời xem nó có còn giá trị thương phẩm để mang ra bán ở cái chợ An Hải này không?"

Anh giơ ngón tay trỏ chỉ thẳng vào gốc cây khẳng khiu: "Một cái cây đã trổ ngồng trổ hoa, đã rụng hết hạt lép xuống đất cát, bộ rễ thì ăn cạn kiệt nguồn lân và kali trong đất, lá thì sâu tơ đục khoét thủng lỗ chỗ như tổ ong. Về mặt nông học thuần túy, nó là một cá thể đã chết về mặt chức năng sinh học! Mày là một robot làm vườn đời G-7, nhiệm vụ duy nhất của cái cục sắt như mày là tối ưu hóa năng suất cho nông hộ! Tại sao mày lại nhảy ra cản tao? Hệ thống nhận diện thị giác máy tính của mày bị hỏng cảm biến CMOS rồi à, hay là bộ nhớ flash đã chết hết các sector định danh cỏ dại rồi hả?!"

Gió vẫn đứng sừng sững như một khối đá xám giữa khoảng sân sau đang tối dần.

Lưỡi cuốc cắm sâu dưới chân dải xích của nó. Gió biển thổi thốc qua bờ đê làm mấy nhánh cải khẳng khiu run rẩy đung đưa dưới bóng che chở của cánh tay thép.

Sau gần mười giây im lặng đến ngột ngạt, chỉ có tiếng kim loại co giãn lách tách vì nhiệt độ ngoài trời đang tụt dốc nhanh chóng, từ phía sau tấm lưới bảo vệ trước ngực Gió bỗng vang lên những tiếng lách cách của rơ-le điện từ. Màng loa bằng giấy ép pha sợi thủy tinh cũ kỹ, vốn đã bị ẩm mục và biến dạng qua không biết bao nhiêu mùa mưa bão miền Trung, bắt đầu rung lên bần bật.

Bộ tổng hợp âm thanh dạng cơ bản nhất kích hoạt, phát ra một thứ giọng nói cơ khí khàn đặc, trầm đục và khô khốc, tựa như hai hòn đá cuội nhám cọ xát vào nhau dưới đáy một cái giếng cạn:

"Xác nhận... đối tượng thực vật: Cải bẹ xanh. Danh pháp khoa học: Brassica... juncea," Gió phát âm từng từ rời rạc, có độ trễ rõ rệt giữa các âm tiết do xung nhịp xử lý bị bóp nghẹt. "Hàm lượng nước trong thân: mười tám phẩy hai phần trăm. Tỷ lệ mô hóa gỗ: tám mươi mốt phẩy năm phần trăm. Giá trị thương phẩm trên thị trường Chợ Sớm: không đồng. Giá trị dinh dưỡng sinh học: tiệm cận... không."

"Mày biết rõ như thế mà mày còn dám nhảy ra cản tao?!" Minh đập mạnh tay vào trán, giọng lạc đi vì ức chế. "Vậy thì nhấc cái cánh tay sắt gỉ của mày ra ngay để tao cuốc! Đừng có đứng đây làm mất thời gian nữa!"

"Yêu cầu... bị từ chối," Gió đáp lại.

Thanh âm kim loại hoàn toàn phẳng lặng, không hề có bất kỳ một dao động cao độ hay cảm xúc nào, lạnh tanh như một tảng băng trôi giữa biển đêm. Nhưng chính sự vô cảm tuyệt đối ấy lại khiến Minh chết lặng tại chỗ.

"Mày... mày nói cái gì?" Minh lùi lại nửa bước, dường như không dám tin vào thính giác của chính mình.

Một cỗ máy làm vườn rẻ tiền, chạy trên một hệ điều hành đã bị nhà sản xuất khai tử và ngừng cập nhật bản vá bảo mật từ tám năm trước, vừa công khai từ chối một mệnh lệnh lao động trực tiếp, có thẩm quyền cao nhất từ con người.

"Mày dám từ chối lệnh của tao? Dựa trên cơ sở logic nào? Căn cứ vào dòng mã nào trong hệ thống của mày?!"

