Bão ngầm trong phòng trực tuyến

Màn hình chiếc điện thoại thông minh cũ kỹ của An không ngừng giật nảy trên mặt bàn gỗ ép, rực lên từng vệt sáng đỏ gắt gao giữa thứ ánh sáng nhờ nhờ của bóng đèn tuýp ba mươi sáu oát. Hàng trăm thông báo dồn dập đổ về từ diễn đàn trực tuyến Bản Đồ Mở—nền tảng sinh hoạt số mà cô cùng nhóm bạn trẻ vừa mở cửa công khai chưa đầy bốn mươi tám tiếng đồng hồ.

Vừa bước qua ngưỡng cửa căn phòng trọ thuê chật chội sau một ngày dài làm việc, chưa kịp cởi bỏ đôi giày công sở đã mòn gót, An đã cảm nhận rõ sức nóng rát buốt tỏa ra từ mặt lưng kim loại của chiếc máy trên tay. Những tiếng rung trầm đục, kéo dài thành chuỗi liên tuất tựa hồ tiếng kim khí va đập vào tấm kính mỏng, truyền một xung lực căng thẳng chạy dọc cổ tay lên tận bả vai. Cô ngồi thụp xuống bậu cửa, ngay nơi dải băng dính vải màu trắng dán chặt trên nền gạch hoa xám xịt—ranh giới vật lý nghiệt ngã mà cô tự vạch ra để phân định giữa vùng không gian làm việc căng thẳng và khoảng diện tích nhỏ nhoi dành cho việc nghỉ ngơi phục hồi sinh học.

Cơn đau âm ỉ sau gáy, dấu tích tàn dư của những chuỗi ngày vắt kiệt thể lực tại tập đoàn Sao Bắc, lại khẽ nhói lên như có một mũi kim sắc lạnh đâm xuyên qua đốt sống cổ. An nhắm nghiền mắt lại trong vài giây, hít vào luồng không khí ngột ngạt quen thuộc của khu xóm trọ ven đô, rồi chậm rãi mở ứng dụng.

Giao diện màu xanh xám tro vốn được Bùi Gia Huy tối ưu hóa dung lượng đến mức triệt để nhằm tương thích với những chiếc điện thoại đời cũ của người lao động phổ thông, giờ đây gần như bị bóp nghẹt, biến dạng dưới một làn sóng bài đăng cuồng loạn.

Đập thẳng vào mắt An ở ngay đầu trang chủ không phải là những câu hỏi thảo luận về phương pháp tự học, cũng chẳng phải các bản tóm lược kiến thức nghề nghiệp giản dị mà nhóm kỳ công biên soạn. Ngự trị ở vị trí nổi bật nhất là một bảng thi đua tự phát do thuật toán tự động hiển thị đẩy lên đỉnh diễn đàn dựa theo lượng tương tác cơ học. Những dòng trạng thái khoe khoang “chuỗi ngày tích lũy liên tục” dày đặc, đi kèm những biểu tượng ngọn lửa rực cháy đỏ quạch như một lời thách thức:

*“Ngày thứ 45 không ngủ quá 4 tiếng — Quyết tâm đỗ Bách khoa!”*

*“Streak 60 ngày cày 16 tiếng/ngày, ai rời bàn học trước 2 giờ sáng là kẻ thất bại không xứng đáng có tương lai!”*

Đi kèm với những khẩu hiệu kích động ấy là hàng loạt ảnh chụp màn hình từ các ứng dụng đồng hồ bấm giờ, các phần mềm theo dõi năng suất cá nhân với những con số gây ngột ngạt đến nghẹt thở: mười bảy giờ bốn mươi hai phút, mười tám giờ mười lăm phút ngồi dính chặt trước bàn học không một khoảng nghỉ.

Phần bình luận bên dưới những bức ảnh chụp màn hình ấy ngập tràn sự so kè độc hại và những lời thóa mạ tàn nhẫn. Bất kỳ ai rụt rè chia sẻ rằng mình chỉ có thể duy trì việc học từ sáu đến tám tiếng mỗi ngày đều ngay lập tức bị vùi dập không thương tiếc. Những cụm từ như “lười biếng bẩm sinh”, “không có ý chí vươn lên”, “tư duy tầm thường của tầng lớp đáy” bị ném ra như những viên đá sắc nhọn.

Văn hóa tôn vinh sự kiệt sức—thứ bóng ma độc hại mà An từng ngỡ mình đã dứt khoát bỏ lại sau lưng tại những dãy văn phòng máy lạnh ngột ngạt của Sao Bắc hay trong những buổi hội thảo đao to búa lớn của Tạ Hoàng Long—nay lại trồi lên như một thứ nấm mốc độc hại, bám rễ sâu hoắm ngay trên mảnh đất cô vừa nhọc nhằn gieo mầm.

An bấm ngón tay vào mục “Thảo luận xu hướng”. Mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng vượt xa những gì cô có thể mường tượng trong một kịch bản tồi tệ nhất.

Một loạt tài khoản nặc danh mang các định danh vô hồn như *User_8841*, *NoPainNoGain_99*, *NangSuatTuyetDoi* liên tục xuất hiện ở các chủ đề nóng nhất, kích động những cuộc khẩu chiến tàn khốc. Chúng không chỉ dừng lại ở việc khoe khoang số giờ ngồi trên ghế, mà bắt đầu truyền bá những công thức sinh tồn méo mó, biến thái: các thực đơn nhịn ăn ngắt quãng cực đoan kéo dài suốt bốn mươi tám tiếng đồng hồ, kết hợp với việc nốc cà phê đen đậm đặc pha lẫn các loại nước tăng lực nồng độ cao và những vỉ thuốc tăng cường nhận thức không rõ nguồn gốc trôi nổi trên các hội nhóm ngầm.

