Người nhận bếp có điều kiện

Tiếng dao băm hành đều đặn ngưng bặt khi cô Hạnh đặt cuốn sổ tay bìa cứng lên thớt gỗ sạch, quay lại nhìn Hà và bà Lan bằng ánh mắt nghiêm túc.

Mặt thớt gỗ me dày cộp còn vương những lát hành tím thái mỏng sực mùi cay nồng, từng khoanh hành mỏng tang ứa ra lớp nhựa trong suốt bám dính lấy lưỡi thép sáng loáng của con dao cán gỗ. Cạnh đó, chậu nước ngâm cải ngọt đã rửa qua hai lượt vẫn đang chảy tràn một vệt nước nhỏ xuống rãnh thoát nước mới tinh. Nền xi măng vừa được thợ tráng phẳng chiều qua đã khô ráo hoàn toàn, xám xịt và đượm mùi vữa mới, không còn một vết tích nào của dòng nước cống đen ngòm từng dềnh lên sau cơn mưa triều cường. Hơi ẩm se lạnh của buổi sớm mai luồn qua những thanh chấn song cửa sổ phía sau bếp, cuốn theo mùi đất ẩm ngoài con ngõ nhỏ quyện chặt với mùi gừng, mùi nước mắm và thứ vôi vữa còn non ngày.

Hà đang đứng ở góc quầy thu ngân, tay cầm xấp hóa đơn mua hàng khô chưa kịp kẹp vào bìa cứng. Những mép giấy thanh toán màu vàng ngà đã quăn queo vì hơi dầu mỡ, từng dòng chữ in kim lem nhem tiền đường cát, tiêu sọ, bột ngọt và dầu ăn được cô vuốt phẳng phiu lại bằng đầu ngón tay trỏ. Còn bà Lan ngồi bên bàn số bảy, hai bàn tay thoa dầu gừng đang xoa tròn trên đầu gối phải bó nẹp vải thô. Tiếng quạt trần quay lạch cạch trên đỉnh đầu nghe rõ mồn một trong khoảng im lặng đột ngột của gian nhà, từng vòng quay chầm chậm chém vào không khí oi nồng chưa tan hết của đêm trước, hắt xuống những vệt bóng mờ loang loáng trên mặt bàn inox đã được lau chùi sáng bóng.

Cô Hạnh quẹt tay vào vạt tạp dề vải hoa đã giặt đến bạc màu, hít một hơi sâu rồi kéo chiếc ghế nhựa đỏ ở góc bếp lại gần cửa ngách. Cô không ngồi hẳn xuống mà chỉ tựa một bên hông vào mép ghế, hai bàn tay đan chặt vào nhau, các khớp ngón tay thô ráp nổi rõ những vết sẹo do bỏng dầu và cứa dao qua năm tháng. Những đầu ngón tay ấy ngả màu vàng nhạt vì nhựa nghệ tươi, móng tay cắt sát rạt, sạch sẽ đến mức khắc khổ.

— Chị Lan, con Hà, sáng nay cô đến sớm hơn nửa tiếng là có chuyện này muốn nói dứt khoát trước khi mở ca. — Giọng cô Hạnh trầm và phẳng, không có vẻ xởi lởi, hay cười như mọi ngày khi vừa nhặt rau vừa kể chuyện chợ búa, chuyện giá thịt ba rọi lên xuống hay chuyện mấy bà hàng rau ngoài chợ chồm hổm. — Mấy bữa nay bên trường mầm non tư thục Họa Mi ở đầu hẻm nhà cô, người ta đang tìm người nấu bữa sáng cho tụi nhỏ. Cô hiệu trưởng quen biết với ông cậu cô, đã sang tận nhà nói chuyện hai lần. Người ta mời cô qua đó nấu từ năm giờ rưỡi tới tám giờ rưỡi sáng. Mỗi tháng thù lao cố định đúng bốn triệu rưỡi, đúng tám giờ rưỡi xong việc là cô được dắt xe về, không phải nấn ná thêm một phút nào.

Bà Lan dừng hẳn động tác xoa bóp, ngẩng phắt đầu lên. Mùi dầu gừng cay xè bốc lên giữa khoảng không gian hẹp, xộc thẳng vào cánh mũi. Ánh mắt bà thoáng qua một tia hụt hẫng lẫn kinh ngạc, bàn tay đang áp trên lớp vải nẹp cứng đờ ra như bị chuột rút:

— Hạnh… cô tính nghỉ bên này thiệt hả?

— Chị để cô nói hết đã. — Cô Hạnh đưa mắt nhìn bà Lan, ánh nhìn thẳng thắn nhưng không hề có vẻ thách thức, chỉ có sự mỏi mệt tích tụ của một người đàn bà đã phải gồng gánh quá nhiều thứ trên đôi vai gầy guộc. — Cô chưa có gật đầu nhận lời bên đó. Cô làm ở Cơm Nhà Bà Lan từ hồi chị còn đẩy cái xe gỗ bán dưới gốc me già ngoài đầu đường Vườn Me, ngót nghét cũng chín mười năm trời. Cái quán này như thế nào, chị Lan với con Hà đối đãi với cô ra sao, cô ghi tạc trong lòng hết trứ đâu có quên. Nhưng mà chị Lan nè, tình cảm là một chuyện, còn cảnh nhà cô thì chị biết rồi đó. Ba cô năm nay tám mươi hai tuổi, đợt tai biến năm ngoái để lại di chứng liệt nửa người bên trái, lúc nhớ lúc quên. Sáng nào cô đi làm cũng phải canh giờ về đút cháo, thay tã, lau rửa cho ổng.