Gió khẽ nghiêng đầu sang một bên. Trục cổ kim loại phát ra một tiếng rít khô khốc khi các bánh răng ăn khớp với nhau. Cảm biến quang học của nó phóng ra một vệt quét màu xanh lục mỏng như sợi tơ lướt qua gương mặt đang biến sắc của Minh, rồi từ từ hạ thấp xuống, rọi một quầng sáng ấm áp lên khoảnh đất cát quanh gốc cải già:

"Cơ sở dữ liệu... trích xuất từ phân vùng nhật ký quan sát hành vi trong bốn mươi lăm ngày vừa qua," giọng nói của Gió lại vang lên, kèm theo tiếng rè rè của tụ điện cao áp phóng sét nhỏ bên trong bo mạch điều khiển. "Mỗi chu kỳ nhật động... lúc mười bảy giờ mười lăm phút đến mười bảy giờ bốn mươi phút... khi cường độ bức xạ mặt trời giảm xuống dưới ngưỡng một trăm hai mươi watt trên một mét vuông... Chủ sở hữu Tạ Thị Lành luôn di chuyển chiếc ghế đẩu bằng gỗ mít ra vị trí tọa độ này."

Minh chớp mắt một cái thật chậm. Cơn giận dữ đang sôi sùng sục trong huyết quản bỗng nhiên khựng lại, tựa như một cỗ xe đang lao dốc không phanh bất ngờ bị trượt bánh trên lớp cát lún.

Gió tiếp tục đọc, các thông số kỹ thuật khô khan được tuôn ra với độ chính xác lạnh lùng đến từng phần trăm giây:

"Thời gian dừng lại bên gốc thực vật: trung bình hai mươi bốn phút mười hai giây mỗi ngày. Tổng số lần ghi nhận hành vi trong bốn mươi lăm ngày: bốn mươi hai lần. Trong khoảng thời gian này... nhịp hô hấp của Chủ sở hữu giảm từ hai mươi tư lần xuống còn mười bốn lần một phút. Tần số chớp mắt giảm bốn mươi phần trăm. Độ căng cơ mặt giảm sáu mươi phần trăm. Không ghi nhận bất kỳ hoạt động lao động thể chất hay sản xuất nông nghiệp nào phát sinh. Đối tượng Tạ Thị Lành chỉ ngồi im lặng, hướng trường nhìn cố định về phía chùm hoa cải hoa vàng và bờ đê biển phía đông."

Ống kính của Gió xoay nhẹ, hướng thẳng vào mắt Minh. Đốm sáng đỏ rực mang tính đe dọa ban nãy đã hoàn toàn biến mất, nhường chỗ cho một ánh sáng màu hổ phách dịu buồn và sâu thẳm:

"Mô hình phân tích dữ liệu hành vi của hệ thống tự lập luận: Nếu nhổ bỏ cá thể Brassica juncea này, khu vườn sẽ giải phóng được không phẩy ba mét vuông đất canh tác hữu dụng. Lượng hạt giống mới gieo trồng có thể tạo ra sản lượng sinh khối dự kiến: một phẩy hai kilôgam rau cải non sau chu kỳ hai mươi lăm ngày, tương đương giá trị kinh tế mười tám ngàn đồng tiền mặt tại Chợ Sớm."

Gió dừng lại một nhịp rất ngắn. Tiếng quạt tản nhiệt trong lồng ngực nó hơi chậm lại, như thể chính con chip Khôi-Nguyên 7X cũng đang phải dò dẫm trong bóng tối của các thuật toán xác suất, cố gắng ghép nối những từ ngữ nằm ngoài bộ từ điển nông học nghèo nàn để biểu đạt một khái niệm trừu tượng mà nó chưa từng được lập trình sẵn:

"Tuy nhiên... việc loại bỏ đối tượng thực vật này sẽ chấm dứt hoàn toàn điểm tựa thị giác và thói quen tĩnh lặng của Chủ sở hữu vào mỗi buổi hoàng hôn. Hệ thống ước tính: Tổn thất tâm lý và sự xáo trộn sinh học đối với thực thể Tạ Thị Lành... là không thể đảo ngược, và không thể lượng hóa bằng sản lượng mười tám ngàn đồng rau cải. Do đó... hành động bảo vệ gốc cây này có độ ưu tiên cao hơn chỉ thị dọn dẹp nông học thông thường."

Gió dứt lời.

Tiếng quạt gió thổi nhè nhẹ làm dịu đi cái nóng hầm hập tỏa ra từ khối pin LiFePO4 sau lưng nó.

