Lời đề nghị mang tên Tạ Hoàng Long

Trong căn phòng thủ thư ngột ngạt mùi giấy cũ ẩm mốc và băng phiến bay hơi dở dang, Đỗ Hải Yến đặt trước mặt An một công văn đóng dấu mộc đỏ thẫm của Ủy ban nhân dân phường, bên cạnh là một tập hồ sơ tài trợ được in màu bóng bẩy, gáy đóng xoắn lò xo sáng loáng.

Gió từ ô cửa sổ chấn song gỗ hình mắt cáo chỉ đủ sức làm lay nhẹ góc mép giấy ố vàng đã cong mép vì độ ẩm. Trên chiếc tủ hồ sơ bằng tôn rỉ sét, chiếc quạt tai voi cũ kỹ quay những vòng nặng nhọc, mỗi lần đảo hướng lại phát ra tiếng cọt kẹt rít khẽ khô khốc, đều đặn và nhẫn nại như nhịp gõ của một chiếc đồng hồ cát sắp sửa cạn kiệt những hạt bụi cuối cùng. An cúi đầu, ánh mắt găm chặt vào dòng chữ in hoa đậm nét, trang nghiêm một cách lạnh lùng ở phần trích yếu của văn bản hành chính: *Thông báo về việc rà soát hiệu quả sử dụng cơ sở vật chất và phương án chuyển đổi công năng phòng sinh hoạt cộng đồng thuộc Thư viện cơ sở Bình Minh*.

"Ủy ban phường vừa họp giao ban bất thường sáng nay," giọng chị Yến chùng xuống, khàn đục sau nhiều đêm thức trắng rà soát từng mục lưu trữ và phân loại các thùng sách quyên góp tồn đọng. Chị tháo cặp kính lão gọng nhựa đã trầy xước, để lộ đôi quầng thâm sậm màu dưới mi mắt. "Họ rút ngắn thời hạn kiểm tra diện rộng. Thay vì sáu tháng để chúng ta thử nghiệm và khắc phục các tiêu chí hoạt động như dự kiến ban đầu, chúng ta chỉ còn vỏn vẹn đúng ba tháng nữa. Mười hai tuần lễ. Nếu sau ba tháng, thư viện không chứng minh được lượng bạn đọc thường xuyên, số lượt mượn tài liệu đạt định mức và các chỉ số tác động xã hội cụ thể bằng biên bản kiểm kê thực tế cùng danh sách ký nhận lưu chiểu, toàn bộ dãy phòng sinh hoạt hai mươi mét vuông này sẽ bị thu hồi vô điều kiện. Phường đã có phương án dự phòng: bàn giao lại toàn bộ mặt bằng cho một đơn vị dịch vụ kho vận bưu cục, hoặc cải tạo thành văn phòng dịch vụ cho thuê để bổ sung nguồn thu cho ngân sách địa phương."

Ba tháng. Con số rơi tõm vào tâm trí An như một hòn sỏi ném thẳng xuống đáy giếng cạn không hề dội lại tiếng vang. Mười hai tuần lễ, một khoảng thời gian quá ngắn ngủi đối với một thực thể cộng đồng vừa mới gượng gạo thành hình từ đống hoang tàn.

Nhóm Bản Đồ Mở mới chỉ vừa chập chững bước qua những buổi sinh hoạt đầu tiên đầy chắp vá và bỡ ngỡ. Huy chỉ vừa mới miễn cưỡng đồng ý gỡ bỏ đoạn mã nguồn vi phạm bản quyền khỏi dự án cá nhân để cặm cụi làm lại bản giao diện web siêu nhẹ, thích ứng với những cỗ máy đời cũ; bà Liên mới bắt đầu quen mặt với từng phím bấm cơ bản, bớt đi cảm giác tự ti mặc cảm vì chứng đọc chậm do di chứng tai biến nhẹ; còn những người công nhân ở xưởng dệt Thành Đạt vẫn đang phải chật vật xoay xở đổi từng ca kíp gắt gao, nhịn cả bữa ăn xế để gom góp được ba mươi phút ghé qua góc đọc vào mỗi chiều thứ Bảy muộn.