Cô Hạnh ngừng lại một nhịp, ngón tay cái miết mạnh lên mép bìa cuốn sổ đang đặt trên mặt thớt gỗ me. Tiếng bìa giấy cọ vào thớ gỗ khô khốc vang lên nhỏ nhoi giữa tiếng quạt trần lẹp bẹp:

— Mấy tháng nay quán mình nhiều việc quá, đơn giao đi dồn dập, thực đơn thì dài dằng dặc, hôm nào cô cũng phải nán lại tới gần bốn giờ chiều mới dọn xong cái bếp. Có hôm về tới nơi, ba cô té lăn từ trên giường xuống đất, nằm co ro dưới sàn gạch lạnh ngắt cả tiếng đồng hồ mà không ai hay. Bữa đó cô vừa bế ổng lên giường vừa khóc, cô tự nhủ mình không thể làm ăn trôi nổi, mơ hồ như vầy hoài được nữa. Hôm qua nghe con Hà với Khải nói chuyện tính cắt bớt ca tối, dồn sức vô ca trưa và muốn cô đứng bếp chính thay chị Lan nghỉ ngơi, cô thức trắng cả đêm để suy nghĩ. Hôm nay cô nói thẳng: nếu quán muốn cô nhận vị trí bếp chính để chị Lan yên tâm dưỡng cái đầu gối, cô sẵn sàng nhận. Nhưng cô chỉ nhận với bốn điều kiện dứt khoát. Quán đồng ý thì cô ký giấy làm việc, còn không thì hết tuần này cô xin phép nghỉ hẳn để qua trường mầm non làm cho tròn bổn phận với ba cô.

Gian phòng trước im ắng đến mức nghe rõ tiếng xe máy của người đi chợ sớm vụt qua ngoài đường cái, tiếng bánh xe nghiến trên mặt đường nhựa ướt sương nghe rào rạo rồi xa dần. Những thanh nan cửa cuốn phía trước vẫn khép hờ, chỉ để lọt vào những vệt sáng vàng vọt của đèn đường chưa tắt hẳn. Hà buông xấp hóa đơn xuống mặt quầy gỗ, cẩn thận đặt chiếc chặn giấy bằng sắt lên trên để gió quạt không thổi bay, rồi bước chậm rãi về phía bàn số bảy. Cô kéo một chiếc ghế ngồi xuống đối diện với người phụ nữ phụ bếp lâu năm, ánh mắt chăm chú lắng nghe, không hề có nét hoảng hốt hay gắt gỏng thường thấy ở những người chủ khi bị nhân viên đặt điều kiện.

— Cô Hạnh cứ nói rõ từng điều kiện đi cô. — Hà nhỏ nhẹ mở lời, giọng cô bình ổn như dòng nước mát rót vào bầu không khí đang căng thẳng. — Tụi con đang cần nghe những điều này.

Cô Hạnh nhìn Hà, rồi quay sang nhìn nét mặt đang căng thẳng của bà Lan, hai khóe môi mím chặt lại thành một đường thẳng tắp:

— Thứ nhất, muốn cô đứng bếp chính thì thực đơn mỗi ngày bắt buộc phải thu gọn lại, chỉ giữ tối đa năm đến sáu món cốt lõi, không thể duy trì kiểu mười mấy món lắt nhắt như hồi chị Lan còn khỏe. Sức cô có hạn, một mình cô không thể vừa rim sườn, vừa kho cá, vừa chiên chả lại vừa canh nồi canh chua như làm tiệc được. Món cốt lõi thì chất lượng mới đều, cô mới quán xuyến nổi. Nấu nhiều món quá, cái chảo này chưa kịp rửa đã phải bắc cái chảo khác lên, lửa đỏ rần rần suốt bốn tiếng đồng hồ, mắt mũi cay xè thì làm sao nêm nếm cho chuẩn vị được nữa.

Cô ngừng lại một chút để quan sát phản ứng của hai mẹ con, rồi nói tiếp bằng giọng rành rọt, không hề ngập ngừng:

— Thứ hai, mức lương phải tăng tương xứng với trách nhiệm bếp chính. Lâu nay cô nhận lương phụ bếp ba triệu rưỡi một tháng. Giờ nhận trách nhiệm đứng mũi chịu sào, nêm nếm toàn bộ nồi niêu cho quán, cô yêu cầu mức lương sáu triệu rưỡi mỗi tháng. Khoản này coi như tương đương với việc cô đi làm bên mầm non cộng với một phần công ở đây, đủ để cô trang trải tiền thuốc men định kỳ cho ba cô. Ba cô mỗi tháng riêng tiền thuốc chống đông máu, thuốc huyết áp với bỉm tã đã ngót nghét ba triệu bạc rồi, cô không thể làm việc với mức thu nhập bấp bênh hay thấp hơn được nữa.

— Thứ ba, giờ làm việc phải chốt cứng: cô vô bếp lúc sáu giờ ba mươi sáng và đúng mười lăm giờ chiều là cô phải được bước chân ra khỏi quán. Không thể có chuyện vì đông khách hay thiếu đồ mà cứ du di nán lại nửa tiếng, một tiếng như trước. Ba cô ở nhà không thể nhịn tiểu, nhịn uống thuốc để chờ cô được. Đúng ba giờ chiều cô phải cởi tạp dề, nổ máy xe đi về. Quán có còn khách ngồi ăn, hay ngoài cửa có thêm chục người đứng đợi mua mang về thì đó cũng là việc của người khác, cô không thể nấn ná thêm dù chỉ mười phút.

— Và điều kiện cuối cùng: phải có người chịu trách nhiệm thay ca rõ ràng sau mười lăm giờ. Mọi việc cọ rửa nồi lớn, dọn dẹp mặt sàn ca chiều, hay chuẩn bị lặt vặt cho ngày hôm sau phải do người khác tiếp quản, không được dồn tồn lại rồi sáng hôm sau bắt cô gánh thêm việc trước giờ mở bán. Sáng ra cô bước vô quán là chỉ tập trung sơ chế và nấu chín năm món đó cho kịp giờ cơm trưa, chứ không thể vừa nhóm bếp vừa đi hốt ba cái xoong cháy khét của chiều hôm trước để lại.