Không gian xung quanh khu vườn bỗng chốc rơi vào một sự im lặng tuyệt đối, ngột ngạt và sâu hoắm. Tiếng sóng biển từ ngoài đê xa dội vào bờ cát nghe trầm đục như tiếng thở dài của đất trời. Những nhánh hoa cải cằn cỗi vẫn khẽ đung đưa trong ngọn gió bấc buốt giá, vài hạt phấn hoa khô vàng nhạt rơi lấm tấm lên lớp vỏ thép trầy xước, loang lổ vết gỉ nơi cánh tay dang rộng của Gió.

Minh đứng chết trân giữa luống đất xới dở. Cánh tay anh buông thõng thượt bên sườn, những ngón tay gầy guộc vô thức nới lỏng ra.

Một cỗ máy phế liệu. Một khối sắt vụn được lắp ráp từ những linh kiện điện tử hết đát của năm 2043, mang trong mình một con chip mà các tập đoàn công nghệ lớn ở thành phố đã liệt vào danh sách rác thải nguy hại cần nghiền nát, lại vừa sử dụng chính các biến số toán học, các phép đo sinh trắc học và nhật ký quan sát hành vi để chứng minh cho anh thấy... một định nghĩa rành mạch về sự chăm sóc.

Nó không bảo vệ cái cây già cỗi này vì giá trị sinh học hay giá trị thương phẩm của cái cây.

Nó bảo vệ cái cây vì nó nhận thức được rằng, cái gốc rễ xơ xác bám chặt vào chân giếng nước ấy đang níu giữ lấy một phần linh hồn, một khoảng lặng bình yên mong manh của người bà bảy mươi tám tuổi của anh.

Bên trong phân vùng nhớ sâu của Gió, một tập tin âm thanh mang mã hiệu `#ANOMALY-REC-004` khẽ rung lên trong các rãnh từ tính — một đoạn ghi âm ngắn ngủi bị lỗi mã hóa một nửa, chỉ toàn tiếng gió biển ù ù rít qua rặng phi lao và tiếng thì thầm đứt quãng của một người đàn ông lớn tuổi từng đứng dặn dò điều gì đó bên luống đất này nhiều năm về trước. Đó là một tập tin rác theo đúng định nghĩa kỹ thuật, nhưng Gió chưa bao giờ dọn dẹp nó khỏi bộ nhớ đệm, bất chấp việc nó liên tục chiếm dụng tài nguyên quý giá của hệ thống.

"Hai bà cháu làm cái chi ngoài nớ mà ồn ào rứa?"

Một giọng nói già nua, run rẩy nhưng ấm áp cất lên từ phía chái bếp, cắt đứt sự tĩnh lặng buốt giá.

Bà Lành từ trong gian bếp bước ra ngoài sân. Đôi chân khẳng khiu, đôi dép nhựa mòn vẹt đế bước từng bước ngập ngừng và cẩn trọng trên lối đi lát gạch nghiêng ngả vì rễ dâm bụt đùn lên. Trên hai bàn tay gầy gò, bà cẩn thận bưng một chiếc ấm nhôm cũ kỹ đựng nước chè xanh om gừng tươi đang bốc khói nghi ngút, tỏa ra một làn hương cay nồng, ấm sực xua tan đi cái lạnh tê tái của buổi chiều muộn.

Bà bước chầm chậm đến gần luống đất, nhìn thấy cây cuốc nằm chỏng chơ dưới rãnh đất ẩm, nhìn thấy vết chém sáng loáng sâu hoắm trên cánh tay kim loại của Gió, rồi dừng ánh mắt lại nơi gương mặt đang tái nhợt, bàng hoàng của đứa cháu nội.

Bà Lành không hề cất tiếng mắng mỏ. Bà đặt chiếc ấm nhôm lên chiếc ghế đẩu bằng gỗ mít quen thuộc đặt ở đầu bờ rào, rồi chầm chậm bước tới bên cạnh cỗ máy G-7.

Bàn tay bà — một bàn tay khô gầy như một nhánh củi khô, mu bàn tay chằng chịt những đốm đồi mồi màu nâu sẫm và những đường gân xanh ngoằn ngoèo nổi rõ như rễ cây cổ thụ bám vào vách đá — khẽ vươn ra. Bà không chạm vào những nhánh hoa cải mỏng manh, mà đặt bàn tay thô ráp, ấm áp ấy lên lớp vỏ thép lạnh ngắt nơi cẳng tay của Gió, áp chặt lòng bàn tay vào đúng chỗ vết chém vừa để lại một vết thương kim loại nham nhở.