Gieo một hạt giống tự học vào mảnh đất cằn cỗi của những con người đang ngày đêm oằn lưng gánh vác miếng cơm manh áo là một công việc đòi hỏi sự nhẫn nại tính bằng năm tháng. Nó đòi hỏi từng bước lùi để lắng nghe, từng nhịp thở chậm rãi để gây dựng niềm tin, tuyệt đối không thể nào nhào nặn thành một biểu đồ tăng trưởng dốc đứng, lấp lánh số liệu để kịp trình lên bàn báo cáo thành tích của một kỳ đại hội hay cuộc họp giao ban quý.

"Chị đã cố gắng giải thích rất nhiều với đồng chí phụ trách khối văn hóa xã hội," chị Yến thở dài, ngón tay gầy guộc, chai sần vì mép giấy miết nhẹ lên vết mực son còn hằn sâu trên thớ giấy xốp. "Chị nói rằng việc gầy dựng lại thói quen đọc sách và xây dựng một không gian tự học tự thân cho một khu phố lao động nghèo không thể nào đo đếm bằng những con số ồn ào sau một đêm. Nhưng phường phải chịu áp lực kiểm toán tài sản công từ cấp quận. Người ta nhìn vào phòng sinh hoạt này và chỉ thấy hai mươi mét vuông đất vàng đang bị lãng phí cho vài ba đứa trẻ ngỗ ngược và mấy người già chậm chạp. Họ cần số liệu sống, người thật việc thật, những chỉ số có thể lượng hóa rõ ràng thành biên bản nghiệm thu."

Chưa kịp để An định thần hay thốt lên một lời nào, tiếng lốp ô tô nghiến lạo xạo trên lớp sỏi vụn ngoài khoảng sân rêu phong đã dứt khoát cắt đứt bầu không khí ngột ngạt trong căn phòng nhỏ. Ngay sau đó là tiếng cửa xe đóng sầm vang dội, tiếng đế giày da nện chắc nịch trên nền gạch bông cũ kỹ ngoài hành lang, cùng với tiếng cười nói sang sảng, hoạt bát của một nhóm người đang tiến lại gần.

Một bóng người cao lớn xuất hiện nơi ngưỡng cửa phòng thủ thư. Anh ta mặc chiếc áo polo dệt kim màu xanh than tối giản nhưng từng đường kim mũi chỉ đều toát lên sự đắt tiền và chuẩn mực, tôn lên bờ vai rộng cùng vóc dáng săn chắc của một người rèn luyện thể chất với kỷ luật thép. Trên cổ tay trái, chiếc đồng hồ thông minh mặt kính sapphire khẽ nhấp nháy hiển thị nhịp tim và biểu đồ vận động hoàn hảo trong ngày. Theo sát phía sau anh ta là hai người trợ lý trẻ trung, lưng đeo ba lô chống sốc đựng máy tính xách tay đời mới nhất, tay xách các ống đựng chân máy quay phim và thiết bị thu âm chuyên dụng bọc da đen bóng.

Đó là Tạ Hoàng Long – người sáng lập và linh hồn của Nhóm Học Nhanh, một gương mặt quen thuộc phủ sóng dày đặc trên các nền tảng mạng xã hội với những video ngắn hàng triệu lượt xem, chuyên rao giảng về phương pháp tối ưu hóa năng suất, kỹ thuật đọc sách thần tốc ba phút một cuốn và bí quyết làm chủ cuộc đời trong ba mươi ngày thử thách.

"Chào chị Yến, chào An," Long mỉm cười, một nụ cười rạng rỡ, hàm răng trắng bóng đều đặn và ánh mắt ngời sáng toát lên vẻ tự tin tuyệt đối của một kẻ luôn nắm chắc phần thắng trong mọi cuộc thương thảo. "Rất vui được gặp lại hai người ở một không gian đậm chất hoài niệm và phong trần như thế này."

Sự xuất hiện đột ngột của Long cùng đoàn tùy tùng lập tức khiến căn phòng thủ thư chật hẹp bỗng chốc co rút lại. Mùi hương gỗ tuyết tùng sang trọng tỏa ra từ người anh ta nồng đậm đến mức lấn át hoàn toàn mùi mốc meo của giấy mục và lớp vôi tường đang bong tróc. Không đợi lời mời, Long thản nhiên kéo chiếc ghế gỗ đối diện An, ngồi xuống với phong thái ung dung, đĩnh đạc, hai bàn tay đan vào nhau đặt lên mặt bàn, mắt lướt qua tờ công văn của phường như thể anh ta đã nắm bắt toàn bộ nội dung từ trước khi bước chân vào đây.