Từng lời nói của cô Hạnh rơi xuống gian phòng như những nhát búa gõ lên mặt kim loại, khô khốc và không chừa một khoảng trống cho sự thỏa hiệp mơ hồ. Những điều kiện ấy rành rọt, trần trụi, vạch ra một lằn ranh dứt khoát giữa tình nghĩa xóm giềng và thực tế cơm áo gạo tiền.

Bà Lan ngồi tựa lưng vào tường, hai bàn tay buông thõng xuống gối. Sắc mặt bà chuyển từ ngạc nhiên sang sượng sùng, rồi một nét chạnh lòng hiện rõ nơi khóe mắt. Bà nhìn người phụ nữ đã cùng mình trải qua bao thăng trầm, cùng cõng nhau chạy qua những đợt kiểm tra lòng lề đường, cùng chia nhau từng cái bánh tiêu lót dạ lúc trời mưa ngập phố. Những kỷ niệm ấy dường như đang bị những con số sáu triệu rưỡi, mười lăm giờ chiều và năm món ăn đẩy lùi vào một góc tối tăm. Bà thở dài một hơi sườn sượt, giọng trách nhẹ, vừa có chút giận dỗi vừa có phần tủi thân:

— Trời đất ơi Hạnh… Chị em mình sống với nhau, làm chung một mái nhà này từ cái thuở còn bưng từng tô cơm cho khách dưới trời mưa tầm tã. Có chén canh ngon chị cũng nhường cô, có củ khoai ngọt hai chị em bẻ đôi. Giờ chân tôi đau yếu, cái quán đang lúc ngặt nghèo, chưa biết xoay xở ra sao với tiền nợ tiền thuê, mà cô ngồi đây xổ ra một tràng điều kiện, tính từng đồng từng cắc, từng giờ từng phút như người ngoài mua bán ngoài chợ vậy? Sao cô nỡ tính toán sít sao với tôi như vậy hả Hạnh? Chị tưởng bao nhiêu năm qua, cái tình cái nghĩa giữa hai chị em mình nó dày dặn hơn mấy tờ giấy bạc chứ…

Cô Hạnh cúi mặt xuống, đôi môi mím chặt lại nhưng sống lưng vẫn giữ thẳng tắp. Đôi vai gầy khẽ run lên dưới lớp áo hoa bạc màu, nhưng cô không rút lại một lời nào. Ánh mắt cô nhìn xoáy vào mặt bàn inox, trĩu nặng một nỗi kiên định không chịu lùi bước, dẫu trong khóe mắt đã bắt đầu ươn ướt.

Không khí trong quán chùng xuống một cách ngột ngạt. Tiếng quạt trần quay lạch cạch đều đặn càng làm tăng thêm cảm giác bế tắc, đè nặng lên lồng ngực từng người. Đúng lúc ấy, Hà đưa tay nhẹ nhàng đặt lên mu bàn tay gầy gò của mẹ mình. Bàn tay của bà Lan lạnh ngắt dù vừa thoa đẫm dầu gừng nóng rẫy. Cô khẽ bóp nhẹ, giọng nói cất lên vừa đủ nghe, điềm tĩnh nhưng dứt khoát:

— Mẹ à, mẹ đừng nói cô Hạnh như vậy.

Bà Lan quay sang nhìn con gái, mắt hoe đỏ, giọng nghẹn lại trong cổ họng:

— Mẹ nói có gì sai đâu con? Người nhà người quen với nhau, thấy quán ngặt thì đỡ đần một tay, đằng này… đằng này cô ấy nói như muốn dứt áo ra đi nếu không vừa ý…

— Không có tình cảm nào trả thay được tiền thuốc thang cho bác ở nhà đâu mẹ. — Hà cắt ngang lời mẹ bằng một câu nói nhẹ bẫng nhưng chuẩn xác đến từng chữ, từng âm sắc ghim chặt vào thực tế không thể chối cãi. — Suốt mấy năm qua, cô Hạnh gắn bó với quán mình, đó là cái tình. Nhưng cái tình đó không thể gánh hộ cho cô Hạnh thời gian về chăm sóc một người cha già đang bị liệt. Nếu cô Hạnh nể mẹ con mình, cứ nhắm mắt nhận làm bếp chính mà không đòi hỏi rõ ràng, rồi ngày nào cũng trễ giờ về, để bác ở nhà té ngã hay lỡ cữ thuốc xảy ra chuyện gì, lúc đó mẹ con mình có đứng ra chịu trách nhiệm thay cho lương tâm của cô được không? Hay là lúc đó chúng ta cũng chỉ biết nói một câu xin lỗi rồi thôi?

Bà Lan khựng lại. Đôi môi bà run run, những lời trách móc vừa dâng lên cổ họng bỗng nghẹn ứ lại trước lý lẽ trần trụi của con gái. Bà nhìn xuống đôi bàn tay thô ráp của cô Hạnh, nơi những vết sẹo chằng chịt đang tố cáo cuộc đời cơ cực của một người phụ nữ cũng mang trên vai gánh nặng gia đình chẳng kém gì bà.

Hà quay sang nhìn cô Hạnh, ánh mắt đầy sự tôn trọng và thấu hiểu:

— Cô Hạnh nói thẳng ra như vậy là vì cô thực sự muốn gắn bó lâu dài và có trách nhiệm với quán mình. Một người làm việc mà dám đưa ra giới hạn rõ ràng ngay từ đầu thì họ mới làm tròn bổn phận được, còn hơn là cứ gật đầu bằng lòng cho xong chuyện rồi trong lòng ôm ấm ức, làm được dăm bữa nửa tháng lại đùng đùng bỏ dở. Con thấy bốn điều kiện cô Hạnh đưa ra là hoàn toàn chính đáng và thực tế. Chúng ta không thể dùng tình cảm thân quen để ép người khác phải chịu thiệt thòi về kinh tế hay bỏ bê gia đình của họ được.

