Bàn Tròn Sông Hàn

Chiếc quạt trần ba cánh bằng sắt tráng men xanh đã ngả màu ố vàng trong phòng họp của Liên hiệp Doanh nghiệp vừa và nhỏ Sông Hàn quay từng vòng nặng nhọc, phát ra tiếng rít cơ khí khô khốc đều đặn theo mỗi nhịp lắc của trục treo. Cứ mỗi lần cánh quạt chém qua không khí, nó lại thốc một luồng gió hầm hập, ngột ngạt mùi hơi nóng xộc thẳng xuống dãy bàn dài hình chữ U ghép bằng những tấm ván ép đã sứt sẹo mép biên. Ngồi quanh dãy bàn ấy là mười mấy chủ doanh nghiệp, tiểu thương và đại diện cơ sở sản xuất kinh doanh tư nhân, ai nấy đều đang cầm trên tay xấp tài liệu mỏng dính, lật giở sột soạt.

Mùi giấy in photocopy giá rẻ còn nồng hôi mùi mực hóa chất chưa kịp bay hết, quyện đặc với mùi mồ hôi áo sơ mi, mùi thuốc lá thơm phảng phất từ đầu bàn và cái oi bức tích tụ qua nhiều ngày không mưa của một buổi trưa xế tháng Bảy. Căn phòng họp nằm khiêm tốn ở tầng ba của một tòa nhà hành chính xây từ đầu thập niên chín mươi trên trục đường Bạch Đằng. Những bức tường quét vôi vàng đặc trưng của thời kỳ cũ đã rộp lên từng mảng lớn, để lộ lớp vữa xám xịt lồi lõm quanh những ô cửa sổ gỗ lá sách quay mặt ra hạ lưu sông Hàn.

Khung cửa sổ mở hé đón chút gió sông, nhưng mặt nước phẳng lặng như gương dưới ánh mặt trời rực lửa chẳng đem lại chút mát mẻ nào. Dòng sông vào độ giữa hè trông hiền hòa và lặng lẽ, nước màu xanh rêu đục lững lờ trôi ra biển. Nhưng những người ngồi trong căn phòng này, đặc biệt là những người từng gắn bó đời mình với dải đất miền Trung, đều hiểu rất rõ sự bình lặng kia chỉ là một quãng tạm nghỉ ngắn ngủi. Chỉ chừng hai tháng nữa, khi những áp thấp nhiệt đới liên tiếp hình thành ngoài khơi và dải hội tụ vắt ngang qua dãy Trường Sơn, toàn bộ lượng nước khổng lồ từ lưu vực Vu Gia – Thu Bồn sẽ dồn dập đổ về hạ du. Khi ấy, thủy triều từ vịnh Đà Nẵng dâng cao sẽ bịt chặt các cửa xả, biến dòng sông này thành một con đập lỏng dềnh nước ngược vào từng miệng cống hộp, xộc thẳng lên lòng đường, tràn vào từng con ngõ cụt và nền nhà dân sinh.

Hồ Mai Phương đứng ở đầu bàn họp, hai bàn tay thon dài tựa nhẹ lên mép gỗ đã sờn bóng lớp sơn cánh gián. Chị mặc một bộ âu phục màu ghi sẫm cắt may giản dị, mái tóc đen được búi thấp gọn gàng sau gáy bằng một chiếc kẹp kim loại mộc mạc. Trên gương mặt hơi gầy của người phụ nữ ngoài ba mươi ánh lên nét điềm đạm, mềm mỏng nhưng kiên định — vẻ mặt điển hình của một cán bộ điều phối đã quen với việc lắng nghe, dung hòa và dàn xếp những mối bất đồng quyền lợi phức tạp giữa hàng trăm hội viên thuộc đủ mọi thành phần kinh tế, từ những công ty phân phối vật liệu quy mô vài chục tỷ đồng cho tới những hộ gia đình buôn thúng bán mẹt.

Phương dừng mắt lại trên từng gương mặt đang ngồi trước mặt mình, khẽ gõ nhẹ khớp ngón trỏ xuống xấp tài liệu trên bàn để thu hút sự chú ý của những người còn đang xì xào to nhỏ:

— Thưa các anh, các chị trong Ban đại diện và các phân hội, chúng ta ngồi lại đây hôm nay không phải để nghe thuyết trình về một công nghệ cao siêu xa vời, mà là để cùng nhau giải quyết một bài toán sát sườn của mùa mưa bão sắp tới. Tất cả các anh chị có mặt ở đây đều đã nếm trải thực tế của những năm vừa qua. Mỗi lần nước lên, thiệt hại không chỉ nằm ở những con số tài sản bị trôi hay hư hỏng, mà còn là sự đình trệ hoàn toàn của chuỗi cung ứng, hàng quán phải đóng cửa, công nợ bị đọng lại, và việc phục hồi sau lũ luôn kéo dài hàng tháng trời.

Phương dừng lại một nhịp, lật sang trang thứ hai của tài liệu, nơi in một biểu đồ tròn đen trắng thể hiện cơ cấu chi phí vận hành:

— Chúng ta cũng biết rằng, việc đầu tư một trạm quan trắc chuẩn công nghiệp — từ vỏ trạm kháng thời tiết, cảm biến thủy tĩnh chống bồi lắng, cho đến chi phí duy trì đường truyền viễn thông chuyên dụng và hệ thống máy chủ vận hành liên tục qua mùa mưa — là một gánh nặng tài chính quá lớn đối với từng cá nhân. Một kho hàng nhỏ, một xưởng gia công hay một sạp buôn tạp hóa không thể nào tự bỏ ra vài chục triệu đồng tiền thiết bị chỉ để đo mực nước cho riêng khoảng sân trước cổng nhà mình. Rồi sau đó, mỗi tháng lại phải cõng thêm tiền duy trì dữ liệu, tiền bảo trì kỹ thuật, tiền thuê bao phần mềm. Đó là điều bất khả thi về mặt kinh tế đối với các cơ sở tư nhân.

Phương hướng ánh nhìn về phía Yến và Thư, rồi tiếp tục bằng giọng nói mạch lạc, ấm áp:

— Ý tưởng mua chung dịch vụ mà Liên hiệp đưa ra hôm nay xuất phát từ chính nhu cầu thực tế đó. Chúng ta tập hợp nhu cầu giám sát của toàn bộ các cụm hội viên lại thành một gói dịch vụ tổng thể duy nhất. Khi số lượng điểm quan trắc đạt đến một quy mô nhất định, toàn bộ chi phí cố định — bao gồm hạ tầng máy chủ, đường truyền viễn thông và công trực vận hành kỹ thuật — sẽ được chia nhỏ theo tỷ lệ đầu mối tham gia. Phía nhóm kỹ sư Thủy Kế của chị Phạm Hải Yến đây sẽ chịu trách nhiệm toàn bộ khâu khảo sát cao độ thực địa, gia công và lắp đặt các cụm cảm biến tại những vị trí xung yếu dọc theo các trục đường huyết mạch, các cửa ngõ giao thương của thành phố, đồng thời duy trì luồng dữ liệu cảnh báo sớm gửi về thiết bị cầm tay cho toàn thể hội viên tham gia mạng lưới. Bằng cách chia sẻ chi phí nền tảng này, một tiểu thương có kho hàng nhỏ chỉ cần đóng góp một khoản kinh phí rất vừa phải, tương đương một phần nhỏ hội phí thường niên, là đã có thể nhận thông tin chủ động để kê kích hàng hóa, thu dọn tài sản trước khi nước tràn qua bậc cửa.

