Bước qua ranh giới rẫy nhà

Ranh giới giữa rẫy nhà họ Đoàn và buôn làng Cư M'Rao chỉ ngăn cách bởi một con mương cạn, nhưng đó lại là lằn ranh giữa thử nghiệm gia đình và thương trường khốc liệt.

Lòng mương mùa khô trơ trọi những tảng đá mồ côi bám đầy rêu xám khô khốc, phủ một lớp lá muồng đen rụng lạo xạo dưới gót giày. Phía bên này mương là kho nông cụ vừa được đục tường thông gió của nhà Khôi, nơi ba khung giàn phơi bằng lưới cước và tre già đang đón từng luồng gió mát lành từ hướng Đông Bắc thổi qua triền dốc. Còn phía bên kia, trải dài tít tắp lên những đồi bát úp nhấp nhô, là hàng trăm hécta rẫy của hàng chục hộ đồng bào Ê Đê và nông dân di cư làng Cư M'Rao—những vạt rẫy đang bước vào kỳ chín rộ, trĩu nặng nhưng cũng chực chờ những cơn cuồng phong ép giá từ cánh thương lái bám rễ lâu năm.

Trong kho sơ chế mờ sáng, chiếc quạt thông gió cũ gắn tạm trên mảng tường gạch ba-vanh chưa trát vữa kêu vo vo từng chặp, thỉnh thoảng lại rít lên một tiếng khô khốc khi cánh quạt bằng tôn mỏng chém vào luồng không khí hầm hập hơi đất. Nắng sớm Tây Nguyên đã bắt đầu le lói qua những khe hở của liếp nứa, rọi từng vệt bụi mịn li ti nhảy múa lơ lửng trong không gian sực mùi ngai ngái của vỏ cà phê lên men và mùi nồng hắc của phân bón hữu cơ đóng bao xếp góc tường. Đoàn Minh Khôi kéo chiếc ghế đẩu gỗ đóng bằng những thanh ván keo thừa ngồi cạnh chiếc bàn ghép bằng ván tạp xù xì, hai bàn tay vẫn còn dính chút bụi đất đỏ từ rãnh mương vừa lội qua hồi sớm khi đi kiểm tra giàn phơi. Đối diện anh, Trần Quốc Lâm ngồi bất động trước chiếc laptop ThinkPad đen nhám đã sờn bóng ở bốn góc phím, ngón tay thoăn thoắt gõ những phím tắt điều hướng. Màn hình phát ra ánh sáng xanh lạnh lẽo rọi vào cặp kính gọng kim loại của Lâm, hắt ngược lên khuôn mặt góc cạnh không một chút biểu cảm thừa thãi.

Những tiếng gõ phím *lách cách* dứt khoát vang lên, khô khốc như tiếng máy cắt cành giữa trưa nắng rát.

"Khôi, nhìn vào đây." Lâm không ngẩng đầu, chỉ dùng ngón trỏ gõ hai nhịp cộc cộc lên mặt bàn phím, chỉ vào một ô được bôi đỏ chót trong bảng tính Excel với hàng chục cột phân tích định mức chi phí và biên độ lợi nhuận. "Cậu đừng để cảm giác hưng phấn sau buổi thử nếm tám mươi tư phẩy năm điểm của Bảo Ngọc làm mờ mắt. Chúng ta cần nói chuyện bằng số liệu thực tế trước khi rẫy nhà bước vào đợt hái rộ."

Khôi ghé sát lại, nheo mắt nhìn vào dòng thông số đang nhấp nháy dưới con trỏ chuột của Lâm:

*Diện tích thử nghiệm: 1 sào (1.000 m²).* *Số gốc Robusta sẻ cổ thụ: 100 cây.* *Năng suất quả tươi đợt hai vừa hái: 350 kg.* *Sản lượng nhân xanh thành phẩm Yellow Honey (độ ẩm 11%): 70 kg.* *Tỷ lệ chuyển đổi quả tươi sang nhân khô: 5 : 1.*

Lâm rê chuột kéo một đường kẻ đậm xuống dòng dự phóng tổng sản lượng cả vụ của khoảnh một sào, giọng nói đều đều nhưng nặng trịch sức ép của những con tính lạnh lùng:

"Cứ cho là cây sung sức, đợt chín rộ kế tiếp cộng thêm đợt mót cuối mùa, một trăm gốc sẻ này cho tối đa hai tấn quả tươi. Tính theo tỷ lệ năm ký quả ra một ký nhân, tổng sản lượng nhân xanh đặc sản của cậu trong cả vụ mùa này chỉ đạt vỏn vẹn bốn trăm ký. Cậu nghe rõ chưa? Bốn trăm ký nhân xanh!"

Khôi chớp mắt, cố tìm một góc nhìn lạc quan giữa mớ số liệu khô khốc. Anh đưa ngón tay miết nhẹ lên mặt gỗ xù xì, mường tượng lại những giọt cà phê sóng sánh màu hổ phách, ngát hương hoa bưởi và vị ngọt mượt mà của mật mía mà Bảo Ngọc đã cẩn trọng chiết xuất hôm trước:

"Bốn trăm ký nhân xanh chuẩn tám mươi tư điểm trở lên là một con số không hề nhỏ cho một thương hiệu mới toanh khởi đầu từ con số không, Lâm à. Nếu mình bán sỉ với giá một trăm bốn mươi ngàn một ký, chúng ta thu về năm mươi sáu triệu. Trừ đi chi phí trực tiếp, mình vẫn có lãi ròng để chứng minh cho ba mẹ thấy hướng đi này đúng."

"Bán cho ai? Và ai sẽ thèm ký hợp đồng với một kẻ chỉ có bốn trăm ký hàng trong kho?"

Lâm đẩy gọng kính lên sống mũi, giọng sắc như một nhát dao rọc giấy lướt qua mặt bìa các-tông:

"Hôm qua tôi đã rà soát lại toàn bộ mạng lưới xưởng rang và quán cà phê làn sóng thứ ba ở Sài Gòn mà tôi quen biết. Một xưởng rang cà phê thủ công loại nhỏ nhất cũng cần tối thiểu một đến hai tấn nhân xanh mỗi vụ để lên công thức blend hoặc chạy một dòng Single Origin ổn định trong sáu tháng. Không ai rảnh rỗi đi thiết kế bao bì, canh chỉnh profile nhiệt máy rang, rồi đào tạo nhân viên thử nếm chỉ để bán một lô hàng vỏn vẹn vài bao tải rồi đứt hàng sau ba tuần! Bốn trăm ký của cậu, mang đi biếu, đi chào mẫu thử nếm thì nhiều, nhưng để bước vào cuộc chơi thương mại sòng phẳng thì nó chẳng khác nào hạt cát bỏ bể."

Lâm gập nhẹ một nửa màn hình máy tính lại, nhìn thẳng vào mắt Khôi bằng cái nhìn sắc lẹm của một chuyên gia tài chính đã quen nhìn thấy những giấc mơ khởi nghiệp tan thành bọt xà phòng:

"Đó là chưa tính đến bài toán mở quán sau này. Nếu mục tiêu dài hạn của Bản Đỏ là tự mở quán tại Sài Gòn để khép kín chuỗi giá trị từ nông trại đến ly cà phê, lượng hạt tiêu thụ nội bộ mỗi tháng tối thiểu cũng ngốn đứt một trăm đến một trăm năm mươi ký. Bốn trăm ký từ một sào rẫy nhà chỉ đủ cho quán chạy cầm cự được hơn hai tháng là cạn kho. Lúc đó cậu lấy cái gì đổ vào phễu máy xay? Chạy ra chợ đầu mối mua cà xô cào bằng về rang dán mác đặc sản à? Bảo Ngọc sẽ là người đầu tiên đập nát cái quầy bar vào mặt cậu."

Từng lời của Lâm như gáo nước lạnh tạt thẳng vào lồng ngực đang hừng hực của Khôi. Cảm giác phấn chấn sau khi ba anh xé toạc tờ giao kèo siết rẫy tối qua bỗng chốc tan biến. Sự thật trần trụi hiện hình: mảnh rẫy một sào họ Đoàn, dù cho ra thứ hạt tuyệt hảo đến đâu, cũng chỉ là một phòng thí nghiệm thu nhỏ. Nó không đủ quy mô để nuôi sống một doanh nghiệp, càng không đủ tư cách để gọi là một vùng nguyên liệu. Muốn bước ra biển lớn, người ta không thể chèo một chiếc thuyền độc mộc đóng bằng vài mảnh ván vụn.