Cánh cửa sắt kéo ngoài hiên bỗng rung lên rầm rầm, cắt đứt bầu không khí đối thoại căng thẳng. Khải bước vào, trên vai vác một bao tải củ quả nặng trịch, hai tay xách hai túi nilon lớn đựng thịt heo tươi từ mối hàng quen ngoài chợ đầu mối. Tiếng bước chân anh huỳnh huỵch trên nền xi măng mới. Vừa đặt phịch bao củ quả xuống bệ xi măng cạnh bàn inox, Khải đã đưa cánh tay áo quẹt mồ hôi trán đang nhễ nhại, thở dốc từng cơn. Ánh mắt anh đảo quanh ba người phụ nữ đang ngồi bất động bên chiếc bàn số bảy:

— Ủa, có chuyện gì mà sáng sớm ba người ngồi căng thẳng như họp chi bộ vậy? Mùi dầu gừng bốc nồng nặc ra tới tận vỉa hè. Có chuyện gì xích mích hả mẹ?

Hà đứng dậy, bước tới đỡ bớt túi thịt nạc trên tay anh trai đặt vào thau nhôm lớn:

— Anh Khải rửa tay rồi qua đây ngồi đi. Quán mình đang bàn chuyện cực kỳ quan trọng về việc chuyển giao bếp chính cho cô Hạnh. Anh ngồi xuống nghe để cùng chốt phương án luôn.

Khải nhìn vẻ mặt nghiêm nghị của em gái, thấy ánh mắt mẹ đỏ hoe và cô Hạnh đang ngồi lặng lẽ, anh không càu nhàu hay bông đùa như mọi khi mà lẳng lặng bước lại bồn rửa tay. Tiếng vòi nước chảy róc rách, tiếng xà phòng cọ xát vào da thịt vang lên rành rọt. Anh lau khô hai bàn tay vào chiếc khăn vải treo bên vách tường rồi kéo một chiếc ghế gỗ lại ngồi cạnh mẹ ở bàn số bảy. Hà với tay lấy cuốn sổ cái bọc nylon xanh từ quầy thu ngân mang lại, lật ra trang giấy nháp chi chít những con số cô đã thức tính toán cùng Khải tối hôm qua dưới ánh đèn tuýp leo lét.

— Anh Khải xem lại chỗ này với em. — Hà chỉ ngón tay vào cột số liệu chi phí ca tối được gạch chân bằng mực đỏ. — Tối qua hai anh em mình đã đối chiếu rồi: mỗi tháng ca tối đốt của quán gần năm triệu bạc cho tiền gas, tiền điện tăng vọt vì chạy quạt hút liên tục, tiền thức ăn tồn bị đổ bỏ vì ế khách và tiền đền bù lỗi đơn do người làm mệt mỏi. Lãi ròng thực tế cả tháng chỉ có bốn trăm tám mươi ngàn, vị chi mỗi đêm lời mười sáu ngàn đồng.

Khải gật đầu cái rụp, mặt đanh lại, ánh mắt anh lộ rõ vẻ cay đắng khi nhớ lại những đêm thức trắng vô ích:

— Ừ, cái đó anh công nhận. Đêm qua tính ra con số đó anh cũng giật mình, đúng là làm không công cho mấy công ty điện lực với đại lý gas. Mình cày từ sáu giờ chiều tới mười giờ đêm, người ngợm rã rời, quạt hút rống như máy bay phản lực mà cuối cùng gom lại mỗi đêm lời đúng bằng một gói mì tôm với ly trà đá. Càng làm càng thấy ngu người ra.

— Nếu hôm nay quán mình chính thức ra quyết định dừng toàn bộ ca tối trong đợt thử nghiệm hai tuần tới, chúng ta sẽ lập tức cắt giảm được toàn bộ khoản chi phí vô lý đó. — Hà nói tiếp, mắt nhìn thẳng vào Khải rồi chuyển sang mẹ, giọng cô đanh chắc và đầy sức thuyết phục. — Lương hiện tại của cô Hạnh là ba triệu rưỡi. Mức cô Hạnh đề xuất để nhận bếp chính là sáu triệu rưỡi, tức là quán chỉ cần tăng thêm ba triệu đồng mỗi tháng. Khoản ba triệu này hoàn toàn nằm trong số tiền năm triệu chi phí lãng phí mà chúng ta vừa thu hồi lại được từ việc đóng cửa ca tối. Quán thậm chí vẫn còn dư ra hai triệu đồng để bù đắp vào khoản tiền trả nợ bảy trăm năm mươi ngàn một tuần cho anh Khải trả tiền phòng trọ cho bà Tám.

Khải chớp mắt, lấy chiếc bút bi giắt ở túi áo ngực ra bấm tanh tách, mắt dán chặt vào bảng tính của Hà. Anh nhìn những con số được sắp xếp ngăn nắp, cột thu, cột chi, phần chênh lệch rõ ràng từng đồng. Anh lẩm nhẩm tính toán trong miệng chừng một phút, ngón tay gõ nhịp xuống mặt bàn, rồi ngẩng lên, nhìn thẳng vào cô Hạnh:

— Bếp chính sáu triệu rưỡi, ngày làm từ sáu giờ rưỡi sáng tới đúng ba giờ chiều. Nếu thực đơn rút xuống còn năm món cốt lõi, cô Hạnh có bảo đảm là tốc độ ra món ca trưa kịp cho mối công ty của con Thảo và khách vãng lai không? Mỗi ngày mối đó lấy từ bốn mươi tới năm mươi phần cơm văn phòng, trễ một cái là người ta hủy hợp đồng liền đó cô.

— Tôi bảo đảm. — Cô Hạnh trả lời dứt khoát không một giây do dự, ánh mắt sáng lên tia quả quyết. — Nếu không phải phân tâm làm mấy món lai rai ăn nhậu hay ba cái món xào nấu lỉnh kỉnh, tôi chỉ tập trung vô năm món chính thì từ mười giờ sáng là khay thức ăn đã lên đủ, nóng sốt và tinh tươm. Ai bước vô quán cũng có đồ ăn liền, không bao giờ phải đợi. Tôi nấu quen tay rồi, một khi đã dồn sức cho vài món thì tốc độ của tôi không thua gì chị Lan hồi trước đâu.

