Lằn Ranh Hội Viên

Tiếng micro rít chói tai trong hội trường tầng ba của Liên hiệp Sông Hàn báo hiệu cuộc họp căng thẳng giữa ban điều phối, các doanh nghiệp hội viên và đại diện Thuỷ Kế về đề án mua chung dịch vụ phòng chống ngập.

Âm thanh kim loại sắc lẹm ấy dội ngược từ bốn bức tường quét vôi vàng đã bong tróc từng mảng lớn, cào rách màng nhĩ mọi người trong phòng rồi chìm dần vào tiếng quạt đảo trần rệu rã đang quay những vòng lệch tâm trên trần nhà đóng la-phông ố nước. Không khí oi nồng của một buổi chiều tháng Chín om nước bốc lên từ những chiếc áo sơ mi ẩm mồ hôi, quyện lẫn với mùi vải sũng nước mưa sót lại ngoài hành lang và mùi ẩm mốc kinh niên của giấy tờ lưu trữ lâu năm. Trên chiếc bàn dài hình chữ U ghép bằng những tấm ván ép dán đề-can giả gỗ đã sứt sẹo hết các góc cạnh, mấy chục con người ngồi đối diện nhau qua những tập tài liệu in vội trên giấy tái sinh mỏng dính, mép giấy quăn queo vì hơi ẩm từ ngoài trời tạt qua những khung cửa sổ chớp lật không tài nào khép kín.

Hồ Mai Phương đứng ở đầu bàn, hai bàn tay gầy gò giữ chặt lấy thân chiếc micro có sợi dây bọc cao su nứt nẻ lòi cả lõi đồng. Chị hắng giọng hai lần, kéo khóe môi lên thành một nụ cười quen thuộc của người nhiều năm làm công tác phong trào quần chúng — mềm mỏng, kiên nhẫn, gượng gạo, nhưng đầy vẻ mệt mỏi được che đậy vụng về sau lớp phấn dặm vội đã bắt đầu chảy thành từng vệt mỏng bên cánh mũi. Chiếc huy hiệu cài áo của Liên hiệp bằng đồng mạ xi bóng loáng khẽ rung lên theo từng nhịp thở ngắt quãng của chị.

"Kính thưa các anh chị đại diện doanh nghiệp và bà con tiểu thương," Phương mở đầu, chất giọng Đà Nẵng rành rọt phát qua chiếc loa nén treo góc phòng nghe đục ngầu và run rẩy như bị nghẹt nước. "Mùa mưa năm nay diễn biến bất thường hơn mọi năm rất nhiều. Trận ngập tuần trước ở Cẩm Lệ và khu vực dọc tuyến kênh Phú Lộc vừa rồi là một lời cảnh báo rõ ràng nhất cho tất cả chúng ta. Nước lên không theo con nước lớn ròng truyền thống nữa, mà dâng giật cục theo từng cơn mưa cực đoan và việc điều tiết xả lũ bất chợt từ thượng nguồn các hồ thủy điện. Chúng ta ngồi lại đây hôm nay không phải để chia rẽ, không phải để so đo thiệt hơn, mà để tìm ra một giải pháp tự cứu lấy mình trước khi đợt áp thấp nhiệt đới kế tiếp tràn vào đất liền. Đề án 'Mua chung dịch vụ giám sát và cảnh báo ngập sớm' do Liên hiệp khởi xướng, kết hợp với nền tảng kỹ thuật cảm biến đo đạc của Thuỷ Kế, chính là con đường khả thi nhất để một cơ sở kinh doanh nhỏ hay một tiệm tạp hóa trong ngõ sâu cũng có thể tiếp cận được hệ thống quan trắc mực nước theo thời gian thực mà không phải gánh mức chi phí đầu tư ban đầu quá sức."

Phương với tay bấm nút chuyển slide trên chiếc máy chiếu cũ kỹ đặt trên chiếc ghế đẩu giữa phòng. Cỗ máy kêu ro ro như máy xay xát gạo đời cũ, phả ra một luồng khí nóng hầm hập mang mùi nhựa khét lẹt. Một biểu đồ tròn hiện lên trên tấm phông bạt nhăn nhúm treo lệch ở bức tường đối diện, chia thành ba phần màu sắc khác nhau bằng những nét vẽ vi tính thô sơ.

"Dự toán vận hành toàn mạng lưới trong sáu tháng mùa mưa bão năm nay, bao gồm chi phí duy trì sáu trạm cảm biến trọng điểm, hạ tầng máy chủ đám mây, lưu lượng tin nhắn SMS khẩn cấp và các cuộc gọi thoại tự động qua tổng đài IVR, rơi vào khoảng sáu mươi lăm triệu đồng," Phương chỉ que nhựa vào màn hình, cố gắng duy trì một ngữ điệu chan hòa, thuyết phục, mắt đảo qua khắp lượt những gương mặt đang ngồi căng thẳng quanh bàn chữ U. "Phương án đóng góp đã được ban điều phối tính toán, cân đối rất kỹ lưỡng trên tinh thần tương thân tương ái, san sẻ gánh nặng cộng đồng. Các đơn vị có quy mô kho bãi lớn, rủi ro hàng hóa cao sẽ đóng góp theo hạn mức doanh nghiệp hạng A. Các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ đóng mức hạng B. Còn các hộ kinh doanh cá thể, tiểu thương tại các kiệt hẻm trũng thấp như khu vực An Khê hay Hòa Cầm chỉ cần tham gia một khoản phí danh nghĩa mang tính tượng trưng, chừng hai trăm đến ba trăm ngàn đồng mỗi mùa. Chúng ta góp gió thành bão. Không ai bị bỏ lại phía sau."

Ngồi bên cạnh Yến ở cánh trái bàn họp, Đặng Minh Thư khẽ thở dài một tiếng thật khẽ, ngón tay trỏ run rẩy gõ từng nhịp vô định lên mặt kính chiếc điện thoại thông minh đang tắt ngấm màn hình. Yến không cần quay sang cũng biết rõ Thư đang phải trải qua cảm giác nghẹt thở đến mức nào.