"Tôi biết thư viện đang đứng trước một bài toán hành chính vô cùng hóc búa liên quan đến việc giải trình mặt bằng với chính quyền sở tại," Long cất giọng, âm vực trầm ấm, vang và có độ ngân được rèn giũa kỹ lưỡng như một phát thanh viên chuyên nghiệp. Anh ta khẽ nghiêng đầu ra hiệu cho người trợ lý đặt tập hồ sơ dày cộm xuống mặt bàn gỗ trầy xước. Tập tài liệu được in trên chất liệu giấy couché dày dặn, láng mịn, nổi bật dòng chữ mạ nhũ vàng sắc sảo: *Đề án Tài trợ Không gian Tri thức Tương lai*.

"Nhóm Học Nhanh chúng tôi có đầy đủ nguồn lực tài chính, mạng lưới đối tác và công nghệ để giải quyết dứt điểm vấn đề này cho Thư viện Bình Minh chỉ trong vòng một tuần lễ," Long bắt đầu bài thuyết trình ngắn gọn của mình, từng câu từng chữ đều toát lên sức nặng đầy tính toán. "Chúng tôi đề xuất tài trợ một trăm phần trăm chi phí cải tạo, sơn sửa lại toàn bộ khuôn viên phòng đọc và phòng sinh hoạt cộng đồng theo đúng tiêu chuẩn tối giản công nghệ hiện đại. Quan trọng nhất, chúng tôi sẽ trang bị một phòng máy tính gồm mười bộ máy để bàn cấu hình cao, màn hình cong bảo vệ mắt, đi kèm hệ thống bàn ghế công thái học và đường truyền internet cáp quang tốc độ cao chuyên dụng. Toàn bộ gói đầu tư này đều là phi lợi nhuận dành cho thư viện."

Chị Yến khẽ nhướng đôi mày bạc phếch, ánh nhìn sắc sảo của một người đã dành hơn ba mươi năm cuộc đời gắn bó với hệ thống thư viện công lập lập tức dâng lên sự phòng thủ kín đáo. "Một dàn máy mười bộ cấu hình cao, cải tạo toàn diện mặt bằng... Khoản kinh phí đó đối với một cơ sở cấp phường là một con số khổng lồ. Nhóm Học Nhanh cần những điều kiện ràng buộc gì từ phía thư viện và ủy ban phường để giải ngân gói tài trợ này?"

Long khẽ bật cười, một tiếng cười ngắn gọn, lịch thiệp. Ngón trỏ của anh ta gõ nhẹ hai nhịp lên bìa tập hồ sơ bóng loáng:

"Chúng tôi không làm từ thiện theo kiểu rải tiền rồi bỏ mặc cho cơ sở vật chất xuống cấp, thưa chị Yến. Chúng tôi đầu tư vào sự cộng hưởng giá trị và việc mở rộng tầm ảnh hưởng xã hội của thương hiệu. Đổi lại gói hỗ trợ toàn diện này, Nhóm Học Nhanh chỉ đưa ra ba điều kiện mang tính nguyên tắc. Thứ nhất, bảng tên tài trợ độc quyền của Nhóm Học Nhanh sẽ được gắn trang trọng ở cổng chính thư viện và bên trong phòng máy mới. Mọi tư liệu hình ảnh, truyền thông liên quan đến không gian này trên báo chí hay mạng xã hội bắt buộc phải gắn liền với thương hiệu của chúng tôi. Thứ hai, chúng tôi giữ toàn quyền ghi hình, khai thác hình ảnh các buổi học, chân dung những học viên tiêu biểu có hoàn cảnh khó khăn tại đây để làm chất liệu truyền thông cho các chiến dịch lan tỏa giá trị cộng đồng của mạng lưới. Và điều kiện thứ ba, trong tất cả các buổi sinh hoạt thường kỳ của Nhóm Bản Đồ Mở hay bất kỳ câu lạc bộ nào diễn ra trong khuôn viên này, chúng tôi được quyền cử điều phối viên đến phát tài liệu tiếp thị, giới thiệu các khóa học tăng tốc tư duy và gói thử thách năng suất chuyên sâu của Nhóm Học Nhanh trực tiếp đến tay từng người tham dự."

Căn phòng thủ thư bỗng chốc rơi thõng vào một khoảng lặng buốt giá. Tiếng quạt tai voi rỉ sét lại rít lên kẽo kẹt trên nóc tủ, khô khốc và đơn độc.