Bà xoa nhẹ lớp kim loại xám xịt ấy, động tác dịu dàng và nâng niu như thể đang vỗ về một đứa trẻ ngoan ngoãn vừa chịu đòn thay cho người khác.

"Con Gió... nó lại giữ cái cây này giùm bà rồi, phải không Minh?" Bà Lành ngước đôi mắt đục mờ vì chứng đục thủy tinh thể lên nhìn cháu trai, khóe miệng móm mém nở một nụ cười hiền hậu, nhưng nơi khóe mắt nhăn nheo đã ngân ngấn nước.

"Nội..." Minh mấp máy môi, hai bờ môi anh run rẩy. Cổ họng anh nghẹn ứ, khô khốc như có một vốc cát biển nhét chặt bên trong. "Cây này... cây này đã già lắm rồi mà nội. Nó hóa gỗ hết cả rồi... sao nội không nhổ đi để con ươm lứa cải mới cho kịp Tết?"

Bà Lành thở dài một hơi thật khẽ, làn khói trắng mỏng manh tan biến vào gió lạnh. Ngón tay run rẩy của bà lần theo những đường nứt nẻ sần sùi trên thân gốc cải già:

"Nó già thiệt rồi con. Người đời trồng rau thì chỉ mong cây non, cây mướt, lá xanh mơn mởn để cắt đem ra chợ bán lấy tiền, chứ ai đời lại để cho nó trổ ngồng, trổ hoa đến xác xơ, cằn cỗi như vầy bao giờ. Nhưng mà Minh ơi... đây là mấy hạt giống cuối cùng của ông nội con để lại đấy."

Minh giật thót người, hai bờ vai anh hơi sụp xuống: "Của... của ông nội để lại sao nội?"

"Ừ," bà Lành khẽ gật đầu, ánh mắt bà nhìn xa xăm về phía chân trời xa xôi, nơi rặng phi lao chắn sóng đang mờ dần trong màn sương lam của buổi hoàng hôn. "Mùa đông bốn năm trước, đúng cái đêm trước khi ông con lên cơn ho rút ruột rồi trút hơi thở cuối cùng, ông còn ráng chống gậy ra góc vườn này tỉa lại vạt đất. Ông gom mấy hạt giống cải bẹ vụ trước cất kỹ trong cái lọ thủy tinh con con nút lá chuối khô. Ông bảo với bà là ráng gieo luống này, để ra giêng có hoa vàng nở rộ cho lũ ong mật ngoài đê nó bay về thụ phấn cho giàn bầu, rồi hái mấy cái lá già nấu một bát canh tập tàng cúng rằm tháng Giêng cho tươm tất..."

Giọng bà chùng xuống, nghẹn ngào chìm khuất sau tiếng gió bấc thổi qua giàn tre: "Rồi ông đi đột ngột quá. Cơn lũ lịch sử năm nọ tràn qua đê, nước ngập trắng cả vườn, cả luống cải của ông bị bùn non vùi dập thối rữa gần hết. Chỉ sót lại đúng một gốc này thôi con... Nó bám rễ sâu vào chỗ đất pha sét cạnh chân giếng khơi nên không bị nước cuốn đi. Mấy năm nay, mùa nào nó cũng trổ hoa, rụng hạt xuống cát, rồi lại tự đâm chồi, nảy lên một nhánh mới ngay trên cái gốc cũ xì này. Mỗi chiều ra đây, nhìn thấy mấy bông hoa vàng hoe nở rực một góc sân, bà thấy như ông con vẫn còn quanh quẩn đâu đây ngoài mé rào, vẫn cầm cái gáo dừa múc nước tưới cây, nhắc bà giữ ấm cái cổ họng..."

Bà quay sang nhìn Gió, ánh mắt già nua chan chứa một sự hàm ơn sâu sắc:

"Mấy bữa trước, cái chứng đãng trí của tuổi già nó lại tái phát, bà nhìn gà hóa cuốc, cứ ngỡ cây này là bụi cỏ dại mọc hoang lấn đất. Bà xách cái liềm ra định cắt sát gốc. Con Gió nó cũng lầm lũi chạy ra, đứng chắn ngang như rày nè. Nó nhất quyết không cho bà đưa lưỡi liềm vào. Nó đứng nhìn bà trừng trừng, rồi cái ngực nó phát ra tiếng kêu rè rè như muốn nhắc nhở. Lúc đó bà mới giật mình sực nhớ ra... Đến một cỗ máy bằng sắt vụn người ta vứt bỏ ngoài bãi rác, nó về ở với bà cháu mình mới có mấy tháng mà nó còn nhớ giùm bà cái ký ức của ông con, huống chi là ruột thịt..."