Khôi thở hắt ra, đưa tay vuốt mạnh mớ tóc bù xù, ánh mắt đăm đắm nhìn qua ô cửa sổ kho nông cụ về phía những triền đồi ngút ngàn bên kia mương cạn:

"Chín mươi phần trăm diện tích còn lại của rẫy nhà đã bị phụ lục hợp đồng trói chặt để giao cà xô cho lão Sang trừ món nợ hai trăm bốn mươi triệu. Chúng ta không thể đụng vào một hạt nào bên đó nếu không muốn lão Sang đem đơn ra tòa phát mãi đất. Muốn có thêm sản lượng chuẩn đặc sản, con đường duy nhất là bước qua con mương kia, liên kết với nông hộ bên Cư M'Rao."

"Đúng. Nhưng đó là hang cọp," Lâm hạ giọng, ngón tay gõ nhịp đều đặn lên mặt bàn, từng nhịp gõ như tiếng đếm lùi của một chiếc đồng hồ hẹn giờ. "Số dư tài khoản ngân hàng của cậu hiện tại chỉ còn chính xác năm mươi triệu sáu trăm chín mươi ngàn đồng. Tôi đã lập bảng dự toán chi phí bất khả kháng cho đợt một vụ chính: in bao bì màng nhôm bảo quản tám triệu rưỡi, tem nhãn một triệu tám, công hái sáu triệu, cơi nới thêm giàn phơi ba triệu hai, cước gửi mẫu thử cho khách hai triệu rưỡi, quỹ bạt phủ dự phòng mưa bão bốn triệu... Tổng cộng ngốn đứt hai mươi sáu triệu đồng. Hạn mức thua lỗ tối đa mẹ cậu và tôi ấn định cho cả vụ là ba mươi lăm triệu. Nghĩa là số vốn lưu động thực sự tự do trong tay chúng ta chỉ còn tròm trèm mười mấy đến hai mươi triệu đồng. Bất kỳ một bước đi sai lầm nào về tiền mặt lúc này cũng sẽ bóp chết Bản Đỏ ngay từ trong trứng nước."

Căn phòng rơi vào một khoảng lặng ngột ngạt. Tiếng quạt thông gió vẫn rền rĩ, phả vào gáy Khôi từng đợt gió khô ran. Giữa lúc hai luồng suy nghĩ đang giằng xé gay gắt thì cánh cửa liếp của kho nông cụ bật mở kêu cọt kẹt.

Anh Tư bước vào, đôi ủng cao su lấm lem sình đỏ của mương nước, trên vai vác một chiếc rựa phát bờ đã mòn vẹt sống dao, lưỡi thép loang loáng những vết mài nham nhở. Anh đặt chiếc rựa góc cửa, với lấy chiếc ca nhựa múc một gáo nước mưa từ chiếc lu đất góc nhà tu ừng ực, đoạn lấy mu bàn tay quệt ngang mép, thở phào một tiếng khoan khoái.

"Ngồi đó mà tính bạc cắc trên cái máy tính làm gì cho nhức đầu hai chú em," anh Tư nói, đôi mắt thâm quầng vì những đêm thức canh giàn phơi nhưng vẫn sáng quắc nét từng trải của một lão nông rẫy đã nếm đủ cay đắng của đất này suốt ba chục năm qua. "Thằng Khôi muốn kiếm thêm cà chín ngoài rẫy nhà chứ gì? Ở cái buôn Cư M'Rao này, đất thì mênh mông, nhưng tìm được đứa chịu ngồi tỉ mẩn lựa từng trái chín như thằng Khôi đòi hỏi thì đếm không quá một bàn tay đâu."

Khôi đứng bật dậy, chiếc ghế đẩu kêu lẹt kẹt trên nền đất nện: "Anh Tư, trong buôn có ai chịu làm không anh? Chỉ cần họ có rẫy cà phê giống sẻ hoặc Robusta thuần, cây còn khỏe, em sẵn sàng trả giá cao hơn hẳn giá cà xô ngoài thị trường."

Anh Tư cười khà khà, lắc đầu ngao ngán: "Giá cao ai chả ham. Nhưng nông dân xứ này nghèo quen rồi, cái nghèo nó trói cái chân. Chiều hôm qua tao qua bên mương cạn phát cỏ ranh, gặp thằng Y Bih Niê. Năm sào cà của rẫy nó nằm ngay sát con mương, đối diện mé rẫy phía Đông nhà mình. Giống sẻ cổ thụ trồng từ thời ông già nó để lại, gốc to bằng bắp vế, trái năm nay đóng chùm khít rịt, đang ngả màu đỏ ối như máu chuối. Thằng đó siêng làm, không rượu chè bê tha, rẫy lúc nào cũng sạch cỏ bón phân chuồng ủ hoai. Nhưng..."

"Nhưng sao hả anh?" Khôi sốt sắng bước lại gần, hai bàn tay vô thức siết chặt mép bàn.

"Nhưng nó đang ngồi ôm đầu khóc ròng bên gốc cà phê kìa. Muốn biết thì xách đít lội qua mương với tao. Nói miệng không bằng mắt thấy."

***

Ánh nắng ban mai Tây Nguyên xuyên qua những tầng lá muồng đen, rải từng vệt loang lổ xuống mặt đất đỏ bazan ẩm ướt sương đêm. Không khí vùng cao buổi sớm còn vương lại chút se lạnh buốt nhẹ đầu ngón tay, nhưng chỉ cần bước ra khỏi bóng râm, cái hanh hao của mùa gió chướng đã táp thẳng vào mặt. Khôi xắn ống quần quá gối, cùng anh Tư bước thoăn thoắt xuống lòng mương cạn.

Đất bùn dưới đáy mương dẻo quánh, dính chặt lấy từng đường rãnh của đế giày vải, nặng trịch sau mỗi bước nhấc chân. Những tảng đá mồ côi trơn trượt bắt Khôi phải căng mình giữ thăng bằng, trong khi anh Tư thoăn thoắt nhảy qua từng gờ đất với sự thuần thục của một con hoẵng rừng. Trèo qua bờ mương dốc đứng bên kia, Khôi cảm giác như mình vừa bước sang một thế giới hoàn toàn khác, dẫu khoảng cách địa lý chỉ chừng vài sải chân.

Nếu như rẫy nhà họ Đoàn mang dáng dấp của một trang trại gia đình lâu năm có phần cằn cỗi đang được gắng gượng hồi sinh bằng những kỹ thuật mới mẻ, thì làng Cư M'Rao lại trải ra một bức tranh vừa hoang hoải vừa căng tràn sức sống mộc mạc của đất bazan. Những ngôi nhà sàn dài truyền thống bằng gỗ cà chít lợp ngói fibro-ximăng rêu phong nằm xen lẫn những căn nhà cấp bốn xây dở dang còn trơ gạch xỉ chưa kịp trát vữa. Mùi khói đốt cành cà phê khô quyện với mùi phân bò ủ mục bảng lảng trong không khí sớm, tạo nên một thứ phong vị ngai ngái nồng đượm đặc trưng của buôn làng Tây Nguyên. Xa xa, tiếng máy nổ bơm nước tưới cà phê vọng lại tành tạch, khô khốc và đơn điệu như nhịp gõ của số phận.

Đi sâu vào chừng ba trăm mét dọc theo con đường mòn đất đỏ lồi lõm những rãnh sâu hoắm do vệt bánh xe cày để lại sau mùa mưa, rẫy của Y Bih Niê hiện ra trước mắt.

Đó là một khoảnh đất thoai thoải hình cánh cung rộng chừng năm sào, được bao bọc cẩn thận bởi hàng rào dâm bụt cắt tỉa gọn gàng và những hàng cây muồng che bóng xanh mướt cao vút. Đập vào mắt Khôi là những hàng cà phê Robusta sẻ cành lá sum suê, tán cây xòe tròn đều đặn như những chiếc lọng khổng lồ. Khác hẳn với những vườn cây xung quanh bị người ta lạm dụng thuốc diệt cỏ lưu dẫn đến mức mặt đất chai cứng, cháy xém một màu vàng vọt chết chóc, đất dưới chân rẫy Y Bih xốp mịn, phủ đầy một lớp cỏ xuyến chi và cỏ lạc dại đã được cắt ngắn nằm che phủ giữ ẩm tầng mặt.

Và điều khiến tim Khôi đập thình thịch từng hồi trong lồng ngực chính là những chùm quả. Hàng vạn chùm quả sẻ hạt tròn lẳn, cuống ngắn ken đặc từ nách lá sát thân ra tận đầu cành, phần lớn đã chuyển sang màu đỏ cánh gián căng mọng, lấp lánh dưới sương sớm như những chuỗi ngọc bích vừa được nhúng qua men rượu. Cành cà phê oằn mình rạp xuống vì sức nặng của quả, nhiều cành phải dùng nạng tre chống đỡ để tránh gãy toác.