Treo biển tài trợ độc quyền. Khai thác gương mặt lam lũ của những con người yếu thế để làm mồi nhử truyền thông trên mạng xã hội. Biến mỗi buổi sinh hoạt tự học vốn đang cố gắng chữa lành những tổn thương thành một cái phễu lọc khách hàng, một điểm tiếp thị để bán những khóa học đắt đỏ vượt ngoài tầm với của họ.

An ngước mắt, nhìn thẳng vào con ngươi đen láy, sắc lạnh ẩn sau vẻ ngoài lịch thiệp của Long. Những điều kiện mà anh ta đưa ra thoạt nghe qua tưởng chừng chỉ là sự trao đổi sòng phẳng, hợp lý theo quy luật vận hành của thị trường, nhưng thực chất nó đang nhắm thẳng vào trái tim, bóp nghẹt phần hồn cốt mong manh nhất của những gì cô và chị Yến đang ngày đêm vun vén. Thư viện Bình Minh này, dẫu cho tường vôi có bong tróc và bàn ghế có lung lay, vẫn là chốn nương náu duy nhất trong khu phố nơi bà Liên không phải cúi gùi mặt ngượng ngùng vì tấm áo bảo hộ còn bám bụi xưởng may, nơi Huy không phải giấu giếm chiếc điện thoại nứt toác màn hình dưới gầm bàn, nơi không một ai bị phán xét vì sự chậm chạp, và càng không một ai bị biến thành đối tượng tiêu thụ cho những giấc mơ làm giàu hay thành công cấp tốc.

Chị Yến ngồi bất động, hai bàn tay đan chặt vào nhau đặt trên mặt bàn, những đốt ngón tay trắng bệch vì siết mạnh. Chị hiểu quá rõ sức nặng của mười bộ máy tính kia. Chúng đại diện cho sự sống còn tức thì của thư viện. Chúng là bằng chứng sắt đá, là số liệu sống để đập tan mọi văn bản thu hồi của ủy ban phường, là tấm vé bảo hiểm giúp nơi này tồn tại qua kỳ đánh giá khắc nghiệt. Nhưng cái giá phải trả để đổi lấy sự tồn sinh ấy chính là việc tự tay biến một không gian công cộng thuần khiết thành một đại lý phân phối khóa học cho một doanh nghiệp tư nhân đầy toan tính.

Nhận thấy sự ngập ngừng và bầu không khí căng thẳng đang dâng lên, Long không hề tỏ ra sốt ruột. Anh ta đứng dậy, vuốt lại nếp áo polo phẳng phiu, ánh mắt chuyển hướng thẳng về phía An, mang theo một vẻ thấu suốt đầy áp chế:

"An, tôi nghĩ chúng ta cần có một cuộc trao đổi ngắn bên ngoài hành lang. Có một vài vấn đề mang tính quyết định đối với tương lai của Bản Đồ Mở mà tôi muốn chia sẻ riêng với cô."

An hít một hơi thật sâu, nén lại nhịp tim đang đập dồn dập sau lồng ngực. Cô khẽ gật đầu với chị Yến rồi đứng dậy, bước theo bóng lưng cao lớn của Long ra khỏi căn phòng ngột ngạt mùi giấy cũ.

Hành lang tầng hai của thư viện buổi xế chiều ngập tràn những vệt nắng vàng vọt, xiên khoai qua tán lá bàng già đang độ thay lá. Những chấn song lan can bằng sắt đã rỉ sét nặng nề, tróc từng mảng sơn xanh xám để lộ lớp kim loại màu nâu đỏ sần sùi dưới ngón tay. Long bước đến góc hành lang, tựa lưng vào lan can, hai tay khoanh trước ngực, ánh mắt phóng qua khoảng sân rêu phong bên dưới rồi dừng lại một cách chuẩn xác ở cuốn sổ tay bìa cứng gáy lò xo mà An đang ôm chặt trước ngực.

Đó là cuốn sổ điều phối mà An luôn mang theo bên mình. Trên trang bìa lấm tấm vài vết mực xanh, ba nguyên tắc vận hành cốt lõi của Nhóm Bản Đồ Mở được cô ghi nắn nót bằng nét chữ ngay ngắn: *Tài nguyên tiệm cận 0 đồng – Mô-đun ba mươi phút linh hoạt – Kỹ năng sinh tồn thiết thân*.