Khải đập tay xuống mặt bàn số bảy một cái “bốp”, âm thanh dứt khoát vang lên làm rung cả chiếc gạt tàn nhôm:

— Được! Em tính như vậy là quá chuẩn rồi Hà. Năm triệu tiền hao phí ca tối bỏ đi, trích ba triệu tăng lương cho cô Hạnh để cô gánh cái bếp, mẹ được nghỉ dưỡng cái chân, anh thấy hoàn toàn khả thi và có lợi cho quán. Anh đồng ý mức thù lao này! Chứ cứ ôm cái ca tối dặt dẹo đó vừa mệt xác vừa chẳng dư được cắc nào, lại còn làm mẹ đau thêm.

Bà Lan nhìn con trai, rồi lại nhìn con gái. Sự ủng hộ tuyệt đối và những con số rành mạch của hai đứa con dường như đã đánh tan nỗi băn khoăn, chạnh lòng còn sót lại trong lòng người mẹ. Bà nhìn bảng tính chi chít những phép tính cộng trừ, hiểu rằng con cái mình đã trưởng thành, đã biết nhìn nhận sự việc bằng con mắt tỉnh táo của những người gánh vác kinh tế chứ không phải chỉ bằng cảm xúc bồng bột. Bà thở ra một hơi dài, lồng ngực vơi đi phân nửa gánh nặng, nét mặt dần giãn ra, dù trong ánh mắt vẫn còn vương lại chút bùi ngùi của một người sắp phải buông tay khỏi giang sơn mà mình đã nắm giữ suốt mười lăm năm.

Mười lăm năm, góc bếp đó là của bà, cái chảo gang đen bóng đó là của bà, từng cái muôi, từng hũ gia vị đều nằm dưới sự cai quản tuyệt đối của bà. Giờ trao nó cho người khác, cảm giác hụt hẫng như bị cắt đi một phần da thịt là điều không thể tránh khỏi.

— Nhưng mà Hạnh nè… — Bà Lan ngập ngừng, giọng chùng xuống, bàn tay khẽ vuốt lại mép nẹp vải trên đầu gối. — Tay nghề nấu nướng của cô từ trước tới giờ chủ yếu là phụ việc, lặt rau, thái thịt, ướp sơ chế đồ sống. Khách quán này họ ăn quen cái nết nấu của tôi cả chục năm nay rồi. Miếng sườn ram phải mặn ngọt đậm đà, óng ánh nước màu cánh gián nhưng không được đắng; cục thịt kho tàu trứng cút phải mềm rục mà mỡ không ngấy, nước dừa phải ngấm sâu vô từng thớ thịt nạc. Cô chưa từng tự tay đứng chảo chính hai món đó cho khách ăn, liệu cô có kham nổi cái vị của quán không? Khách họ cắn một miếng mà thấy lạt lẽo hay sai vị là họ bỏ đi liền đó cô. Họ chê một lần là lần sau họ qua quán khác ăn, mình mất mối như chơi.

Nghe bà Lan nói vậy, cô Hạnh không hề nao núng hay tự ái. Ngược lại, khóe môi cô khẽ cong lên một nụ cười kín đáo, một nụ cười mang theo sự tự tin thầm lặng của người đã có sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ rất lâu.

Cô đứng dậy, bước lại chiếc thớt gỗ sạch, cầm cuốn sổ tay bìa cứng sờn mép mang lại bàn số bảy. Cuốn sổ có bìa bọc giấy hoa văn giả da màu xanh đậm, những góc mép đã sờn rách để lộ lớp bìa các-tông màu xám bên trong, gáy sổ được dán lại bằng một lớp băng dính vàng ố. Cô Hạnh cẩn thận đặt cuốn sổ xuống trước mặt bà Lan rồi dùng ngón tay mở nhẹ từng trang.

Hà ghé mắt nhìn vào. Đập vào mắt cô là những dòng chữ viết tay bằng mực bút bi Thiên Long màu xanh, nét chữ to, hơi xiêu vẹo của người ít khi cầm bút viết văn bản, nhưng từng con chữ lại vô cùng ngay ngắn, sạch sẽ và thẳng hàng trên nền giấy kẻ ô ly.

— Chị Lan nhìn đi. — Cô Hạnh chỉ tay vào từng trang giấy kẻ ô ly đã ngả màu ố vàng vì hơi khói bếp và những giọt dầu mỡ li ti bắn vào qua năm tháng. — Mấy tháng nay, từ cái hồi thấy cái chân phải của chị sưng húp lên, đi đứng phải vịn vô tường kho mà chị cứ giấu tụi nhỏ, tôi đã biết thế nào cũng có ngày chị không trụ nổi cái bếp này. Mỗi lần chị đứng nêm nếm, tôi đứng bên bồn rửa giả đò cọ nồi cọ chảo nhưng con mắt tôi ngó không sót một cử chỉ nào của chị hết. Chị nêm mấy muỗng canh nước mắm cá cơm loại ngon, chị dằn mấy muỗng cà phê đường phèn đập vụn, chị bỏ bao nhiêu đầu hành trắng đập dập, tiêu đen sọ xay thô lúc nào, tôi ghi lại hết vô đây không thiếu một chữ. Từng cữ lửa, lúc nào chị vặn nhỏ, lúc nào chị thổi bùng lên cho săn mặt thịt, tôi đều canh đồng hồ rồi ghi lại đàng hoàng.

Cả gian phòng dường như nín thở. Tiếng lật trang giấy xào xạc nghe rõ mồn một. Bà Lan run run đưa bàn tay thô ráp lật từng trang sổ, mắt bà dán chặt vào những dòng chữ mộc mạc ấy, lồng ngực khẽ phập phồng vì xúc động.