Số dư tài khoản thanh toán của Hợp tác xã Công nghệ Thuỷ Kế lúc này chỉ còn vỏn vẹn một trăm tám mươi hai ngàn đồng. Đó là tàn tích còn sót lại sau một đêm kinh hoàng hồi đầu tuần, khi một cơn mưa dông cục bộ ập xuống lưu vực Cẩm Lệ, kích hoạt hàng loạt cảm biến báo động giả do rác trôi dạt vướng vào cần gạt, kéo theo còi hú inh ỏi và làm tổng đài thoại tự động quay số liên tục hàng trăm cuộc gọi trong đêm, thiêu rụi toàn bộ hạn mức tài khoản viễn thông trả trước. Nghiêm trọng hơn, hạn thanh toán mười sáu triệu tám trăm ngàn đồng tiền thuê hạ tầng máy chủ đám mây đang lơ lửng ngay trước mắt — hệ thống sẽ tự động khóa tài nguyên tính toán nếu không nhận được tiền chuyển khoản trước đúng năm giờ chiều ngày thứ Sáu. Tiền cọc gia công vỏ cảm biến chống nước tại xưởng cơ khí Bền Mạch của Nam vẫn còn nợ lại một nửa, Nam đã phải khất tiền mua thép tấm và phụ tùng gioăng cao su chịu nhiệt suốt mấy ngày nay. Trong khi đó, Lương Đức Huy bên tập đoàn Đông Bờ thì vừa lạnh lùng ký lệnh đóng băng khoản giải ngân hai mươi mốt triệu sáu trăm ngàn đồng tiền tạm ứng giai đoạn hai, như một đòn trừng phạt thẳng thừng sau khi Yến kiên quyết gạt bỏ thông cáo báo chí do ban truyền thông của họ soạn thảo — bản thông cáo giật tít tuyên bố công nghệ độc quyền của Thuỷ Kế cam kết bảo đảm an toàn một trăm phần trăm trước mọi rủi ro thiên tai.

Đối với Thư, sáu mươi lăm triệu đồng của đề án mua chung này không đơn thuần là một bản kế hoạch kinh doanh. Nó là chiếc phao cứu sinh duy nhất còn nổi trên mặt nước xiết, là sợi dây mỏng manh ngăn cho Thuỷ Kế không bị rơi thẳng xuống bờ vực phá sản ngay giữa mùa mưa lũ. Chỉ cần đề án được thông qua tại hội trường này, số tiền cọc đợt một gom về tài khoản Liên hiệp sẽ lập tức giúp Thuỷ Kế thanh toán dứt điểm hóa đơn máy chủ, thanh toán tiền vỏ thép cho xưởng Bền Mạch, và duy trì hệ thống cảnh báo hoạt động thêm ít nhất hai tháng. Thư liên tục đưa mắt nhìn Yến, ánh mắt van nài xen lẫn nỗi hoảng loạn không hề giấu giếm, ngón tay cô thỉnh thoảng lại run lên bần bật trên mặt bàn gỗ ép, như một lời cầu cứu câm lặng: *Làm ơn, Yến ơi, đừng nói gì làm hỏng cuộc họp này.*

Thế nhưng, ánh mắt của Yến lại không đặt vào tập tài liệu màu mè của Phương, cũng không nhìn vào Thư. Ánh nhìn bình thản đến mức lạnh lùng của cô dừng lại ở hai người đàn ông ngồi ở góc bàn bên phải.

Ông Triết, chủ chuỗi năm kho vật liệu xây dựng và sắt thép lớn nằm rải rác dọc tuyến Quốc lộ 1A và đường gom ven sông, ngồi ngả hẳn người ra sau chiếc ghế xoay bọc nỉ sờn rách, chiếc bụng phệ đẩy căng lớp vải áo sơ mi ngắn tay kẻ sọc carô. Bên cạnh ông ta là ông Thắng, Giám đốc Công ty Cổ phần Bánh kẹo và Thực phẩm miền Trung, người nãy giờ không hề ghi chép một chữ nào mà chỉ cầm chiếc bút máy bằng kim loại sáng bóng gõ từng nhịp đanh gọn, đều đặn xuống mặt bàn gỗ như tiếng đếm ngược của một chiếc đồng hồ định giờ. Hai người đàn ông này đại diện cho gần sáu mươi phần trăm tổng kinh phí cam kết đóng góp của toàn bộ khối doanh nghiệp tư nhân trong đề án. Họ ngồi đó không phải với tâm thế của những người tham gia một diễn đàn tương trợ cộng đồng, mà với tư thế ngạo nghễ của những chủ nợ lớn, đang kiên nhẫn chờ đợi bên đi vay hoàn tất các thủ tục chiếu lệ để hợp thức hóa một món hàng đã được thỏa thuận ngầm sau cánh cửa đóng kín từ trước.

"Tôi xin phép ngắt lời chị Phương một chút," ông Triết cất giọng ồm ồm, cắt ngang tràng giải thích rập khuôn về quy trình vận hành hệ thống viễn thông của Phương.

Ông ta không thèm ngước mắt nhìn lên màn chiếu, cũng chẳng buồn ngó qua tập tài liệu trước mặt, mà lia ánh mắt đùng đục, giễu cợt thẳng vào Yến.

"Chuyện tương thân tương ái, lá lành đùm lá rách thì nghe lúc nào cũng xuôi tai, cũng đẹp lòng cấp trên cả," ông Triết nói, giọng vang rền lấn át cả tiếng quạt trần. "Nhưng chúng tôi ở đây là dân làm ăn kinh doanh, mỗi một đồng tiền bước ra khỏi két sắt đều phải có hóa đơn, chứng từ và giải trình hạch toán rõ ràng trước hội đồng quản trị. Năm cái kho xi măng, sắt thép của tôi trị giá hàng chục tỷ bạc, toàn bộ đều nằm sát mép mương tiêu thoát nước chính của phân khu công nghiệp. Tôi với anh Thắng đây đồng ý gánh phần lớn tiền máy chủ, tiền thiết bị cho cái đề án này của Liên hiệp, nói thẳng ra không phải là chúng tôi rửng mỡ đi làm từ thiện. Hôm nay ngồi lại họp bàn là để chốt phương án vận hành kỹ thuật thực tế. Cô kỹ sư bên Thuỷ Kế đã chuẩn bị văn bản cam kết dịch vụ theo đúng tinh thần đã trao đổi riêng với ban điều phối mấy hôm trước chưa?"