Long nhìn những dòng chữ ấy, khóe miệng khẽ nhếch lên thành một nụ cười nửa miệng, vừa như giễu cợt, vừa như một cái nhìn bao dung đầy trịch thượng:

"Tài nguyên không đồng... Mô-đun ba mươi phút... Kỹ năng sinh tồn... Nghe rất lãng mạn, rất nhân văn, An ạ. Những khẩu hiệu mang màu sắc đạo đức lý tưởng hóa này nếu được đem lên các diễn đàn mạng xã hội để làm nội dung truyền thông chạm vào cảm xúc số đông thì tuyệt vời lắm. Tôi bảo đảm lượng tương tác và chia sẻ sẽ bùng nổ chỉ sau một đêm."

Long ngừng lại một nhịp, bước một bước ngắn về phía An. Anh ta hạ thấp giọng xuống, nhưng từng âm thanh thốt ra lại sắc lạnh và chuẩn xác như một lưỡi dao mổ rạch thẳng qua lớp da thịt mỏng manh:

"Nhưng cả cô và tôi đều hiểu rõ thực tế vận hành trần trụi ngoài kia khắc nghiệt đến mức nào, đúng không Nguyễn Minh An? Một chuyên viên điều phối mẫn cán tại Sao Bắc... và cũng từng là một học viên đã không ngần ngại quẹt thẻ, chi trọn vẹn mười lăm triệu đồng từ quỹ tiết kiệm khẩn cấp để mua gói học 'Làm chủ năng suất tăng tốc' của tôi vào mười tám tháng trước."

Lồng ngực An thắt nghẽn lại như có một sợi dây thép gai vừa siết chặt lấy tim cô. Cả người cô run lên một thoáng, một luồng khí lạnh buốt chạy dọc từ gáy xuống tận sống lưng.

Vết thương tài chính đau đớn nhất, ký ức nhục nhã mà cô đã chôn chặt tận đáy sâu tâm can, chưa từng hé môi với bất kỳ ai – kể cả mẹ hay Thu Hà – giờ đây bị người đàn ông này thản nhiên lôi ra ánh sáng giữa ánh nắng chiều gay gắt, bằng một giọng điệu dửng dưng như đang đọc một dòng thông số kỹ thuật vô thưởng vô phạt.

Mười lăm triệu đồng. Đó là toàn bộ số tiền cô chắt bóp từng đồng lương còm cõi, nhịn từng bữa ăn sáng, thức khuya nhận thêm từng dự án dịch thuật nhỏ lẻ suốt hơn một năm trời ròng rã tích cóp để phòng khi gia đình có người đau ốm. Thế rồi, trong một cơn hoảng loạn tột cùng khi thấy bản thân bị tụt lại phía sau guồng quay điên cuồng của những đồng nghiệp thành đạt, cô đã run rẩy chuyển khoản toàn bộ số tiền ấy cho Nhóm Học Nhanh với hy vọng tìm kiếm một chiếc đòn bẩy thần kỳ để lột xác. Để rồi sau đúng hai tuần lễ bị nhồi nhét bởi những công thức kỷ luật sắt đá và những khẩu hiệu gào thét phi thực tế, cơ thể cô suy kiệt, tinh thần cô sụp đổ, và cô đành cay đắng bỏ dở khóa học trong sự im lặng cùng nỗi dằn vặt khôn nguôi.

Long chăm chú quan sát đôi mắt đang mở to vì bàng hoàng và hơi thở bắt đầu đứt quãng của An. Nụ cười của anh ta càng thêm vẻ đắc thắng:

"Hệ thống quản lý học tập số của chúng tôi không bao giờ quên bất kỳ dữ liệu nào của người dùng. Tôi biết cô đã chính thức bỏ cuộc vào ngày thứ mười bốn của lộ trình. Đó là sau chuỗi ba ngày liên tiếp cô không thể nào hoàn thành thử thách dậy sớm từ bốn giờ ba mươi phút sáng để ngồi thiền định và lập bảng phân bổ thời gian mười sáu tiếng theo khối cứng. Cô thấy đấy, thất bại ê chề trong quá khứ của cô không phải bắt nguồn từ việc cô thiếu nỗ lực hay lười biếng. Nguyên nhân cốt lõi là vì cô đã cố chấp tự bơi một mình mà không có một bệ đỡ tài chính đủ vững vàng để chống đỡ rủi ro, không có một mạng lưới thương mại chuyên nghiệp phía sau che chở."