Ở trang ghi tiêu đề “Sườn ram mặn Cơm Nhà Bà Lan”, từng dòng định lượng hiện ra chi tiết đến mức kinh ngạc, như một bản quy trình chuẩn mực không thừa một chữ:

*“10 ký sườn non chặt miếng vuông hai đốt ngón tay: chần nước sôi pha muối hột và gừng đập dập đúng 3 phút cho sạch bọt máu, vớt ra xả nước lạnh để ráo.* *Ướp: 4 vá canh nước mắm cốt nhãn đỏ, 2 vá rưỡi đường cát vàng, 1 muỗng canh bột ngọt, 3 muỗng canh hành tỏi băm nhuyễn vắt lấy nước cốt (không để xác tỏi làm cháy chảo).* *Thắng nước màu: dùng 1 chén mỡ heo nước, 4 muỗng đường, canh lúc ngả màu cánh gián non thì trút thịt vô đảo lửa lớn cho săn lại, sau đó hạ lửa liu riu đúng 45 phút cho nước cạn sền sệt, rắc tiêu sọ trước khi tắt bếp 2 phút.”*

Lật sang trang kế tiếp, món “Thịt kho tàu trứng cút” còn được cô Hạnh ghi chú tỉ mỉ cả độ dày của miếng thịt ba rọi và cách chọn nước dừa sao cho không bị chua:

*“Thịt ba rọi rút sườn cắt vuông 4 phân. Ướp muối, đường, hành tím giã nhuyễn phơi gió nửa tiếng cho mỡ trong veo.* *Nấu: bắt buộc dùng nước dừa xiêm tươi chặt tại chỗ, không dùng nước dừa đóng lon. Nấu sôi nước dừa mới thả thịt vô, hớt bọt liên tục không đậy nắp vung để nước thịt trong. Trứng cút luộc chín bóc vỏ, chiên sơ qua dầu nóng cho se mặt rồi mới thả vô nồi thịt lúc thịt đã mềm 7 phần…”*

Dưới mỗi công thức là những dòng ghi chú nhỏ bằng mực đỏ, ghi lại những lần cô tự mua nguyên liệu về nhà nấu thử để kiểm chứng lại hương vị:

*“Lần thử 1 ngày 12/8: nước mắm hơi gắt do lửa lớn sớm.* *Lần thử 2 ngày 18/8: bớt 1/2 muỗng muối, thêm chút nước dừa, vị đã êm giống chị Lan nấu 9 phần.”*

Hà nhìn những dòng chữ mộc mạc, nắn nót của người phụ nữ phụ bếp mà sống mũi bỗng thấy cay cay. Từng giọt mồ hôi, từng vết ố dầu mỡ trên trang giấy ấy là minh chứng cho một tấm lòng trung thực và tận tụy đến cùng cực. Suốt bao nhiêu tuần lễ qua, trong khi mọi người trong quán còn mải mê cãi vã về đơn trễ, về những khoản tiền bù lỗ hay những va chạm lặt vặt nơi góc bếp, thì cô Hạnh đã âm thầm, kiên nhẫn chuẩn bị cho ngày hôm nay bằng tất cả sự chu đáo nhất của một người làm nghề có tâm. Cô không chờ ai giao việc, cô tự chuẩn bị năng lực để khi quán cần, cô có thể đứng ra nhận lãnh mà không làm sụp đổ nồi cơm chung.

Bà Lan run rẩy sờ lên những trang giấy ô ly. Những giọt nước mắt kìm nén từ nãy đến giờ rốt cuộc cũng lăn dài trên gò má nhăn nheo của người đàn bà cả đời gắn bó với khói lửa gian bếp. Bà không còn cảm giác chạnh lòng hay tủi thân nữa. Trước sự cẩn trọng, tỉ mỉ và cái tâm quá đỗi lương thiện của cô Hạnh, mọi sự tự ái cá nhân của bà đều tan biến sạch trơn, chỉ còn lại sự xúc động và niềm biết ơn sâu sắc.

— Hạnh à… — Bà Lan nghẹn ngào, bàn tay nắm lấy tay cô Hạnh, siết chặt. Những ngón tay già nua run rẩy đan vào nhau. — Cô… cô để tâm tới cái quán này tới mức này sao cô? Tôi… tôi có mắt như mù, nãy giờ tôi cứ ngỡ cô tính toán đòi bỏ rơi tôi… Tôi bậy quá, tôi già rồi nên hồ đồ, cô đừng để bụng nha Hạnh…

— Chị Lan đừng nói vậy. — Cô Hạnh khẽ mỉm cười, đôi mắt cũng hoe đỏ, lấy mu bàn tay quẹt vội giọt nước mắt nơi khóe mi. — Tôi không có gia đình riêng, chỉ có ông già đau yếu với cái nghề nấu nướng này làm nguồn sống. Chị dạy tôi biết nấu nướng từ hồi tôi chưa biết cầm con dao thái miếng thịt cho thẳng thớ. Tôi muốn nhận cái bếp này là vì tôi muốn giữ cái tiếng Cơm Nhà Bà Lan cho chị, để khách người ta ăn người ta vẫn khen là cơm của chị Lan nấu, chứ không phải tôi muốn vô đây giành giật hay làm khó làm dễ gì gia đình chị đâu. Nhưng mà tôi tính trước như vậy, để lỡ ngày mai chị có đau nằm liệt giường thì cái quán này vẫn sáng đèn, con Hà với thằng Khải vẫn có cái mà nuôi sống gia đình. Mình làm ăn có trước có sau, chị đối tốt với tôi thì tôi phải giữ cái quán này cho chị chứ.

Hà hít một hơi thật sâu để nén sự xúc động đang dâng lên trong ngực. Cảnh tượng hai người phụ nữ tóc đã điểm bạc nắm tay nhau giữa gian bếp thoang thoảng mùi vữa mới làm lòng cô chùng xuống, nhưng đầu óc cô thì lập tức bừng sáng một quyết tâm mới. Cô hiểu rằng đây chính là thời điểm vàng để biến những thiện chí và sự thấu hiểu này thành một quy trình làm việc vững chắc, không để nó dừng lại ở những giọt nước mắt cảm xúc rồi sau đó lại trôi vào lối mòn cũ kỹ.

