Số Báo Cuối Cùng

Tiết sinh hoạt lớp chiều thứ Bảy nhuộm vàng vệt nắng cuối ngày, nhưng không khí bỗng chùng xuống khi cô Hà bước lên bục giảng với một chồng tài liệu dày.

Tiếng quạt trần ba cánh trên trần nhà lớp 12 Văn vẫn kiên trì quay từng vòng kẽo kẹt, phả vào gian phòng tầng ba luồng gió hanh hao, nồng đượm vị oi ả sót lại của những ngày chớm thu miền hạ lưu sông Đào. Phía ngoài ô cửa sổ lá sách đã tróc sơn, bóng cây phượng vĩ già trút lá lác đác xuống khoảng sân xi măng loang lổ rêu xanh và nứt nẻ qua bao mùa mưa nắng. Cả lớp vừa trải qua hai tiết Lịch sử căng như dây đàn, nơi những mốc thời gian của các chiến dịch cùng những số liệu quân sự dày đặc còn bám đầy trên mặt bảng đen chưa kịp xóa hết. Ai nấy đều uể oải dán mắt vào chiếc đồng hồ treo tường vỏ nhựa màu mận chín treo xiêu vẹo phía trên bảng tin, ngóng chờ từng nhịp kim giây nhích qua con số mười hai để đón tiếng trống tan trường — thứ âm thanh cứu rỗi sẽ trả họ về với hai ngày cuối tuần hiếm hoi sau chuỗi ngày học tập rệu rã.

Ở bàn đầu dãy ngoài, lớp trưởng Phạm Đức Tín đang tranh thủ cất đống phấn màu và chiếc giẻ lau ướt vào góc hộp nhựa dưới gậm bàn giáo viên. Cậu thỉnh thoảng liếc mắt xuống dãy dưới nháy một cái đầy vẻ sốt ruột với đám bạn đá bóng, bàn chân trong đôi dép quai hậu không ngừng nhịp nhịp xuống mặt sàn xi măng.

Nhưng cái cách cô Hà đặt xấp tài liệu xuống mặt bàn gỗ phát ra một tiếng *thịch* trầm đục, nặng nề đã lập tức dập tắt mọi tiếng râm ran to nhỏ. Chồng giấy dày cộm, được kẹp chặt trong cặp bìa hồ sơ màu nâu đất đã sờn rách bốn góc, phủ một lớp bụi mỏng mang mùi ẩm mốc đặc trưng của những căn phòng lưu trữ tài liệu bị lãng quên nơi góc trường.

Cô Hà không vội mở cuốn sổ đầu bài bọc bìa da màu xanh đậm. Cô đứng thẳng trên bục giảng, đôi bàn tay gầy gầy với những khớp ngón nổi rõ vì mấy mươi năm cầm phấn khẽ đan vào nhau. Ánh mắt cô sắc sảo, điềm tĩnh sau cặp kính lão gọng đồi mồi chậm rãi quét qua từng dãy bàn, nơi bốn mươi gương mặt học sinh đang ngồi ngay ngắn nhưng trong lòng đã sớm bay bổng ra ngoài cổng trường. Ánh nhìn ấy lướt qua những dãy bàn giữa, rồi dừng lại rất lâu ở góc trong cùng bên dãy cửa sổ sát vách tường phía Tây — nơi Hạ Miên đang nép mình sau chồng sách giáo khoa Ngữ văn và Tuyển tập đề thi Đại học dày cộp, còn Trịnh Đông Quân thì tựa lưng vào mép tường vôi ố vàng, ánh mắt lơ đãng nhìn trôi qua khoảng trời xanh ngắt phía ngoài ngọn cây phượng già.

"Trước khi lớp trưởng tổng kết điểm thi đua tuần thứ hai của tháng Chín," cô Hà cất tiếng, chất giọng trầm ấm, phát âm chuẩn xác từng âm sắc của một giáo viên dạy Văn kỳ cựu vang vọng khắp không gian phòng học tĩnh lặng, "cô muốn thông báo một việc quan trọng. Một nhiệm vụ sẽ theo các em suốt cả năm học lớp 12 này, chứ không chỉ gói gọn trong vài tuần lễ hay một đợt thi đua ngắn hạn."

Một vài tiếng xì xào ngơ ngác bắt đầu rộ lên từ các dãy bàn phía dưới. Bảo "cò" ngồi ở bàn ba dãy giữa khẽ huých cùi chỏ vào cánh tay Khánh Na, thì thầm điều gì đó khiến Na phải khẽ cau mày, vội vàng chỉnh lại mép vạt áo dài trắng đang bị kẹp vào khe ghế gỗ.

Cô Hà khẽ đặt bàn tay phải lên tập hồ sơ cũ, đầu ngón tay gõ nhẹ từng nhịp khoan thai xuống mặt bìa các-tông:

"Từ hơn hai mươi năm nay, trường Trung học phổ thông Trần Văn Lan chúng ta có một truyền thống bất thành văn: Mỗi khóa học sinh khối Mười hai khi bước vào năm học cuối cùng dưới mái trường này đều phải tự tay hoàn thành một tờ báo tường đặc biệt. Đây tuyệt đối không phải là một tờ báo tường phong trào làm vội vã trong ba ngày để chấm điểm thi đua lấy thành tích nhân ngày Nhà giáo Việt Nam Hai mươi tháng Mười một, rồi sau đó đem cuộn tròn, vứt xó vào nhà kho cho mối mọt gặm nhấm như các em từng thấy ở các khối lớp dưới."