Long nghiêng người về phía trước, biến chính bi kịch cá nhân của cô thành một đòn bẩy tâm lý hiểm hóc để giáng đòn quyết định:

"Và trớ trêu thay, cô đang lặp lại một cách mù quáng đúng cái vết xe đổ cay đắng đó ngay tại cái thư viện rách nát này. Cô đang cố gắng đóng vai một vị cứu tinh đạo đức đơn độc giữa một xã hội vận hành bằng dòng tiền. Cô tự bỏ tiền túi ít ỏi của mình ra để bù lỗ tiền trà nước, tiền giấy in cho học viên; cô tự vắt kiệt sức lực thức trắng đêm để biên soạn tài liệu cho từng người; cô gồng mình gánh vác việc vận hành một nhóm ba mươi con người không có khả năng chi trả lấy một xu. Và kết quả đạt được là gì? Cách đây hai tuần, cô suýt nữa thì ngất lịm đi ngay trên sàn phòng đọc vì hạ đường huyết và kiệt sức. Còn không gian này thì đang đếm ngược từng ngày trước bản án giải tỏa của chính quyền địa phương. Cô định cứu rỗi ai đây, khi chính bản thân cô còn không tự nuôi nổi những lý tưởng viển vông của mình?"

Từng lời nói của Long như những mũi kim nhọn đâm trúng vào nỗi bất an sâu kín nhất mà An luôn cố chôn giấu dưới vẻ ngoài điềm tĩnh. Nỗi sợ hãi về sự bất lực. Nỗi ám ảnh kinh hoàng rằng mọi nỗ lực thầm lặng của cô bấy lâu nay thực chất chỉ là một ảo tưởng vụng về, một thứ chủ nghĩa anh hùng cứu thế độc hại và ngây thơ như lời chị Yến đã từng nghiêm khắc cảnh báo. Những ngón tay An bấu chặt vào mép cuốn sổ, bìa carton cứng cáp nhăn nhúm lại dưới lực bấm run rẩy.

"Anh muốn gì ở tôi?" An cất lời, cổ họng khô khốc. Cô phải dùng hết sức bình sinh để giữ cho giọng mình không run rẩy trước ánh mắt sắc như dao của người đối diện.

Long khẽ cười, một nụ cười sảng khoái của kẻ đi săn vừa dồn con mồi vào chân tường:

"Tôi muốn một sự hợp tác đôi bên cùng có lợi dựa trên sự tỉnh táo và thực tế. Phương pháp 'Bản Đồ Mở' của cô có chất liệu nguyên bản rất tốt. Nó có tính chân thực, có câu chuyện vượt khó lay động lòng người, có chiều sâu tâm lý của một kẻ từng thất bại đứng lên từ vấp ngã. Đó là những thứ mà các kịch bản tiếp thị thông thường không thể nào bịa đặt ra được. Nhưng cách cô đang triển khai nó quá chậm chạp, quá cồng kềnh, thiếu tính cấu trúc và hoàn toàn không có khả năng thương mại hóa. Đám đông ngoài kia không ai rảnh rỗi để kiên nhẫn đi theo một lộ trình tự học lê thê kéo dài cả năm trời với những bước tiến lẹt đẹt và những lần vấp ngã vụn vặt; người ta khao khát một giải pháp nhanh gọn, một công thức được đóng gói sẵn sàng để họ nhìn thấy kết quả biến đổi ngay lập tức chỉ sau hai mươi mốt ngày."

Long đưa tay chỉ xuống khoảng sân dưới lầu, nơi người trợ lý của anh ta đang tỉ mỉ cân chỉnh chiếc máy ảnh chuyên nghiệp trên giá đỡ ba chân:

"Nếu cô gật đầu đồng ý, tôi sẽ đưa toàn bộ phương pháp Bản Đồ Mở lên mạng lưới truyền thông hơn một triệu người theo dõi của Nhóm Học Nhanh. Chúng tôi sẽ xây dựng hình ảnh cá nhân cho cô thành một chuyên gia truyền cảm hứng điển hình – một nữ nhân viên văn phòng bản lĩnh bứt phá sau khủng hoảng cá nhân, mang tri thức phụng sự cộng đồng. Đổi lại, phần việc của cô vô cùng đơn giản: hãy tinh gọn phương pháp của cô lại, tước bỏ những phần rườm rà, đóng gói nó thành một bộ công thức ngắn hạn mang tên: 'Mở khóa năng lực tự học cấp tốc trong ba tuần'. Chúng ta sẽ bán gói tài liệu số này, tích hợp nó vào ứng dụng điểm thưởng và bảng xếp hạng thi đua. Thư viện sẽ có máy tính mới, có danh tiếng, có hàng trăm lượt người check-in rầm rộ mỗi tuần để chị Yến làm báo cáo gửi ủy ban phường. Còn cô, cô sẽ có danh tiếng, có vị thế, và có nguồn thu nhập thụ động đủ để bù đắp gấp mười lần số tiền mười lăm triệu mà cô đã từng đánh mất. Đừng ôm giữ mãi những thứ thanh cao viển vông nữa, An. Hãy học cách thực tế đi."