— Mẹ à, — Hà cất lời, giọng ấm áp nhưng tràn đầy sự quả quyết. Cô nhìn thẳng vào mẹ mình, ánh mắt kiên định. — Cô Hạnh đã chuẩn bị chu đáo tới mức này rồi, mẹ đồng ý bắt đầu quy trình truyền nghề chính thức cho cô Hạnh từ hôm nay nha mẹ? Chúng ta sẽ bắt đầu chuyển giao trọn vẹn hai món chủ lực trước: sườn ram mặn và thịt kho tàu trứng cút.

Bà Lan lau nước mắt, gật đầu lia lịa, nét mặt rạng rỡ hẳn lên:

— Ừ! Mẹ đồng ý! Mẹ chịu liền! Ngay chiều nay mẹ sẽ đứng kèm cô Hạnh, mẹ chỉ cho cô từng cái mẹo nhỏ mà mẹ chưa kịp ghi vô sách. Mẹo canh lửa củi lửa gas, mẹo chọn củ hành tím Lý Sơn sao cho thơm…

— Dạ không được đâu mẹ. — Hà mỉm cười, lắc đầu nhẹ. Lời từ chối dứt khoát của cô khiến bà Lan tròn xoe mắt ngạc nhiên. — Mẹ không thể đứng kèm theo kiểu tiện lúc nào làm lúc đó, rồi lại bắt cái chân của mẹ phải đứng thêm vài tiếng đồng hồ sau giờ bán được. Chúng ta phải lên lịch trình cụ thể và có nguyên tắc đàng hoàng. Làm việc theo cảm tính thì cái chân của mẹ không bao giờ lành được, mà cô Hạnh cũng sẽ bị rối.

Hà rút cuốn sổ tay cá nhân của mình ra, lật sang trang mới và dùng chiếc thước kẻ nhựa vạch một bảng phân chia thời gian rõ ràng thành từng cột ngăn nắp:

— Kế hoạch của chúng ta như sau: các buổi tập nấu thử nghiệm chuyển giao công thức sẽ diễn ra ngoài giờ cao điểm, cụ thể là từ mười ba giờ ba mươi đến mười bốn giờ ba mươi vào các buổi chiều thứ Ba, thứ Năm và thứ Bảy. Mỗi buổi chỉ kéo dài đúng một tiếng đồng hồ. Trong suốt buổi thực hành, mẹ Lan chỉ ngồi trên ghế cao ở góc bếp quan sát và góp ý bằng lời, tuyệt đối không được tự ý nhảy vô cầm chảo hay bê vác nồi niêu. Mọi thao tác đảo chảo, nêm nếm, canh lửa đều do cô Hạnh tự tay làm hết dưới sự hướng dẫn của mẹ.

Hà ngẩng đầu lên, nhìn thẳng sang cô Hạnh bằng ánh mắt nghiêm túc nhưng chân thành:

— Và quan trọng nhất: toàn bộ thời gian học việc thực hành này, quán sẽ tính thù lao riêng biệt cho cô Hạnh. Cứ mỗi buổi tập nấu một tiếng ngoài giờ này, quán cam kết trả thêm cho cô Hạnh năm mươi ngàn đồng tiền công học việc, thanh toán sòng phẳng vào cuối tuần cùng với tiền lương chính. Công sức và thời gian của cô bỏ ra để tiếp thu món mới phải được ghi nhận đầy đủ, không thể nhập nhằng xem đó là việc làm ơn hay nghĩa vụ phụ thêm được.

Cô Hạnh nghe Hà nói thì thoáng ngỡ ngàng, đôi mắt mở to. Cô vội xua hai bàn tay thô ráp, giọng bối rối:

— Thôi con Hà, học nghề cho cô mà, để cô nấu được món của quán đàng hoàng mà, tiền nong làm chi mấy buổi đó… Cô học để cô đứng bếp lấy lương sáu triệu rưỡi, chứ có phải làm thêm việc ngoài đâu mà con trả thêm tiền? Đừng làm vậy, cô ngại lắm.

— Không được đâu cô Hạnh. — Khải bất ngờ lên tiếng, giọng dứt khoát hệt như em gái. Anh khoanh hai tay trước ngực, dáng vẻ chững chạc hiếm thấy. — Con Hà nó nói đúng đó cô. Cái gì ra cái đó. Quán cần cô học nhanh để quán vận hành trơn tru, tức là cô đang bỏ sức lao động ra vì lợi ích của quán. Cứ nhận đủ tiền công thì cô mới thấy thoải mái mà làm hết trách nhiệm được. Sau này có gì chưa chuẩn, hai bên nói chuyện với nhau cũng dễ, không ai mang tiếng là nợ ơn ai. Cô cứ nghe lời con Hà đi, nó tính toán sổ sách là không có sai đâu! Con thấy con Hà nó tính nước này là vẹn cả đôi đường rồi đó.

Bà Lan cũng gật đầu đồng tình, nắm chặt lấy tay người bạn già:

— Thằng Khải với con Hà nói phải đó Hạnh. Cô cứ nhận đi cho mẹ con tôi yên tâm. Công sức của cô, thời gian cô bỏ ra tập nấu cho quán là phải trả đàng hoàng.

Cô Hạnh nhìn Khải, rồi nhìn sang Hà, khóe mắt ánh lên sự cảm phục và nhẹ nhõm vô bờ. Không còn khoảng cách giữa chủ và người làm thuê, chỉ còn lại sự tôn trọng lẫn nhau trên nền tảng của sự minh bạch và công bằng. Cô gật đầu thật mạnh, nụ cười nở rộ trên khuôn mặt dãi dầu sương gió:

— Được rồi! Mấy đứa đã sòng phẳng và tôn trọng cô tới mức này, cô Hạnh xin hứa sẽ dốc hết lòng hết sức. Chiều nay đúng một giờ rưỡi, tôi với chị Lan vô chảo mẻ sườn ram đầu tiên! Tôi sẽ ráng nấu sao cho mười phần giống chị Lan cả mười, không để khách chê một tiếng nào!

