Không ai nợ thành phố một nụ cười

Tiếng cười đứt quãng vọng qua hệ thống loa truyền thanh đô thị, va đập chát chúa vào các kết cấu dầm thép rồi tan ra giữa bầu không khí đặc quánh mùi dầu bôi trơn và ozone. Phía trên cao, ánh đèn neon đủ mọi sắc độ từ xanh cánh chả đến hồng thạch anh chớp nháy loạn xạ trên những tầng tháp chọc trời của Thành phố Tràng Vỗ, hắt xuống một thứ ánh sáng ma mị, bồn chồn, không để cho bất kỳ góc phố nào được yên tĩnh ngơi nghỉ.

Chiếc Tàu Dép Trái lừ lừ hạ độ cao qua màn sương khói mờ đục. Các van điều hướng ở mũi và đuôi tàu phì ra từng luồng khí áp lực cao xé rách không gian, thổi bay những dải cờ đuôi nheo quảng cáo chằng chịt giữa các giàn giáo bảo trì. Những tấm băng rôn in khẩu hiệu cổ động sáng rực bằng sợi quang giật phần phật trong gió xoáy: *“MỘT TRÀNG CƯỜI – MƯỜI ĐƠN VỊ NĂNG LƯỢNG!”*, *“TIẾNG VỖ TAY CỦA BẠN LÀ ÁNH SÁNG CỦA ĐÔ THỊ!”*.

Bốn chân đáp thủy lực bọc hợp kim chịu lực từ từ hạ xuống bề mặt bến tiếp nhận số Mười Một. Nhưng khi tiếp đất, thân tàu không hề phát ra tiếng va đập khô khốc, chấn động dữ dội vào nền bê tông cốt thép như ở các bến cảng thông thường. Ngược lại, toàn bộ mặt sàn bên dưới lún xuống một nấc êm ru, trơn tru như thể con tàu vừa hạ cánh trên một tấm nệm lò xo khổng lồ được căn chỉnh tinh vi đến từng micromet.

Ngay dưới gầm tàu, một chuỗi âm thanh *tách tách* đanh gọn vang lên liên hồi, nối tiếp nhau như tiếng bi sắt rơi trên kính, kèm theo tiếng thở dài trầm đục của hàng chục piston khí nén ngầm đang xả áp. Ngay mép bến đỗ, một cột đồng hồ đo lường hình trụ bằng thép đúc cao quá đầu người lập tức bừng sáng. Những vạch số điện tử màu xanh lục huỳnh quang trên mặt đồng hồ nhảy múa điên cuồng với tốc độ chóng mặt:

*+1,8 kWh — Nguồn thu: Giảm chấn hạ cánh phi thuyền.*

Linh vặn chốt khóa, mở toang nắp cửa thoát hiểm bên hông tàu. Một luồng gió mang theo hơi nóng kim loại và mùi cồn sát trùng phả thẳng vào mặt. Cô bám vào tay vịn, nhảy dứt khoát xuống mặt sàn bến đỗ. Thế nhưng, đôi ủng bảo hộ đế cao su dày cộp của cô vừa chạm xuống, lớp sàn kim loại ghép từ hàng nghìn phiến hợp kim tổ ong lục giác liền lún nhẹ xuống khoảng ba phân rồi nảy ngược trở lại với một lực đàn hồi khó chịu. Cảm giác bồng bềnh, chông chênh kỳ lạ như đang đứng trên mặt nước đóng băng nửa vời khiến Linh giật thót, hai tay vội dang ra giữa không trung để giữ thăng bằng.

"Cẩn thận bước chân đấy!" Linh quay ngoắt lại, chìa một tay ra với vẻ cảnh giác cao độ để đỡ lấy Miên đang bước xuống mép thang. "Mặt sàn ở cái xứ này không có khái niệm đứng yên đâu. Dưới mỗi phiến gạch đều có khớp trượt cơ học, vòng bi tự lựa và cuộn dây cảm ứng."

Miên cẩn thận đặt chân xuống, cảm nhận sự dịch chuyển đàn hồi của mặt sàn dưới lòng bàn chân. Cô khẽ nhíu mày, đưa mắt quan sát xung quanh với vẻ cảnh giác thường trực của một người quen đối mặt với các bẫy cơ khí.