"Nhìn dàn cây là biết công chăm sóc," Khôi thì thầm, bản năng của một kỹ sư nông nghiệp từng ăn ngủ nhiều năm ở các nông trường mẫu khiến anh không kìm được sự thán phục. Anh cúi người bốc một nắm đất tơi xốp, ngửi thấy mùi đất ẩm thơm lành của vi sinh vật khỏe mạnh. "Ít nhất ba năm qua vườn này không xài thuốc trừ cỏ lá hẹp hóa học, phân hữu cơ được bón vùi kỹ lưỡng, độ ẩm đất tuyệt vời. Tìm được một vườn sẻ giữ được phom cây và sức đề kháng tự nhiên thế này giữa thời buổi người ta đua nhau chặt bỏ để trồng giống lai ghép quả to là hiếm vô cùng."

"Thì tao đã bảo rồi, thằng Y Bih nó chịu khó nhất nhì cái buôn này," anh Tư chỉ tay về phía căn chòi gỗ dựng tạm ở khoảng đất trống giữa rẫy. "Kìa, nó kìa."

Bên hiên chòi gỗ tuềnh toàng lợp bằng lá trung quân chắp vá vài tấm bạt dứa rách, một thanh niên trạc tuổi Khôi đang ngồi xổm trên tấm ván bìa, cắm cúi dùng cờ-lê tháo chiếc bugi của chiếc máy cắt cỏ cầm tay. Anh ta mặc chiếc áo thun rằn ri lính phai màu vá chằng vá đụp ở vai, để lộ bắp tay cuồn cuộn gân guốc sạm đen vì nắng gió đại ngàn. Khuôn mặt Y Bih vuông vức, sống mũi gồ ghề và đôi chân mày rậm cau lại dưới vầng trán lấm tấm dầu mỡ và mồ hôi. Dưới chân anh ta, những con ốc sắt han gỉ vương vãi trên nền đất cùng một can nhớt thải cặn đen ngòm.

Nghe tiếng bước chân lạo xạo trên cành khô và tiếng lá muồng xào xạc, Y Bih giật mình ngước lên, tay vẫn cầm chiếc cờ-lê dính đầy nhớt đen. Thấy anh Tư, nét mặt căng thẳng như dây đàn của người nông dân trẻ giãn ra đôi chút, nhưng ánh mắt vẫn trĩu nặng một nỗi u uất khó giấu.

"Bác Tư đi đâu sớm vậy? Lại đi tìm con gà lạc à?" Y Bih cất giọng trầm, tiếng Kinh lơ lớ đặc trưng của người Ê Đê bản địa nhưng rành rọt, từng âm tiết phát ra chắc nịch như nhát rìu chém vào gỗ.

"Gà qué gì tầm này mày!" Anh Tư cười lớn, bước lên bậc thang gỗ ghép tạm của căn chòi, vỗ mạnh vào vai Y Bih một cái bốp. "Tao dẫn thằng Khôi, con ông Hậu rẫy bên kia mương sang chơi với mày nè. Nó có chuyện hệ trọng muốn bàn, chuyện làm ăn đàng hoàng chứ không phải tào lao đâu."

Y Bih đặt chiếc cờ-lê xuống khúc gỗ kê chân máy, đưa hai bàn tay quẹt vội vào ống quần bò bạc phếch rồi đứng dậy. Anh ta cao ngang Khôi, dáng người dầm sương dãi nắng chắc nịch như một thân cây kơ-nia non. Ánh mắt Y Bih nhìn Khôi đầy vẻ dò xét, pha lẫn sự e dè cố hữu của người dân buôn làng đối với những người đi học từ phố thị trở về—những người thường mang theo cặp da, giấy tờ và những lời hứa hẹn xa vời nhưng hiếm khi hiểu được nỗi đau của một vụ mùa thất bát.

"Chào anh Khôi. Tôi có nghe buôn làng đồn rẫy nhà anh đợt này quậy tưng bừng, đục tường kho làm giàn phơi gì đó lạ lắm. Người ta bảo nhà anh không thèm phơi sân ximăng nữa," Y Bih nói, giọng có chút ngập ngừng.

"Chào Y Bih," Khôi mỉm cười, chìa bàn tay ấm áp ra bắt lấy bàn tay thô ráp đầy vết chai và vết cứa của cành cà phê của người chủ vườn. "Tôi sang đây là vì mê cái vườn cà phê năm sào này của anh đấy. Đi từ xa đã thấy màu lá và thế tán của anh vượt trội hẳn những rẫy xung quanh."

Y Bih mời hai người ngồi xuống chiếc ghế dài đóng bằng tre lồ ô trước chòi. Chiếc bàn uống nước chỉ là một mặt ván bìa gác lên hai gốc cây mục. Anh ta với tay rót nước chè xanh nóng từ chiếc ấm nhôm bọc vải cách nhiệt vào ba chiếc bát sành sứt mẻ. Nước chè xanh chát đắng đầu lưỡi nhưng đọng lại vị ngọt hậu sâu hoắm nơi cuống họng, đúng chất chè rừng hái trên đỉnh Cư M'Rao.

Không để mất thời gian vào những lời rào đón sáo rỗng, Khôi thò tay vào túi áo khoác kaki, rút ra một chiếc lọ thủy tinh nhỏ đựng mẫu hạt nhân xanh Yellow Honey vừa xát vỏ phơi ráo hôm qua và một khúc thước đo độ đường khúc xạ kế quang học (Brix kế) bằng kim loại sáng loáng. Anh đặt chiếc lọ thủy tinh lên mặt bàn tre.

Dưới ánh nắng ban mai rọi nghiêng qua mái chòi, những hạt nhân xanh màu ngọc bích ánh lam hiện rõ mồn một. Rãnh lưng hạt thẳng tắp, lớp vỏ lụa vàng óng ánh như tơ tằm bám chặt vào sống hạt, không hề có một vết xước của dao xát, không một tì vết nấm mốc hay lỗ sâu đục.

Y Bih tròn mắt nhìn chiếc lọ, chiếc bát sành trên tay anh ta khẽ nghiêng đi làm sóng sánh vài giọt nước chè ra mặt bàn. Là người cả đời gắn bó với cây cà phê, lớn lên từ những mùa hoa trắng muốt rồi lặn ngụp trong những đợt thu hái trầy da tróc vảy, anh ta chưa từng thấy hạt nhân xanh nào bóng bẩy, đều chằn chặn và sạch sẽ đến mức không có lấy một mảnh vỏ trấu hay hạt sâu mọt nào như thế. Thứ cà phê mà thương lái vẫn chở đi từ rẫy của anh xưa nay chỉ là một đống hỗn tạp xám xịt, vỡ vụn, đen đầu và bốc mùi đất ẩm.

"Cà phê sẻ rẫy nhà anh làm ra đấy à?" Y Bih ngập ngừng hỏi, ngón tay dính dầu mỡ run run chạm nhẹ vào thành lọ thủy tinh lạnh ngắt.

"Đúng vậy," Khôi nói, giọng đầy nhiệt huyết và chân thành. "Đây là mẻ thử nghiệm hái lựa chín một trăm phần trăm, sơ chế giữ lại lớp mật ngọt của quả và phơi trên giàn gió. Chuyên gia thử nếm trên thành phố đã chấm mẻ này đạt chuẩn cà phê đặc sản quốc tế tám mươi tư phẩy năm điểm. Y Bih, tôi đi một vòng quanh năm sào rẫy của anh rồi. Cây của anh rất khỏe, giống sẻ thuần chủng tuyệt đẹp. Nếu thu hái đúng cách, chất lượng hạt ở đây không thua kém bất kỳ trang trại nào ở Cầu Đất hay Khe Sanh."

Y Bih nuốt nước bọt, ánh mắt dán chặt vào những hạt cà phê như bị thôi miên: "Nhưng... hái lựa từng trái thì cực lắm anh Khôi ơi. Dân buôn Cư M'Rao xưa nay toàn rải bạt tuốt cành một lần cho sạch cây rồi chở đi bán thôi. Tuốt rào rào ba ngày là xong một sào, chứ hái lựa biết bao giờ mới hết vườn."

"Tôi biết. Tuốt cành thì nhanh, nhưng anh đang tự ném tiền của mình qua cửa sổ," Khôi chồm người tới, mở nắp chiếc Brix kế ra, cẩn thận giải thích cho người nông dân hiểu bản chất của hạt cà phê. "Cà phê tuốt cành lẫn tới ba mươi, bốn mươi phần trăm quả xanh, quả ương. Lớp nhớt chưa tích tụ đủ đường, độ Brix chỉ đạt mười hai đến mười bốn phần trăm, hạt teo tóp, rang lên chỉ có vị đắng ngắt và chát xít. Thương lái vin vào cớ đó để ép giá anh thành cà xô loại bét. Nhưng nếu anh tổ chức người hái lựa, chỉ hái những quả chín mọng màu mận chín, độ đường đạt từ hai mươi phần trăm trở lên như thế này..."