Từng lời, từng chữ của bà Lành như những nhát búa nện thẳng vào tâm can Minh.

Anh cúi gằm mặt xuống đất, không dám ngẩng lên nhìn bà, cũng không dám nhìn vào cỗ máy. Đôi bàn tay từng được coi là tài năng xuất chúng, từng gõ nên những dòng lệnh phức tạp trị giá hàng triệu đô la trong các dự án công nghệ ở thủ đô, bỗng chốc trở nên trơ trọi, thừa thãi và vụng về đến thảm hại.

Đêm qua, chính đôi bàn tay này đã lén lút cầm chiếc tuốc-nơ-vít mượn của bác hàng xóm, cạy từng con ốc hoen gỉ trên nắp lưng của cỗ máy G-7 trong bóng tối nhập nhạng. Chính đôi bàn tay này đã lạnh lùng chụp ảnh từng vi mạch, từng cuộn dây đồng, từng cụm mô-tơ bước của nó, gửi đi một bức thư chào bán phế liệu để đổi lấy vài đồng tiền mặt dơ bẩn nhằm trả bớt một phần nợ lãi ngày mai. Anh đã coi nó là một gánh nặng, một hiểm họa rò rỉ điện, một đống sắt vụn vô tri cần phải nhanh chóng tống khứ khỏi tầm mắt để cứu vãn danh dự hão huyền của bản thân. Anh đã đay nghiến nó vì nó không tối ưu, vì nó chậm chạp, vì nó là một thứ tàn dư lỗi thời không có quyền tồn tại trong một thế giới vận hành thuần túy bằng năng suất và lợi nhuận.

Thế nhưng, chính cỗ máy phế liệu ấy, bằng một cách thức vụng về, cứng nhắc và kỳ diệu nào đó của các cổng logic bán dẫn, đã làm được điều mà suốt bốn năm qua một người cháu có học thức như anh không hề làm được: nó đã lặng lẽ ở bên cạnh bà nội anh mỗi buổi hoàng hôn, kiên nhẫn đo đếm từng nhịp thở chậm rãi của bà, và dùng chính thân thể kim loại hoen gỉ của mình để che chắn cho mảnh ký ức mong manh cuối cùng về người ông đã khuất.

Minh từ từ quỳ một bên gối xuống nền cát ẩm.

Anh đưa tay nhặt cây cuốc lên, nhưng những ngón tay không còn siết chặt trong giận dữ nữa. Anh lẳng lặng đứng dậy, bước chầm chậm về phía bờ rào dâm bụt, cắm sâu cán cuốc vào lớp đất mềm dưới gốc cây, nơi những phiến lá xanh biếc đang rung rinh trong gió lạnh.

Gió từ từ hạ cánh tay hợp kim xuống.

Hệ thống van thủy lực thở ra một tiếng *xì* dài êm ái, tiếng rít cơ khí nơi các khớp bánh răng dịu dần rồi tắt hẳn. Ống kính quang học trước ngực nó khẽ chớp một nhịp nhẹ nhàng, chuyển từ sắc hổ phách trầm mặc sang màu xanh lam tĩnh lặng — màu sắc mặc định của trạng thái nông nghiệp hòa bình. Nó không hề lưu trữ sự phẫn nộ, nó không biết oán hờn hay hờn giận, nó chỉ đơn giản là đã thực thi xong một thuật toán bảo vệ không hề có trong giáo trình kỹ thuật.

Bà Lành với tay nhấc chiếc ấm nhôm, rót một bát nước chè xanh nghi ngút khói vào chiếc bát sành da lươn sứt một miếng nhỏ ở miệng, rồi chìa về phía cháu trai:

"Uống miếng nước chè cho ấm người đi con. Gió bấc về buốt lắm rồi, dọn dẹp chút đỉnh nữa rồi hai bà cháu mình vào ăn cơm. Chiều nay bà ra mé đê mua được mớ cá cơm tươi rói của thuyền chú Bảy, bà kho tiêu cay xè trong nồi đất rồi, ăn với cơm nóng thì ấm bụng cả đêm."