Mục tiêu duy nhất được chúng rao giảng như một thứ chân lý cứu rỗi là duy trì trạng thái tỉnh táo giả tạo suốt mười tám đến hai mươi tiếng mỗi ngày để “bứt phá giới hạn sinh học của não bộ”, biến cơ thể con người thành một cỗ máy sản xuất điểm số và thành tích không biết mệt mỏi.

Tiếng chuông điện thoại reo bần bật trên tay cắt ngang dòng suy nghĩ đang đông cứng của An. Màn hình nhấp nháy dòng tên hiển thị: Bùi Gia Huy.

An trượt ngón tay nghe máy. Ngay lập tức, âm thanh hỗn loạn từ đầu dây bên kia dội thẳng vào tai cô.

“Chị An ơi...” Giọng Huy lạc hẳn đi, run rẩy, hổn hển như người vừa chạy bộ đường dài trong cơn thiếu dưỡng khí. Tiếng gõ bàn phím lạch cạch vang lên liên hồi, gấp gáp, hòa cùng tiếng quạt gió rít gào như muốn nổ tung của chiếc máy tính bàn cũ kỹ đặt tại phòng trọ sinh viên của cậu. “Em... em không kiểm soát nổi tình hình nữa rồi chị ơi. Mấy nhóm luyện thi đại học cấp tốc, rồi mấy hội săn học bổng trên mạng đang kéo bầy kéo lũ đổ dồn về diễn đàn của mình. Họ lập nhóm, chia phe thi đua giữ chuỗi ngày, rồi quay sang công kích, thóa mạ lẫn nhau thậm tệ. Có một đứa học sinh lớp mười một vừa nhắn tin cầu cứu vào hộp thư riêng của em... Nó bảo nó nhịn ăn hoàn toàn hai ngày nay, uống hết bốn lon nước tăng lực để cố đu theo cái chuỗi học mười tám tiếng trên bảng xếp hạng, bây giờ tim nó đang đập loạn xạ, ngực thắt lại và đang nôn khan ra mật xanh mật vàng trong nhà vệ sinh... Em hoang mang quá chị ơi. Em chỉ muốn viết một cái khung mã nguồn mở để mọi người cùng ghi chép kiến thức, sao nó lại biến thành một cái địa ngục trần gian thế này?”

An siết chặt các đầu ngón tay quanh thân máy, cố nén cảm giác nghẹn đắng đang dâng lên nghẹn ứ nơi cuống họng. Ký ức kinh hoàng về cái đêm Bùi Gia Huy lên cơn co giật rồi ngã gục bất tỉnh ngay trên sàn gạch của Thư viện Bình Minh vì kiệt sức sau cuộc thi lập trình ngắn hạn của Tạ Hoàng Long, hay hình ảnh chính bản thân cô run rẩy trước tập báo cáo nhàu nhĩ trong phòng họp Sao Bắc trước khi đổ sụp xuống bàn làm việc, bỗng chốc ùa về rõ mồn một. Con quái vật thành tích ảo chưa từng biến mất khỏi đời sống này; nó chỉ thay đổi lớp vỏ ngoài, khoác lên mình tấm áo công nghệ tân kỳ, ranh mãnh và tàn độc hơn gấp bội trên không gian số vô hình.

“Bình tĩnh lại, Huy. Hít một hơi thật sâu và nghe chị nói này,” An cất giọng điềm đạm, hạ thấp tông giọng xuống mức trầm ổn nhất có thể để truyền đi một điểm tựa vững chắc qua làn sóng điện từ. “Em đang ở phòng trọ một mình đúng không? Ngay bây giờ, nhấc tay ra khỏi bàn phím máy tính. Đứng dậy, rót một ngụm nước ấm uống từng ngụm nhỏ đi đã. Đây hoàn toàn không phải lỗi lập trình hay sai sót kỹ thuật của em. Đây là lỗ hổng trong cơ chế quản trị cộng đồng của chúng ta, khi ban điều hành chưa lường hết được cơn khát khẳng định bản thân một cách mù quáng của tâm lý đám đông.”

“Bây giờ phải làm sao hả chị?” Giọng Huy vẫn chưa thôi hoảng loạn, tiếng thở dốc vẫn phập phồng qua ống nghe. “Nếu mình thẳng tay xóa các bài viết đó, tụi nó sẽ chụp màn hình mang đi rêu rao khắp nơi là ban quản trị Bản Đồ Mở độc tài, bóp nghẹt quyền tự do chia sẻ, bịa đặt là mình ghen ăn tức ở với người chăm chỉ. Còn nếu cứ để yên như thế này... em sợ, em sợ có đứa đột quỵ thật sự ngay trên bàn học mất thôi!”

“Chị lập ra dự án này không phải để biến nó thành một đấu trường bức tử thể xác và tâm thần của bất kỳ ai,” An nói chậm rãi, nhưng từng từ ngữ thốt ra đều đanh thép như một mệnh lệnh. “Ngay bây giờ, em đăng nhập vào quyền quản trị hệ thống ở mức cao nhất. Chúng ta can thiệp dứt khoát vào kiến trúc nền tảng: tạm thời vô hiệu hóa toàn bộ bảng xếp hạng thi đua công khai trên trang chủ. Đóng vĩnh viễn tính năng tự động đếm chuỗi ngày tích lũy liên tục. Gỡ sạch toàn bộ biểu tượng ngọn lửa, không số ngày tích lũy, không huy hiệu năng suất ảo nào được phép hiển thị bên cạnh tên tài khoản nữa.”