Đặng Minh Thư ngồi ngay bên cạnh Yến, ngón tay thoăn thoắt bấm nhẹ chiếc bút bi màu bạc trên mặt bàn kính, ánh mắt ánh lên những tia hy vọng lấp lánh khó giấu. Trong suốt nhiều tuần lễ qua, đối với Thư, một người phụ trách bài toán tài chính và phát triển thị trường của Thủy Kế, những cánh cửa thương mại dường như đều quá hẹp hoặc quá nguy hiểm. Những bản hợp đồng từ các tập đoàn lớn như Đông Bờ của Lương Đức Huy luôn kèm theo những điều khoản trói buộc ngặt nghèo, đòi hỏi độc quyền dữ liệu và quyền chi phối toàn bộ mã nguồn của nhóm. Ngược lại, việc đi gõ cửa từng hộ kinh doanh nhỏ lẻ để thu từng đồng bạc lẻ thì chi phí bán hàng lại nuốt chửng toàn bộ biên lợi nhuận. Mô hình mua chung tập thể thông qua một tổ chức trung gian có uy tín như Liên hiệp Sông Hàn thực sự giống như một chiếc phao cứu sinh đúng lúc. Nó vừa bảo đảm cho Thủy Kế giữ được tính độc lập về công nghệ, vừa có thể mang lại một khoản thanh toán trả trước ổn định để trang trải chi phí máy chủ và linh kiện đang đến ngày đáo hạn.

Nhưng Yến thì không thể nào chia sẻ sự lạc quan nhẹ nhõm ấy của Thư. Bàn tay phải của cô đặt phẳng phiu trên tập hồ sơ kỹ thuật in sơ đồ trắc địa, các đầu ngón tay siết chặt lấy mép giấy bìa màu xanh xám.

Trong đầu Yến lúc này, con số hai mươi tư triệu ba trăm nghìn đồng còn lại trong tài khoản ngân hàng của Thủy Kế vẫn hiện lên rõ mồn một như một vết thương chưa lành miệng. Với mức chi phí cố định tối thiểu mỗi tháng là tám triệu tám trăm nghìn đồng — bao gồm tiền thuê mặt bằng xưởng nhỏ, tiền điện ba pha, tiền thuê bao đường truyền cáp quang và các gói dịch vụ lưu trữ đám mây duy trì trạm thử nghiệm — quỹ dự phòng eo hẹp của nhóm chỉ còn đủ sức duy trì hoạt động trong đúng tám tuần nữa. Tám tuần lễ để đối mặt với mùa bão lụt khắc nghiệt nhất trong năm. Mỗi một phương án thương mại mở ra trước mắt lúc này đều mang theo một cái giá vô hình của nó, và Yến hiểu sâu sắc bản chất của những đồng tiền góp chung: trong kinh doanh, chưa bao giờ có một khoản tiền tập thể nào được gom lại một cách êm thấm, thuận hòa mà không đi kèm những toan tính quyền lực và những đòi hỏi ngầm phía sau hậu trường.

Sự im lặng ngột ngạt bao trùm phòng họp kéo dài thêm chừng mười giây, và rồi linh cảm không lành của Yến nhanh chóng được xác nhận.

Ở dãy bàn bên phải, nơi đặt tấm biển mica in tên hai doanh nghiệp phân phối lớn nhất trong khối hàng tiêu dùng và kim khí xây dựng của thành phố, một người đàn ông trạc ngoài năm mươi tuổi khẽ hắng giọng. Ông ta có dáng người đẫy đà, bờ vai bè ngang vững chãi, mặc chiếc áo sơ mi cộc tay dệt bằng sợi đũi đắt tiền nhưng cài cúc ngực hơi trễ, để lộ sợi dây chuyền vàng bản lớn lấp ló. Đó là ông Triết, người sáng lập và giám đốc điều hành của chuỗi năm kho phân phối vật liệu xây dựng, ống nhựa và phụ kiện kim khí trải dài dọc theo các trục lộ ven đô nối liền quận Cẩm Lệ và huyện Hòa Vang.

Ông Triết thong thả gấp xấp tài liệu photocopy lại, ngón tay vỗ cái “bộp” dứt khoát xuống mặt bàn gỗ, rồi ngả toàn bộ lưng mình ra sau thành ghế da, hai tay khoanh trước bụng:

— Tôi ngồi nghe chị Phương trình bày từ nãy đến giờ, thấy nghe thì rất xuôi tai, rất ấm áp cái tình nghĩa tương thân tương ái giữa các hội viên với nhau. Nhưng mà thưa các anh các chị, chúng ta mở công ty ra làm kinh doanh chứ đâu phải đi lập hội từ thiện hay phong trào thanh niên tình nguyện. Đã là kinh tế thị trường thì phải sòng phẳng cái bài toán: ai bỏ bao nhiêu vốn, và ai thu hồi lại bao nhiêu giá trị tương xứng với đồng tiền mình bỏ ra. Công ty tôi mỗi năm đóng hội phí hạng A cho Liên hiệp này, số tiền đó gấp cả chục lần, thậm chí gấp hai chục lần tiền đóng góp của mấy hộ kinh doanh cá thể hay mấy quán xá nhỏ trong ngõ hẻm. Đợt này, nếu đứng ra tham gia cái gói mua chung dịch vụ quan trắc này, doanh nghiệp của tôi và bên chỗ anh Thắng đây — ông Triết đưa bàn tay đeo nhẫn ngọc chỉ sang người đàn ông ngồi sát bên cạnh mình — xác định là phải gánh tới gần sáu mươi phần trăm tổng dự toán kinh phí để hình thành hệ thống. Tiền tươi thóc thật chúng tôi phải móc trong két sắt ra đặt cọc trước. Vậy tôi hỏi thẳng một câu: quyền lợi thực tế, quyền lợi bằng xương bằng thịt của doanh nghiệp chúng tôi nhận lại là cái gì?

Người đàn ông tên Thắng khẽ đẩy nhẹ chiếc kính gọng vàng lên sống mũi, lập tức tiếp lời với vẻ mặt lạnh tanh, giọng nói rành rọt, đanh gọn:

— Anh Triết nói trúng tim đen của vấn đề rồi đấy. Tôi đại diện cho Công ty Cổ phần Bánh kẹo và Thực phẩm miền Trung. Mùa mưa năm ngoái, chỉ riêng một kho hàng trung chuyển của tôi ở khu vực gần nút giao ngã ba Huế bị nước cống dềnh lên ngập chưa đầy nửa mét trong đêm, thiệt hại kiểm kê sau lũ là gần bốn trăm triệu đồng tiền vỏ hộp các-tông, bao bì mềm và hàng hóa bánh kẹo ngấm ẩm mốc phải tiêu hủy toàn bộ. Lần này, công ty chúng tôi chấp nhận ngồi vào đây, chịu chi ra một khoản tiền lớn để cùng mua chung hạ tầng cảnh báo không phải là để đi làm công tác xã hội hay tô vẽ hình ảnh cộng đồng. Chúng tôi là dân buôn bán lớn, chúng tôi có hai yêu cầu dứt khoát và cụ thể phải được ghi thành điều khoản ràng buộc trong phụ lục hợp đồng dịch vụ kỹ thuật.

Ông Thắng đưa ngón tay trỏ lên, nhấn mạnh từng từ:

— Thứ nhất: toàn bộ sáu điểm kho bãi và trung tâm giao nhận của công ty tôi cùng hệ thống năm kho vật liệu của anh Triết phải được đội ngũ kỹ thuật của bên cô Yến đây ưu tiên tối đa. Phải đến tận nơi đo đạc trắc địa, khảo sát cao độ sàn kho, tiến hành gắn cảm biến thủy tĩnh chuyên dụng và hoàn tất quy trình nghiệm thu dữ liệu trước ngày mười lăm tháng Chín. Tuyệt đối không thể có cái kiểu cào bằng, chia đều thời gian công nhật cho mấy cái ki-ốt nhỏ xíu trong chợ dân sinh, rồi đến lúc bão ập xuống, nước dâng lên thì kho hàng chứa hàng chục tỷ bạc của chúng tôi vẫn chưa có trạm đo hoạt động.