Căn phòng họp bỗng chốc chùng hẳn xuống. Một bầu không khí căng thẳng, bức bối nhanh chóng lan rộng khắp các dãy bàn.

Ở hàng ghế phụ phía sau — nơi kê tạm những chiếc ghế gấp bằng inox đã rỉ sét dành cho các đại diện hộ kinh doanh nhỏ — vài người bắt đầu xì xào, ngơ ngác nhìn nhau. Trong số đó có bà Bùi Thị Lành, chủ tiệm tạp hóa ở ngã ba chợ An Khê. Chiếc nón lá rách vành được bà đặt ngay ngắn dưới chân ghế, đôi bàn tay gầy guộc đầy những vết chai sần và móng tay ngả vàng đặt trên hai đầu gối bọc trong chiếc quần vải lụa đen bạc màu. Bà Lành nghiêng đầu, cố lắng nghe từng chữ nhưng gương mặt lộ rõ vẻ hoang mang của một người linh cảm thấy có điều gì đó khuất tất đang diễn ra sau lưng mình.

Phương khẽ biến sắc. Nụ cười công tác phong trào trên môi chị đông cứng lại trong tích tắc. Chị vội vàng buông que nhựa, hai tay bám chặt vào micro, cố gắng giơ một tay lên để xoa dịu tình hình:

"Anh Triết ơi, những chi tiết kỹ thuật chuyên sâu về SLA, tức là cam kết mức độ dịch vụ và phương án phân bổ trạm đo cụ thể, thì ban điều phối và bên kỹ thuật Thuỷ Kế sẽ có phụ lục chi tiết gửi riêng cho từng nhóm hội viên sau cuộc họp này để ký kết song phương—"

"Không cần phải đợi sau cuộc họp," Yến lên tiếng.

Giọng của cô cất lên không hề lớn, âm lượng vừa đủ nghe, nhưng nó rơi thẳng vào khoảng lặng ngột ngạt của hội trường với độ sắc lạnh và dứt khoát của một con dao mổ rạch qua lớp da thịt hoại tử.

Thư giật bắn mình. Dưới gầm bàn, bàn tay lạnh ngắt của Thư thò sang, túm chặt lấy gấu áo sơ mi của Yến. Những ngón tay của Thư siết mạnh đến mức móng tay bấm sâu qua lớp vải thô, cào vào da thịt Yến đau nhói. Đôi mắt Thư mở to trừng trừng nhìn bạn đồng sáng lập của mình, ánh mắt tràn ngập vẻ kinh hãi và tuyệt vọng, lồng ngực Thư phập phồng như người đang chết đuối.

Yến không quay lại nhìn Thư. Cô không gạt tay Thư ra, nhưng cơ thể cô bất động như một khối đá hoa cương. Yến chậm rãi mở chiếc kẹp hồ sơ bằng nhựa màu đen đặt ngay ngắn trước mặt. Từ bên trong, cô rút ra một tập tài liệu gồm ba trang giấy in hai mặt trên khổ A4 trắng tinh — hoàn toàn tương phản với những tờ giấy tái sinh ngả vàng của Liên hiệp — rồi đặt mạnh xuống giữa mặt bàn gỗ ép.

"Tôi nghĩ tất cả các hội viên có mặt ở đây hôm nay đều có đầy đủ quyền hạn và tư cách để được biết chính xác 'tinh thần trao đổi riêng' mà ông Triết vừa đề cập thực chất là cái gì," Yến nói, giọng cô bình tĩnh đến gai người. Cô nhìn thẳng vào đôi mắt híp đầy vẻ tự mãn của ông Triết, rồi quét ánh nhìn sắc nhọn qua gương mặt đang trắng bệch ra của Phương. "Trước cuộc họp này ba ngày, văn phòng của Thuỷ Kế nhận được một bản dự thảo phụ lục thỏa thuận kín. Bản dự thảo này xuất phát từ đại diện của hai doanh nghiệp phân phối lớn — cụ thể ở đây là chuỗi kho vật liệu của ông Triết và công ty sản xuất bánh kẹo của ông Thắng — được chuyển tiếp qua hòm thư điện tử cá nhân của ban điều phối Liên hiệp Sông Hàn."

Phương hốt hoảng, bước vội lên nửa bước, chiếc micro trên tay chị lại rít lên một hồi đinh tai nhức óc: "Yến! Đó hoàn toàn chỉ là bản đề xuất sơ bộ đang trong giai đoạn lấy ý kiến nội bộ của các thành viên đóng góp nòng cốt! Đó chưa phải là văn bản chính thức của Liên hiệp, em không thể tùy tiện công bố trước toàn thể hội nghị như thế được!"

"Nhưng nó lại được đặt ra như một điều kiện tiên quyết, một tối hậu thư để hai doanh nghiệp này đồng ý chi trả gần bốn mươi triệu đồng — tức là tương đương gần sáu mươi phần trăm tổng kinh phí vận hành chung của đề án," Yến tiếp tục, không hề bị ngắt quãng bởi sự can thiệp của Phương. Giọng cô đều đặn, rành rọt, từng từ ngữ vang lên rõ mồn một trong không gian ngột ngạt giữa tiếng quạt trần cọt kẹt. "Trong văn bản dự thảo kín này, có hai yêu cầu kỹ thuật cốt lõi được đặt ra cho hệ thống của chúng tôi. Thứ nhất: máy chủ của Thuỷ Kế phải cài đặt một luồng thuật toán ưu tiên đặc biệt. Luồng này sẽ tự động gửi tin nhắn SMS cảnh báo ngập mức độ hai và mức độ ba cho riêng danh sách các số điện thoại thuộc ban quản lý năm kho hàng của ông Triết và ba phân xưởng của ông Thắng trước ba mươi phút so với thời điểm hệ thống phát cảnh báo cho toàn bộ các hội viên còn lại và cộng đồng dân cư trong khu vực."