Đầu dây bên kia đột ngột chìm vào một sự im lặng nặng nề. Phải mất một lúc lâu, Huy mới cất lời, giọng cậu chùng xuống, ngập tràn sự do dự và nỗi sợ hãi thực tế của một người làm kỹ thuật số liệu:

“Nhưng chị An ơi... chị có biết là tính năng đếm chuỗi ngày liên tục chính là thuật toán giữ chân người dùng hiệu quả nhất không? Trong ba ngày qua, lượng người dùng hoạt động hằng ngày của diễn đàn tăng vọt gấp bốn lần cũng là nhờ hàng nghìn người đổ xô vào đây điểm danh để không bị đứt chuỗi. Nếu đêm nay mình thẳng tay tắt bỏ tính năng đó, lượng truy cập sẽ rơi tự do xuống đáy vực. Rồi người ta sẽ nổi giận, họ sẽ kéo nhau vào đánh giá một sao, họ sẽ nguyền rủa và tẩy chay trang web của mình...”

“Một lượng truy cập được xây dựng bằng sự hủy hoại thể xác của những đứa trẻ mười sáu, mười bảy tuổi và nỗi khiếp sợ bị tụt lại phía sau là thứ số liệu rác rưởi, độc hại, Huy ạ,” An ngắt lời cậu, giọng cô trầm xuống nhưng chứa đựng một sức nặng không thể lay chuyển. “Mười tám tháng trước, chị từng vì cái ảo tưởng về sự bền bỉ không ngừng nghỉ đó mà ném sạch mười lăm triệu đồng tiền tích lũy ít ỏi vào khoa cấp cứu của bệnh viện, suýt chút nữa đã đánh đổi cả tính mạng mình trên một chiếc bàn làm việc vô hồn. Chị em mình, cùng với cô Thư và bác cán bộ ở Thư viện Bình Minh, nhọc nhằn dựng nên Bản Đồ Mở này không phải để tạo ra thêm một cái trại tập trung tâm lý được ngụy trang bằng những khẩu hiệu tự học. Tắt ngay lập tức cho chị. Mọi sự phẫn nộ, mọi phản ứng dữ dội từ người dùng, một mình chị sẽ đứng ra chịu trách nhiệm toàn bộ trước cộng đồng.”

Một khoảng lặng kéo dài chừng vài giây qua ống nghe. Chỉ còn lại tiếng thở dài trút bỏ gánh nặng của cậu thiếu niên, theo sau đó là một tiếng gõ phím dứt khoát vang lên đanh gọn:

“Dạ. Em hiểu rồi. Em đẩy bản cập nhật lên máy chủ ngay bây giờ.”

Chưa đầy ba phút sau khi dòng lệnh quản trị của Huy được thực thi trên máy chủ trung tâm, phòng sinh hoạt trực tuyến của Bản Đồ Mở gần như nổ tung trong cơn chấn động. Bảng xếp hạng thi đua rực rỡ biến mất không dấu vết khỏi vị trí trung tâm. Toàn bộ các biểu tượng ngọn lửa đỏ rực bên cạnh tên hiển thị của hàng nghìn tài khoản bị xóa sạch hoàn toàn, thay thế bằng một dòng thông báo ngắn gọn, tĩnh lặng trên nền xám nhạt:

*“Hệ thống đang tạm ngừng tính năng đếm chuỗi ngày để điều chỉnh cơ chế, bảo vệ nhịp sinh học và sức khỏe toàn diện của người học.”*

Khu vực thảo luận chung lập tức biến thành một bãi chiến trường ngập tràn khói lửa. Hàng trăm bài đăng mang thái độ phẫn nộ tột cùng xuất hiện dày đặc theo từng giây:

*“Ban quản trị làm ăn kiểu nghiệp dư gì thế này? Trả lại chuỗi 50 ngày cày cuốc của tôi ngay!”*

*“Cào bằng thành tích à? Thấy người ta học giỏi, học nhiều hơn mình nên sinh thói đố kỵ rồi dẹp bỏ bảng xếp hạng đúng không?”*

*“Nền tảng rác rưởi, vừa có chút người dùng đã bày đặt lên mặt dạy đời, áp đặt tư duy nhu nhược!”*

Những lời thóa mạ cay độc, những đòn công kích cá nhân nhắm thẳng vào đội ngũ điều hành xuất hiện với tốc độ chóng mặt, làm đỏ rực cả thanh thông báo quản trị.

An ngồi nguyên tại chỗ, lưng tựa vào cánh cửa gỗ khép hờ, đôi mắt phản chiếu ánh sáng chập chờn từ màn hình nhưng tâm trí cô hoàn toàn tĩnh lặng. Cô hiểu rất rõ rằng lúc này, việc gõ phím đôi co, giải thích bằng những đoạn văn dài dòng trên diễn đàn chỉ như hành động đổ thêm dầu vào ngọn lửa đang bùng phát dữ dội. Đám đông ngoài kia đang lên cơn đói dopamine—thứ hoóc-môn tưởng thưởng ảo được kích hoạt bởi những con số nhảy múa và những lời tung hô phù phiếm trên mạng xã hội. Họ cần một gáo nước lạnh thực tế, một đòn bẩy tri thức khoa học sắc bén và trần trụi để giật mình tỉnh ngộ khỏi cơn mộng du tập thể.

Cô thoát khỏi giao diện diễn đàn, mở danh bạ và bấm một số điện thoại quen thuộc: Trần Thu Hà.

Mười lăm phút sau, qua đầu dây bên kia, sau khi chăm chú lắng nghe An tóm lược toàn bộ tình hình hỗn loạn cùng những bài đăng cổ xúy hành vi cực đoan đang lan tràn trên hệ thống, Thu Hà bật ra một tiếng cười khẩy đầy vẻ chua chát đặc trưng của một người làm việc lâu năm trong môi trường y tế:

“Lại là cái trò nhịn ăn ngắt quãng cực đoan kết hợp với nước tăng lực để ngồi đồng mười tám tiếng một ngày à? Lũ trẻ bây giờ bị tẩy não đến mức coi cái bộ não người như một cái động cơ vĩnh cửu không cần dầu bôi trơn hay sao vậy? Được rồi, gửi ngay đường dẫn phòng phát sóng trực tiếp cho tao. Mở một phiên tọa đàm khẩn cấp ngay tối nay, đúng tám giờ. Tao vừa xong ca trực phục hồi chức năng cho hai ca chấn thương cột sống ở phòng khám, đang cầm sẵn một xấp phim chụp cộng hưởng từ ở đây. Để tao lên mạng, cho tụi nó nhìn tận mắt cái giá bằng xương bằng thịt, bằng tủy sống và nơ-ron của cái gọi là ‘bứt phá giới hạn’.”