Phương khẽ mỉm cười giữ hòa khí, hơi nghiêng người về phía trước định mở lời giải thích về quy trình phân bổ kỹ thuật, nhưng ông Triết đã dứt khoát giơ một bàn tay dày cộp lên ngăn lại. Ánh mắt từng trải, sắc lạnh của ông ta quét một vòng qua các dãy ghế trong phòng họp, cuối cùng dừng lại đóng đinh trên gương mặt của Yến:

— Yêu cầu thứ nhất của anh Thắng thực ra chỉ mới là chuyện tiến độ thi công ngoài hiện trường, chuyện đó bên kỹ thuật cố gắng làm ngày làm đêm thì cũng xong được. Yêu cầu thứ hai này mới thực sự là mấu chốt của việc chúng tôi có ký lệnh chuyển tiền hay không: luồng tin nhắn cảnh báo nguy cơ ngập lụt, khi hệ thống đo đạc kích hoạt ngưỡng báo động, bắt buộc phải được gửi riêng cho ban điều hành kho và đội xe vận tải của chúng tôi trước các hộ tiểu thương nhỏ lẻ ít nhất là ba mươi phút.

Một khoảng im lặng đột ngột ập xuống phòng họp. Tiếng rít của chiếc quạt trần dường như vang lên rõ mồn một giữa bầu không khí đang đông cứng lại. Mấy chủ xưởng cơ khí nhỏ và mấy người phụ nữ đại diện cho các tổ hợp tác may mặc ngồi ở dãy bàn phía sau bắt đầu ngước mắt lên nhìn nhau. Những ánh mắt ngơ ngác ban đầu nhanh chóng chuyển thành sự bàng hoàng, khó chịu xen lẫn bức xúc âm ỉ.

Ông Triết dường như hoàn toàn không bận tâm đến những ánh nhìn đang đổ dồn về phía mình. Ông ta gõ nhẹ chuỗi ngón tay xuống mặt bàn gỗ, nhếch mép giải thích bằng cái giọng điệu của một người nắm đằng chuôi cán cân kinh tế:

— Các vị ngồi đây phải nhìn vào thực tế vận hành của một bộ máy lớn chứ đừng có nhìn bằng con mắt tủn mủn của người bán lẻ. Một cái kho chứa cả chục tỷ đồng máy móc thiết bị, sắt thép xây dựng, xi măng bao, hay hàng trăm tấn bột mì, đường sữa đóng thùng của anh Thắng, đâu phải là thứ muốn dọn là có thể dọn ngay trong năm mười phút? Chúng tôi cần thời gian để gọi điện thoại điều động tài xế đang nằm rải rác ở các bãi, cần cho xe tải hạng nặng mười tấn nổ máy chạy từ ngoài đường vành đai vào trong kho, cần khởi động hệ thống xe nâng hàng, huy động hai ba chục công nhân bốc xếp hàng hóa từ dưới sàn bê tông đưa lên các giàn kệ cao tầng. Ba mươi phút nhận tin sớm đó, đối với một doanh nghiệp lớn như chúng tôi, là ranh giới sống còn giữa việc giữ được nguyên vẹn tài sản tiền tỷ hay là để toàn bộ vốn liếng chìm nghỉm trong bùn nước.

Ông ta dừng lại, hất cằm về phía mấy người ngồi ở góc cuối phòng:

— Còn các hộ buôn bán nhỏ trong phố xá, cửa hàng của các vị có bao nhiêu thứ đâu? Diện tích có vài chục mét vuông, hàng hóa xếp ngay trước mắt. Kê mấy cái ghế đẩu gỗ, chèn thêm dăm ba bao cát trước thềm nhà, mất cùng lắm là mười lăm hai mươi phút là xong xuôi tất cả. Để các doanh nghiệp lớn như chúng tôi nhận tin trước nửa tiếng, điều động xong xuôi các đoàn xe tải rút ra khỏi khu vực trũng, giải tỏa bớt áp lực giao thông và ùn tắc trên các tuyến đường gom, rồi sau đó luồng tin nhắn công cộng phát cho các hộ nhỏ chạy hàng sau, làm như thế mới là phương án tối ưu hóa thiệt hại cho toàn bộ nền kinh tế của thành phố!

Đặng Minh Thư ngồi bên cạnh Yến khẽ giật thót người. Bàn tay đang cầm bút của cô bất giác cứng đờ lại. Đôi môi Thư mím chặt lại thành một đường thẳng tắp, ánh mắt nhìn trân trân vào bảng dự toán kinh phí nằm mở toang trước mặt. Con số sáu mươi phần trăm tổng ngân sách do hai doanh nghiệp lớn này đóng góp tương đương với gần bốn mươi triệu đồng tiền mặt trả trước. Với một người đang phải từng ngày tính toán từng đồng bạc lẻ để thanh toán hóa đơn viễn thông và chi phí máy chủ đám mây, khoản tiền ấy là một lực cám dỗ ghê gớm. Nếu chấp nhận nhượng bộ một chút về mặt quy trình thông báo, nếu đồng ý cài đặt một thuật toán gửi tin có độ trễ phân tầng theo mức tiền đóng góp, Thủy Kế sẽ ngay lập tức giải quyết được bài toán sinh tồn trước mắt mà không cần phải cúi đầu trước những điều khoản độc quyền tàn nhẫn của Lương Đức Huy ở Đông Bờ.

Thư liếc nhìn sang Yến, trong mắt ánh lên sự giằng xé dữ dội. Nhưng cô chưa kịp thốt ra lời nào thì sự im lặng ngột ngạt của phòng họp đã bị phá vỡ hoàn toàn bởi một âm thanh dữ dội khác.

*Bốp!*

Tiếng lòng bàn tay đập thật mạnh xuống mặt bàn gỗ vang lên đanh gọn và chát chúa như một phát súng ngắn nổ giữa không gian kín.

Cú đập mạnh đến nỗi chiếc tách trà sứ mỏng trước mặt ông Triết nảy bần bật trên đĩa lót, nước trà xanh sánh ra ngoài, loang một vệt sẫm màu trên tờ tài liệu in sẵn.

Bà Bùi Thị Lành đứng bật dậy khỏi chiếc ghế gỗ ở góc cuối bàn họp. Chiếc áo hoa màu lam sẫm đã sờn rách chỉ ở mép vai của bà căng lên theo từng nhịp thở dồn dập, phập phồng vì cơn phẫn nộ nghẹn ứ nơi lồng ngực. Đôi bàn tay của người đàn bà phố chợ — đôi bàn tay thô ráp, nứt nẻ với những vết sẹo ngang dọc vì mấy chục năm ròng rã bưng bê từng bao gạo năm mươi ký, từng thùng nước mắm nặng trịch — đang đè nghiến xuống mặt bàn ván ép. Đôi mắt sâu hoắm, sạm đen vì nắng gió của bà quắc lên, rực lửa, nhìn thẳng trừng trừng vào khuôn mặt béo tốt của hai vị giám đốc doanh nghiệp lớn.

— Mấy ông nói chuyện nghe sang cả, nghe đạo mạo quá há! — Giọng bà Lành đanh lại, the thé và sang sảng rọi thẳng vào không khí oi nồng, bóp nghẹt mọi tiếng xì xào trong phòng. — Mở miệng ra là nói chuyện mua chung cho nó thơm tho cái danh nghĩa, cho ra vẻ hội hè đoàn kết, tương thân tương ái giúp đỡ nhau qua cơn hoạn nạn bão lụt! Té ra cái bụng dạ của mấy ông lớn là muốn gom từng đồng bạc lẻ mồ hôi nước mắt của đám tiểu thương tụi tui lại để lót đường, làm bàn đạp cho mấy ông leo lên đầu lên cổ người ta mà chạy trước!

Hồ Mai Phương giật mình, sắc mặt hơi biến đổi, vội vàng đứng thẳng người dậy, hai tay đưa ra phía trước làm động tác xoa dịu:

— Chị Lành, xin chị giữ bình tĩnh đã. Đây mới chỉ là phiên trao đổi nội bộ bước đầu để các bên hội viên cùng nêu lên những khúc mắc và đề xuất…

— Bình tĩnh cái gì mà bình tĩnh, cô Phương! — Bà Lành gạt phắt đi, giọng nói không hề run rẩy mà càng lúc càng dội vang dữ dội, không chút sợ sệt trước ánh mắt lạnh lùng của những người giàu có. — Tui ngồi im thin thít từ đầu buổi tới giờ là để lắng tai nghe coi cái Liên hiệp này tính đường giúp dân nghèo, giúp tiểu thương buôn bán nhỏ tụi tui như thế nào. Hóa ra cái mô hình “mua chung” của mấy ông lớn này bày ra là vậy đó hả? Tiền góp vô quỹ thì hô hào cả đám cùng xúm lại đóng cho nó đủ sở hụi, cho nó tròn cái gói dịch vụ kỹ thuật. Nhưng tới cái hồi nước lũ tràn về, đất trời mù mịt thì mấy ông muốn ngồi trên xe hơi, ngồi trong phòng máy lạnh nhận tin nhắn riêng để điều xe tải vọt đi trước, còn tụi tui buôn thúng bán mẹt ở trong xóm thì ngồi ngó nước cống dềnh lên lút đầu gối, chờ ba mươi phút sau mới được thí cho một cái tin nhắn báo ngập?