Căn phòng khẽ rúng động. Một vài tiếng hít sâu đầy bàng hoàng vang lên từ các dãy ghế sau.

"Và thứ hai," Yến lật sang trang tiếp theo của tập tài liệu, ngón tay cô chỉ thẳng vào sơ đồ mạng lưới trắc địa, "yêu cầu kỹ thuật thứ hai là điều chỉnh lại toàn bộ tọa độ và hướng quét của bốn trên tổng số sáu cảm biến siêu âm công nghiệp trong đề án. Bốn cảm biến này sẽ bị rút khỏi các vị trí ngã ba trũng thấp xung yếu, rút khỏi các cửa xả cống dân sinh chung ở khu vực Hòa Cầm và An Khê, để di dời về tập trung đo đạc cục bộ tại các tuyến đường dẫn riêng nối thẳng vào cổng kho hàng hóa của hai doanh nghiệp này."

Một tiếng xì xào lớn rộ lên như một bầy ong vỡ tổ từ hàng ghế phụ phía sau. Những người tiểu thương vốn nãy giờ chỉ im lặng lắng nghe với vẻ chịu đựng bắt đầu dỏng tai, nhìn nhau với ánh mắt sững sờ.

Bên cạnh Yến, Thư nhắm nghiền mắt lại. Bàn tay đang bấu chặt lấy gấu áo Yến từ từ buông lỏng ra, trượt dài xuống rồi rơi thõng trên đùi. Toàn bộ cơ thể Thư chùng xuống, tựa hẳn vào lưng ghế như một người vừa trượt chân rơi khỏi một gờ đá cheo leo giữa hẻm vực. Mọi nỗ lực dàn xếp, mọi cuộc gọi điện ngọt nhạt, năn nỉ, nhún nhường của Thư suốt một tuần lễ vừa qua nhằm giữ chân hai khách hàng lớn có hầu bao dày nhất đã bị Yến lột trần không thương tiếc chỉ trong vòng chưa đầy hai phút đồng hồ. Chiếc phao cứu sinh cuối cùng của Thuỷ Kế coi như đã bị chính tay người kỹ sư trưởng tự chọc thủng một lỗ lớn.

Yến không hề chớp mắt. Cô chuyển tầm mắt sang ông Thắng, người nãy giờ vẫn giữ vẻ mặt điềm nhiên và ngón tay đã ngừng gõ chiếc bút máy:

"Ông Thắng, ông Triết. Tôi muốn hỏi hai ông: những điều tôi vừa đọc có sai lệch một chữ nào trong bản đề xuất mà các ông đã gửi cho ban điều phối hay không?"

Mặt ông Triết đỏ bừng lên như gấc chín. Nỗi tức giận vì bị vạch mặt công khai trước đám đông tiểu thương khiến cơ mặt ông ta giật giật liên hồi. Ông ta dằn mạnh bao thuốc lá năm năm năm đang cầm trên tay xuống mặt bàn gỗ ép kêu một tiếng chát chúa:

"Cô nói cái giọng bề trên gì thế hả cô kỹ sư? Chúng tôi bỏ tiền túi ra, chúng tôi gánh vác hơn nửa cái ngân sách vận hành của cái đề án này, thì chúng tôi phải có quyền bảo vệ tài sản hợp pháp của chúng tôi chứ! Ba mươi phút đó đối với một kho hàng bánh kẹo, một kho chứa hàng ngàn tấn xi măng, sắt thép là cái gì cô có biết không? Đó là hàng chục tỷ bạc! Đó là sự sống còn của doanh nghiệp, là lương bổng của hàng trăm công nhân đang làm việc cho chúng tôi! Không có ba mươi phút đi trước đó để tài xế nổ máy xe tải di tản hàng, không có cảm biến đo sát vách kho để chúng tôi biết đường nâng ba-lét, thì chúng tôi bỏ cả đống tiền ra mua chung cái của nợ này để làm trò cười cho thiên hạ à?"

"Đúng thế đấy!" Ông Thắng tiếp lời ngay lập tức. Giọng ông ta không ồm ồm như Triết mà lạnh tanh, sắc bén và đậm mùi thực dụng của một kẻ lọc lõi thương trường. "Quy luật kinh tế thị trường xưa nay là tiền nào của nấy, sòng phẳng và minh bạch. Ai đóng góp nhiều thì được hưởng dịch vụ cao cấp, được ưu tiên bảo vệ. Ai đóng góp tượng trưng vài ba trăm ngàn bạc lẻ thì nhận tin cảnh báo cơ bản qua tin nhắn phổ thông. Các người thành lập công ty công nghệ chứ có phải lập ủy ban từ thiện của phường đâu mà ngồi đây đòi cào bằng quyền lợi của người bỏ ra mấy chục triệu với người bỏ ra vài đồng lẻ?"

"Nhưng đây là một đề án mua chung hạ tầng phòng chống thiên tai đô thị, thưa các ông," Yến đáp trả, thanh âm của cô vẫn giữ được sự bình tĩnh đến lạnh lùng, mắt cô nhìn thẳng vào hai người đàn ông đối diện mà không hề có lấy một tia e dè. "Thiên tai và dòng nước lũ không bao giờ vận hành theo cơ chế phân tầng khách hàng của các ông. Nước dâng trong một lưu vực đô thị là một bài toán thủy lực thông nhau. Nếu chúng tôi rút bốn cảm biến khỏi các cửa xả cống chung và các ngã ba trũng thấp để gắn vào chân tường rào kho của các ông, toàn bộ hệ thống quan trắc sẽ mù hoàn toàn về tốc độ dòng chảy dội ngược từ kênh Phú Lộc và sông Cẩm Lệ. Chúng ta sẽ mất khả năng dự báo lũ quét đô thị trước ít nhất hai giờ."