Đúng hai mươi giờ không phút.

Một thông báo ghim khẩn cấp với dải băng màu xanh đậm xuất hiện trang trọng trên đầu trang chủ Bản Đồ Mở, kích hoạt thông báo đẩy tới toàn bộ thành viên:

*“Tọa đàm y khoa trực tuyến: Cái giá sinh học của sự thức trắng — Giới hạn thần kinh và cơ chế phục hồi thể chất.”*

Hơn ba trăm tài khoản lập tức tràn vào phòng họp trực tuyến chỉ sau chưa đầy năm phút mở cổng. Khung trò chuyện trực tiếp bên cạnh màn hình trôi vùn vụt như một dòng thác dữ, cuốn theo hàng loạt bình luận hằn học, những lời khiêu khích gay gắt từ các tài khoản ẩn danh đang hậm hực vì bị tước đoạt mất chuỗi ngày ảo.

An xuất hiện trên khung hình đầu tiên. Cô ngồi trước chiếc bàn làm việc đơn sơ trong căn phòng trọ, gương mặt mộc không chút phấn son, mái tóc buộc gọn gàng phía sau để lộ vầng trán thanh tú nhưng phảng phất nét mệt mỏi sau một ngày dài. Tuy nhiên, ánh mắt cô nhìn thẳng vào ống kính máy quay lại sáng lên một vẻ kiên định, tĩnh tại lạ thường.

“Chào các bạn,” An cất tiếng, giọng nói trong trẻo và mạch lạc vang lên qua hệ thống âm thanh trực tuyến, không hề có chút run rẩy hay e dè. “Tôi là Minh An, người điều phối nội dung của Nhóm Bản Đồ Mở. Tôi biết rất rõ quyết định vô hiệu hóa bảng xếp hạng thi đua và tắt tính năng đếm chuỗi ngày chiều nay của chúng tôi đã khiến nhiều bạn ở đây cảm thấy tức giận, hụt hẫng, thậm chí cảm thấy công sức thức đêm thức hôm của mình bị phủ nhận hoàn toàn. Nhưng trước khi các bạn tiếp tục buông những lời phán xét hay rời bỏ nền tảng này, tôi chỉ tha thiết đề nghị các bạn dành ra đúng bốn mươi phút của buổi tối hôm nay để lắng nghe một người đang hằng ngày, hằng giờ làm việc với những cơ thể sống đã sụp đổ hoàn toàn vì những bảng xếp hạng tương tự. Xin giới thiệu kỹ thuật viên Trần Thu Hà, chuyên gia vật lý trị liệu và phục hồi chức năng hệ thần kinh.”

Khung hình lập tức được chuyển hướng sang điểm cầu của Thu Hà.

Khác hẳn với phong thái tếu táo, bất cần thường nhật khi ngồi bên quán trà đá vỉa hè cùng An, Hà xuất hiện trong chiếc áo blouse trắng cài kín cổ, ngồi ngay ngắn trong phòng làm việc chuyên môn. Phía sau lưng cô là một mô hình giải phẫu chi tiết hệ thần kinh trung ương và cột sống người. Không có những slide trình chiếu đồ họa bóng bẩy, không có những câu trích dẫn truyền cảm hứng sáo rỗng, Hà lạnh lùng giơ lên trước ống kính máy ảnh một tập phim chụp cộng hưởng từ (MRI) khổ lớn, nơi những đốt sống và cấu trúc đĩa đệm hiện lên rõ mồn một qua từng mảng sáng tối tương phản.

“Chào các bạn trẻ thích thức mười tám tiếng mỗi ngày để săn tìm cảm giác ưu việt,” Hà cất giọng bình thản, nhưng từng âm tiết nhả ra đều lạnh lùng, dứt khoát như một nhát dao phẫu thuật cắt thẳng vào thực tại. “Tôi không rảnh rỗi đến đây để dạy các bạn bài học đạo đức về sự khiêm tốn, càng không có ý định khuyên các bạn sống chậm hay từ bỏ ước mơ. Tôi đến đây để nói chuyện sòng phẳng với các bạn bằng giải phẫu học, sinh hóa tế bào và cơ chế bệnh sinh của hệ thần kinh phục hồi.”

Hà với tay nhấc mô hình bán cầu đại não đặt lên mặt bàn, xoay nhẹ phần thùy trán về phía camera:

“Phần lớn các bạn ở đây đang lầm tưởng một cách ấu trĩ rằng bộ não con người hoạt động giống như một nhóm cơ bắp: cứ ra sức bóp nghẹt, cứ ép nó chịu tải thật nặng thì nó sẽ tự động thích nghi và trở nên mạnh mẽ hơn. Đó là sự ngu dốt về mặt sinh học. Khi các bạn thức và hoạt động nhận thức, quá trình chuyển hóa năng lượng liên tục của các tế bào thần kinh sẽ sản sinh ra một lượng rác thải độc hại khổng lồ, trong đó nguy hiểm nhất là các mảng protein Beta-Amyloid thoái hóa và phân tử Adenosine tích tụ.”