Quân bước xuống ngay sau họ, lưng đeo ba-lô dụng cụ nặng trịch, tay lăm lăm chiếc máy quét từ trường cầm tay. Mắt cậu dán chặt vào màn hình tinh thể lỏng đang hiển thị những luồng sóng từ trường biến thiên dày đặc. Cậu ngồi thụp xuống, đầu gối tì lên một phiến kim loại tổ ong, ngón tay săm soi một khe co giãn sâu hoắm trên bề mặt bến bãi. Qua khe hở đó, hệ thống cơ khí ngầm lộ ra trần trụi: những lõi đồng đỏ au cuộn chặt quanh các thanh nam châm vĩnh cửu đất hiếm, xen kẽ với vô số lớp gốm áp điện màu xám tro được ép chặt trong các ngàm giữ bằng thép không gỉ.

"Cơ chế thu hồi chấn động toàn phần trên quy mô diện rộng," Quân lẩm bẩm, giọng đượm vẻ thán phục pha lẫn rùng mình trước sự tính toán cơ học đến mức cực đoan. "Không chỉ mặt bãi đáp này đâu. Nhìn kỹ xem: từ những chiếc ghế chờ bọc kim loại ngoài kia, dãy lan can bảo vệ dọc bờ vực, cho đến từng bậc thang bộ dẫn lên tháp kiểm soát bến cảng... tất cả đều được gắn piston hành trình ngắn. Bất kỳ một bước chân đặt xuống, một cái tựa lưng, hay một tác động lực nhỏ nhất gây biến dạng cơ học đều bị nén qua cuộn cảm hoặc phiến áp điện để chuyển đổi thẳng thành dòng điện nạp vào mạng lưới."

"Tàu bảo trì Dép Trái đã cố định neo cơ học an toàn," giọng nói điện tử phẳng lặng, đều đều không đổi của MỐC truyền qua bộ đàm gắn sát vành tai áo của Quân. "Lệnh cấp phép hành trình có giám sát số 774-CGN của Cục Giữ Nghiêm đã được đài kiểm soát bến bãi tiếp nhận và đối soát mã định danh. Tuy nhiên, xin ban chỉ huy lưu ý: hệ thống sạc công cộng tại bến bãi đang kích hoạt mức phí nghẽn mạch cao gấp bốn lần bình thường. Lý do: toàn thành phố đang bước vào chu kỳ cao điểm phát điện ban đêm."

Đúng lúc ấy, Bắp nhảy tót từ trên khoang tàu xuống đất. Khác với vẻ thận trọng của ba người kia, cậu cố tình co hai chân, giậm thật mạnh gót giày xuống sàn bến đỗ để thử độ nảy.

*Cạch! Píttt!*

Mặt sàn chao đảo nhẹ dưới chân cậu. Cột đồng hồ hình trụ bên cạnh lập tức chớp sáng, những con số nhảy giật một nhịp: *+0,004 kWh*.

Bắp tròn xoe mắt, miệng há hốc, hai tay chống nạnh nhìn cái cột điện tử rồi phóng tầm mắt ra không gian đô thị bao la, ngút ngàn đang trải rộng trước mặt.

Thành phố Tràng Vỗ trong tầm mắt họ hiện lên như một đại công trường giải trí khổng lồ, một cỗ máy diễn xướng cơ khí không bao giờ tắt lửa hay ngủ say. Đô thị này không xây dựng theo mô hình nhà ở thông thường, mà phát triển theo trục thẳng đứng với hàng trăm tầng tháp bằng thép kiên cố đan xen nhau. Khắp các tầng tháp cao vút, san sát nhau là hàng trăm sân khấu ngoài trời hình bán nguyệt, khán đài xếp tầng dốc đứng vươn ra khoảng không như những đấu trường La Mã thời cổ đại được dựng lại bằng dầm thép chữ I và lưới kim loại.

Ánh đèn pha công suất hàng chục nghìn watt quét qua quét lại trên nền trời đêm đầy mây bụi, chiếu rọi những đoàn người đông nghẹt đang chen chúc trên các khán đài. Phía trên mỗi một sân khấu, lơ lửng giữa không trung nhờ các sợi cáp treo chịu lực khổng lồ, là một bảng quang báo điện tử đỏ rực hiển thị dòng chữ: *SẢN LƯỢNG THỜI GIAN THỰC*.