Khôi ngừng lại một nhịp, nhìn thẳng vào mắt người nông dân trẻ, nhấn mạnh từng từ một cách dứt khoát:

"Bản Đỏ chúng tôi sẽ thu mua toàn bộ quả tươi hái lựa của anh với giá cao hơn ba mươi phần trăm so với giá cà xô thị trường. Hiện tại thương lái đang ép giá cà xô sáu ngàn tám trăm đồng một ký quả tươi. Tôi cam kết mua của anh với giá chín ngàn đồng một ký quả tươi tại trạm sơ chế!"

"Chín ngàn một ký?"

Y Bih thốt lên, ngực phập phồng dữ dội. Trong ánh mắt sạm nắng của người thanh niên dân tộc thiểu số lóe lên một tia sáng khao khát đến nghẹt thở.

Một phép tính nhanh chóng chạy qua tâm trí Y Bih. Năm sào rẫy này, nếu chăm tốt và hái lựa cẩn thận có thể cho ra bảy tấn quả tươi. Chênh lệch hai ngàn hai trăm đồng trên mỗi ký quả đồng nghĩa với việc gia đình anh có thể kiếm thêm hơn mười lăm triệu đồng tiền mặt sau một mùa vụ. Mười lăm triệu! Một số tiền khổng lồ đối với một gia đình thuần nông ở Cư M'Rao. Số tiền đó đủ để anh mua tôn lạnh thay cho những tấm fibro-ximăng đã vỡ nát trên mái nhà sàn của mẹ già, đủ để mua thêm mấy bao phân bón gốc vụ sau mà không phải cúi đầu van lơn ai, và quan trọng nhất là có thể mua một đàn heo giống mới để em gái có thêm tiền trang trải học phí trường nội trú ngoài huyện.

Nhưng tia sáng hy vọng ấy chỉ bừng lên trong khoảnh khắc ngắn ngủi rồi vụt tắt ngấm, nhường chỗ cho một vẻ thảng thốt và tuyệt vọng đến cùng cực.

Khuôn mặt Y Bih tối sầm lại, khóe miệng giật giật, hai bàn tay đan chặt vào nhau đến trắng bệch các khớp ngón. Anh ta cúi gằm mặt xuống đất, nhìn trân trân vào lớp bùn đỏ bám nơi mũi dép tổ ong rách bươm, không dám ngẩng lên nhìn vào chiếc lọ thủy tinh lấp lánh kia nữa.

Sự im lặng nặng nề bao trùm căn chòi nhỏ, chỉ còn tiếng gió rít qua tán muồng đen và tiếng một cành củi khô gãy răng rắc dưới bước chân của một con sóc rừng.

"Sao vậy Y Bih? Giá đó là Khôi nó tính sát ván để chia sẻ lợi nhuận với mày rồi đấy," anh Tư sốt ruột lên tiếng, đặt mạnh chiếc bát sành xuống bàn. "Mày chê ít hay sợ thằng Khôi không có tiền trả tươi?"

Y Bih hít một hơi thật sâu, ngực nghẹn ứ lại, giọng khàn đặc đầy vẻ cay đắng:

"Anh Khôi... bác Tư... hai người tưởng tôi không muốn bán giá cao à? Tôi nằm mơ cũng muốn rẫy cà phê của mình được trả đúng công sức mồ hôi bỏ ra. Mẹ kiếp, từng gốc cà này tôi bón phân bò ủ men, từng gốc cỏ tôi lấy rựa phát tay chứ không dám xịt một giọt thuốc cháy vì sợ hỏng đất của Yàng... Nhưng... tôi không làm được đâu. Tôi không có quyền tự quyết định bán cà phê của rẫy mình nữa rồi."

Khôi sững sờ, sự hồ hởi ban nãy đông cứng lại trên gương mặt: "Ý anh là sao? Rẫy này là đất của cha ông anh để lại, có sổ đỏ nông nghiệp đàng hoàng mà?"

"Đất là của tôi, nhưng cây và trái trên cành là của người ta," Y Bih ngửa mặt lên trời, cay đắng cười nhạt. Nụ cười hắt ra từ khóe môi thâm xì vì sương gió và khói thuốc rê, trĩu nặng thứ u uất của kẻ cùng đường. "Đầu năm ngoái hạn mặn, con mương thủy lợi cạn trơ bùn nứt nẻ chân chim, cái giếng đào sâu hơn hai mươi mét của nhà tôi cũng cạn trơ đáy, vét lên chỉ toàn bùn non sặc mùi phèn. Rồi đùng một cái, đầu năm nay giá phân bón NPK ngoài ngã ba vọt lên mười tám ngàn một ký, đắt gấp rưỡi vụ trước. Đúng lúc ấy, mẹ tôi lại đổ bệnh, ngã quỵ bên hiên nhà rồi nằm liệt giường suốt cả tháng trời ở bệnh viện đa khoa tỉnh. Tiền viện phí, tiền thuốc thang, tiền bông băng mỗi ngày nuốt trọn cả triệu bạc. Tôi không có tiền mua phân bón thúc hoa, không có tiền chạy chữa cho mẹ, cùng đường bí lối đành phải cắn răng dắt xe máy ra đại lý của ông Sang... Sang 'vật tư' ngoài ngã ba buôn Cư M'Rao để ký vào cuốn sổ nợ bìa da của lão."

Khôi và anh Tư đưa mắt nhìn nhau. Một luồng khí lạnh vô hình dường như vừa trườn dọc sống lưng hai người. Lại là cái tên Phạm Đức Sang. Cái vòi bạch tuộc xảo quyệt của lão thương lái kiêm trùm đại lý phân bón, thuốc bảo vệ thực vật khét tiếng ấy đã len lỏi bóp nghẹt từng ngóc ngách của dải đất bazan màu mỡ này, từ các hộ người Kinh lập nghiệp như gia đình họ Đoàn cho đến những chòi rẫy nghèo nàn, heo hút nhất của đồng bào Ê Đê buôn Cư M'Rao. Ở đâu có nông dân túng quẫn vì mất mùa, ở đó có bàn tay của Sang chìa ra chiếc thòng lọng mang tên bán chịu vật tư.

"Hiện tại nhà anh đang mắc nợ lão Sang bao nhiêu?" Khôi trầm giọng hỏi, bàn tay vô thức đút sâu vào túi áo khoác gió, nơi những ngón tay anh siết chặt lấy thân kim loại lạnh ngắt của chiếc khúc xạ kế đo độ đường Brix.

"Tiền phân bón gốc ba đợt rải lót hồi đầu mùa mưa, cộng với mấy chục chai thuốc trừ sâu, thuốc rầy, rồi tiền lãi mẹ đẻ lãi con cứ ba phần trăm một tháng ghi rành rành trong sổ nợ... tính tròn đến ngày hôm kia tổng cộng đã là bốn mươi hai triệu đồng," Y Bih nói, từng đốt ngón tay anh ta run rẩy dữ dội vì cơn uất ức dồn nén từ lâu ngày, hai bên thái dương giật giật từng chặp khiến những sợi gân xanh phồng to trên làn da rám nắng. "Lão Sang có cái luật rừng bất thành văn ở cái xứ Cư M'Rao này, ai đã lỡ ký tên điểm chỉ vào cuốn sổ nợ vật tư của lão thì đến mùa thu hoạch bắt buộc phải bán xô toàn bộ cà phê trên rẫy cho lão để cấn trừ nợ nần. Lão cho xe tải nặng ba chân sục thẳng tới tận chân rẫy, xua người trèo lên cây bắt tuốt sạch cành, tuốt trơ trụi từ quả chín mọng đến quả xanh non, cào cả đống bùi nhùi cành lá lẫn đất cát lên thùng xe rồi trừ lùi dần theo cái giá xô rẻ mạt do chính miệng lão tự ý áp đặt. Nếu tôi dám cả gan lén lút hái đem bán lẻ cho bất kỳ ai khác, lão sẽ lập tức cho người mang giấy nợ tới siết rẫy, đòi nộp phạt hai mươi phần trăm vì tội vi phạm giao kèo miệng, và quan trọng nhất..."

Y Bih run rẩy nắm chặt chiếc bát sành mẻ miệng đến mức nước chè xanh chát xít còn đọng dưới đáy sánh ra ngoài, làm ướt đẫm những ngón tay chai sần, gầy guộc:

"...Vụ sau lão sẽ ra chỉ thị cấm cửa toàn bộ mạng lưới đại lý con trong cả vùng này không được bán chịu cho tôi lấy một bao phân bón, một lít dầu chạy máy nổ hay một gói thuốc sâu nào nữa. Cả gia đình sáu miệng ăn của tôi chỉ trông chờ duy nhất vào năm sào rẫy cà phê sẻ già cỗi này để đắp đổi qua ngày. Nếu bị cắt nguồn vật tư, sang năm cây cối trên đồi sẽ chết khô chết héo vì kiệt sức, cả nhà tôi chỉ còn nước dắt díu nhau đi ăn mày đầu đường xó chợ."