Bà Lành quay ngoắt hẳn người sang phía ông Triết, ngón tay trỏ run rẩy vì uất nghẹn chỉ thẳng vào mặt người đàn ông đang ngồi khoanh tay:

— Ông kêu cửa hàng của tụi tui có bao nhiêu đâu hả ông Triết? Đúng rồi, cái tiệm tạp hóa ba gian chật chội của tui làm sao mà có giá chục tỷ bạc như mấy cái kho chứa sắt thép, xi măng của ông! Nhưng mà ông có biết, đối với một người đàn bà góa nuôi ba đứa con ăn học như tui, một bao đường năm chục ký bị rách góc, ngấm một vũng nước cống là mất đứt cả tuần tiền chợ của cả nhà không? Mấy thùng sữa đặc bị móp méo, ngâm bùn non, mấy chục bao gạo thơm bị ướt đáy là toàn bộ tiền tui phải đi vay nợ gối đầu của đại lý ngoài chợ Cồn từng đồng bạc cắc một! Tới kỳ hạn cuối tháng mà không có tiền trả cho người ta thì người ta tới siết nợ, cắt hàng, con cái tui đứt bữa! Cái mạng sống, cái nồi cơm của người nghèo tụi tui mà mấy ông đem ra so với mấy cái ghế đẩu, mấy cái bao cát chèn cửa của ông đó hả?

Lồng ngực bà Lành thở dốc liên hồi, hai khóe mắt bà hoe đỏ ầng ậc nước nhưng ánh nhìn vẫn không hề chớp lấy một lần, từng lời thốt ra như xé toạc lớp vỏ bọc lịch thiệp của cuộc họp:

— Nước lụt ở cái xứ Đà Nẵng này từ xưa tới giờ nó có chừa cái mặt ai bao giờ không? Nó đã tràn vô hẻm là nó dội ngược từ mương Phú Lộc dội lên, nó dềnh từ cống hộp dềnh ra. Ba mươi phút của mấy ông là vàng là bạc, còn ba mươi phút của đám dân nghèo tụi tui là đồ bỏ đi, là rơm rác chắc? Bắt người ta đóng tiền chung để rốt cuộc biến cái máy móc, biến cái công nghệ đo đạc thành đồ chơi bảo vệ riêng cho mấy người có tiền, đặng bỏ mặc tụi tui chới với giữa dòng nước xiết, thì cái đó hổng phải là mua chung! Cái đó là quân cướp ngày, là bóc lột!

Cả căn phòng họp rộng lớn bỗng chốc lặng phắc như tờ. Không một ai cất lên nổi một tiếng thở dài. Mấy người tiểu thương ngồi ở dãy ghế phụ phía sau khẽ đưa tay áo lau khóe mắt, những cái gật đầu đồng tình bắt đầu xuất hiện, kéo theo những tiếng xì xào phản đối ngày một lan rộng.

Gương mặt ông Triết từ sắc thái bình thản chuyển dần sang tím tái vì bị xúc phạm công khai giữa chốn đông người. Bàn tay ông ta nắm chặt lại, định đập bàn đứng dậy phản pháo, nhưng khi chạm phải ánh mắt rực lửa, chất chứa nỗi cay đắng của cả một đời lam lũ ngoài mưa nắng từ người đàn bà bán tạp hóa, ông ta bỗng khựng lại. Đôi môi ông ta mấp máy, rồi hậm hực quay ngoắt mặt nhìn ra phía khung cửa sổ, nơi dòng sông Hàn vẫn đang trôi lững lờ dưới nắng gắt.

Ngay lúc đó, dưới gầm bàn gỗ, bàn tay của Đặng Minh Thư thò sang, cấu thật mạnh vào mép vạt áo sơ mi của Yến. Thư siết chặt ngón tay đến mức những đầu móng tay bấm sâu qua lớp vải thô, truyền thẳng vào da thịt Yến một cơn run rẩy đầy hoảng hốt.

Thư không nói một lời nào, nhưng cái siết tay ấy chứa đựng tất cả sự khẩn thiết của một người đang nhìn thấy bờ vực tài chính cận kề: nếu để cuộc họp này vỡ trận, nếu hai doanh nghiệp lớn kia đùng đùng xách cặp bỏ về, toàn bộ mô hình mua chung sẽ tan thành mây khói ngay lập tức. Và khi ấy, Thủy Kế sẽ chỉ còn duy nhất một cánh cửa hẹp là chiều thứ Tư tới đây, phải nộp phương án kỹ thuật đã bị bóc tách nhượng bộ cho Lương Đức Huy ở Đông Bờ. Nếu cả hai cánh cửa đều sập xuống trước mắt, Thủy Kế sẽ chính thức cạn kiệt nguồn tiền duy trì trước khi mùa bão lũ bắt đầu.

Yến nhắm mắt lại trong một khoảnh khắc rất ngắn. Cô hít một hơi thật sâu, để cho luồng không khí khô khốc, nồng mùi bụi bặm và hơi ẩm ngột ngạt của dòng sông tràn ngập vào lồng ngực mình.

Rồi Yến từ từ buông tay khỏi tập hồ sơ, đẩy nhẹ chiếc ghế gỗ ra phía sau và đứng dậy.

Cô không nhìn sang Thư, cũng không nhìn vào ánh mắt đang căng thẳng tột độ của Hồ Mai Phương. Yến bước lên nửa bước, hướng thẳng ánh nhìn của mình vào tấm bản đồ cao độ địa hình đô thị do chính tay cô đã thức trắng bao đêm đo đạc, số hóa và in khổ lớn treo tạm trên chiếc bảng trắng ở góc phòng. Rồi cô quay lại, nhìn thẳng vào ông Triết, ông Thắng, và cuối cùng dừng lại nơi bà Lành.

— Thưa chị Phương, thưa các anh chị đại diện cho các doanh nghiệp và các hộ kinh doanh hội viên, — Yến cất tiếng. Giọng nói của cô không hề cao giọng, âm lượng vừa phải nhưng từng âm tiết phát ra đều tròn trịa, rành rọt và dứt khoát, mang theo cái uy lực lạnh lùng của một kỹ sư hiểu rõ quy luật vận hành của tự nhiên hơn bất kỳ sự dàn xếp hay mặc cả hành chính nào. — Tôi đứng ở đây hôm nay với tư cách là người chịu trách nhiệm cao nhất về mặt kỹ thuật và kiến trúc dữ liệu của Thủy Kế. Và với tư cách đó, tôi xin khẳng định một cách dứt khoát: đề xuất gửi cảnh báo ngập lụt ưu tiên trước ba mươi phút dựa trên mức độ đóng góp tài chính là một sai lầm chết người về mặt thủy lực đô thị và tổ chức giao thông khẩn cấp. Do đó, Thủy Kế kiên quyết từ chối triển khai tính năng này dưới bất kỳ hình thức nào.

Ông Thắng nhíu chặt đôi lông mày rậm sau cặp kính gọng vàng, giọng nói gắt gỏng vang lên cắt ngang:

— Cô nói sai lầm là sai lầm thế nào? Tiền chúng tôi bỏ ra nhiều hơn, gánh vác phần lớn chi phí để cỗ máy của các cô có thể hoạt động được, thì chúng tôi có toàn quyền yêu cầu một mức độ dịch vụ bảo vệ tài sản tương xứng với chi phí đó! Đó là quy luật sòng phẳng của thị trường, cô đừng có đem lý lẽ đạo đức ra đây để nói chuyện làm ăn!