Hà gõ nhẹ đầu ngón tay trỏ lên phần đỉnh của mô hình não bộ:

“Cơ chế sinh học duy nhất trên toàn bộ cơ thể người có khả năng dọn dẹp, quét sạch đống rác thải độc thần kinh này là hệ thống glymphatic—một mạng lưới thanh lọc dịch não tủy vô cùng tinh vi. Và hệ thống này chỉ có thể kích hoạt, vận hành với hiệu suất tối đa khi và chỉ khi các bạn bước vào trạng thái giấc ngủ sâu, cụ thể là giai đoạn NREM sóng chậm độ ba và độ bốn.”

Hà dừng lại một nhịp ngắn, ánh mắt sắc lẹm nhìn thẳng vào điểm đỏ của ống kính, như thể đang xuyên thấu qua màn hình để đối diện với từng gương mặt đang ngồi co quắp trong bóng tối phòng trọ:

“Khi các bạn dùng ý chí mù quáng để nhịn ngủ mạn tính, tọng vào dạ dày từng vốc caffeine nồng độ cao hoặc lạm dụng các loại thuốc tăng cường nhận thức trôi nổi, các bạn không hề làm cho não mình thông minh hơn hay bền bỉ hơn. Các bạn chỉ đơn giản là đang dùng hóa chất để đánh lừa thụ thể Adenosine, bịt miệng cơ chế phát tín hiệu báo kiệt sức tự nhiên của cơ thể. Trong khi các bạn hưng phấn ảo tưởng rằng mình đang tỉnh táo, thì đống rác thải protein độc hại vẫn ứ đọng nguyên vẹn trong các khe xi-náp thần kinh, gây ra tình trạng viêm mô thần kinh vi thể trên diện rộng.”

Hà nhếch mép, chỉ tay vào vùng vỏ não trước trán trên mô hình:

“Hậu quả thực tế là gì? Vỏ não trước trán—khu vực tối cao chịu trách nhiệm về tư duy logic phản biện, năng lực kiểm soát xung động cảm xúc và khả năng ra quyết định phức tạp—sẽ bắt đầu bị suy giảm chức năng chuyển hóa tạm thời. Toàn bộ cơ chế củng cố trí nhớ dài hạn thông qua hồi hải mã bị tê liệt hoàn toàn. Các bạn có thể ngồi bất động trước trang sách mười tám tiếng đồng hồ, nhưng sự thật nghiệt ngã là kể từ tiếng thứ tám trở đi, não bộ của các bạn chỉ đang thực hiện một phản xạ quét mắt thụ động vô thức qua từng dòng chữ. Đó là một thứ ảo giác năng suất bệnh hoạn, một hành vi tự lừa dối bản thân chứ tuyệt nhiên không phải là học tập.”

Khung trò chuyện trực tiếp vốn đang cuộn trào những lời thóa mạ bỗng nhiên chậm hẳn lại. Những dòng chữ đay nghiến biến mất, nhường chỗ cho một sự im lặng nặng nề. Vài giây sau, một dòng câu hỏi rụt rè hiện lên:

*“Bác sĩ ơi... vậy còn việc nhịn ăn ngắt quãng kéo dài để giữ đầu óc thanh thoát, tập trung cao độ thì sao ạ?”*

Thu Hà buông mô hình não bộ xuống bàn, với tay lật mở một tập hồ sơ bệnh án bìa xanh sờn rách:

“Nhịn ăn ngắt quãng khoa học là một phác đồ can thiệp chuyển hóa đòi hỏi phải có sự thăm khám, chỉ định và giám sát y khoa vô cùng nghiêm ngặt. Còn cái trò các bạn nhịn đói cực đoan suốt bốn mươi tám tiếng đồng hồ, tước đoạt nguồn glucose duy nhất nuôi dưỡng tế bào thần kinh, trong khi vẫn điên cuồng ép não bộ làm việc căng thẳng dưới sự kích thích của hóa chất, nó không phải là thanh lọc cơ thể. Nó là hành vi kích hoạt phản ứng sinh tồn khẩn cấp của trục dưới đồi - tuyến yên - tuyến thượng thận.”

Hà lật từng trang bệnh án, giọng nói vẫn giữ một vẻ điềm tĩnh đến tàn nhẫn:

“Khi các bạn đẩy cơ thể vào bước đường cùng đó, nồng độ Cortisol và Adrenaline trong máu sẽ tăng vọt lên mức kịch trần. Nó tạo ra một trạng thái hưng cảm cấp tính tạm thời—chính là cái cảm giác ‘lâng lâng, tỉnh táo lạ thường’ mà các bạn tưởng nhầm là sự khai mở tiềm năng trí tuệ. Nhưng cái hóa đơn sinh học mà các bạn phải thanh toán ngay sau đó là tình trạng suy kiệt thượng thận thứ phát: run rẩy các đầu chi không kiểm soát, rối loạn nhịp xoang tim, tụt đường huyết đột ngột dẫn đến ngất lịm, và sau cùng là những cơn trầm cảm phản ứng sâu sắc. Mới tuần trước thôi, chính tay tôi đã tiếp nhận một bệnh nhân mới tròn hai mươi tuổi nhập viện cấp cứu trong tình trạng men tim tăng vọt tương đương một ca nhồi máu cơ tim nhẹ, niêm mạc dạ dày xuất huyết rải rác chỉ vì cố gắng duy trì cái ‘chuỗi ba mươi ngày thức trắng luyện đề’ trên mạng.”