Đóng gói thành công thức ngắn hạn. Biến sự chuyển hóa chậm rãi, nhọc nhằn, đầy đau đớn và nước mắt của từng con người thành một món hàng tiêu dùng nhanh được đóng hộp sẵn trên kệ hàng.

An nhìn thẳng vào người đàn ông bảnh bao trước mặt. Tạ Hoàng Long không phải là một kẻ lừa đảo thô thiển; anh ta thông minh đến tàn nhẫn, am hiểu tường tận tâm lý của thời đại và biết chính xác cách thức chuyển hóa nỗi sợ hãi tụt hậu cùng lòng tham của con người thành những con số doanh thu khổng lồ. Anh ta chìa ra một chiếc phao cứu sinh rực rỡ, lấp lánh ngay vào đúng thời điểm con thuyền Thư viện Bình Minh đang chao đảo, sắp chìm nghỉm dưới sức ép của thời hạn ba tháng nghiệt ngã.

Chỉ cần một cái gật đầu của cô lúc này, căn phòng đọc cũ kỹ kia sẽ được khoác lên một lớp sơn mới tinh tươm. Mười bộ máy tính để bàn cấu hình cao sẽ lấp đầy những góc phòng ẩm thấp. Huy sẽ không còn phải còng lưng lập trình trên chiếc điện thoại vỡ nát màn hình dưới ánh đèn vàng vọt; bà Liên sẽ có một chiếc bàn phím êm ái để tập gõ từng ký tự; ủy ban phường sẽ nhận được những bản báo cáo dày đặc số liệu tăng trưởng ấn tượng, và không gian này sẽ được giữ lại, an toàn tuyệt đối trước mọi nguy cơ thu hồi.

Nhưng cái giá phải trả để đổi lấy sự an toàn ấy là gì?

Bản Đồ Mở sẽ bị tước đoạt toàn bộ phần linh hồn. Tính cá nhân hóa sâu sắc, sự thấu cảm kiên nhẫn đối với từng hoàn cảnh éo le của những người lao động làm việc theo ca kíp, quyền được thất bại, quyền được học lại từ đầu một cách chậm rãi mà không phải chịu bất kỳ sự phán xét hay xếp hạng nào – tất cả sẽ bị quét sạch. Thay thế vào đó sẽ là những khẩu hiệu sáo rỗng về năng suất tối đa, những cuộc đua điểm thưởng ảo đầy tính gây nghiện, và những tập tài liệu tiếp thị chực chờ móc sạch những đồng tiền còm cõi cuối cùng trong túi áo của những người nghèo khổ.

"Tôi cần thời gian để suy nghĩ kỹ về việc này," An nói, giọng khàn đặc, từng chữ bật ra khó khăn qua bờ môi khô khốc.

Long khẽ mỉm cười độ lượng, một nụ cười của kẻ bề trên ban phát ân huệ. Anh ta đưa tay gõ nhẹ lên mặt kính chiếc đồng hồ thông minh trên cổ tay:

"Tất nhiên rồi, cô cứ cân nhắc cho thấu đáo. Nhưng xin nhớ cho một điều, thời gian của cái thư viện này không còn nhiều đâu. Hạn chót ba tháng của ủy ban phường đang đếm ngược từng ngày, từng giờ đấy."

Nói đoạn, Long xoay người, sải bước dứt khoát về phía cầu thang dẫn xuống sảnh chính của thư viện, nơi một nhóm bạn trẻ trong khu phố vừa kéo đến để chuẩn bị cho buổi sinh hoạt cuối chiều. An bước chậm rãi theo sau, từng bước chân trĩu nặng như thể cô đang phải đeo thêm những tảng đá ngàn cân dưới gót giày. Lồng ngực cô quặn thắt lại trong một cảm giác ngột ngạt và bế tắc đến cùng cực.