Cô dừng lại một nhịp, ánh mắt từ nghiêm nghị chuyển sang sâu thẳm, chất chứa một sự trăn trở khôn nguôi:

"Đây là số báo lưu giữ ký ức thật của lớp 12 Văn trước ngưỡng cửa trưởng thành. Nó là nơi các em ghi lại những rung động đầu đời, những vấp váp non nớt, những hoang mang chới với của tuổi mười bảy, và cả những điều các em chưa từng dám nói ra với bạn bè cùng bàn, với thầy cô đứng lớp hay thậm chí là với chính cha mẹ mình ở nhà. Tờ báo này sẽ đồng hành cùng các em qua từng kỳ thi thử khốc liệt, qua đợt cắm trại mùa xuân trên bãi bồi ven sông, qua những buổi chiều ôn thi tốt nghiệp mồ hôi ướt đầm từng trang vở kẻ ô, và nó sẽ chỉ được hoàn tất để treo trang trọng ở phòng truyền thống nhà trường vào đúng ngày lễ ra trường bế giảng năm học. Nhà trường và cô trao toàn quyền tự quyết cho lớp từ khâu ý tưởng đến cách thức trình bày. Nhưng đổi lại, nó phải là một tác phẩm thực sự xứng đáng với danh xưng học sinh chuyên Văn của ngôi trường này."

Cả lớp nín thở lắng nghe từng lời của cô chủ nhiệm. Không gian chìm sâu vào sự im lặng lạ lùng, chỉ còn tiếng gió luồn qua khe cửa kính vỡ ở góc lớp tạo thành những tiếng rít khe khẽ. Hạ Miên ngồi ở góc bàn quen thuộc, lồng ngực bỗng thắt lại bởi một linh cảm bất an mơ hồ đang len lỏi chạy dọc sống lưng. Cô vô thức rụt cổ lại, đôi vai gầy co ro dưới lớp vải áo dài nữ sinh đã giặt nhiều lần đến ngả màu cháo lòng.

Miên yêu chữ nghĩa. Đó là một tình yêu gần như bản năng, thầm lặng và mãnh liệt. Cô yêu cái cảm giác được đắm mình vào những dòng tản văn mộc mạc, những mẩu ghi chép ngắn ghi lại sự biến chuyển của một buổi chiều tà trên bến đò Độc Bộ, hay mùi bánh mì nóng hổi len qua làn sương sớm ở ngã tư Cửa Đông mà cô vẫn lén lút gửi cho chuyên trang học trò của tờ báo *Tuổi Xanh* dưới bút danh Mộc Miên. Nhưng cô chỉ yêu chúng trong bóng tối, trong sự an toàn tuyệt đối của góc bàn riêng tư dưới ánh đèn bàn chụp nhựa màu xanh rêu ở nhà, nơi không một ai có thể dòm ngó, phán xét hay đòi hỏi cô phải chịu trách nhiệm trước đám đông. Đối với một người sống khép kín và luôn sợ hãi ánh nhìn của người khác như Miên, một tờ báo tường mang tầm vóc lớn lao như lời cô Hà vừa nói giống như một ngọn núi sừng sững chắn ngang trước mặt — một thứ gì đó quá đỗi choáng ngợp, nặng nề và đầy bất trắc.

Tín giơ cánh tay lên cao, giọng nói lanh lảnh quen thuộc của cậu phá vỡ bầu không khí trang nghiêm đang bao trùm:

"Thưa cô, thế ban cán sự lớp vẫn sẽ chia tổ như mọi năm để các bạn tự nộp bài về cho các tổ trưởng, rồi bạn Khánh Na lo phần vẽ hoa lá cành trang trí viền khung như hồi lớp 10 với lớp 11 đúng không ạ?"

Vài tiếng cười khúc khích vang lên tán đồng từ phía bàn của Bảo và mấy bạn nam ngồi bàn cuối. Nhưng cô Hà không cười. Nét mặt cô vẫn phẳng lặng như mặt nước hồ không gợn sóng. Cô khẽ lắc đầu, nụ cười mỏng manh nơi khóe môi mang một ẩn ý khiến sống lưng Miên chợt lạnh toát:

"Lần này cách làm sẽ hoàn toàn khác, Tín ạ. Một tờ báo thực thụ không thể vận hành theo kiểu chắp vá mỗi người một mẩu thơ vụn, vài câu vè sáo rỗng rồi dán bừa bãi lên tấm bìa rô-ki màu mè cốt cho kín chỗ. Nó cần một linh hồn, một tiếng nói xuyên suốt từ đầu đến cuối, và quan trọng hơn cả, nó cần một bộ khung vững chắc để không biến thành một đống hỗn độn cảm xúc vô định."