Thu Hà giơ cao tấm phim chụp cộng hưởng từ lên sát máy quay, dùng đầu bút bi chỉ vào một khoảng tối biến dạng giữa hai đốt sống cổ:

“Các bạn nhìn cho kỹ vào đây. Ngồi gập cổ mười tám tiếng mỗi ngày trước màn hình hay mặt bàn không biến các bạn thành thủ khoa hay chuyên gia hàng đầu. Nó chỉ đang biến các bạn thành những khách hàng thường xuyên, những bệnh nhân tàn tật của khoa phục hồi chức năng trước khi các bạn kịp bước sang tuổi hai mươi lăm, với chứng thoái hóa đĩa đệm cổ đa tầng, xơ hóa dây chằng và rối loạn hệ thần kinh thực vật không thể đảo ngược. Đừng bao giờ dại dột đem sinh mạng, đem toàn bộ tương lai thể xác của mình ra để đánh đổi lấy một cái chấm xanh hay một ngọn lửa ảo vô tri trên màn hình điện thoại.”

Cả phòng họp trực tuyến ba trăm con người chìm vào một sự câm lặng tuyệt đối.

Không còn một lời thách thức, không còn một biểu tượng chế giễu nào xuất hiện trên màn hình. Những thông số y khoa trần trụi, những tấm phim chụp bệnh lý thực tế cùng giọng nói đanh thép, không khoan nhượng của một người làm chuyên môn đã đánh trúng vào nỗi hoang mang, sợ hãi mơ hồ mà bấy lâu nay nhiều bạn trẻ vẫn cố tình chôn giấu sau những cơn đau đầu nhức nhối, những cơn choáng váng khi đứng dậy và từng nhịp tim đập loạn xạ trong lồng ngực mỗi đêm thanh vắng.

An nhận lại quyền điều phối buổi phát sóng. Cô nhìn thẳng vào danh sách hàng trăm tài khoản đang lặng lẽ theo dõi, giọng cô trầm ấm, chân thành nhưng chứa chan sức nặng của trải nghiệm sống:

“Cảm ơn những chia sẻ rất thẳng thắn của bác sĩ Hà. Tôi muốn nói thật với tất cả các bạn đang ngồi đây một điều: mười tám tháng trước, bản thân tôi cũng từng là một tín đồ cuồng tín của những chuỗi ngày không ngủ như các bạn. Tôi từng thức trắng đến hai, ba giờ sáng mỗi đêm, nốc từng ly cà phê đắng ngắt để duy trì một bảng chấm công hoàn hảo tại doanh nghiệp, dốc sạch những đồng lương ít ỏi để mua những khóa học cấp tốc với lời hứa hẹn đổi đời trong ba mươi ngày. Và kết quả cuối cùng tôi nhận được là gì? Là một cơn ngất lịm đột ngột ngay giữa phòng họp công ty, tụt huyết áp chạm đáy, phải nằm liệt giường nhiều tuần lễ trong căn phòng trọ này với một tài khoản ngân hàng trống rỗng và một thể xác kiệt quệ đến mức không tự nâng nổi cánh tay.”

An dừng lại một nhịp, khẽ thở dài nhưng ánh mắt vẫn ngời sáng:

“Nhóm Bản Đồ Mở được chúng tôi thành lập không phải để tạo ra thêm một đấu trường sinh tử cho các bạn giày xéo lên nhau. Tri thức là ngọn đèn để soi sáng con đường mưu sinh và nâng đỡ phẩm giá con người, chứ tri thức không bao giờ là một bản án lưu đày ép buộc chúng ta phải tự tàn sát chính cơ thể mình. Nếu việc học tập chỉ mang lại cho các bạn sự tàn phế về mặt thể xác và nỗi hoảng loạn, kiệt quệ về mặt tinh thần, thì đó dứt khoát không phải là sự tiến bộ—đó là một quá trình tự hủy hoại bản thân nhân danh sự chăm chỉ.”

Buổi tọa đàm khẩn cấp kết thúc lúc chín giờ ba mươi phút tối.

Ngay trong đêm, không một phút chậm trễ, An mở một cuộc gọi nhóm nội bộ với Bùi Gia Huy và Đỗ Hải Yến. Ngồi bên chiếc bàn con kê sát góc tường, dưới ánh đèn bàn vàng vọt, An cùng hai người bạn trẻ bắt tay vào việc soạn thảo lại toàn bộ Bộ Quy Tắc Ứng Xử mới cho phòng sinh hoạt trực tuyến Bản Đồ Mở. Vận dụng chính những kinh nghiệm quản trị quy trình và bài học xương máu về việc thiết lập ranh giới an toàn mà cô từng tích lũy trong những năm tháng lăn lộn tại môi trường công sở, An tỉ mỉ định hình từng điều khoản kiểm duyệt nội dung.

Bộ quy tắc mới được hoàn thiện sau gần ba tiếng đồng hồ thảo luận gắt gao, được ghim trang trọng ở vị trí cao nhất trên trang chủ với ba nguyên tắc nền tảng không thể thương lượng:

*Thứ nhất, bắt buộc minh bạch hóa nguồn gốc tài liệu.* Mọi phương pháp học tập, mọi bản tóm tắt kiến thức khi đăng tải đều phải ghi rõ nguồn xuất bản, tên tác giả, hoặc các nghiên cứu khoa học có căn cứ kiểm chứng độc lập. Nghiêm cấm tuyệt đối các hành vi sao chép nội dung vô căn cứ hoặc truyền bá các mẹo vặt học tập phản khoa học, truyền miệng nguy hại.

*Thứ hai, phân định tuyệt đối giữa chia sẻ trải nghiệm cá nhân và tư vấn chuyên môn.* Mọi bài đăng của thành viên bắt buộc phải gắn thẻ phân loại rõ ràng: hoặc là [Trải nghiệm cá nhân] (chỉ mang tính chất tham khảo, phản ánh hoàn cảnh và thể trạng riêng biệt của người viết), hoặc là [Tài liệu chuyên môn] (phải đi kèm chứng chỉ hành nghề, bằng cấp chuyên ngành hoặc tài liệu y khoa/sư phạm đã qua kiểm duyệt của ban điều hành). Nghiêm cấm mọi hành vi đưa ra lời khuyên dinh dưỡng, chỉ định thuốc men hay hướng dẫn các chế độ sinh hoạt cực đoan cho người khác.