Nói đến đó, dường như toàn bộ sinh lực trong cơ thể vạm vỡ của người đàn ông Ê Đê sụp đổ hoàn toàn. Y Bih gục đầu vào hai lòng bàn tay thô ráp, những ngón tay đen nhẻm cào mạnh vào mớ tóc bù xù, bờ vai rộng rung lên từng chặp trong cơn bế tắc không lối thoát:

"Chưa hết đâu anh Khôi ơi... Muốn hái lựa quả chín mọng như lời anh vừa bảo thì không thể một sớm một chiều mà xong được. Phải hái tỉa làm ba đến bốn đợt, kéo dài ròng rã suốt cả tháng trời theo từng đợt quả chín trên cành. Muốn hái tỉ mỉ như vậy, tôi buộc phải thuê ít nhất bốn đến năm nhân công quen tay, hái khéo léo để không làm gãy mắt mầm cho vụ sau. Mà anh biết rồi đấy, một ngày công hái lựa cẩn thận hiện nay bèo nhất cũng hai trăm năm mươi ngàn đồng tiền mặt, cứ mặt trời lặn, thợ bước chân ra khỏi rẫy là phải có tiền tươi trao tay thì người ta mới chịu làm cho ngày hôm sau. Năm sào rẫy này chỉ tính riêng đợt hái tỉa đầu tiên thôi cũng cần ít nhất sáu triệu đồng tiền mặt dằn túi để trả công thợ. Trong túi áo tôi bây giờ... đến năm mươi ngàn mua một gói thuốc lá rê hay mua cho đứa con nhỏ gói mì tôm còn không có nổi, lấy đâu ra năm sáu triệu bạc tiền tươi thóc thật để rải ra thuê thợ hái tỉa cho anh?"

Từng lời trần tình mộc mạc, run rẩy của Y Bih rơi vào không gian tĩnh mịch của căn chòi nứa tựa như những khối đá tảng vô hình đè nặng nghìn cân lên lồng ngực Khôi.

Khôi nhìn trân trân vào người nông dân bản địa đang ngồi co ro trước mặt mình. Y Bih trạc tuổi anh, có khi còn trẻ hơn anh một hai tuổi đời, nhưng gương mặt phong trần đã hằn sâu những nếp nhăn già cỗi, khóe mắt trũng sâu chằng chịt những vết chân chim của những đêm thức trắng lo toan cho miếng cơm manh áo. Hình ảnh Y Bih lúc này giống hệt như chiếc gương phản chiếu hình ảnh cha anh—ông Hậu—của một tuần về trước, khi người cựu chiến binh già ấy chết lặng, bất lực đứng nhìn mảnh rẫy hương hỏa ba hécta sắp sửa bị cấn trừ vào tay kẻ buôn tiền chỉ vì một món nợ vật tư luẩn quẩn không có lối ra. Nông dân Cư M'Rao không hề lười biếng, họ cũng chẳng thiếu kỹ năng canh tác truyền thống tích lũy qua nhiều thế hệ, nhưng họ đang bị siết chặt không cựa quậy nổi trong một cái bẫy thanh khoản hoàn hảo mà những tay trùm như Sang "vật tư" giăng ra. Họ thiếu tiền mặt để trang trải chi phí nhân công tối thiểu, thiếu nguồn vốn lưu động ngắn hạn để có thể kiên nhẫn duy trì một quy trình thu hái chất lượng cao, và kết cục cay đắng muôn đời là họ buộc phải bán rẻ mạt toàn bộ mồ hôi nước mắt của mình cho những kẻ đang nắm giữ dòng tiền tươi.

Bên cạnh đó, lời cảnh báo lạnh lùng nhưng đầy tính toán của Trần Quốc Lâm lại văng vẳng dội về trong tâm trí Khôi: Bốn trăm ký cà phê nhân của rẫy nhà họ Đoàn hoàn toàn không đủ để Bản Đỏ bước chân vào thương trường rộng lớn. Bản Đỏ cần sản lượng, cần quy mô để bù đắp chi phí vận hành trạm sơ chế. Bản Đỏ phải chứng minh được rằng mô hình liên kết kỹ thuật và bao tiêu giá cao này có thể nhân rộng ra toàn bộ cộng đồng nông dân Cư M'Rao, bằng không, toàn bộ dự án đầy tâm huyết của anh sẽ chết yểu ngay từ trong trứng nước, mãi mãi chỉ là một trò chơi thử nghiệm lãng mạn bên trong lũy tre làng.

Cảm xúc trắc ẩn mãnh liệt của một người con sinh ra từ đất đỏ bazan bùng lên dữ dội, cuốn phăng toàn bộ những phép tính lý trí khô khốc và thận trọng mà Khôi đã tự dặn lòng trước chuyến đi. Khôi cảm thấy vô cùng rõ ràng rằng nếu hôm nay anh quay lưng bước về bên kia con mương cạn mà không chìa tay ra, thì không chỉ riêng Y Bih mất đi chiếc phao cứu sinh duy nhất để thoát khỏi nanh vuốt của lão Sang, mà chính dự án Bản Đỏ cũng sẽ mãi mãi bị giam hãm trong sự tù túng, chật hẹp của khoảnh đất một sào nhà mình.

"Y Bih, anh ngẩng đầu lên nghe tôi nói này," Khôi dứt khoát bước tới hai bước, đặt hai bàn tay rắn chắc của mình lên đôi bờ vai lực lưỡng đang run rẩy của người nông dân trẻ. Giọng Khôi đanh lại, kiên quyết và dứt khoát đến mức chính anh Tư đang ngồi hút thuốc bên cạnh cũng phải giật thót mình ngước nhìn lên.

Y Bih ngơ ngác, từ từ ngẩng khuôn mặt nhòe nhoẹt mồ hôi và bụi đất lên nhìn Khôi bằng ánh mắt đầy hoang mang.

"Tôi sẽ không bao giờ để anh phải cắn răng bán rẻ mạt năm sào cà phê giống sẻ tuyệt đẹp này cho lão Sang thêm một mùa nào nữa. Và tôi cũng tuyệt đối không để anh phải đơn độc xoay xở với đống tiền công thợ hái."

Khôi hít một hơi thật sâu, lồng ngực căng tràn không khí mát lạnh của núi rừng, đưa ra một quyết định sống còn mà hoàn toàn không hề có bất kỳ sự bàn bạc hay đồng thuận nào từ trước với Lâm:

"Ngay từ sáng sớm ngày mai, anh cứ huy động toàn bộ người nhà, đồng thời sang các chòi rẫy bên cạnh thuê thêm những tay thợ hái khéo léo nhất trong buôn Cư M'Rao về đây để hái lựa đợt một cho tôi. Tôi nhắc lại tiêu chuẩn: tuyệt đối chỉ hái những quả chín mọng đỏ au, vỏ căng bóng, không hái quả xanh, quả lép. Anh hái được bao nhiêu tạ, cứ việc đóng bao rồi điều xe chở thẳng sang trạm sơ chế bên rẫy nhà tôi. Tôi cam kết trước mặt anh Tư ở đây, trạm Bản Đỏ sẽ ứng trước bằng tiền mặt tươi ba mươi phần trăm trên tổng giá trị lô hàng tươi cho anh ngay tại cửa kho, ngay khi xe hàng vừa cập bến!"

Y Bih há hốc mồm, toàn bộ cơ thể anh ta sững sờ như vừa bị sét đánh ngang tai, đôi mắt mở to hết cỡ nhìn trân trân vào gương mặt Khôi: "Anh... anh nói thật đấy chứ? Ứng tiền mặt tươi rói ba mươi phần trăm ngay khi tôi vừa giao quả tươi đợt một sang bên trạm sao?"

"Tôi nói danh dự của một người làm nông nghiệp!" Khôi chém mạnh bàn tay vào không khí để khẳng định. "Một ký quả tươi chín mọng tôi bao tiêu cho anh giá chín ngàn đồng. Đợt một này anh ráng hái tỉa chở sang cho tôi chừng hai tấn quả tươi, tổng trị giá là mười tám triệu đồng. Ngay khi cân xong hàng tại cửa trạm, tôi sẽ xuất tiền mặt trao tay anh ngay năm triệu bốn trăm ngàn đồng để anh thanh toán dứt điểm tiền công thợ hái từng ngày một. Phần bảy mươi phần trăm còn lại, sau khi quả được sơ chế, đưa lên giàn phơi nhà vòm và đo độ ẩm hạt khô đạt chuẩn mười một phần trăm, tôi sẽ thanh toán sòng phẳng nốt bằng tiền mặt để anh cầm nguyên cọc tiền đập thẳng vào mặt lão Sang mà trả dứt nợ gốc. Lão Sang muốn siết cà xô của anh để ép giá chứ gì? Chúng ta sẽ dùng chính đồng tiền làm ra từ hạt cà phê đặc sản giá cao ngất ngưởng này để thanh toán nợ nần cho lão. Tiền tươi trao tay, giấy trắng mực đen xóa nợ, lão lấy quyền hành gì mà ép anh gán rẫy hay bán rẻ quả tươi trên cây nữa!"