Cô Hà lật mở tập hồ sơ màu nâu đất, rút ra một tờ giấy A4 đã được đánh máy vi tính cẩn thận, dòng mực in kim còn rõ nét. Ánh mắt cô qua tròng kính một lần nữa lướt thẳng xuống góc bàn số bốn sát cửa sổ, rọi thẳng vào gương mặt đang tái đi của Miên, rồi chuyển sang người bạn cùng bàn đang ngồi im lìm bên cạnh cô như một pho tượng thạch cao.

"Để đảm bảo chất lượng và tiến độ cho tờ báo này, cô sẽ chỉ định trực tiếp ban điều hành dự án. Trước sự ngỡ ngàng của cả lớp, cô chỉ định Nguyễn Hạ Miên làm trưởng ban nội dung, chịu trách nhiệm định hình phong cách, lựa chọn chủ đề và biên tập toàn bộ các bài viết. Và Trịnh Đông Quân sẽ phụ trách kết cấu, dữ liệu, thiết kế khung sườn và quản lý tiến độ thực hiện tờ báo."

Lời cô Hà buông xuống rành rọt từng tiếng giữa buổi chiều muộn, như những giọt nước lạnh buốt rơi thẳng vào chảo dầu sôi sùng sục.

Cả phòng học lớp 12 Văn lặng đi trong một giây ngắn ngủi vì quá đỗi sửng sốt, rồi ngay sau đó bùng nổ bởi hàng loạt tiếng xì xào kinh ngạc xen lẫn nghi hoặc. Mọi ánh mắt từ ba dãy bàn đồng loạt ngoái lại phía sau, đổ dồn về chiếc bàn số bốn nơi góc lớp như những luồng ánh sáng chĩa thẳng vào một góc tối vừa bị lột trần.

"Hạ Miên làm trưởng ban nội dung á? Bạn ấy xưa nay hiền khô, có bao giờ dám nói trước lớp quá ba câu đâu?"

"Còn Đông Quân? Cậu ấy là học sinh chuyên Toán mới chuyển từ Hà Nội về hồi đầu năm mà! Sao cô lại giao việc kết cấu báo tường lớp Văn cho một dân Tự nhiên rặt như thế?"

"Cô có nhầm không nhỉ? Hai người đó ngồi cạnh nhau cả tuần nay có nói với nhau được nửa lời nào đâu, một bên thì im như thóc, một bên thì lạnh như băng..."

Những tiếng bàn tán rì rầm như bầy ong vỡ tổ đập thẳng vào màng nhĩ khiến hai tai Miên ù đi. Máu nóng dồn hết lên mặt, rát bỏng và đỏ ửng, nhưng các đầu ngón tay cô bấu vào mép tà áo dài lại lạnh ngắt như vừa ngâm vào nước đá. Miên thấy lồng ngực mình nghẹn lại, buồng phổi như thiếu dưỡng khí, trái tim đập thình thịch từng hồi loạn xạ, dộng mạnh vào khung xương sườn như muốn phá tung lồng ngực mà nhảy ra ngoài.

Làm trưởng ban nội dung ư? Phải chịu trách nhiệm trước toàn bộ bốn mươi con người này? Phải đứng lên trước lớp để phân công đề tài, phải giục giã từng người nộp bài, phải cầm bút gạch xóa, sửa chữa từng câu chữ của người khác và rồi phải đối diện với những ánh mắt xoi mói, dò xét của cả tập thể? Đó chính xác là cơn ác mộng tồi tệ nhất, khủng khiếp nhất mà Miên luôn tìm mọi cách lẩn tránh suốt mười hai năm cắp sách đến trường. Cô chỉ muốn làm một cái bóng vô hình bên khung cửa sổ, ngày ngày ngắm nhìn những vạt nắng chiều xiên qua tán phượng già, lặng lẽ viết những bài tản văn giấu kín trong ngăn kéo bàn học và mơ về một cánh cổng trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn xa xôi ở tít tận thủ đô.

Miên run rẩy, hai bàn tay nắm chặt lấy mép bàn gỗ thông đến trắng bệch các khớp xương. Một luồng nhiệt cuộn lên từ dạ dày, thúc giục bản năng tự vệ trỗi dậy bên trong cô. Không thể như thế này được. Cô nhất định phải từ chối. Cô phải nói cho cô Hà hiểu rằng cô không đủ khả năng, rằng bản tính cô hèn nhát, rằng Khánh Na với tài ăn nói khéo léo hay lớp trưởng Tín xốc vác mới là người xứng đáng với vị trí này hơn cô gấp vạn lần.

Miên hít một hơi thật sâu, mồ hôi lạnh toát ra ướt đẫm cả mảng áo sau lưng, hai tay chống mạnh xuống mặt bàn định đứng bật dậy để lên tiếng phản đối.

"Thưa... thưa cô, em..."

Giọng Miên cất lên, run rẩy, mỏng manh và nghẹn ứ ngay nơi cuống họng. Âm thanh ấy yếu ớt đến mức gần như chìm nghỉm giữa những tiếng rì rầm bàn tán vẫn chưa dứt của lớp học.

Nhưng đúng khoảnh khắc đó, ánh mắt cô chạm phải cái nhìn của cô Hà.