*Thứ ba, thiết lập cơ chế tự động ẩn đối với các nội dung cổ xúy hành vi cực đoan.* Toàn bộ các bài viết mang tính chất khoe khoang việc thức trắng đêm kéo dài, cổ vũ nhịn ăn sai phương pháp, lạm dụng chất kích thích hoặc sử dụng ngôn từ miệt thị, hạ thấp những người có tốc độ học chậm hơn sẽ bị hệ thống tự động ẩn khỏi luồng hiển thị công khai để ban quản trị thẩm định thủ công; các tài khoản cố tình tái phạm sẽ bị khóa vĩnh viễn địa chỉ truy cập.

Bùi Gia Huy vừa thoăn thoắt gõ lệnh tích hợp bộ lọc từ khóa vào mã nguồn hệ thống, vừa khẽ thở phào một hơi nhẹ nhõm:

“Em đã cài đặt xong bot tự động quét sâu. Tất cả các từ khóa nguy hại như ‘thức trắng’, ‘nhịn ăn 48h’, ‘thuốc tỉnh táo’, ‘cày xuyên đêm’ đều sẽ bị thuật toán chặn lại và đẩy thẳng vào hàng đợi kiểm duyệt của ban quản trị ngay trong tích tắc.”

Đột nhiên, ngón tay của Huy khựng lại trên bàn phím. Đôi mắt sau cặp kính cận dày cộp của cậu dán chặt vào bảng nhật ký hệ thống (system logs) đang cuộn lên từng dòng địa chỉ IP mạng vừa bị hệ thống tạm khóa do hành vi spam bài viết kích động thù hằn trong suốt buổi tối.

“Chị An... chị nhìn vào màn hình này xem,” Huy cất giọng thì thầm, kéo màn hình máy tính xách tay về phía An.

“Có điều gì bất thường sao em?” An nghiêng người tới, ánh mắt tập trung vào những dãy số nhấp nháy.

“Trong số mười tài khoản nặc danh hoạt động điên cuồng nhất, chuyên khơi mào các cuộc khẩu chiến và chia sẻ các công thức nhịn ăn kích dục năng suất mấy hôm nay, có tới sáu tài khoản dùng chung một dải địa chỉ IP tĩnh...” Huy gõ thêm vài dòng lệnh truy vấn thông tin định tuyến mạng, sắc mặt cậu dần biến đổi từ ngạc nhiên sang kinh ngạc tột độ. “Dải IP này trỏ thẳng về một máy chủ cục bộ đặt tại tòa nhà văn phòng của... Nhóm Học Nhanh. Đúng là địa chỉ văn phòng của ông Tạ Hoàng Long, cái chỗ đợt trước em đến xem dàn thiết bị máy tính!”

Trái tim An đập thịch một tiếng nặng nề giữa lồng ngực. Cô nhìn chằm chằm vào những dòng địa chỉ mạng màu xanh lục phát sáng trên nền màn hình đen kịt.

Một cảm giác ớn lạnh xen lẫn phẫn nộ chạy dọc sống lưng cô. Hóa ra không phải ngẫu nhiên mà một trào lưu cực đoan, độc hại lại có thể bùng phát một cách nhanh chóng, bài bản và có tổ chức đến thế ngay khi Bản Đồ Mở vừa mở cổng tiếp cận đại chúng chưa đầy hai ngày. Tạ Hoàng Long chưa từng từ bỏ dã tâm bóp nghẹt hoặc đồng hóa dự án cộng đồng non trẻ này. Khi không thể dùng tiền bạc để mua chuộc quyền sở hữu, không thể dùng hào nhoáng của cuộc thi ngắn hạn để đè bẹp sự kiên trì của cô và nhóm bạn, anh ta đã thâm độc sử dụng chính những tài khoản ảo được điều khiển từ văn phòng của mình để cấy vào diễn đàn thứ văn hóa năng suất độc hại, hòng làm tha hóa bản chất của nền tảng từ tận bên trong, biến một không gian nâng đỡ bình dân thành một đấu trường bệnh hoạn để công chúng tự quay lưng ruồng rẫy.

“Lưu lại toàn bộ tệp nhật ký kiểm toán hệ thống đó vào một thư mục lưu trữ độc lập có mã hóa, Huy,” An căn dặn, giọng cô lạnh tanh, rành rọt nhưng vô cùng tỉnh táo. “Không công khai danh tính của họ lúc này, tuyệt đối không lên mạng đôi co hay viết bài bóc phốt để tạo thêm scandal truyền thông. Giữ kín toàn bộ dữ liệu này làm bằng chứng pháp lý khi cần thiết. Thứ vũ khí sắc bén nhất để chúng ta đáp trả lại mưu đồ của họ không phải là những màn cãi vã ồn ào trên mạng xã hội, mà là việc chúng ta giữ cho nền tảng này sống sót một cách lành mạnh, trong sạch và bảo vệ được từng người học chân chính.”

“Dạ, em hiểu rồi chị.” Huy khẽ gật đầu, ngón tay dứt khoát ấn lệnh sao lưu dữ liệu.

Sáng hôm sau, hệ thống quản trị mới chính thức đi vào vận hành thực tế.

Hiệu ứng tác động đến gần như ngay tức khắc, trần trụi và khốc liệt đúng như những gì Huy từng dự đoán. Khi không còn bảng xếp hạng để ganh đua thứ bậc, không còn biểu tượng ngọn lửa streak rực rỡ để chụp màn hình khoe khoang trên mạng xã hội, lại vấp phải bộ lọc từ khóa kiểm duyệt vô cùng gắt gao, lượng truy cập và số lượng bài đăng của diễn đàn Bản Đồ Mở lập tức rơi tự do. Chỉ sau mười hai tiếng đồng hồ, các chỉ số hoạt động sụt giảm hơn một nửa. Toàn bộ mạng lưới tài khoản ảo nặc danh chuyên kích động tranh cãi nhanh chóng im bặt và rút lui khi nhận thấy mọi bài viết mang tính gây hấn đều bị hệ thống tự động ẩn đi ngay khi vừa bấm nút đăng tải.