Bà Lan mỉm cười rạng rỡ, lần đầu tiên sau nhiều tuần lễ, trên khuôn mặt đầy nếp nhăn của bà xuất hiện lại nét tươi tắn, thanh thản thực sự chứ không phải nụ cười gượng gạo để che giấu những cơn đau buốt nơi khớp gối. Khối đá nặng ngàn cân đè lên ngực bà suốt bao ngày qua dường như đã được nhấc bổng đi.

Gian bếp lại rộn ràng âm thanh quen thuộc. Cô Hạnh đứng dậy, thoăn thoắt cầm lấy con dao bản mỏng tiếp tục thái nốt mớ hành tím trên thớt gỗ. Tiếng dao gõ lộc cộc xuống mặt thớt me vang lên giòn giã, đều đặn như nhịp đập của một cỗ máy đã được tra dầu mỡ trơn tru. Khải thì nhanh nhẹn vác bao củ quả ra bồn rửa phía sau, tiếng nước chảy rào rào hòa cùng tiếng cạo vỏ cà rốt sột soạt. Hà quay trở lại quầy thu ngân, kẹp xấp hóa đơn ngay ngắn vào bìa kẹp tài liệu, lòng cảm thấy nhẹ nhõm lạ kỳ. Mọi nút thắt tưởng chừng như bế tắc nhất đã bắt đầu được tháo gỡ từng chút một, không phải bằng sự chịu đựng âm thầm, mà bằng sự rõ ràng và tôn trọng lẫn nhau.

Đúng bảy giờ ba mươi sáng, tiếng bánh xe đạp quen thuộc dừng lại trước hiên. Tiếng chân chống sắt gạt xuống nền gạch vỉa hè vang lên một tiếng “cạch” khô giòn. Phạm Duy bước vào quán, trên lưng đeo chiếc ba lô vải đen gọn gàng, đồng phục áo thun xám sạch sẽ, phẳng phiu. Vừa bước qua bậc cửa, Duy đưa mắt nhìn quanh gian bếp sạch bong mùi vữa mới, nhìn con rãnh thoát nước khô ráo tinh tươm, rồi nhìn bốn con người đang quây quần bên chiếc bàn số bảy với những cuốn sổ tay mở sẵn, không khí toát lên vẻ tập trung khác thường.

— Chào cả nhà. — Duy cất tiếng chào nhã nhặn, giọng điềm đạm như thường lệ. Anh tháo ba lô treo lên chiếc móc sắt gắn trên tường cạnh cửa ngách rồi bước lại gần. — Hôm nay có việc gì cần triển khai trước giờ mở bán không Hà? Anh thấy không khí sáng nay có vẻ rôm rả hơn mọi bữa.

Hà đứng dậy, bước lại gần chiếc cột bê tông trung tâm của quán. Cột nhà này nằm ngay giữa gian trước và gian bếp, là vị trí mà bất kỳ ai bước ra bước vào cũng đều phải đi ngang qua. Trên mặt cột, tấm bìa các-tông A3 ghi dòng chữ viết hoa nắn nót “BẢNG THEO DÕI CÔNG VIỆC VÀ THỜI GIAN THỰC TẾ (THỬ NGHIỆM 2 TUẦN)” đã dán ở đó suốt mười bốn ngày qua.

Tấm bìa các-tông màu nâu nhạt ấy giờ đây đã chi chít những vết mực, những nếp gấp và những vết băng dính ố vàng nơi bốn góc. Từng ô vuông trên bảng đã được lấp đầy bởi những nét bút mực đủ màu: mực xanh của Khải ghi giờ chở hàng và giao cơm, mực đen của cô Hạnh ghi giờ vào ca và nhặt rau, mực đỏ của bà Lan đánh dấu những cữ nấu chính, và nét chữ mực tím nắn nót của Duy ghi chép giờ chạy bàn ca trưa. Giờ đến, giờ về, những lần đổi ca đột xuất vì trời mưa, những khoản tiền mua hàng thực tế phát sinh lặt vặt từ cọng hành tép tỏi, và danh sách công việc cụ thể của từng người đều hiện diện đầy đủ trên mặt giấy. Nó không chỉ là một bảng chấm công, mà là một bức tranh toàn cảnh phơi bày chân thực từng nhịp thở, từng giọt mồ hôi và cả những vết rạn nứt vô hình trong cách vận hành của quán suốt hai tuần lễ đầy biến động vừa qua.

Hôm nay là buổi sáng kết thúc trọn vẹn đợt thử nghiệm hai tuần đầu tiên.

— Duy tới đúng lúc lắm. — Hà mỉm cười nhẹ, ánh mắt cô dừng lại trên tấm bảng ghi chép đã kín đặc số liệu. — Sáng nay quán mình chốt số liệu thử nghiệm hai tuần qua, đồng thời thống nhất kế hoạch chuyển giao bếp chính cho cô Hạnh và thử nghiệm cắt bỏ ca tối bắt đầu từ ngày mai. Mọi người đã đồng thuận phương án rồi, giờ chỉ cần tổng kết lại số liệu thực tế để xem hai tuần qua quán mình thực sự đã vận hành như thế nào.

Duy gật đầu tán thành, ánh mắt lộ vẻ tán thưởng trước sự quyết đoán của Hà. Anh bước lại gần chiếc cột bê tông, vươn tay phụ một tay cùng Hà gỡ bốn góc băng dính trong suốt đang dán chặt mép bìa vào bề mặt bê tông ráp. Lớp băng dính kéo theo một vài mẩu vôi tường lấm tấm rơi xuống sàn xi măng.

Bảng chấm công hai tuần được tháo xuống, để lộ số giờ làm thêm áp đảo của Hà so với mọi người.