Đó không phải là một ánh nhìn thăm dò, ngẫu hứng hay một quyết định bộc phát trong lúc cao hứng. Đôi mắt sau tròng kính đồi mồi của người giáo viên chủ nhiệm nhìn thẳng vào sâu thẳm tâm can Miên — một cái nhìn nghiêm nghị, thấu suốt, sắc sảo nhưng chứa đựng một sự kiên quyết đến mức tước đi mọi cơ hội thoái thác của cô học trò nhỏ. Trong ánh mắt ấy, Miên bỗng nhận ra cô Hà dường như đã biết tất cả. Cô biết những bài viết giấu tên gửi đi các tòa soạn, biết rõ ngọn lửa văn chương âm ỉ cháy bên dưới vẻ ngoài nhút nhát, thu mình của cô, và người cô giáo già đang cố tình đẩy cô ra khỏi cái vỏ ốc chật chội, tù túng mà cô đã tự giam hãm mình suốt bao nhiêu năm qua.

"Hạ Miên," cô Hà cất lời, thanh âm không quá lớn nhưng mang một uy lực vô hình khiến cả lớp lập tức trật tự trở lại, "cô chọn em vì cô biết em có đôi mắt biết quan sát cuộc sống một cách tinh tế và một ngòi bút có chiều sâu nội tâm hiếm thấy. Một người viết thực thụ không thể mãi mãi trốn sau những con chữ vô danh hay những trang nhật ký giấu kín. Em phải học cách chịu trách nhiệm với những gì mình viết ra và chịu trách nhiệm với tiếng nói mà cả tập thể này muốn cất lên thành lời."

Rồi cô khẽ chuyển hướng nhìn sang nam sinh ngồi bên cạnh Miên, người nãy giờ vẫn giữ nguyên vẻ mặt dửng dưng, bình thản như thể mọi biến động xung quanh chẳng liên quan gì đến bản thân:

"Còn Đông Quân, cô biết em có tư duy hệ thống và sự chính xác tuyệt đối của một học sinh giỏi Toán. Một tờ báo tường nếu chỉ có cảm xúc tràn lan, bay bổng thì sẽ chẳng khác nào một ngôi nhà xây trên cát, rất dễ xiêu vẹo và vỡ vụn trước những cơn gió thực tế. Một bài viết thực sự lay động lòng người luôn cần một khung sườn logic nâng đỡ phía sau. Hai em ngồi cùng một bàn, đó là cơ hội tốt nhất để hai em học cách bổ khuyết cho nhau, cân bằng giữa lý trí và cảm xúc. Quyết định này của cô là không thay đổi."

Cái nhìn đanh thép và dứt khoát của cô Hà như một chiếc đinh vô hình đóng chặt Miên xuống mặt ghế gỗ. Đầu gối cô run rẩy đập nhẹ vào thanh giằng bàn bên dưới. Không còn đường lui nào nữa. Mọi cánh cửa trốn chạy đã hoàn toàn khép lại trước mắt cô. Miên cắn chặt môi dưới đến mức nếm được vị tanh nồng nhàn nhạt của máu, từ từ buông thõng hai bàn tay ướt đẫm mồ hôi xuống đùi, ngậm ngùi ngồi thụp xuống trong sự bất lực tột cùng. Cô nghe thấy tiếng thở dài thượt của chính mình, hòa lẫn vào tiếng cười khẽ đầy vẻ mỉa mai của một vài bạn học ngồi phía trên.

Bên cạnh cô, Quân vẫn không hề nhúc nhích dù chỉ nửa phân. Cậu không lên tiếng phản đối, cũng chẳng hề tỏ ra một chút hào hứng hay đồng tình nào. Cậu chỉ cúi đầu, dùng ngón tay cái miết nhẹ lên phần sống da của cuốn sổ tay bìa đen dày cộp đặt ngay ngắn bên mép bàn, khóe môi khẽ nhếch lên một đường cong lạnh nhạt, xa cách và vô cùng khó nắm bắt.

"Nhiệm vụ đầu tiên của ban điều hành," cô Hà gõ nhẹ chiếc thước kẻ gỗ xuống mặt bàn, chốt lại buổi sinh hoạt lớp cuối tuần, "thứ Hai tuần tới, trong giờ sinh hoạt đầu tuần, hai em phải nộp cho cô bản đề cương chi tiết: bao gồm kết cấu các chuyên mục, chủ đề định hướng cho quý một và bảng phân bổ thời gian thực hiện cụ thể. Cả lớp tan học."

*Reng... reng... reng!*

Hồi chuông tan trường bằng điện cũ kỹ gắn ở đầu hồi dãy nhà hiệu bộ bỗng reo lên giòn giã, xé toang bầu không khí ngột ngạt trong phòng học như một sự giải thoát muộn màng. Căn phòng học lớp 12 Văn lập tức biến thành một mớ âm thanh hỗn độn, ồn ã: tiếng chân bàn ghế bị kéo lê ken két trên sàn xi măng, tiếng sách vở nhét vội vào ba lô, tiếng cặp sách đóng khóa rầm rập, và tiếng gọi nhau í ới rủ đi ăn chè bưởi ở chợ Rồng hay ra sân vận động thành phố đá bóng.