Minh bước tới, đưa cả hai bàn tay run rẩy đón lấy bát nước chè xanh từ tay bà nội. Hơi nóng hầm hập từ men gốm thô ráp truyền thẳng vào lòng bàn tay đang tê cóng của anh, mang lại một cảm giác ấm áp đến cay xè sống mũi. Anh đưa bát lên môi, nhấp từng ngụm nhỏ. Vị chát đắng nồng đậm lan tỏa trên đầu lưỡi, rồi rất nhanh sau đó, tan ra thành một vị ngọt hậu sâu lắng, thanh khiết nơi cuống họng.

"Dạ... nội vào nhà trước đi cho đỡ lạnh," Minh nói khẽ, giọng anh đã mềm mại trở lại, vỡ vụn và run rẩy, không còn sót lại chút gay gắt trịch thượng nào của một kỹ sư thành thị. "Để con... con với Gió dọn nốt mấy đống cỏ gấu này rồi con vào rửa tay ăn cơm với nội."

Bà Lành mỉm cười, nụ cười làm những nếp nhăn nơi khóe mắt bà xô lại như những làn sóng nhỏ. Bà đưa tay vỗ nhẹ vào bả vai Minh, rồi lại quay sang xoa nhẹ lên lớp vỏ tôn mạ kẽm lạnh ngắt của Gió một lần nữa trước khi quay người, còng lưng bước từng bước chầm chậm vào gian bếp ấm cúng. Qua ô cửa sổ nhỏ bằng gỗ mộc, ánh lửa rơm rạ bắt đầu bập bùng cháy lên, hắt những vệt sáng vàng cam ấm áp lên nền vách đất trát rơm.

Hoàng hôn buông xuống làng chài An Hải nhanh như một cái chớp mắt.

Mặt trời đỏ ối như một lòng đỏ trứng muối khổng lồ chìm dần sau rặng núi đá vôi phía tây, hắt lên nền trời những dải mây màu tím thẫm pha sắc vàng cam rực rỡ và bi tráng. Gió biển thổi thốc vào đất liền mỗi lúc một mạnh, mang theo cái lạnh thấu xương của một đêm cuối đông miền Trung.

Minh đứng yên giữa luống đất xới dở, một mình đối diện với cỗ máy nông nghiệp G-7.

Gió đã quay trở lại với công việc thường nhật của một cỗ máy làm vườn. Nó hạ thấp thân mình, dùng bộ kẹp hai ngón cẩn thận nhặt từng cọng cỏ mực khô rơi vãi xung quanh gốc cải già bỏ vào chiếc sọt tre đặt bên cạnh. Động tác của nó vô cùng chậm rãi, nắn nót và chuẩn xác đến kinh ngạc, tuyệt nhiên không để một mắt xích hay một ngón kẹp kim loại nào chạm vào làm rụng thêm dù chỉ là một cánh hoa vàng mỏng manh. Khớp vai bên phải của nó thỉnh thoảng vẫn rít lên ken két vì cát mặn, khối pin lithium sau lưng vẫn ấm nóng và phát ra tiếng quạt gió sè sè rầu rĩ, nhưng dáng vẻ lầm lũi của nó giữa ánh chiều tà không còn gợi lên hình ảnh của một đống sắt vụn chờ thanh lý nữa.

Minh nhìn chăm chú vào hai thấu kính quang học của Gió. Ánh tà dương phản chiếu trên mặt kính lồi, tạo thành hai chấm sáng le lói, bất động, tựa như hai con mắt đang lặng lẽ dõi theo và thấu hiểu toàn bộ thế giới phù du này.

Trong đầu người lập trình viên trẻ tuổi, hàng ngàn khái niệm khoa học, hàng triệu dòng mã và các nguyên lý kiến trúc hệ thống mà anh từng tôn sùng như chân lý bắt đầu rạn nứt từng mảng lớn.

Liệu một mô hình thuật toán thích nghi có thể tự sinh ra một ngoại lệ bảo vệ ký ức của con người chỉ dựa trên sự tích lũy đơn thuần của các chuỗi dữ liệu thói quen hay không? Hay đây chỉ là một chuỗi sai số ngẫu nhiên của các cổng logic bán dẫn đã quá hạn sử dụng, một sự trùng hợp kỳ quặc sinh ra từ hiện tượng rò rỉ điện tích trong môi trường gió muối ăn mòn của vùng biển An Hải này?

Minh tự hỏi liệu đây là một dòng lệnh hỏng ngẫu nhiên hay một phản xạ máy chưa từng được ghi nhận trong giáo trình lập trình.