Yến dừng lại một nhịp, hít một hơi thật sâu rồi tiếp tục bằng giọng đanh thép:

"Và nếu hệ thống gửi cảnh báo ngầm cho các ông trước ba mươi phút, trong khi toàn bộ dân cư, xe cộ, sạp hàng của các tiểu thương trên trục đường gom bên ngoài không hề hay biết gì, thì điều gì sẽ xảy ra? Khi nước tràn bờ, dân cư hoảng loạn dọn hàng, người đi đường bỏ chạy tán loạn sẽ tạo thành một nút thắt cổ chai tê liệt giao thông ngay trên toàn tuyến đường gom. Lúc đó, đoàn xe tải mười lăm tấn của các ông dù có biết trước ba mươi phút cũng sẽ kẹt cứng ngay trước cổng kho, không tài nào nhích nổi một mét để thoát ra quốc lộ. Sự an toàn của các ông không thể nào tách rời khỏi sự an toàn của toàn bộ khu vực xung quanh. Các ông không thể dùng tiền để mua một ốc đảo an toàn giả tạo giữa một vùng ngập lụt!"

"Cô đừng có đem ba cái mớ lý thuyết sách vở viển vông đó ra để dạy đời chúng tôi!" Ông Triết đập mạnh cả hai lòng bàn tay xuống bàn làm việc cái rầm. Cú đập mạnh khiến mấy chiếc cốc thủy tinh đựng trà nguội trên bàn nảy bật lên, va vào nhau kêu leng keng, nước trà sánh ra làm ướt một góc tập tài liệu. "Tiền là tiền của chúng tôi! Mồ hôi nước mắt của chúng tôi làm ra! Chúng tôi không có nghĩa vụ phải đi mua cái sự công bằng rách nát của cô!"

"Bốp!"

Một tiếng đập bàn khác bất ngờ vang lên, khô khốc, đanh gọn và chát chúa không kém.

Nhưng âm thanh ấy không phát ra từ phía những chiếc ghế da của các doanh nhân béo tốt. Nó phát ra từ dãy ghế gỗ ọp ẹp phía sau lưng hội trường.

Bà Bùi Thị Lành đã đứng phắt dậy từ lúc nào. Đôi mắt kèm nhèm, chằng chịt những tia máu đỏ của người đàn bà cả đời thức khuya dậy sớm, bươn chải bán từng gói muối, lon sữa, bao gạo ở chợ An Khê đang long lên sòng sọc. Bà run rẩy vì tức giận. Chiếc áo bà ba màu nâu đã sờn rách ở mép vai phập phồng theo từng nhịp thở dồn dập. Bà bước hẳn lên một bước, chỉ thẳng ngón tay trỏ thô ráp, nứt nẻ và thâm đen vì bao năm ngâm nước rửa chuối, rửa rau vào mặt ông Triết và ông Thắng.

"Các người vừa nói cái gì? Cái gì là đóng góp tượng trưng? Cái gì là tiền lẻ cào bằng hả?" Giọng bà Lành the thé, the thé đến xé lòng, run lên bần bật vì nỗi uất ức kìm nén bấy lâu nay bùng phát. "Hai trăm ngàn, ba trăm ngàn của tiểu thương chúng tôi không phải là tiền từ trên trời rơi xuống! Đó là mồ hôi, là nước mắt, là tiền lời của cả mấy ngày ngồi ngoài mưa dầm gom góp từng đồng từng cắc để mong sao có được một cái tin nhắn tử tế trong điện thoại, để biết đường mà thức dậy nửa đêm kê cao bao đường, bao gạo, cái tủ lạnh lên khỏi mặt nước lụt! Các người giàu có, các người đi xe hơi láng bóng, các người nghĩ vài trăm ngàn đó là rác rưởi nên các người muốn biến đám dân nghèo chúng tôi thành quân lót đường cho các người chạy trước hả?"

Hội trường bỗng chốc trở nên hỗn loạn tột độ.

Tiếng ghế gỗ va quệt loảng xoảng dưới sàn nhà. Mấy tiểu thương ngồi cùng dãy với bà Lành — một chị chuyên bán cá khô ngoài chợ tạm, một ông chủ tiệm sửa xe máy đầu ngõ cụt — cũng đồng loạt đứng dậy. Những khuôn mặt sạm đen vì nắng gió miền Trung giờ đây hằn lên những nét giận dữ tột cùng. Tiếng chì chiết, chất vấn bắt đầu bùng lên như một chảo dầu sôi gặp nước lã.

"Chị Phương nói mua chung là để đùm bọc, tương trợ lẫn nhau mà bây giờ hóa ra thành cái trò mèo này à?" Chị bán cá khô hét lên, giọng the thé át cả tiếng mưa đang rào rào ngoài mái hiên. "Hóa ra tiền mồ hôi nước mắt của chúng tôi nộp vào là để nuôi cái máy chủ cho mấy ông lớn này nhận tin sớm chạy của, còn chúng tôi ngồi ở xóm trũng chờ nước ngập tới cổ họng mới được người ta thí cho một cái tin nhắn hả?"

"Các người coi mạng sống của dân nghèo, coi cơ nghiệp của tiểu thương chúng tôi là công dân hạng hai trong thiên tai đúng không?" Bà Lành bước hẳn lên sát mép bàn chữ U, ngực bà đập thình thịch, nước mắt giận dữ chực ứa ra nơi khóe mắt đầy nếp chân chim. "Hôm nay mà không có cô kỹ sư Yến nói toẹt ra trước mặt mọi người thì lũ tiểu thương chúng tôi bị các người bịt mắt dắt mũi như một lũ mù rồi! Mua chung cái nỗi gì! Đây là cái trò lừa đảo để người giàu các người cướp quyền sống của người khác!"