"Ê Bảo, chiều nay có ra sân bóng bên Nhà máy Dệt không? Đội chuyên Lý khóa trên đang thách đấu lớp mình kìa!" Tiếng Tín với sang dãy bàn giữa, giọng hào hứng át cả tiếng ồn.

"Đi chứ sao không! Để tao lấy con chiến mã Thống Nhất đèo Na về đầu phố Hàng Đồng đã rồi phóng ra ngay!" Bảo vung vẩy chiếc cặp sách giả da màu đen, toe toét cười rồi chạy vọt ra cửa hành lang, để lại vạt bụi phấn bay mù mịt trong ánh nắng chiều.

Khánh Na không vội về ngay. Cô bạn hoa khôi của lớp chậm rãi cài lại chiếc cúc áo cổ, rồi bước vòng qua lối đi hẹp giữa hai dãy bàn đến đứng cạnh chỗ ngồi của Miên. Na khẽ nghiêng đầu, mái tóc dài buộc gọn sau gáy đung đưa, đôi mắt to tròn nhìn Miên đầy vẻ ái ngại và thương cảm:

"Cậu có sao không đấy Miên? Nhìn mặt cậu trắng bệch không còn một giọt máu kìa. Hay là để lát nữa tớ đạp xe qua nhà cô Hà, xin cô rút bớt việc cho cậu nhé? Tính cô nghiêm thật đấy nhưng cô quý tớ, có khi cô lại đổi ý..."

Miên ngước lên nhìn Na, cố gượng một nụ cười méo mó trên đôi môi khô khốc rồi khẽ lắc đầu:

"Tớ... tớ không sao đâu Na. Tính cô Hà xưa nay đã quyết việc gì thì có nói thêm cũng thế thôi. Cậu cứ về trước đi, kẻo trời tối mẹ lại mong."

Na khẽ thở dài thượt ra một tiếng, đưa mắt liếc sang Đông Quân đang thong thả, cẩn thận xếp từng chiếc thước kẻ nhôm và bút chì bấm vào trong hộp bút bằng thiếc một cách ngăn nắp đến kỳ lạ, rồi khẽ vỗ nhẹ lên bờ vai gầy của Miên trước khi xoay người bước ra cửa lớp.

Chẳng mấy chốc, những bóng áo trắng cuối cùng cũng khuất dạng sau khúc quanh của cầu thang bộ. Tiếng cười đùa, tiếng bước chân huỳnh huỵch xa dần rồi tắt hẳn dưới sân trường rợp bóng cây. Phòng học tầng ba bị bỏ lại trong một sự tĩnh lặng đến rợn ngợp, chỉ còn tiếng gió luồn qua khe cửa và tiếng tích tắc khô khốc của chiếc đồng hồ treo tường.

Vệt nắng vàng vọt cuối chiều xiên qua ô cửa sổ lá sách, hắt nghiêng lên mặt bàn gỗ cũ kỹ đầy những vết mực tím và những dòng chữ khắc trộm của các thế hệ học trò đi trước, soi rõ từng hạt bụi li ti đang lơ lửng chuyển động trong không khí. Trên lằn ranh mộc mạc phân chia ranh giới của chiếc bàn số bốn, bóng tối bắt đầu phủ dần, nuốt trọn lấy những khoảng sáng le lói cuối cùng.

Miên vẫn ngồi bất động trên chiếc ghế gỗ cứng ngắc, hai bàn tay bấu chặt vào tà áo dài đã nhăn nhúm, trong lòng ngổn ngang trăm mối tơ vò không biết gỡ từ đâu. Cô chưa kịp sắp xếp lại những suy nghĩ đang hỗn loạn trong đầu xem phải bắt đầu từ đâu, phải nói gì với người bạn cùng bàn xa lạ này thì một tiếng động cơ khí khô khốc bỗng vang lên ngay bên cạnh.

*Tách.*

Đông Quân bấm chốt chiếc bút bi kim loại màu đen bóng. Động tác của cậu chuẩn xác, dứt khoát đến mức lạnh lùng. Cậu kéo chiếc cặp sách sang một bên mép bàn, lôi từ trong ngăn kéo ra một cuốn sổ tay khổ A4 kẻ ô vuông dày cộp bọc bìa da màu đen tuyền, mở toang ra ngay trước mặt Miên.

Không một lời dạo đầu lịch sự, không một câu hỏi han xã giao hay một nụ cười chia sẻ áp lực, Quân rút cây thước nhôm dài ba mươi phân đặt ngay ngắn lên trang giấy trắng tinh, ngước mắt nhìn thẳng vào Miên bằng ánh mắt sắc lạnh, vô cảm như nhìn vào một bài toán hình học không gian phức tạp:

"Cô Hà đã giao việc, tôi không có thói quen để công việc dây dưa sang ngày khác. Chúng ta cần thống nhất nguyên tắc làm việc và phân chia trách nhiệm ngay bây giờ để kịp hoàn thành đề cương nộp vào sáng thứ Hai."