— Thị trường có thể định giá được hàng hóa, nhưng thị trường không thể nào điều khiển được dòng chảy của nước ngập, anh Thắng ạ, — Yến nhìn thẳng vào mắt ông ta, ánh mắt không hề chớp, bình tĩnh đáp trả. — Đô thị Đà Nẵng này không phải là một mặt phẳng bê tông đồng nhất, và toàn bộ mạng lưới thoát nước tự nhiên của chúng ta chưa bao giờ vận hành dựa trên ranh giới hàng rào đất đai hay sổ đỏ của bất kỳ doanh nghiệp nào.

Yến bước hẳn lên phía bảng trắng, với tay lấy cây bút dạ màu xanh lam, vẽ một đường cong dốc mô phỏng trục đường giao thông huyết mạch chạy dài từ phía Hòa Cầm, Cẩm Lệ xuôi về hướng hạ lưu kênh Phú Lộc và ngã ba An Khê:

— Các anh hãy nhìn vào thực tế thủy lực của thành phố này. Hiện tượng ngập lụt đô thị ở Đà Nẵng trong những năm gần đây không đơn thuần là nước mưa rơi xuống rồi từ từ dâng lên. Nó là sự cộng hưởng tàn khốc của ba yếu tố diễn ra gần như cùng một thời điểm: thứ nhất là những cơn mưa cực đoan cục bộ với cường độ vượt quá bảy mươi lăm milimét một giờ; thứ hai là áp lực triều cường dâng cao từ ngoài vịnh đẩy ngược vào các cửa xả hạ du; và thứ ba là sự tắc nghẽn dòng chảy tại các cống hộp khẩu độ hẹp do bùn cát và rác thải bồi lắng. Tuyến đường gom chạy trước cổng cụm năm kho vật liệu của anh Triết và kho hàng thực phẩm của anh Thắng không phải là một ốc đảo độc lập. Nó nối thẳng ra các trục lộ dân sinh, nơi hàng ngàn hộ dân và tiểu thương đang sinh sống và buôn bán.

Yến quay người lại, chĩa đầu bút dạ về phía ông Triết:

— Anh Triết vừa nói rằng anh cần biết trước ba mươi phút để điều động đội xe tải mười tấn rút hàng ra khỏi kho. Nhưng anh đã bao giờ đặt mình vào kịch bản vận hành thực tế ngoài hiện trường khi kịch bản gửi tin lệch pha đó xảy ra chưa? Giả sử hệ thống của chúng tôi chấp nhận cài đặt thuật toán ưu tiên cho riêng anh. Điện thoại của ban điều hành kho của anh rung chuông báo động, các anh vội vã nổ máy mười mấy chiếc xe tải hạng nặng lao ra đường gom để tìm đường thoát lên các vùng cao ráo. Nhưng trong suốt ba mươi phút vàng ngọc đó, toàn bộ hàng trăm hộ dân xung quanh, toàn bộ các tiểu thương dọc theo con đường độc đạo đó hoàn toàn không nhận được bất kỳ một tín hiệu cảnh báo nào vì thông tin đã bị giam lại trong máy chủ!

Giọng Yến chùng xuống một nhịp, nhưng sức nặng trong từng câu chữ lại tăng lên gấp bội:

— Và chuyện gì sẽ xảy ra tiếp theo? Ba mươi phút sau, khi nước từ các hố ga bắt đầu dội ngược lên xé toạc mặt đường, khi nước từ mương hở tràn qua vỉa hè và ập vào thềm nhà, người dân mới hoảng loạn nhận được tin nhắn hoặc tự phát hiện ra hiểm họa. Lúc đó, sự hỗn loạn cực điểm sẽ bùng nổ! Hàng trăm chiếc xe máy, xe ba gác, người già, trẻ con, người đi bộ túa ra đường để tìm cách di tản đồ đạc và chạy lũ. Cả một trục đường giao thông huyết mạch duy nhất dẫn ra khỏi vùng trũng sẽ bị tê liệt hoàn toàn vì ùn tắc cục bộ! Đội xe tải mười tấn chở đầy hàng hóa trị giá hàng chục tỷ bạc của các anh sẽ làm được gì lúc đó? Các anh sẽ đứng chôn chân bất lực giữa dòng nước ngập ngang trục bánh xe, kẹt cứng giữa một đám đông hoảng loạn và giận dữ, không thể tiến thêm một mét nào mà cũng chẳng còn đường nào để lùi lại kho hàng!

Cả căn phòng họp dường như nín thở theo từng chi tiết thực địa mà Yến vừa vạch ra. Những đường nét phân tích của cô không phải là lý thuyết sách vở, mà là bức tranh trần trụi của những mùa lũ lịch sử mà bất kỳ ai từng ngồi sau vô lăng xe tải đều thấu hiểu đến tận xương tủy.

Ông Triết hơi hé mở đôi môi định cướp lời, nhưng ánh mắt kiên định của Yến đã chặn đứng ông ta lại:

— Sự an toàn của một đoàn xe tải vận tải lớn không bao giờ có thể tách rời khỏi trật tự giao thông và sự an toàn của cả một khu dân cư bao quanh nó. Dữ liệu cảnh báo nguy cơ trên một trục đường công cộng không phải là một món hàng xa xỉ phẩm để mang ra đấu giá theo thời gian hay phân cấp theo số tiền đóng góp. Nếu các anh dùng tiền để mua lấy sự mù mờ thông tin của cộng đồng, mua lấy ba mươi phút an toàn giả tạo cho riêng mình, thì chính sự mù mờ và hoảng loạn của cộng đồng đó sẽ quay trở lại bóp nghẹt chuỗi tiếp vận và nhấn chìm chính tài sản của các anh ngay giữa lòng đường ngập!

Bà Lành ngồi ở góc bàn khẽ thở hắt ra một hơi dài. Hai bờ vai gầy guộc của người đàn bà phố chợ chùng xuống, nhưng ánh mắt bà nhìn Yến lúc này đã hoàn toàn tan biến vẻ gay gắt, phẫn nộ ban đầu, thay vào đó là một sự ngỡ ngàng xen lẫn thán phục sâu sắc.

Yến bước lùi lại một bước, đặt hai bàn tay mình ngay ngắn lên tập tài liệu kỹ thuật của Thủy Kế, hướng thẳng ánh mắt về phía Hồ Mai Phương và toàn thể hội viên:

— Thủy Kế được chúng tôi thành lập không phải để biến thông tin an toàn tính mạng và tài sản cơ bản thành đặc quyền riêng của những người có nhiều tiền. Do đó, nguyên tắc bất khả xâm phạm của chúng tôi trong bất kỳ mô hình hợp tác nào — dù là dự án mua chung của Liên hiệp hay hợp đồng dịch vụ riêng lẻ — là: **Cảnh báo nguy cơ cơ bản trên các trục đường huyết mạch và các điểm ngập công cộng bắt buộc phải được phát đồng thời, cùng một giây, cùng một thời điểm cho tất cả mọi người tham gia mạng lưới, không phân biệt người đó đóng góp một trăm nghìn đồng hay một trăm triệu đồng.**

Đặng Minh Thư ngồi bên dưới nhắm chặt hai mắt lại. Một tiếng thở dài rất khẽ, kìm nén đến run rẩy thoát ra qua kẽ răng cô. Thư biết rất rõ, với những lời tuyên bố đanh thép vừa rồi, Yến đã chính thức tự tay đẩy khối ngân sách sáu mươi phần trăm đầy tiềm năng kia ra khỏi tầm tay với của Thủy Kế. Nhưng trong thâm tâm của một người bạn đồng hành từ những ngày đầu khởi nghiệp, Thư cũng hiểu rằng Yến không thể làm khác được.