"Bà Lành! Chị Ba! Bà con ơi, xin mọi người bình tĩnh! Xin hãy ngồi xuống, nghe tôi giải thích đã! Không phải như vậy đâu mà!" Phương hoảng hốt thực sự. Chị vội vã buông micro, chạy vòng qua mép bàn chữ U, hai tay giơ ra giữa không trung xua xua liên hồi, trán chị lấm tấm những hạt mồ hôi túa ra như tắm. Chiếc micro rơi xuống mặt bàn lại rú lên một hồi inh tai nhức óc rồi im bặt khi dây nguồn bị giằng đứt. "Ban điều phối chưa hề ký duyệt bất kỳ bản đề xuất nào cả! Chúng tôi vẫn đang lắng nghe ý kiến của tất cả mọi người, vẫn đang nỗ lực tìm kiếm một tiếng nói chung, một giải pháp hài hòa nhất cho cả hai bên mà!"

"Tìm tiếng nói chung hay là các người ngậm miệng ăn tiền của họ rồi ém nhẹm đi sau lưng chúng tôi?" Bà Lành không hề nhượng bộ, bà tiến thẳng tới trước mặt Phương, ánh mắt rực lửa ghim chặt vào người cán bộ phong trào. "Tôi hỏi thẳng chị Phương một câu: nếu hai cái ông nhà giàu này không đòi nhận tin trước ba mươi phút, không đòi kéo hết máy móc về cổng kho của họ, thì lấy tiền đâu ra để chạy cái máy chủ mà chị vừa vẽ hươu vẽ vượn trên cái màn chiếu kia? Chị bảo thành phố hỗ trợ, đề án chuyển đổi số của nhà nước tài trợ ba mươi phần trăm, tiền đó đâu rồi? Sao cứ hễ mở miệng ra là đè đầu tiểu thương chúng tôi ra làm bình phong cho các ông lớn kiếm lợi?"

Câu hỏi cay đắng và trực diện của bà Lành như một mũi tên tẩm thuốc độc bắn trúng hồng tâm, găm thẳng vào điểm yếu chí tử nhất mà Phương đã tìm đủ mọi cách né tránh, vòng vo suốt từ đầu buổi thảo luận cho đến giờ.

Cả hội trường tầng ba đột ngột rơi vào một khoảng lặng chết chóc.

Mọi âm thanh cãi vã, tiếng xì xào đều tắt ngấm. Mọi ánh mắt trong phòng — từ sự phẫn nộ bừng bừng của những người tiểu thương lam lũ, vẻ khinh khỉnh, lạnh lùng của ông Triết và ông Thắng, cho đến ánh nhìn thăm dò đầy mệt mỏi của Yến và Thư — đều dồn dập đổ dồn về phía người phụ nữ đang đứng trơ trọi giữa bục điều hành.

Phương đứng chôn chân tại chỗ. Đôi bàn tay vốn luôn khéo léo ra hiệu khi thuyết trình giờ đây run rẩy buông thõng bên hông. Lớp phấn trang điểm dặm vội dường như không còn đủ sức che giấu sắc mặt nhợt nhạt đang dần xám xịt lại như tro tàn. Môi chị mấp máy vài lần nhưng không phát ra được thành tiếng.

"Chị Phương," Yến lên tiếng, phá vỡ bầu không khí ngột ngạt đến nghẹt thở đang đè nặng lên lồng ngực của từng người trong phòng. "Bà con tiểu thương hỏi rất đúng đấy. Trong phương án tài chính mà chị vừa trình bày trên slide lúc nãy, chị có ghi rõ ràng khoản kinh phí đối ứng ba mươi phần trăm — tức là hai mươi triệu đồng — trích từ Đề án Chuyển đổi số doanh nghiệp vừa và nhỏ của Sở Kế hoạch và Đầu tư. Tôi đã trực tiếp đến bộ phận một cửa để kiểm tra tiến độ giải ngân của các đề án liên kết vào thứ Sáu tuần trước. Tôi muốn hỏi chị một câu dứt khoát trước mặt tất cả các hội viên ở đây: Khoản tiền đối ứng đó hiện nay thực sự đang ở đâu?"

Phương cắn chặt môi dưới, cắn mạnh đến mức viền môi bật máu. Ánh mắt chị đảo quanh bốn góc phòng họp như một con thú bị dồn vào chân tường đang tuyệt vọng tìm kiếm một lối thoát vô hình. Nhưng bốn bức tường quét vôi vàng ố lạnh lẽo, những khung cửa sổ cũ kỹ và những gương mặt chất vấn xung quanh không cho chị bất kỳ một lối thoát nào khác.

Chị cúi gằm mặt xuống. Một tiếng thở dài nặng nề, khô khốc thoát ra từ lồng ngực chị, nghe như một tiếng rên rỉ của sự cùng quẫn.

"Tôi... tôi xin lỗi toàn thể hội nghị," giọng Phương run rẩy, vỡ vụn ra từng mảng, đánh mất hoàn toàn vẻ lưu loát, tự tin thường ngày của một cán bộ điều phối kỳ cựu. "Khoản kinh phí đối ứng hai mươi triệu đồng từ đề án chuyển đổi số của thành phố... hiện nay vẫn đang bị tắc lại ở khâu thẩm định hồ sơ liên ngành. Do có sự thay đổi đột ngột về tiêu chí đánh giá trắc địa thủy văn và thủ tục phân loại thanh quyết toán tài sản công nghệ công cộng, hồ sơ của Liên hiệp chưa được phê duyệt chính thức. Ban điều phối đã nộp văn bản giải trình bổ sung ba lần trong hai tháng qua, nhưng... nhưng phía Sở trả lời chắc chắn không thể hoàn tất thủ tục để giải ngân kịp trong mùa mưa bão năm nay như kế hoạch dự kiến ban đầu."

Một khoảng lặng ghê người lại tiếp tục bao trùm căn phòng.