Miên giật mình đánh thót, bờ vai khẽ co rúm lại trước giọng điệu đanh thép, cộc lốc và trịch thượng của cậu bạn chuyển trường. Cô ngập ngừng, hai bàn tay vô thức đan chặt vào nhau trên đùi:

"Bây... bây giờ luôn sao? Mới tan học mà, hay là để cuối tuần về nhà suy nghĩ thêm về chủ đề chính, rồi thứ Hai đến sớm..."

"Không có thời gian để suy nghĩ vu vơ đâu," Quân cắt ngang lời cô một cách dứt khoát, không để cho cô kịp nói hết câu. Cậu đặt ngòi bút bi xuống mặt giấy trắng, vẽ một đường thẳng tắp, dứt khoát bằng mực đen, chia trang giấy thành nhiều cột dọc đều tăm tắp với độ chính xác đến từng mi-li-mét. "Một tờ báo tường cuối cấp theo tiêu chuẩn của trường có kích thước chuẩn là một mét hai nhân hai mét tư. Muốn hoàn thành nó đúng vào dịp lễ ra trường vào tuần thứ hai của tháng Năm năm sau, chúng ta có chính xác ba mươi hai tuần lễ. Nhưng đó chỉ là con số trên lý thuyết. Trừ đi các kỳ thi giữa kỳ, thi học kỳ một, hai đợt thi thử tốt nghiệp của tỉnh, hai tuần nghỉ Tết Nguyên đán và các đợt tập trung đội tuyển học sinh giỏi, thời gian thực tế mà lớp có thể dành ra để sản xuất nội dung chỉ còn vỏn vẹn mười sáu tuần."

Quân vừa nói, đầu bút bi trong tay cậu vừa lướt thoăn thoắt trên mặt giấy với một tốc độ đáng kinh ngạc. Từng con chữ, từng con số, từng đường kẻ hiện ra đều đặn, sắc cạnh và chuẩn xác như thể được in ra từ một chiếc máy vi tính hiện đại. Miên tròn mắt nhìn những gì đang hiện lên dưới ngòi bút của Quân. Đó là một sơ đồ kỳ lạ gồm các thanh ngang dài ngắn khác nhau được kẻ bằng mực đen và mực đỏ, bên trên đánh số tuần từ tuần 1 đến tuần 16, chia nhỏ thành các giai đoạn được đóng khung nghiêm ngặt: Thu thập tư liệu, Viết nháp, Biên tập vòng một, Duyệt maket, Trình bày mỹ thuật và Đóng khung gỗ.

"Đây là bảng tiến độ dạng Gantt," Quân dùng đầu bút gõ nhẹ ba tiếng *cộc, cộc, cộc* xuống trang giấy, ngẩng lên nhìn thẳng vào gương mặt đang ngơ ngác của Miên. "Nó phân bổ rõ ràng thời lượng tối đa cho từng khâu, không cho phép bất kỳ sự chậm trễ nào. Dựa trên diện tích bề mặt tờ báo, tôi đã tính toán và chia nó thành sáu khối nội dung cố định: Lời tựa của ban biên tập, Góc học tập và bí quyết ôn thi, Chân dung thành viên lớp Văn, Nhật ký những sự kiện đáng nhớ, Chuyên mục Thơ và tản văn, cuối cùng là Góc hài hước và tranh biếm họa. Để đảm bảo mật độ chữ không gây rối mắt và giữ được khoảng trống thị giác cần thiết cho người đọc, mỗi bài viết không được phép vượt quá bốn trăm từ. Hạn chót để các thành viên nộp bản thảo thô cho cậu là mười bảy giờ chiều thứ Sáu hàng tuần. Quá hạn mười hai tiếng mà không có lý do chính đáng về mặt sức khỏe, bài viết đó sẽ tự động bị loại khỏi số báo, không có bất kỳ ngoại lệ nào."

Nhìn những ô vuông chằng chịt, những mũi tên điều phối uốn lượn đầy tính toán và những mốc thời gian lạnh lùng bị đóng khung chặt chẽ trên trang giấy trắng, một cảm giác bức bối, ngột ngạt bỗng chốc dâng trào trong lồng ngực Miên, bóp nghẹt lấy thanh quản của cô.

Nỗi sợ hãi đám đông và sự tự ti ban nãy dường như tạm thời bị đẩy lùi bởi một sự phẫn nộ âm thầm nhưng vô cùng gay gắt đang trỗi dậy từ tận đáy lòng. Miên là một học sinh chuyên Văn ròng rã suốt những năm tháng phổ thông. Từ nhỏ, cô đã quen cảm nhận thế giới xung quanh qua những rung động tinh tế và mong manh nhất: qua mùi ngai ngái của phù sa sông Đào sau những cơn mưa rào mùa hạ, qua tiếng thở dài trĩu nặng của mẹ sau những buổi chợ Rồng ế ẩm hàng họ, qua những dòng lưu bút mực tím nhòe nhoẹt vì nước mắt của những anh chị khóa trước để lại trong những cuốn sách cũ nơi thư viện trường. Văn chương và ký ức đối với cô là hơi thở, là máu thịt, là sự tự do tuyệt đối của tâm hồn, là những góc khuất thầm kín nhất mà con người ta chỉ có thể bộc bạch khi cảm thấy thực sự an toàn và được thấu cảm.