Anh Tư đứng tựa lưng vào cột nứa bên cạnh bỗng giật bắn người, nét mặt biến sắc. Anh lao vội tới, chộp lấy cùi chỏ Khôi rồi giật mạnh về phía sau, hạ giọng gắt gỏng trong hơi thở gấp gáp: "Khôi! Chú mày ăn nói hồ đồ vừa thôi chứ! Tiền ở đâu ra trong cái két sắt ọp ẹp đó mà đòi ứng trước một khoản lớn như vậy hả? Chú mày đã mở miệng bàn qua một câu nào với thằng Lâm quản lý tài chính chưa?"

Thế nhưng Khôi lúc này đã bị cuốn phăng vào ngọn lửa rực cháy của sự phấn khích, của niềm tin sắt đá và lòng trắc ẩn trỗi dậy quá mạnh mẽ. Nhìn thấy đôi mắt ngân ngấn nước vì xúc động tột cùng của Y Bih, nhìn thấy ánh sáng hy vọng vừa nhen nhóm lại trên gương mặt người nông dân cùng quẫn, Khôi gạt phắt bàn tay anh Tư ra, siết chặt lấy bàn tay thô nhám của Y Bih:

"Cứ tin ở tôi. Sáng mai, tôi và anh Tư sẽ túc trực đợi chuyến xe chở cà phê chín đỏ đầu tiên của anh bên trạm sơ chế Bản Đỏ!"

Y Bih run rẩy dùng cả hai bàn tay nắm chặt lấy tay Khôi, các khớp ngón tay siết chặt đến mức trắng bệch, anh ta gật đầu lia lịa như một kẻ sắp chết đuối vừa vớ được một khúc gỗ trôi giữa dòng nước lũ cuồn cuộn: "Được! Tôi tin anh Khôi! Trời phật chứng giám, chiều nay tôi sẽ đích thân sang từng nếp nhà dài trong buôn gọi những người hái tỉa cẩn thận nhất, dặn họ phải nâng niu từng cành, chỉ hái lựa đúng những trái chín mọng đỏ tươi cho trạm Bản Đỏ của anh!"

***

Mười giờ trưa, cái nắng của mùa khô Tây Nguyên bắt đầu đổ xuống gay gắt như trút lửa, nung nấu lớp đất đỏ bazan dưới chân bốc lên một luồng nhiệt hầm hập cùng mùi ngai ngái nồng nặc đến nghẹt thở.

Khôi và anh Tư lội ngược qua con mương cạn trơ đáy, đạp lên lớp cỏ tranh khô cháy lạo xạo để trở về khuôn viên trạm sơ chế của gia đình. Tâm trạng của Khôi lúc này như đang bay bổng trên chín tầng mây. Trong đầu anh liên tục hiện ra viễn cảnh trạm Bản Đỏ sẽ sớm tiếp nhận thêm hai tấn quả tươi chất lượng cao đầu tiên từ vùng nguyên liệu liên kết Cư M'Rao, nâng tổng quy mô lên tầm vóc của một xưởng sơ chế quy chuẩn. Nhưng niềm hân hoan rực rỡ ấy chỉ tồn tại ngắn ngủi cho đến giây phút bước chân anh chạm vào ngưỡng cửa bằng gỗ ván của kho nông cụ.

*RẦM!*

Một tiếng động chát chúa vang lên xé toạc không gian oi bức.

Chiếc nắp kim loại màu đen của chiếc laptop ThinkPad bị bàn tay ai đó gập sập xuống mặt bàn gỗ tràm với một lực cực mạnh, khiến chiếc cốc thủy tinh đựng nước bên cạnh nảy lên, nước sóng sánh văng tung tóe ra mặt bàn.

Trần Quốc Lâm đứng bật dậy khỏi chiếc ghế gấp. Khuôn mặt cậu ta đỏ bừng vì giận dữ, hai tròng mắt mở to trừng trừng sau cặp kính cận dày cộp, lồng ngực phập phồng dữ dội dưới lớp áo sơ mi ngắn tay lấm tấm mồ hôi. Anh Tư vừa thò đầu bước qua bậu cửa, vừa nhìn thấy sắc mặt đằng đằng sát khí của Lâm liền giật thót mình, lẳng lặng lùi dần lại một bước ra phía hiên ngoài, giả vờ cúi gập người xuống cặm cụi gỡ bùn đất bám trên đôi ủng cao su.

"Đoàn Minh Khôi! Cậu vừa làm cái trò điên rồ gì bên kia con mương cạn vậy hả?" Tiếng quát sắc lạnh của Lâm vang lên đanh thép, dội thẳng vào màng nhĩ Khôi.

Khôi hơi khựng lại, cảm nhận rõ bầu không khí căng như dây đàn đang bao trùm lấy căn phòng, nhưng anh vẫn cố giữ cho giọng mình bình thản: "Lâm, cậu bình tĩnh lại đã, ngồi xuống nghe tôi giải thích toàn bộ sự tình..."

"Tôi đã nghe anh Tư lén gọi điện thoại thông báo toàn bộ sự việc từ nửa tiếng trước rồi!" Lâm vung một cánh tay lên, ngón trỏ chỉ thẳng vào giữa mặt Khôi, giọng cậu ta đanh lại, từng từ thốt ra đều rung lên bần bật vì sự phẫn nộ không thể kìm nén. "Cậu tự tiện mở miệng hứa ứng trước ba mươi phần trăm tiền mặt trao tay cho thằng Y Bih ngay khi nó chở cà phê tươi tới cửa trạm? Cậu có còn giữ lại được chút tỉnh táo, chút lý trí tối thiểu nào của một người đang đứng đầu điều hành một doanh nghiệp khởi nghiệp không hả Khôi?"

Khôi nhăn mặt, bước nhanh tới gần chiếc bàn làm việc ngổn ngang giấy tờ: "Lâm, cậu hạ hỏa nghe tôi nói. Tình cảnh của Y Bih bên kia con mương vô cùng bi đát. Anh ta đang bị lão Sang ép nợ vật tư hơn bốn mươi triệu đồng, trong túi hiện tại không có nổi một xu dằn túi để thuê thợ hái. Nếu chúng ta không chìa tay ra ứng trước một phần chi phí nhân công hái tỉa cho người ta, Y Bih buộc lòng phải tuốt bạt bán xô toàn bộ khu rẫy cho lão Sang để trừ nợ. Năm sào cà phê giống sẻ cổ thụ mấy chục năm tuổi tuyệt đẹp đó sẽ lập tức bị biến thành rác thải nông nghiệp trên thùng xe tải của lão! Chính miệng cậu hôm nọ đã liên tục cảnh báo rằng chúng ta đang thiếu sản lượng trầm trọng, không đủ quy mô để ra mắt thương trường. Tôi vừa dùng uy tín đàm phán mang về gần bảy tấn quả tươi tiềm năng cho Bản Đỏ, cậu còn muốn gì ở tôi nữa?"

"Tôi muốn Bản Đỏ sống sót!" Lâm đập mạnh cả lòng bàn tay xuống mặt bàn gỗ, lực đập mạnh đến mức những tờ giấy nháp vẽ sơ đồ dòng tiền rung lên bần bật. "Cậu hãy mở to mắt ra mà nhìn vào cái con số thực tế trong két sắt của chúng ta đây này! Số dư tài khoản thanh toán thực tế của công ty hiện tại chỉ còn đúng năm mươi triệu sáu trăm chín mươi ngàn đồng! Dự toán các khoản chi phí cố định tối thiểu bắt buộc phải chi trả cho đợt sơ chế đầu tiên—từ tiền điện ba pha, dầu chạy máy nổ, tiền màng nilon nhà kính cho đến tiền công phụ việc của anh Tư—đã ngốn đứt hai mươi sáu triệu đồng rồi! Chúng ta chỉ còn lại vỏn vẹn hai mươi tư triệu đồng vốn lưu động mỏng manh để phòng thân cho mọi rủi ro phát sinh!"