Bài học đau đớn từ vụ báo động sai lệch do trễ tín hiệu ở ngã ba An Khê hồi tuần trước, cái giá phải trả bằng một triệu một trăm nghìn đồng tiền túi của chính Yến để đền bù một góc tường ẩm mốc cho một hộ dân, và vết ố ngập màu vàng xỉn trên vách nhà bà Lành đã khắc sâu vào lương tâm nghề nghiệp của người kỹ sư một chân lý lạnh lùng: trong dữ liệu ngập lụt, bất kỳ một sự bất công, một sự thiên vị hay một sai số nhỏ nào xuất phát từ lòng tham đều sẽ phải trả giá bằng tai họa thực tế của những con người bằng xương bằng thịt.

— Vậy rốt cuộc thì các doanh nghiệp lớn như chúng tôi bỏ tiền ra mua chung để nhận lại cái gì hơn người khác? — Một người đàn ông trung niên, chủ một cơ sở sản xuất phụ tùng cơ khí ngồi ở giữa bàn họp cất tiếng hỏi, giọng điệu vừa thắc mắc vừa có phần hoài nghi.

— Doanh nghiệp trả tiền để mua năng lực chuẩn bị và quy trình ứng phó nội bộ chuyên sâu, — Yến trả lời ngay tắp lự, không cần một giây suy nghĩ hay lật giở tài liệu. — Khoản kinh phí mà các doanh nghiệp lớn đóng góp cho Thủy Kế sẽ được chuyển hóa thành ba giá trị kỹ thuật cụ thể mà một tài khoản miễn phí hay một người dùng phổ thông không bao giờ có được:

Yến giơ ba ngón tay lên, mạch lạc liệt kê:

— Thứ nhất, một cuộc khảo sát trắc địa địa hình chi tiết đến từng centimet cốt nền sàn kho bãi, định vị chính xác cao độ nguy hiểm của từng chủng loại hàng hóa bên trong ranh giới quản lý của doanh nghiệp. Chúng tôi sẽ cho các anh biết chính xác: với mực nước ngoài đường dâng lên mười lăm phân, thì sau bao nhiêu phút nước sẽ tràn qua ngưỡng cửa kho số một, và sau bao nhiêu phút thì kiện hàng nhạy cảm nhất sẽ bị đe dọa.

— Thứ hai, chúng tôi cung cấp một phần mềm quản trị kịch bản ứng phó nội bộ tích hợp thẳng vào quy trình ca trực của các anh. Hệ thống này tự động tính toán thời gian trễ vận hành thực tế — từ lúc người trực nhận tin, phát lệnh báo động qua bộ đàm, thời gian tài xế nổ máy xe tải, xe nâng hoạt động, cho đến khi cánh cửa dock nâng hàng cuối cùng được đóng kín và chèn thanh chắn nước — để đưa ra quyết định hành động chính xác đến từng phút, thay vì chỉ nhận một tin nhắn thông báo chung chung là nước đang lên.

— Và thứ ba, đó là kịch bản hỗ trợ kỹ thuật hiện trường chuyên biệt và đường dây nóng ưu tiên hai mươi tư trên bảy từ đội ngũ kỹ sư của Thủy Kế trong suốt các đợt mưa bão cực đoan, bảo đảm các trạm đo nội bộ của các anh không bị gián đoạn tín hiệu khi lưới điện hay mạng viễn thông công cộng gặp sự cố.

Yến đưa mắt nhìn thẳng vào ông Triết và ông Thắng một lần nữa:

— Các anh trả tiền để mua năng lực chuẩn bị tốt hơn, chuyên nghiệp hơn và khoa học hơn, chứ không phải bỏ tiền ra để mua quyền được biết một nguy cơ công cộng trước đồng bào và những người láng giềng xung quanh mình. Nếu Liên hiệp chấp nhận nguyên tắc kỹ thuật và đạo đức dữ liệu đó, Thủy Kế cam kết sẽ đồng hành và cống hiến hết sức mình. Còn nếu mô hình mua chung này bắt buộc phải xây dựng trên sự phân biệt đối xử và bất bình đẳng về quyền tiếp cận an toàn cơ bản, tôi xin phép từ chối ký kết và rút lui khỏi dự án.

Những lời nói cuối cùng của Yến vang lên đanh gọn rồi dứt hẳn. Căn phòng họp rơi vào một sự tĩnh lặng kéo dài, nặng nề đến mức người ta có thể nghe thấy cả tiếng ve kêu râm ran từ những tán bàng cổ thụ ngoài bờ sông Bạch Đằng vọng qua khe cửa sổ.

Hồ Mai Phương nhìn Yến trân trân. Trong đôi mắt của người phụ nữ làm công tác điều phối ánh lên một sự kính trọng sâu sắc đối với bản lĩnh của cô kỹ sư trẻ tuổi, nhưng ngay sau đó, một nỗi âu lo thực tế lại phủ bóng xuống vầng trán chị. Phương khẽ thở dài, liếc nhìn chiếc đồng hồ tròn treo trên tường đã điểm mười một giờ bốn mươi phút trưa, rồi gõ nhẹ chiếc bút bi xuống mặt bàn:

— Thưa các anh chị, cuộc họp của chúng ta sáng nay đã diễn ra rất thẳng thắn và có nhiều luồng quan điểm chuyên môn cũng như thực tế cần được cân nhắc cẩn trọng. Vì tính chất quan trọng của vấn đề phân bổ ngân sách và thiết kế luồng dữ liệu, tôi đề nghị toàn thể phòng họp tạm nghỉ giải lao mười lăm phút. Ban điều phối Liên hiệp sẽ có một cuộc trao đổi ngắn riêng với đại diện kỹ thuật của Thủy Kế trước khi chúng ta quay lại biểu quyết các nguyên tắc khung.

Tiếng kéo ghế đồng loạt vang lên rào rào. Không khí ngột ngạt lập tức vỡ vụn bởi tiếng bước chân lạo xạo, tiếng thì thầm to nhỏ và tiếng bật lửa tanh tách của những người vội vã bước ra ban công hút thuốc.

Ông Triết và ông Thắng đứng bật dậy, gương mặt lạnh như tiền, không thèm liếc nhìn về phía bàn của Yến lấy nửa ánh mắt. Hai người đàn ông bệ vệ rảo bước thẳng ra phía hành lang ngoài trời, kéo theo một vài đại diện doanh nghiệp vệ tinh thân cận để xì xào to nhỏ.

Yến chậm rãi gom lại những trang tài liệu kỹ thuật nằm rải rác trên bàn. Cô cảm nhận rõ rệt các đầu ngón tay của mình đang lạnh ngắt dù mồ hôi sau lưng áo đã ướt đẫm. Cơn căng thẳng dồn nén suốt gần hai tiếng đồng hồ khiến các khớp xương và sống lưng cô mỏi nhừ.

— Yến… chị Phương gọi hai đứa mình ra góc hành lang đằng kia kìa, — Thư khẽ thúc nhẹ cùi chỏ vào cánh tay Yến, giọng nói nghẹn lại vì sự thất vọng không thể che giấu.

Yến gật đầu, ôm tập hồ sơ vào lòng rồi cùng Thư bước theo sau bóng lưng của Phương. Ba người đi về phía cuối dãy hành lang tầng ba, nơi đặt chiếc máy lọc nước nóng lạnh cũ kỹ, cách xa khu vực ban công nơi các hội viên nam đang tụ tập phì phèo khói thuốc. Nắng trưa rọi xiên qua những chấn song sắt gỉ sét của khung cửa thông gió, hắt những vệt sáng vỡ vụn, chói gắt lên nền gạch hoa cổ lỗ sĩ đã mòn vẹt hoa văn.

Phương rót một cốc nước lọc từ chiếc bình nhựa, đưa tận tay cho Yến, rồi khẽ thở dài một hơi dài thườn thượt:

— Em nói rất hay, Yến ạ. Về mặt chuyên môn kỹ thuật, về lương tâm nghề nghiệp và cả về đạo đức dữ liệu công cộng, chị hoàn toàn đứng về phía em. Dòng nước lũ không có mắt, và việc biến một thông tin cảnh báo an toàn sinh mạng thành một món hàng đặc quyền cho người có tiền là điều mà một tổ chức đại diện cộng đồng như Liên hiệp Sông Hàn không bao giờ được phép dung túng.