Thế nhưng, chính trong sự tĩnh lặng đột ngột tưởng như hoang phế ấy, một dòng chảy ngầm hoàn toàn khác bắt đầu nảy mầm và vươn lên mạnh mẽ.

Trên trang chủ không còn bóng dáng của những bài viết khoe khoang con số mười tám tiếng ngồi lì trên ghế. Thay vào đó, vào khoảng mười giờ trưa, một bài đăng mộc mạc xuất hiện từ tài khoản mang tên *MinhTu_Lop12*:

*[Trải nghiệm cá nhân] Sau buổi tọa đàm tối qua của cô Hà và chị An, em đã dũng cảm tắt báo thức lúc 4 giờ sáng, quyết định đi ngủ trọn vẹn từ 23:00 đêm trước và thức dậy lúc 6:00 sáng nay. Hôm nay là buổi sáng đầu tiên sau hơn hai tuần em bước vào lớp học mà không còn cảm giác buồn nôn hay choáng váng đầu óc. Tối qua em chỉ học được vỏn vẹn 3 tiếng đồng hồ thay vì 8 tiếng ngồi gà gật như tuần trước, nhưng em đã tự tay giải trọn vẹn được hai bài toán tích phân khó mà không cần phải mở tập giải ra chép đối phó. Hóa ra ngủ đủ giấc làm cho đầu óc mình thông suốt thật sự mọi người ạ.*

Bên dưới bài viết của cậu học trò lớp mười hai, không còn một lời dè bỉu hay mỉa mai nào xuất hiện. Thay vào đó là hàng chục lượt bấm thích và những dòng bình luận đầy ắp sự đồng cảm, sẻ chia chân thành:

*“Mình là công nhân làm việc theo ca kíp ở khu công nghiệp, trước đây lướt diễn đàn thấy các bạn khoe học mười mấy tiếng một ngày mà mình tủi thân đến phát khóc, cứ nghĩ bản thân kém cỏi, vô dụng không có tương lai. Giờ ban điều hành dẹp bảng xếp hạng rồi, mình mới dám mạnh dạn ngoi lên hỏi: có bạn nào có phương pháp chia nhỏ bài học thành từng chặng mười lăm phút trong giờ giải lao giữa ca làm việc không, chỉ cho mình với?”*

*“Cảm ơn chị An và ban quản trị vì đã dũng cảm dẹp bỏ cái chuỗi ngày tích lũy. Cái biểu tượng ngọn lửa đó từng làm mình mất ăn mất ngủ suốt cả tháng trời vì nỗi ám ảnh sợ bị đứt mạch, học mà đầu óc căng như dây đàn chẳng ngấm được chữ nào.”*

Những cuộc thảo luận thực chất, sâu sắc và mang đầy tính tương trợ dần dần lấp đầy các chuyên mục kiến thức. Người học bắt đầu cởi mở trút bỏ chiếc mặt nạ hoàn hảo để chia sẻ những khó khăn rất thật của đời mình: sự rã rời của cơ bắp sau mười tiếng đứng máy ở xưởng may, cảm giác bất lực khi đọc mãi một trang sách không hiểu, cách tận dụng góc học tập chật hẹp chỉ vừa đặt một chiếc bàn con trong phòng trọ ẩm thấp, hay cách tự điều chỉnh tiến độ cá nhân để duy trì việc học nghề mà không làm xáo trộn cuộc sống gia đình. Bản Đồ Mở không còn là một sân khấu biểu diễn sự kiên trì cơ giới, mà đã thực sự chuyển mình thành một điểm tựa dung dị, ấm áp cho những con người lao động đang nhọc nhằn tìm đường vươn lên giữa đời sống thường nhật.

An ngồi bên chiếc bàn làm việc con kê sát cửa sổ. Ánh nắng ban mai rực rỡ xuyên qua tán lá bàng ngoài ngõ, hắt những vệt sáng ấm áp lên trang giấy của cuốn sổ tay bìa đen quen thuộc.

Cô khẽ mỉm cười, cảm nhận một làn gió mát lành thổi qua khung cửa, làm dịu đi cơn đau sau gáy. Cô cầm cây bút bi, gạch một dấu tích dứt khoát, gọn gàng vào dòng mục tiêu tuần ghi trên trang giấy:

*“Xử lý khủng hoảng truyền thông số — Thiết lập chuẩn mực đạo đức nền tảng.”*

Khép cuốn sổ tay lại, An mở tệp danh sách điểm danh cho buổi sinh hoạt chuyên môn trực tiếp vào chiều thứ Bảy tới tại Thư viện Bình Minh để rà soát số lượng tài liệu cần in ấn hỗ trợ bà con.

Ánh mắt cô lướt chậm rãi qua từng cái tên quen thuộc trong danh sách học viên thường trực: Bùi Gia Huy, Mai, Tuấn, bác cán bộ hưu trí phụ trách phòng đọc...

Bỗng nhiên, ngón tay trỏ của An khựng lại giữa không trung, dừng ngay trên bề mặt tấm bảng tính điện tử.

Tại cột theo dõi chuyên cần của nhóm, hiện lên ba ô trống liên tiếp được đánh dấu màu xám tro lạnh lẽo ngay cạnh một cái tên thân thuộc.

Bà Liên đã vắng mặt liên tiếp ba buổi sinh hoạt cuối tuần mà không để lại bất kỳ một lời nhắn hay tin báo nào.