Lâm chống cả hai tay xuống mép bàn, chồm toàn bộ nửa thân trên về phía Khôi, ánh mắt rực lửa xuyên qua tròng kính:

"Cậu có biết năm sào cà phê đang vào vụ chín rộ sẽ trút xuống bao nhiêu sản lượng trong một lần hái không? Đợt chín rộ đầu tiên nó kéo sang trạm không phải là vài trăm ký còm cõi đâu, mà ít nhất sẽ là hai đến ba tấn quả tươi trĩu nặng! Ba mươi phần trăm của hai mươi bảy triệu tiền hàng là bao nhiêu? Là hơn tám triệu đồng tiền mặt tươi rói! Cậu ung dung xuất tám triệu tiền tươi trao tận tay nó ngay tại cửa trạm, rồi ngày mốt, ngày kia các hộ dân khác quanh buôn Cư M'Rao thấy Y Bih cầm tiền mặt về, họ kéo nhau nườm nượp sang đòi ký hợp đồng liên kết tương tự, cậu lại hào phóng xuất tiếp mười triệu, hai mươi triệu nữa à? Cậu nghĩ tiền trong tài khoản của Bản Đỏ là lá cây trong rừng rớt xuống chắc?"

"Nhưng đó là khoản tiền chúng ta chi ra để mua tài sản nguyên liệu!" Khôi gắt lên, lòng tự ái của một kỹ sư nông nghiệp được đào tạo bài bản bị chạm vào chỗ đau. "Quả cà phê tươi chất lượng cao mang về trạm là tài sản hiện hữu của công ty. Chúng ta giữ nguyên liệu trong tay, đưa vào quy trình sơ chế yếm khí bài bản, làm ra hạt nhân xanh phẩm cấp Specialty rồi xuất bán với giá cao gấp đôi, gấp ba giá thị trường. Tiền sẽ tuần hoàn quay trở về tài khoản công ty một cách bền vững, chứ có phải tôi mang tiền đi ném qua cửa sổ đâu mà cậu phải nhảy dựng lên lo sợ?"

"Đó là chỉ khi cậu thực sự nhận được thứ nguyên liệu đạt chuẩn như cậu hão huyền tưởng tượng!"

Lâm gằn giọng xuống thật trầm, nhưng từng chữ rít qua kẽ răng lại lạnh buốt như dao cạo:

"Khôi, cậu là một kỹ sư nông nghiệp giỏi trên sách vở, cậu nắm vanh vách lý thuyết sinh hóa của hạt cà phê, nhưng bước chân ra thương trường khốc liệt này, cậu chỉ là một đứa trẻ lên ba ngây thơ đến mức tội nghiệp! Cậu có biết nguyên tắc sống còn số một của nghệ thuật quản trị dòng tiền trong ngành thu mua nông sản là gì không? Đó là: Tuyệt đối không bao giờ được phép xuất tiền mặt tạm ứng trước khi toàn bộ sản phẩm hoàn tất khâu kiểm tra chất lượng và nghiệm thu thành phẩm cuối cùng! Cậu có hiểu hai chữ 'rủi ro đối tác' trong kinh doanh nghĩa là cái quái gì không?"

Lâm đưa cánh tay run rẩy vì giận dữ chỉ thẳng ra phía con mương cạn ngăn cách hai quả đồi:

"Cậu chỉ vừa mới gặp thằng Y Bih đó được đúng ba mươi phút đồng hồ bên căn chòi rách. Cậu nhìn thấy nó nghèo, thấy gia cảnh nó khổ sở là trái tim trắc ẩn của cậu rung lên bần bật, rồi cậu tự ý dốc sạch túi tiền của công ty ra hứa hươu hứa vượn! Cậu lấy cái gì ra để đảm bảo nó sẽ giữ đúng lời hứa hái chín một trăm phần trăm cho cậu? Cậu lấy cái gì để bảo đảm rằng đám thợ hái được nó thuê về với giá hai trăm năm mươi ngàn một ngày kia sẽ không lén lút tuốt trộm từng vốc quả xanh non, quả thối nhét chặt vào đáy bao tải dứa để cho đủ số cân nặng mà vơ vét tiền tạm ứng của cậu? Một khi những đồng tiền mặt tươi rói đã rời khỏi két sắt của Bản Đỏ và chui tọt vào túi của thợ hái, thì toàn bộ quyền kiểm soát cuộc chơi không còn nằm trong tay cậu nữa! Nếu sáng mai nó điều xe chở sang một đống hổ lốn quả lép, quả sâu đục, quả hái non ép chín... cậu có dám mở mồm từ chối nhận hàng không, khi mà chính cái miệng cậu vừa mới dõng dạc hứa ứng tiền trước mặt cả buôn làng của nó?"

Khôi sững sờ, cứng họng. Toàn bộ lồng ngực anh thắt lại trước những lý lẽ sắc bén, tàn nhẫn nhưng vô cùng thực tế của người bạn đồng hành.

"Và cậu đã vội vã quên mất ai mới là người nắm giữ quyền lực tối thượng về kiểm định chất lượng của dự án Bản Đỏ này rồi à?" Lâm tiếp tục dồn ép đối phương, giọng nói của cậu ta như từng chiếc đinh thép găm thẳng vào sự im lặng nghẹt thở của căn phòng. "Hứa Bảo Ngọc! Cô ấy chỉ chấp nhận đặt bút ký hợp đồng hợp tác gia nhập Bản Đỏ với một điều kiện tiên quyết duy nhất: Cô ấy nắm quyền phủ quyết tuyệt đối về mặt phẩm cấp! Nếu lô hàng tươi của thằng Y Bih mang về không đạt chuẩn chất lượng đầu vào để tạo ra điểm thử nếm trên tám mươi tư điểm theo thang SCA, Bảo Ngọc sẽ thẳng tay gạt phăng toàn bộ lô hàng đó ra rìa, từ chối dán nhãn thương hiệu Bản Đỏ! Đến lúc đó, số tiền mặt tám triệu hay mười triệu mà cậu đã trót móc túi ứng trước sẽ lập tức biến thành một khoản nợ khó đòi vĩnh viễn! Cậu lấy tư cách pháp lý gì để ép một thằng nông dân nghèo rớt mồng tơi như Y Bih móc túi nôn trả lại tiền mặt cho cậu? Hay là đến lúc đó, cậu lại mặt dày trừ lùi vào số tiền năm mươi triệu đồng tiền dưỡng già mà mẹ cậu đã chắt chiu trao cho, rồi đẩy toàn bộ cái công ty khởi nghiệp này rơi thẳng xuống vực thẳm chỉ sau đúng một tuần lễ hoạt động?"

Sự im lặng đáng sợ trùm lên trạm sơ chế.

Gió từ phía con mương cạn thốc từng cơn bụi đỏ qua các khe hở của vách nứa, mang theo cái nóng hầm hập của đất đồi buổi chính trưa. Khôi đứng chôn chân bên mép bàn gỗ, hai bàn tay buông thõng siết chặt lại thành nắm đấm, móng tay găm sâu vào lòng bàn tay đến mức rỉ ra cảm giác buốt rát. Từng lời Lâm vừa thốt ra không hề sai một ly một lai nào dưới góc độ quản trị rủi ro tài chính. Nhưng khi nhắm mắt lại, hình ảnh đôi bàn tay run rẩy của Y Bih, ánh mắt rạng ngời tia hy vọng đổi đời bên căn chòi nứa nghèo nàn, và cái nắm tay thật chặt giữa hai người đàn ông lại hiện lên mồn một, khiến một cục nghẹn đắng ngắt ứ nghẹn nơi cổ họng Khôi.

"Tôi... tôi vẫn tin Y Bih," Khôi lẩm bẩm, giọng anh khàn đặc đi vì những mâu thuẫn nội tâm đang giằng xé dữ dội, nhưng anh vẫn cố bấu víu vào chút niềm tin cuối cùng của mình. "Nông dân họ mộc mạc lắm, họ có lòng tự trọng và danh dự của họ, Lâm à. Không phải bất cứ ai ở cái xứ này cũng đều mang dã tâm lừa lọc, toan tính như đám con buôn vật tư đâu."

Lâm buông một tiếng thở dài nặng trĩu, lắc đầu đầy ngao ngán. Cậu ta mệt mỏi kéo chiếc ghế gỗ ngồi thụp xuống, đưa tay mở lại chiếc màn hình máy tính ThinkPad:

"Kinh doanh nông sản không bao giờ có thể vận hành dựa trên niềm tin mù quáng hay lòng trắc ẩn vụn vặt, Khôi à. Thương trường chỉ công nhận kỷ luật thép và những điều khoản hợp đồng bằng giấy trắng mực đen. Lời hứa của cậu đã trót thốt ra trước mặt người ta, tôi không thể bắt cậu muối mặt lội ngược sang bên kia mương mà nuốt lời lại. Nhưng tôi cảnh báo trước cho cậu biết một điều dứt khoát: chuyến hàng sáng ngày mai, nếu có bất kỳ một tỷ lệ quả xanh nào vượt quá ngưỡng kiểm soát chất lượng mà cậu vẫn cố tình xuất tiền quỹ ra thanh toán tạm ứng... tôi sẽ lập tức dùng quyền đồng sáng lập để đóng băng toàn bộ tài khoản, rút lui hoàn toàn khỏi Bản Đỏ và bàn giao lại nguyên vẹn cuốn sổ sách kế toán này cho mẹ cậu ngay trong ngày."