Sự thật trần trụi và tàn nhẫn cuối cùng đã phơi bày toàn bộ trước ánh sáng.

Không hề có một đồng xu cắc bạc nào từ ngân sách nhà nước đứng ra bảo trợ để bảo đảm tính công bằng xã hội cho dự án. Toàn bộ cái gọi là "đề án mua chung cộng đồng" thực chất chỉ là một cái vỏ bọc mỹ miều, rỗng tuếch, được dựng lên vội vã dựa trên một sự thỏa hiệp ngầm đầy nhơ nhuốc giữa ban điều phối phong trào với hai doanh nghiệp tư nhân lớn nhất vùng. Phương cần tiền của ông Triết và ông Thắng để guồng máy của Liên hiệp có một bản báo cáo thành tích chuyển đổi số thật đẹp mắt nộp lên cấp trên; hai ông lớn cần cái mác danh nghĩa "liên minh cộng đồng" để danh chính ngôn thuận chi phối toàn bộ hạ tầng kỹ thuật, dùng tiền mua đứt đặc quyền tiếp cận thông tin cứu nạn sớm với mức giá rẻ mạt; còn những người tiểu thương nghèo khổ như bà Lành chỉ đóng vai trò là những con số làm đẹp hồ sơ, những kẻ góp vài đồng bạc lẻ để hợp thức hóa một cấu trúc bất công và tàn nhẫn ngay từ khi nó còn nằm trên giấy mực.

"Nghĩa là chẳng có đồng mẹ nào từ thành phố cả," ông Thắng cười nhạt một tiếng. Tiếng cười khô khốc, sắc lạnh vang lên giữa hội trường vắng ngắt như tiếng lá khô vỡ vụn dưới gót giày.

Ông ta chậm rãi gấp tập tài liệu trước mặt lại, cài chiếc bút máy kim loại sáng bóng vào mép túi áo ngực, rồi từ tốn đứng dậy, phủi nhẹ nếp nhăn trên chiếc quần tây đắt tiền.

"Nghĩa là toàn bộ cái hệ thống máy móc, cảm biến, máy chủ này sống hay chết hoàn toàn phụ thuộc vào tiền túi của tôi và anh Triết móc ra," ông Thắng nói, giọng khinh miệt không thèm che giấu. "Thế mà ngồi ở đây, người ta lại đối xử với chúng tôi như những kẻ tội đồ đi cướp giật cơm chim của kẻ khác. Một lũ ăn mày đòi xôi gấc."

"Các người không cướp giật cơm chim, các người chỉ muốn dùng tiền để mua quyền sống trước người khác mà thôi!" Bà Lành cay đắng đáp trả, hai mắt đỏ hoe.

Ông Triết cũng đứng bật dậy. Cú đẩy ghế thô bạo của ông ta khiến chiếc ghế tựa bọc nỉ va mạnh vào chân tường kêu cộp một tiếng chói tai. Ông ta không thèm liếc mắt nhìn bà Lành lấy một cái, mà trừng trừng đôi mắt vằn tia máu nhìn xoáy vào Phương rồi dừng lại ở Yến:

"Được lắm. Các người thích liêm chính, thích đạo đức ngời ngời, thích cào bằng quyền lợi thì cứ việc ôm nhau mà cào bằng dưới đáy nước lụt! Công ty chúng tôi chính thức rút toàn bộ cam kết tài chính, hủy bỏ việc tham gia cái đề án rác rưởi này ngay từ giờ phút này. Ba mươi tám triệu đồng đó, tôi thừa sức vứt qua công ty Mực Nước của thằng An để nó lắp riêng cho tôi hệ thống cảm biến áp suất màng của Đức cho từng kho bãi một. Dữ liệu chạy về máy tính riêng của tôi, còi hú riêng trong phòng bảo vệ của tôi, tôi không việc gì phải chia sẻ cho bất kỳ một ai ở cái thành phố này một giọt tin tức nào hết!"

"Anh Triết! Anh Thắng! Xin hai anh hãy ngồi lại đã, chúng ta hoàn toàn có thể thương lượng lại các điều khoản SLA mà!" Phương hoảng hốt kêu lên, toan lao theo giữ hai người họ lại.

Nhưng hai người đàn ông to lớn đã dứt khoát xô mạnh những chiếc ghế ngáng đường, sải những bước chân nặng nề bước thẳng ra phía cửa ra vào. Tiếng đế giày da nện thình thịch xuống những bậc cầu thang bê tông ẩm mốc, kèm theo tiếng chửi thề lầm bầm của ông Triết dội ngược lên hành lang, rồi nhanh chóng bị nuốt chửng bởi tiếng mưa rào xối xả bắt đầu trút nước xuống mái tôn của tòa nhà Liên hiệp.

Trong phòng họp, bầu không khí nặng trĩu như một khối chì ngàn cân đè nén.

Mấy người tiểu thương đứng trân trân nhìn nhau. Cơn giận dữ bốc hỏa ban nãy dần dần lắng xuống, nhường chỗ cho một cảm giác hụt hẫng, bẽ bàng và hoang mang tột cùng. Họ vừa bảo vệ được lòng tự trọng của mình, vừa vạch trần được một sự bất công tàn nhẫn núp bóng tình nghĩa cộng đồng. Nhưng cái giá phải trả ngay trước mắt hiện ra rõ ràng hơn bao giờ hết: không có tiền của hai ông lớn, không có tiền hỗ trợ của nhà nước, đề án mua chung đã chính thức tan rã hoàn toàn. Mùa mưa năm nay, họ sẽ lại phải quay về với chiếc đèn pin con thỏ, với cái kẻng gỉ sét đầu ngõ và sự bất lực tột cùng khi nước lũ tràn vào nhà trong đêm tối.