— Nhưng mà chuyện tiền nong thì sao hả chị? — Thư không thể kiên nhẫn thêm được nữa, cô sốt ruột cắt ngang lời Phương, ánh mắt dán chặt vào gương mặt đầy ưu tư của người phụ nữ điều phối. — Chị Phương, tình hình thực tế trong ban điều hành thế nào rồi chị? Họ có chịu thông qua khung ngân sách mua chung này không nếu vắng mặt hai doanh nghiệp lớn kia?

Phương đưa mắt nhìn quanh quất một vòng hành lang để bảo đảm chắc chắn không có ai đứng gần trong tầm nghe, rồi chị hơi cúi người xuống, hạ thấp giọng xuống mức chỉ đủ cho ba người nghe thấy:

— Chị phải nói thật với hai đứa chuyện này, đáng lẽ ra chưa được phép tiết lộ vào lúc này vì chưa có thông báo chính thức, nhưng nếu không nói thì hai đứa sẽ bị động hoàn toàn. Khoản kinh phí tài trợ đối ứng từ đề án hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số của thành phố — cái khoản mà chị từng đề cập với Thư trong buổi gặp tuần trước ấy… thực tế là vẫn chưa có quyết định phê duyệt chính thức nào cả. Hồ sơ thẩm định vẫn đang nằm bất động ở văn phòng sở để chờ đánh giá rủi ro ngân sách.

Trái tim Yến thắt lại một nhịp buốt nhói. Cô nhìn chăm chú vào đôi mắt mệt mỏi của Phương:

— Nghĩa là sao hả chị Phương? Khoản tiền đối ứng đó… có thể không về kịp sao?

— Nghĩa là toàn bộ ngân sách thực tế của Liên hiệp để chi trả cho dự án mua chung này hiện tại hoàn toàn phụ thuộc một trăm phần trăm vào nguồn hội phí đóng góp tự nguyện của các hội viên lớn như anh Triết và anh Thắng, — Phương đưa hai ngón tay lên day day thái dương, để lộ sự bất lực cùng cực của một người điều phối đứng giữa muôn vàn áp lực quyền lợi. — Nếu hai bên đó quyết định rút lui vì không đạt được thỏa thuận ưu tiên cảnh báo riêng, quỹ dự phòng của Liên hiệp sẽ không có lấy một đồng xu nào để bảo đảm việc giải ngân tạm ứng cho Thủy Kế trong tháng này cả. Toàn bộ các khoản chi phí phát sinh — từ tiền mua linh kiện cảm biến nhập khẩu, tiền cọc gia công vỏ cơ khí, tiền mua SIM dữ liệu viễn thông cho đến tiền thuê máy chủ lưu trữ… bọn em sẽ phải tự mình đứng ra gánh vác toàn bộ. Hoặc là bọn em phải chấp nhận chờ đợi các hộ tiểu thương nhỏ gom góp từng khoản tiền lẻ vài trăm nghìn đồng một tháng. Mà chuyện đi gõ cửa từng quầy hàng, từng sạp chợ qua nhiều phường nội thành để thu tiền lẻ thì hai đứa thừa biết nó trầy da tróc vảy và mất thời gian đến mức nào rồi đấy.

Thư tựa hẳn lưng vào lan can sắt lạnh ngắt, gương mặt cô gái trẻ thoáng chốc tái mét đi, không còn một giọt máu:

— Vậy… vậy cuộc họp sáng hôm nay… rốt cuộc là không thể ra được một cam kết giải ngân nào sao chị Phương? Dù chỉ là một biên bản ghi nhớ để tụi em có cơ sở tạm ứng chi phí đi khảo sát thực địa trước?

Phương nhìn Thư, rồi lại nhìn sang vẻ mặt lặng lẽ của Yến, ánh mắt đầy vẻ ái ngại và xót xa:

— Chị không thể đặt bút ký một cam kết tài chính khi két sắt của Liên hiệp chưa có một nguồn tiền thực tế nào được bảo đảm, Thư à. Chị làm điều phối, chị phải tuân thủ quy chế tài chính của hội. Trong phiên họp chiều nay, chị sẽ ghi nhận toàn bộ đề xuất phân tầng dịch vụ kỹ thuật của Yến vào biên bản làm việc, chị sẽ tiếp tục vận động hành lang với các phân hội ngành nghề khác để tìm kiếm nguồn hỗ trợ bổ sung. Nhưng để có thể đi đến một quyết định giải ngân ngân sách chính thức, nhanh nhất cũng phải chờ đến phiên họp toàn thể ban chấp hành vào cuối tháng sau, sau khi phía thành phố có văn bản trả lời chính thức về nguồn vốn đối ứng chuyển đổi số.

Cuối tháng sau.

Bốn chữ ấy rơi vào tai Yến nặng nề như một tảng đá ngàn cân rơi xuống đáy vực sâu.

Cuối tháng sau là một khoảng thời gian quá xa xỉ, một sự xa xỉ đến mức tàn nhẫn đối với một nhóm khởi nghiệp chỉ còn vỏn vẹn đúng tám tuần sinh tồn tài chính. Đến cuối tháng sau, tài khoản ngân hàng của Thủy Kế sau khi trừ đi tiền thuê mặt bằng và chi phí máy chủ tháng Tám sẽ chỉ còn lại chưa đầy mười lăm triệu đồng. Và khi ấy, những cơn bão nhiệt đới đầu tiên của mùa mưa miền Trung đã ập sát vào bờ biển Đà Nẵng, nước lũ đã tràn tới chân tường, và nhóm sẽ hoàn toàn kiệt quệ về nguồn lực để có thể triển khai thêm bất kỳ một trạm đo thực địa nào.

Hồ Mai Phương vỗ nhẹ lên vai Yến một cái đầy vẻ thông cảm và ái ngại, rồi khẽ thở dài, quay gót bước trở lại căn phòng họp ngột ngạt để chuẩn bị thu xếp các tài liệu của ban tổ chức.

Khu vực hành lang tầng ba vắng lặng chỉ còn lại hai người đứng đối diện nhau. Tiếng còi xe tải và tiếng gầm rú của động cơ xe máy từ trục đường Bạch Đằng dưới chân cầu sông Hàn vọng ngược lên chát chúa, xé rách không gian trưa oi ả. Từng cơn gió nóng rẫy từ mặt sông phả vào da thịt ráp buốt.

Đặng Minh Thư cúi gục đầu nhìn trân trân xuống mũi đôi giày vải đã bám đầy bụi đường của mình, giọng cô run rẩy, vỡ vụn ra từng mảnh:

— Hai mươi tư triệu ba trăm nghìn đồng, Yến ơi. Tiền duy trì cụm máy chủ đám mây tháng này thằng Duy nó vừa nhắn tin báo hạn chót phải thanh toán là trước năm giờ chiều thứ Sáu tuần này. Tiền đặt cọc đợt hai cho ba bộ cảm biến áp suất thủy tĩnh đang gia công bên xưởng cơ khí của anh Nam vẫn còn nợ lại một nửa. Bây giờ cánh cửa Liên hiệp này coi như cũng là một con số không tròn trĩnh. Nếu chiều thứ Tư này mình không chịu nhượng bộ anh Huy ở Đông Bờ… nếu mình không ký vào bản thỏa thuận chia sẻ dữ liệu độc quyền đó… thì Thủy Kế lấy cái gì để mua linh kiện hả Yến? Lấy cái gì để trả tiền đường truyền di động khi bão ập xuống đầu?

Yến đứng bất động giữa vệt nắng rọi xiên, không thể cất lên lời đáp ngay lập tức. Cô cúi đầu nhìn xấp hồ sơ kỹ thuật đang ôm ghì trước ngực. Từng đường đồng mức cao độ vi địa hình, từng con số tính toán về độ trễ thủy lực của các dòng chảy mặt, từng dự báo về nguy cơ nghẽn cống hộp tại các vùng trũng thấp… tất cả những dữ liệu ấy đều chuẩn xác, đều trung thực, đều chứa đựng tâm huyết và tri thức của cô qua bao đêm thức trắng bên màn hình máy tính. Nhưng những con số trung thực ấy không thể tự nó in ra tiền mặt để thanh toán hóa đơn viễn thông của nhà mạng, cũng không thể tự biến thành những con ốc vít bằng thép không gỉ để gắn trạm đo lên thành cầu.

Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, lời cảnh báo lạnh lùng, cay độc của Lê Bảo An — người sáng lập dịch vụ đối thủ Mực Nước vừa cạnh tranh thầu tại Đông Bờ sáng nay — buông ra ở hành lang công ty lại văng vẳng dội về trong tâm trí Yến: *“Một công ty công nghệ khởi nghiệp mà mang tư duy của một hội từ thiện thì sẽ sớm chết gục trên đống lý tưởng của mình vì không có tiền mua nổi một con ốc vít.”*

Nỗi sợ hãi nguyên thủy về sự phá sản, về sự thất bại bẽ bàng và cảnh tượng Thủy Kế phải âm thầm giải thể trong cay đắng bỗng chốc dâng lên như một đợt sóng ngầm, bóp nghẹt lấy cuống họng Yến.

Cô hoàn toàn có thể chọn một con đường khác, một con đường dễ dàng hơn biết bao. Chỉ cần cô bước trở lại phòng họp kia, gật đầu với ông Triết và ông Thắng, đồng ý cài đặt một dòng mã lệnh đơn giản để trì hoãn luồng tin nhắn công cộng ba mươi phút cho riêng họ. Chỉ một cái gật đầu đó thôi, ba mươi mấy triệu đồng tiền tươi thóc thật sẽ ngay lập tức được chuyển khoản vào tài khoản của Thủy Kế nội trong buổi chiều nay. Ai sẽ đứng ra trách cứ cô cơ chứ? Những doanh nghiệp lớn chi trả tiền nhiều hơn thì có quyền được phục vụ tốt hơn, đó chẳng phải là quy luật hiển nhiên mà cả cái xã hội thương trường ngoài kia đang vận hành hàng ngày đó sao?

Nhưng rồi, ngay giữa lúc sự dao động yếu đuối ấy vừa chớm nhen nhóm trong suy nghĩ, hình ảnh người đàn bà phố chợ với chiếc áo hoa sờn rách, đôi bàn tay gân guốc nứt nẻ đập mạnh xuống mặt bàn gỗ và đôi mắt hoe đỏ vì uất nghẹn lại hiện lên sờ sờ trước mắt Yến. *“Cái mạng sống, cái nồi cơm của người nghèo tụi tui mà mấy ông tính bằng mấy cái ghế đẩu kê hàng đó hả?”*

Tiếng thét xé lòng của bà Lành như một nhát dao sắc bén cắt đứt hoàn toàn sự thỏa hiệp vừa le lói trong lòng cô. Nếu một hệ thống kỹ thuật sinh ra để bảo vệ con người trước thiên tai mà ngay từ vạch xuất phát đã chấp nhận bán rẻ nguyên tắc bình đẳng của dữ liệu để đổi lấy sự tồn tại của chính mình, thì hệ thống đó có khác gì một công cụ phục vụ cho sự bất công?

Yến ngẩng cao đầu lên, hít một hơi thật sâu rồi đưa tay chỉnh lại quai túi vải đang trễ xuống trên vai:

— Đi thôi Thư. Mình về lại xưởng thôi.

Hai người lặng lẽ bước bên nhau, từng bước chân trĩu nặng gõ xuống những bậc cầu thang bộ xi măng ẩm thấp, nồng mùi rêu phong cũ kỹ của tòa nhà hành chính.

Khi bước chân của Yến chạm xuống nền gạch của sảnh tầng một, ánh mắt cô vô tình dừng lại nơi gốc cây bàng cổ thụ xòe tán rợp một góc sân sau. Dưới bóng râm loang lổ của vòm lá bàng, một bóng lưng gầy guộc, quen thuộc đang đứng tựa vào chiếc xe đạp mini cà tàng đã tróc hết lớp sơn đỏ.

Đó là bà Lành. Bà vẫn chưa lấy xe đạp đi về.

Thấy tiếng bước chân của Yến và Thư bước ra từ cửa hầm cầu thang, người đàn bà phố chợ không vội vã dắt xe. Bà đứng thẳng người dậy, bàn tay thô ráp nắm lấy thành của chiếc ghế nhựa màu xanh mà bác bảo vệ tòa nhà để sẵn dưới gốc cây, kéo mạnh nó sang một bên. Tiếng chân ghế nhựa ma sát lạo xạo trên nền sân xi măng thô nhám, phát ra một âm thanh chói tai, buốt óc giữa cái tĩnh mịch của buổi trưa vắng.

Bà Lành đứng đối diện với Yến, cách cô chỉ chừng hai bước chân. Gương mặt sạm đen vì nắng gió của bà lúc này không còn nét giận dữ, phẫn nộ bừng bừng như lúc đứng giữa phòng họp tầng ba nữa. Trút bỏ đi sự gay gắt bên ngoài, người đàn bà lam lũ chỉ còn lại vẻ mệt mỏi cùng cực, sự chua chát và nỗi thất vọng sâu thẳm của một con người đã đi qua gần trọn một đời nghèo khó, đã quá quen với những lời hứa hẹn đầu môi chót lưỡi của những kẻ có tiền có quyền.

Bà Lành nhìn xoáy vào đôi mắt của Yến, ánh mắt trần trụi và thẳng thắn đến mức khiến người đối diện phải nhói lòng. Bà cất giọng, âm sắc đặc sệt chất giọng Quảng Nam trầm đục, khô khốc:

— Con gái nghe bà già này nói một câu thật bụng nè, Yến. Hồi nãy ở trên cái bàn họp đó, con đứng lên con nói chuyện, nghe nó cứng cỏi, nghe nó rành rẽ và có lý có tình lắm. Trong bụng bà già này ưng cái bụng con lắm, thiệt tình là ưng. Nhưng mà con ơi, con đừng có ngây thơ mà đi trông mong gì vô mấy cái bàn tròn mua chung, hội hè này hết trơn. Đời này làm gì có chuyện người giàu người ta chịu ngồi chung thuyền mà chia đều miếng cơm manh áo với người nghèo tụi tui?

Bà Lành đưa bàn tay chai sần lên quệt ngang giọt mồ hôi đang chảy dài trên thái dương, rồi khẽ nhếch mép cười chua chát:

— Đóng tiền chung mà tới hồi trời đất nổi cơn giông bão, nước lũ dâng ngập đầu ngập cổ mà vẫn phải ngồi ngửa tay chờ mấy ông lớn chạy xong hàng hóa tiền tỷ của ổng rồi mới tới lượt mình được báo tin để sống, thì thà rằng để mấy đồng bạc lẻ đó lại, Yến à. Người nghèo tụi tui thà tự gom mấy đồng tiền cắc đó, tự lội bộ ra đại lý mua mấy cái bao tải với mấy xẻng cát về chèn cứng cái cửa nhà mình, tự mình thức trắng đêm mà canh nước vô, coi bộ nó còn chắc ăn hơn là đi trông chờ vô cái lòng tốt chia sẻ của mấy cái máy móc mua chung!

Nói dứt lời, bà Lành quay người lại, không chờ đợi bất kỳ một câu trả lời hay giải thích nào từ phía Yến. Bà chống một chân lên bàn đạp, chiếc xích xe đạp rỉ sét kêu lên những tiếng *lạch cạch, lạch cạch* khô khốc, nặng nhọc lăn bánh qua cánh cổng sắt mở rộng của tòa nhà Liên hiệp, rồi nhanh chóng hòa mình vào dòng xe cộ xuôi ngược, hối hả dưới cái nắng chang chang như thiêu như đốt của buổi trưa Đà Nẵng.

Yến đứng chôn chân tại chỗ trên bậc thềm đá nứt nẻ của sảnh tầng một. Gió từ dòng sông Hàn thổi thốc qua khoảng sân rộng, mang theo cái nóng hầm hập rát bỏng da thịt và mùi tanh nồng của bùn đáy sông phơi nắng, bao trùm lấy bóng dáng cô độc của người kỹ sư trẻ.