Khôi nhìn trân trân vào gương mặt lạnh tanh của Lâm, bờ môi mấp máy nhưng không thể thốt ra thêm được bất kỳ lời nào. Bầu không khí ngột ngạt, nặng nề như chì kéo dài suốt từ buổi trưa hôm đó cho đến tận đêm khuya. Cả trạm sơ chế không một ai mở miệng nói với ai một câu nào. Chỉ có tiếng gió đồi rít qua từng kẽ hở của giàn phơi nhà vòm và tiếng thở dài sườn sượt của anh Tư khi ngồi mài lại những lưỡi dao tỉa cành bên đống dăm bào ẩm mốc.

***

Sáng hôm sau.

Màn sương mù đặc quánh của vùng cao nguyên Cư M'Rao vẫn còn giăng kín khắp các triền đồi đất đỏ, nuốt trọn cả thung lũng trong một màu xám đục lạnh lẽo và ẩm ướt. Mặt trời vẫn còn ngủ quên phía sau những rặng thông già mờ ảo nơi hướng Đông.

Khôi đã thức dậy từ lúc bốn giờ sáng. Anh ngồi bó gối lặng lẽ trên một thanh giàn phơi gỗ số một, hai hốc mắt thâm quầng và đỏ hoe vì cả một đêm dài trằn trọc không thể nào chợp mắt. Bên trong kho nông cụ, ngọn đèn sợi đốt vàng vọt vẫn hắt ra ánh sáng leo lét. Lâm vẫn ngồi nguyên ở đó từ rạng sáng, cuốn sổ tay bìa cứng ghi chép chi tiết các luồng tiền mặt được đặt ngay ngắn bên cạnh chiếc laptop đóng kín nắp. Sự căng thẳng giữa hai người giống như một sợi dây cao su đã bị kéo căng hết mức, chỉ cần một va chạm nhỏ nhoi nữa thôi là sẽ đứt phựt.

*Ằn... ằn... ẦM ẦM!*

Một chuỗi âm thanh gầm rú xé tai của cỗ động cơ diesel cũ kỹ bỗng nhiên phá tan bầu không khí tĩnh mịch của buổi sớm mai.

Từ con đường mòn đất đỏ gồ ghề ngập ngụa bùn lầy dẫn vào cổng trạm sơ chế Bản Đỏ, một chiếc xe tải nhẹ loại một tấn rưỡi cũ nát, rỉ sét loang lổ đang nhả từng ngụm khói đen mù mịt, ì ạch bò lên con dốc nhỏ. Đôi bánh xe sau trượt dài trên những rãnh bùn trơn trượt, phát ra những tiếng rít ken két rợn người trước khi cày nát lớp cỏ bên vệ đường để tiến vào sân.

Chiếc xe tải phanh *két* một tiếng chói tai, dừng khựng lại ngay trước khoảng sân đất nện đối diện cửa kho nông cụ.

Cánh cửa cabin ọp ẹp bên phía tài xế bật mở ra tức thì. Y Bih Niê nhảy phắt xuống nền đất, đôi ủng cao su ngập sâu vào lớp bùn nhão nhoét. Khuôn mặt của người thanh niên Ê Đê tái nhợt đi vì cái lạnh thấu xương của sương sớm và sự kiệt sức lộ rõ sau cả một đêm dài thức trắng cùng thợ hái trên đồi. Vầng trán anh ta ướt đẫm mồ hôi quyện chặt với bụi đất đỏ bazan, nhưng sâu trong đáy mắt lại ánh lên một sự sốt ruột, hồi hộp và mong đợi đến tột cùng.

"Anh Khôi! Bác Tư ơi!" Y Bih đưa tay lên quệt ngang mặt, cất tiếng gọi lớn, giọng anh ta khản đặc đi vì sương gió ngấm vào phổi. "Tôi đã điều xe chở toàn bộ đợt hàng đầu tiên sang tới nơi rồi đây! Cả gia đình tôi cùng với sáu người thợ hái giỏi nhất buôn đã làm việc cật lực từ trưa hôm qua, thắp đèn bão rọi từng gốc cây hái tỉa tới tận nửa đêm mới gom cho đủ chuyến xe tải này đấy!"

Khôi bật dậy khỏi giàn phơi, trái tim trong lồng ngực anh đập thình thịch từng hồi dồn dập. Anh khẽ liếc mắt nhìn vào bên trong cửa kho. Lâm lúc này cũng đã chậm rãi đứng dậy khỏi chiếc ghế gỗ. Khuôn mặt của người quản lý tài chính lạnh băng không một gợn cảm xúc, đôi mắt sắc lẹm sau cặp kính cận dán chặt vào khoảng sân bên ngoài.

Khôi nuốt khan, rảo bước thật nhanh ra khoảng sân đất đỏ. Phía sau thùng chiếc xe tải nhẹ, được chằng buộc vô cùng cẩn thận là hơn hai mươi bao tải dứa màu xanh lam sọc trắng, miệng mỗi bao đều được thắt nút chặt chẽ bằng những sợi dây chuối rừng phơi khô, bao nào bao nấy căng tròn, trĩu nặng. Một mùi hương ngai ngái, nồng đậm đặc trưng của quả cà phê tươi vừa mới bứt khỏi cành xộc thẳng vào cánh mũi Khôi.

"Cân cả xe trừ bì chắc chắn được gần một tấn tám quả tươi đấy anh Khôi à," Y Bih bước nhanh lại sát bên Khôi, hai bàn tay chai sần cứ xoa vào nhau run run vì lạnh, giọng anh ta ngập ngừng, lấp lửng nhưng không giấu nổi sự khẩn thiết: "Mấy người thợ hái trong buôn họ vẫn đang ngồi co ro chờ bên chòi rẫy của tôi... họ giục tôi phải mang nhanh tiền ứng về để kịp đưa cho vợ con họ đi chợ sớm mua gạo ăn..."

Cổ họng Khôi khô khốc. Anh cảm nhận rõ rệt từng ánh nhìn sắc như dao cạo của Lâm đang găm chặt vào lưng mình từ phía cửa kho.

"Được rồi, anh bình tĩnh, theo đúng nguyên tắc làm việc thì tôi phải tiến hành kiểm tra phẩm cấp ngẫu nhiên trước đã," Khôi cố giữ cho giọng mình thật trầm tĩnh để che giấu sự lo âu đang cuộn lên trong lòng.

Khôi thọc tay vào túi quần, rút ra chiếc dao bấm nhỏ bằng ngón tay. Anh bước những bước nặng trĩu tiến lại gần mép bửng thùng xe tải. Y Bih lẳng lặng bước lùi sang một bên, hai mắt đăm đắm dõi theo từng cử động của Khôi với vẻ mặt căng thẳng tột độ.

Khôi vươn tay, đưa mũi dao sắc lẹm rạch một đường dứt khoát làm đứt phựt sợi dây chuối khô buộc túm miệng chiếc bao tải đầu tiên nằm ngay sát mép ngoài cùng của bửng xe. Anh thu dao lại, dùng cả hai bàn tay banh rộng miệng bao dứa ra dưới ánh sáng của buổi ban mai vừa rọi xiên qua màn sương sớm bảng lảng.

Khoảnh khắc miệng bao tải mở toang ra, Khôi chết lặng.

Bàn tay đang giữ chặt mép bao tải dứa của anh run rẩy dữ dội, các đốt ngón tay cứng đờ lại như hóa đá.

Đập thẳng vào mắt Khôi dưới ánh sáng ban mai tàn nhẫn không phải là một màu đỏ thẫm bóng bẩy, đồng nhất của những quả Robusta sẻ chín mọng đạt độ đường trên hai mươi phần trăm như lời cam đoan chắc nịch hôm qua.

Bên dưới một lớp quả chín đỏ au mỏng dính được rải phủ hời hợt trên bề mặt để che mắt, hiện ra lổn nhổn vô số những vốc quả màu xanh ngắt trơ tráo, những chùm quả ương dở màu vàng vọt, những hạt lép kẹp bị sâu đục lỗ chỗ đen sì, và thậm chí có cả những chùm quả non choẹt dính nguyên cả cuống lá bị người ta tuốt vội vã bằng cả bàn tay. Màu xanh non lạnh lẽo của những quả cà phê chưa tích tụ đủ đường rải rác khắp miệng bao tải, nổi bần bật một cách trần trụi và tàn nhẫn giữa những đốm đỏ thưa thớt.

Đằng sau lưng Khôi, tiếng bước chân quen thuộc của Lâm từ từ tiến lại gần, rồi dừng bặt ngay mép thềm đất. Một sự im lặng đáng sợ, ngột ngạt bao trùm lấy toàn bộ khoảng sân rẫy, chỉ còn lại tiếng gió ngàn rít qua rặng thông xa xăm.