Bà Lành đứng lặng đi hồi lâu giữa căn phòng. Bà nhìn tập tài liệu vứt lăn lóc trên mặt bàn loang lổ vết nước trà, rồi từ từ quay sang nhìn Yến. Gương mặt người đàn bà già nua chằng chịt những nếp nhăn của một đời lo toan cơm áo bỗng chùng xuống, mệt mỏi và già đi cả chục tuổi. Bà không nói thêm một lời nào nữa. Lẳng lặng cúi người xuống, bà nhặt chiếc nón lá rách vành dưới chân ghế lên, lấy mu bàn tay phủi nhẹ lớp bụi bám trên chóp nón, rồi lầm lũi quay lưng bước ra khỏi hội trường.

Những tiểu thương khác cũng lục tục thu dọn túi nilon, áo mưa kéo nhau ra về theo sau bà Lành. Không ai nói với ai câu nào. Những bước chân nặng trĩu kéo lê trên sàn gạch men, để lại phía sau những chiếc ghế gấp xiêu vẹo, những tờ giấy in đề án vương vãi và những cốc nước lọc uống dở đã nguội ngắt từ lâu.

Hội trường tầng ba rộng lớn và ọp ẹp bỗng chốc trở nên trống trải đến rợn ngợp. Trong căn phòng lúc này chỉ còn lại ba người phụ nữ.

Tiếng mưa ngoài trời mỗi lúc một nặng hạt hơn. Gió lốc giật từng cơn qua khe cửa sổ chớp lật không khép kín, thổi những luồng hơi nước ẩm lạnh tạt vào sàn nhà thành những vệt nước dài loang lổ như những vũng bùn. Chiếc quạt trần vẫn rên rỉ quay những vòng đơn điệu, phả xuống luồng không khí tanh nồng mùi rỉ sét.

Thư ngồi gục hẳn đầu xuống mặt bàn gỗ ép, hai bàn tay đan chặt vào nhau ôm lấy gáy. Đôi vai gầy guộc của cô khẽ rung lên theo từng cơn nấc nghẹn ngào cố kìm nén.

Mười sáu triệu tám trăm ngàn tiền hạ tầng máy chủ đám mây vào lúc năm giờ chiều thứ Sáu tới.

Bảy triệu tiền cọc vỏ cảm biến thép chống nước đang nằm chờ ở xưởng cơ khí của Nam.

Chi phí cước viễn thông SMS và cuộc gọi thoại tự động sẽ bị nhà mạng tăng thêm ba mươi phần trăm kể từ nửa đêm nay do bước vào khung giờ cao điểm mùa mưa bão.

Toàn bộ những con số tàn nhẫn, lạnh lùng ấy lúc này như những lưỡi dao lơ lửng ngay trên đầu họ mà không còn bất kỳ một nguồn thu nào để chống đỡ. Khoản tạm ứng hai mươi mốt triệu sáu trăm ngàn của tập đoàn Đông Bờ đã bị đóng băng vĩnh viễn; cánh cửa cứu sinh cuối cùng mang tên "đề án mua chung" của Liên hiệp Sông Hàn vừa chính thức đổ sập xuống tan tành ngay trước mắt họ. Quỹ tiền mặt thực tế của Thuỷ Kế trên sổ sách lúc này đã rơi thẳng xuống mức âm nếu tính toàn bộ các nghĩa vụ tài chính bắt buộc phải thanh toán trong vòng bảy mươi hai giờ tới. Thư không khóc thành tiếng, nhưng sự im lặng và những cái rùng mình của cô chứa đựng nỗi tuyệt vọng cùng cực của một người đã dốc cạn toàn bộ sức lực cho một giấc mơ công nghệ nhưng lại bị đồng tiền vùi dập không thương tiếc.

Phương không khóc. Chị vẫn đứng tựa lưng vào mép bục phát biểu, chiếc micro đứt dây nằm lăn lóc dưới chân chị như một món đồ chơi phế thải. Chị nhìn trân trân vào mảng tường đối diện — nơi lớp vôi vàng đã bong ra từng mảng lớn để lộ lớp gạch đỏ ẩm mốc bên trong, nơi những giọt nước mưa đang rỉ qua vết nứt bê tông từ tầng mái, chậm rãi lăn thành từng dòng ngoằn ngoèo chảy xuống sàn gạch.

Một lúc lâu sau, Phương mới chậm rãi quay đầu lại nhìn Yến. Ánh mắt của người phụ nữ làm công tác phong trào giờ đây đờ đẫn, trống rỗng và kiệt quệ, không còn sót lại một chút nhiệt huyết hay sự khéo léo, mềm mỏng nào của một điều phối viên quen việc kết nối cộng đồng.

"Cô hài lòng rồi chứ, Yến?" Phương cất tiếng. Giọng chị khẽ khàng, khàn đặc và nghẹn lại nơi cuống họng như một tiếng thở dài mệt mỏi cùng cực.

Yến vẫn đứng thẳng người ở vị trí của mình. Hai bàn tay cô buông thõng bên hông, những đầu ngón tay khẽ chạm vào mép vải túi quần jean thô cứng. Cô nhìn thẳng vào đôi mắt trũng sâu của Phương, giọng nói không hề run rẩy nhưng trầm xuống:

"Tôi không làm điều này để tìm kiếm sự hài lòng hay chiến thắng một ai đó, chị Phương. Tôi làm điều này vì tôi chỉ có một nhiệm vụ duy nhất: bảo vệ nguyên tắc cốt lõi của một hệ thống dữ liệu rủi ro thiên tai. Một tín hiệu cảnh báo nguy cơ công cộng không bao giờ được phép biến thành một món hàng hóa đặc quyền để đem ra mua bán đổi chác."

Phương lắc đầu. Một nụ cười cay đắng, mệt mỏi và thê lương thoáng hiện trên đôi môi khô khốc nứt nẻ của chị. Chị lê từng bước chân nặng nề về phía chiếc ghế chủ tọa ở đầu bàn, rồi ngồi sụp xuống như một kẻ vừa chạy thấu một chặng đường dài trong vô vọng.

Phương ngồi lại một mình trong phòng họp vắng tanh, bảo với Yến rằng sự công bằng tuyệt đối của kỹ sư đôi khi giết chết một liên minh trước khi nó kịp lớn.