Vậy mà giờ đây, người bạn cùng bàn mới chuyển đến từ thủ đô này lại muốn nhét tất cả những ký ức thiêng liêng, những rung động non nớt, những nỗi niềm sâu kín của một năm cuối cấp đầy biến động vào những cái khuôn số liệu khô khốc, cứng nhắc và vô hồn như một bản dự toán công trình xây dựng!

Miên hít một hơi thật sâu, lồng ngực phập phồng sau làn áo trắng. Lần đầu tiên kể từ khi bước chân vào ngôi trường này, cô dám nhìn thẳng vào đôi mắt đen sâu thẳm, lạnh lùng như mặt hồ đóng băng của Quân mà không hề chớp mắt. Giọng cô tuy nhỏ, vẫn còn vướng một chút run rẩy của sự xúc động, nhưng từng từ cất lên đều mang theo sự phản kháng quyết liệt:

"Cậu... cậu không thể làm như thế được!"

Bàn tay Quân đang cầm chiếc thước kẻ nhôm khẽ khựng lại giữa không trung. Cậu hơi nhướng mày, ánh mắt sắc sảo thoáng qua một nét ngạc nhiên trước phản ứng bất ngờ của cô bạn cùng bàn vốn dĩ nhút nhát, thu mình như một con thỏ đế:

"Tại sao lại không thể?"

"Vì đây là báo tường của lớp Mười hai Văn, không phải là một bảng kế hoạch sản xuất công nghiệp hay một bài toán kinh tế lượng!" Miên run run chỉ ngón tay mảnh khảnh vào cuốn sổ của Quân, giọng cô nghẹn lại vì những uất ức đang dâng ứ lên tận cổ họng. "Cô Hà đã nói rất rõ ràng ngay từ đầu, đây là số báo lưu giữ ký ức thật của cả một tập thể trước khi chúng ta phải chia tay nhau để bước vào đời. Làm sao cậu có thể đặt ra cái quy định nực cười là một bài viết chỉ được phép dài đúng bốn trăm từ? Cảm xúc của con người ta đâu phải là khúc gỗ để cậu đem cưa cho vừa vặn với cái khung của cậu! Làm sao cậu có thể bắt các bạn phải xúc động vào đúng chiều thứ Sáu, rồi thẳng tay gạt bỏ tâm sự của người ta chỉ vì họ nộp muộn mười hai tiếng?"

Miên cắn chặt môi dưới, hai bàn tay cô bấu chặt vào gấu áo dài đến mức vải áo nhăn nhúm lại:

"Ký ức học trò không phải là những viên gạch vô tri để cậu đem ra đo đạc, xếp lớp rồi đóng khung lại một cách máy móc như thế này! Trong lớp mình, có những bạn viết rất chậm, có những bạn tính tình khép kín, có những nỗi niềm phải đợi đến khi cả lớp cùng nhau đi cắm trại mùa xuân, cùng nhau trải qua những thất bại cay đắng ở kỳ thi thử thì người ta mới có đủ dũng khí để trải lòng mình ra trang giấy. Cậu lập ra một cái bảng Gantt gì đó khắt khe, lạnh lùng như thế, chẳng khác nào biến tờ báo thành một cái máy vô hồn, ép buộc mọi người phải viết ra những lời sáo rỗng, giả tạo cốt chỉ để kịp cái tiến độ cơ học của cậu!"

Một khoảng lặng căng thẳng, nặng nề như chì bao trùm lấy góc lớp học tầng ba. Gió chiều muộn thổi mạnh qua khung cửa sổ làm những trang giấy nháp trên bàn bay lật phật, phát ra những tiếng xào xạc khô khốc giữa không gian hoang vắng.

Đông Quân không hề tỏ ra bối rối hay tức giận trước sự phản kháng dữ dội của Miên. Cậu bình thản đặt chiếc thước nhôm xuống mặt bàn gỗ, phát ra một tiếng *cạch* khô khốc, dứt khoát. Cậu chậm rãi khoanh hai tay trước ngực, ánh nhìn sắc lạnh như một lưỡi dao mổ quét qua gương mặt đang đỏ ửng vì kích động của Miên:

"Cậu nói xong phần cảm xúc của mình chưa?"

Miên mím chặt môi, ngực thở dốc, lẳng lặng nhìn thẳng vào cậu mà không đáp lại.

"Cậu đang nhầm lẫn một cách tai hại giữa sự lãng mạn hóa cảm xúc và thực tế nghiệt ngã của một năm học cuối cấp," Quân nói, giọng cậu trầm xuống, lạnh tanh và không hề có lấy một gợn nhượng bộ hay cảm thông. "Cậu ngây thơ nghĩ rằng chỉ cần có cảm xúc là tờ báo này sẽ tự động thành hình hay sao? Cậu nghĩ bốn mươi con người trong cái lớp chuyên Văn này sẽ tự giác ngồi nắn nót viết văn cho cậu đọc khi mà áp lực của các kỳ thi tốt nghiệp và kỳ thi Đại học đang đè nặng lên vai họ từng ngày, từng giờ?"