Khi bước chân xuống đến bậc thang cuối cùng nhìn ra khoảng sân rợp bóng lá bàng, An bỗng chôn chân tại chỗ.

Ngay trước mắt cô, giữa căn phòng sinh hoạt cộng đồng vừa được mở cửa, Long đã đứng ở vị trí trung tâm, bao quanh bởi một đám đông người trẻ đang tò mò vây kín. Với phong thái đĩnh đạc và tài năng diễn thuyết bẩm sinh đầy lôi cuốn, anh ta đang cất giọng dõng dạc, truyền đi một nguồn năng lượng kích động và hào hứng tột độ:

"Nhóm Học Nhanh chúng tôi đến đây không chỉ để mang lại cho các bạn một dàn máy tính hiện đại nhất," tiếng của Long vang vang, đanh gọn và đầy sức mê hoặc qua chiếc micro cài áo, "mà ngay trong tuần tới, chúng tôi sẽ phối hợp tổ chức một cuộc thi lập trình ứng dụng và sáng tạo nội dung siêu tốc diễn ra ngay tại không gian này! Tổng giải thưởng bằng tiền mặt lên tới hai mươi triệu đồng sẽ được trao tận tay cho bạn trẻ nào có sản phẩm bứt phá xuất sắc nhất chỉ trong vòng hai tuần thử thách!"

Hai mươi triệu đồng tiền mặt. Một dàn máy tính cấu hình cao miễn phí.

Ở góc phòng, đôi mắt của Bùi Gia Huy bỗng chốc bừng sáng lên một thứ ánh sáng rực rỡ đến nghẹt thở. Đó là ánh mắt của một đứa trẻ mười bảy tuổi đang ngập ngụa trong những món nợ nần của gia đình, đang kiệt quệ sau những ca làm đêm rạc dài và đối diện với nguy cơ bị bố mẹ ép nghỉ học để đi phụ xe tải đường dài kiếm tiền trả nợ. Cậu thiếu niên đứng chết lặng, hai bàn tay gầy guộc nắm chặt lấy gấu áo cũ mèm, ánh mắt dán chặt vào từng cử chỉ của Long như thể vừa nhìn thấy một vị cứu tinh bằng xương bằng thịt giáng trần để giải thoát cuộc đời mình. Miệng cậu khẽ mấp máy những lời trầm trồ, thán phục không giấu giếm.

Cạnh đó, Tuấn và mấy bạn sinh viên nghèo thuê trọ gần đường ray xe lửa cũng xôn xao bàn tán, gương mặt ai nấy đều rạng ngời vẻ phấn khích tột độ trước cơ hội đổi đời chớp nhoáng và số tiền thưởng khổng lồ mà người sáng lập Nhóm Học Nhanh vừa hào phóng vẽ ra ngay trước mắt họ.

Giữa đám đông đang reo hò và phấn khích ấy, chỉ có duy nhất bóng dáng chị Yến đứng lặng lẽ, bất động nơi góc cửa ra vào. Đôi mắt đượm buồn của người thủ thư già nhìn xuyên qua những chấn song gỗ mục nát, hướng thẳng về phía An với một nỗi âu lo câm lặng, sâu hoắm.

An đứng trơ trọi giữa khoảng sân gạch rêu phong của thư viện, hai bàn tay vẫn ghì chặt cuốn sổ điều phối vào ngực áo, cõi lòng giằng xé dữ dội trong một cơn bão ngầm. Một bên là giải pháp tài chính tức thời, là dàn máy tính trong mơ có thể ngay lập tức dập tắt nguy cơ giải tỏa của chính quyền, giữ lại mái nhà này cho mọi người; một bên là sự toàn vẹn của một con đường học tập nhẫn nại, nhân bản, nơi phẩm giá của những con người nghèo khổ không bị đem ra làm mồi nhử hay công cụ cho những cỗ máy kinh doanh chộp giật.

Một cơn gió chiều bất chợt thốc qua khoảng sân vắng, cuốn theo những đám bụi cát khô khốc và lá bàng rụng xào xạc dưới chân. Tiếng vỗ tay và reo hò của những người trẻ vây quanh Tạ Hoàng Long lại rộ lên từng đợt, như một làn sóng thủy triều dâng cao đầy cuồng nhiệt, chực chờ cuốn phăng đi tất cả những nền móng mong manh, nhọc nhằn mà cô vừa mới gom góp từng chút một để gây dựng nơi này.