Quân giơ cánh tay dài, chỉ thẳng ra tấm bảng phụ bằng gỗ sơn đen treo ở phía cuối lớp học, nơi dòng chữ phấn trắng nắn nót đếm ngược ngày thi đại học vừa được Tín viết vào sáng nay:

"Cậu tự mở mắt ra mà nhìn xem, chúng ta còn bao nhiêu ngày nữa trước kỳ thi quyết định cả tương lai? Tháng Mười một là thi giữa kỳ, tháng Mười hai thi học kỳ một, vừa bước sang năm mới là các đợt thi thử liên trường dồn dập của Sở Giáo dục, rồi sau đó là làm hồ sơ đăng ký dự thi, rồi áp lực điểm số, áp lực kỳ vọng từ gia đình, bố mẹ đè nặng lên từng bữa ăn giấc ngủ. Nếu không có một kỷ luật thời gian mang tính sắt đá, dự án báo tường này của cô Hà sẽ chết yểu ngay từ tháng thứ hai. Các bạn trong lớp sẽ viện đủ mọi lý do chính đáng nhất: bận làm đề cương môn Toán, bận học thuộc lòng môn Lịch sử, bận đi học thêm ca ba ca bốn để trì hoãn việc nộp bài. Và khi hạn chót tháng Năm đến gần, tờ giấy rô-ki vẫn còn trắng trơn, ai sẽ là người đứng ra gánh chịu trách nhiệm trước nhà trường? Cậu, hay là cô Hà?"

Từng lời, từng chữ của Quân buông ra như những gáo nước lạnh buốt tạt thẳng vào mặt Miên, khiến cô bàng hoàng sững sờ.

Cậu nói không hề sai một ly nào. Áp lực thi cử của năm lớp 12 là một thực tế trần trụi và tàn nhẫn đến nghẹt thở. Ngay chính bản thân cô, mỗi tối khi ngồi vào bàn học trong căn nhà ngói ba gian chật hẹp ở con ngõ nhỏ gần đê sông Đào, tiếng thở dài sườn sượt đầy âu lo của bố về khoản tiền học phí đại học đắt đỏ và lời cằn nhằn lặp đi lặp lại của mẹ về việc bắt cô phải thi vào trường Sư phạm để đỡ tiền ăn học luôn là một tảng đá vô hình đè nặng lên lồng ngực cô suốt cả mùa hè qua. Nếu buông lỏng kỷ luật, nếu chỉ trông chờ vào sự tự giác mơ hồ của cảm xúc, chắc chắn sẽ chẳng có một ai trong cái lớp này còn tâm trí hay thời gian đâu mà nhớ đến việc viết bài cho tờ báo tường.

Nhưng dù lý trí thừa nhận sự logic trong lời nói của Quân, trái tim Miên vẫn không thể nào chấp nhận sự cơ học hóa tàn nhẫn ấy. Cô lắc đầu, giọng nói run rẩy nhưng ánh mắt vẫn ánh lên sự kiên định đến cùng:

"Nhưng kỷ luật không có nghĩa là quyền được bóp nghẹt cảm xúc của người khác. Nếu một tờ báo không có linh hồn, nếu những bài viết chỉ được sinh ra một cách gượng ép cốt để lấp đầy các ô số liệu trên cái bảng Gantt của cậu, thì dù nó có được hoàn thành đúng hạn một trăm phần trăm, nó cũng chỉ là một thứ sản phẩm vô giá trị, một tờ giấy lộn mang tính hình thức không hơn không kém. Cô Hà đã giao cho tớ làm trưởng ban nội dung, tớ có trách nhiệm phải bảo vệ tiếng nói chân thật và những rung động sâu kín nhất của các bạn!"

Quân nhìn Miên trừng trừng trong vài giây dài dằng dặc. Trong đôi mắt đen sâu thẳm của cậu học sinh chuyên Toán Hà Nội lần đầu tiên lóe lên một tia bực bội rõ rệt. Cậu thực sự không ngờ một cô bạn cùng bàn trông có vẻ mong manh, yếu đuối, chỉ cần một tiếng quát nhẹ của lớp trưởng cũng đủ làm giật mình co rúm lại, lại có thể sở hữu một sự bướng bỉnh và cố chấp đến mức khó chịu như thế này.

"Chân thật?" Quân khẽ cười nhạt, một nụ cười mỉa mai cay đắng hiện rõ nơi khóe môi.

Cậu vươn bàn tay dài ra, dứt khoát gập mạnh cuốn sổ tay bìa đen lại.

*Rầm!*

Tiếng bìa sổ va chạm chát chúa với mặt bàn gỗ vang vọng đanh gọn giữa bốn bức tường của phòng học vắng tanh. Quân đứng bật dậy, chiếc ghế gỗ bị đẩy lùi về phía sau phát ra tiếng rít chói tai trên nền xi măng. Cậu khoác chiếc ba lô sờn cũ màu xanh rêu lên một bên vai, cúi người xuống, nhìn thẳng vào đôi mắt ầng ậng nước nhưng vẫn bướng bỉnh của Miên.

Quân gập cuốn sổ tay lại, lạnh lùng bảo nếu không lập kế hoạch thì ký ức cũng chỉ là một đống giấy vụn lộn xộn.