Đúng vào khoảnh khắc ấy, từ một nhà hát mái vòm vĩ đại cách bến bãi số Mười Một không đầy ba trăm mét, một làn sóng âm thanh dữ dội bỗng chốc bùng nổ. Đó là một tràng cười đồng thanh man dại, khổng lồ của hàng vạn khán giả cùng lúc vang lên, nối tiếp ngay sau đó là tiếng vỗ tay rầm rộ, dồn dập như sấm sét giáng xuống một thung lũng kim loại. Khán đài rung chuyển dữ dội, mắt thường cũng có thể thấy các khớp dầm thép dưới đáy nhà hát đang co duỗi theo từng nhịp sóng người nhấp nhô.

Ngay tức khắc, bảng quang báo điện tử treo lơ lửng bên trên nhà hát đó nhảy vọt một cách điên cuồng: con số trên màn hình nhảy thẳng từ ba mươi ngàn lên ba mươi tám ngàn kilowatt-giờ chỉ trong chưa đầy năm giây đồng hồ. Đồng thời, hàng vạn bóng đèn trang trí chạy dọc mái vòm bỗng rực sáng chói lòa, tỏa ra những luồng hào quang ngũ sắc rực rỡ, ma quái như thể toàn bộ cấu trúc vừa được tiêm một liều thuốc kích thích cực mạnh.

"Các cậu có thấy cái gì vừa diễn ra không?!" Bắp vỗ bốp một cái thật mạnh vào vai Quân, mắt mở to hết cỡ, giọng nói run rẩy vì một sự phấn khích không thể kìm nén. "Một tràng cười thôi đấy! Chỉ một trận cười tập thể và mấy cái vỗ tay mà nó nhảy vọt những tám ngàn số điện! Tám ngàn kilowatt-giờ trong chớp mắt!"

Bắp hăng hái hoa chân múa tay, bước đi lắc lư, bập bênh trên những phiến sàn tổ ong đang không ngừng nảy lên thụt xuống. Trí óc non nớt nhưng nhanh nhảu của cậu bắt đầu lắp ghép các con số lại với nhau theo một logic đơn giản đến ngây thơ:

"Để mở cánh cổng chuyển tiếp đưa chúng mình quay trở lại Trái Đất, MỐC bảo chúng ta cần gom đủ bao nhiêu nhỉ? Mười tám triệu sáu trăm ngàn megawatt-giờ, đúng không? Một con số khổng lồ nghe đến phát sợ! Nhưng nếu chỉ một nhà hát cười một chặp mà đã thu về ngần ấy điện năng, thì việc quái gì chúng mình phải đi rình mò từng đường dây cao thế ngầm, hay ngồi còng lưng đo đạc, kiểm toán từng chỉ số cho tổn thọ ra?"

Bắp xoay một vòng trên gót chân, nét mặt rạng rỡ như người vừa tìm thấy mỏ vàng vô tận:

"Tớ vừa nảy ra một sáng kiến vĩ đại nhất lịch sử phi hành đoàn Dép Trái! Chúng ta sẽ đứng ra tổ chức một Đại hội Tấu hài Khổng lồ liên hành tinh ngay tại cái quảng trường trung tâm kia!"

Cậu hào hứng diễn thuyết, hai tay vung vẩy vẽ ra viễn cảnh trong không khí:

"Tớ sẽ đích thân bước lên sân khấu làm chân dẫn chương trình chính! Tớ sẽ đem toàn bộ chuyện bi hài của chúng mình ra kể: chuyện anh Quân ngã lộn cổ khỏi xe nâng hàng ở trạm Nặng Lời vì trượt vỏ dầu, chuyện Linh lóng ngóng làm đóng băng nguyên cả cốc nước trà khi đứng trước gương ở Nói Mát, rồi chuyện cả lũ lạc đường vòng vèo ba ngày trời trong mê cung ống dẫn khí... Dân cư ở cái xứ Tràng Vỗ này thích cười, đúng không? Họ thèm khát tiếng cười hơn bất cứ thứ gì! Chúng ta sẽ chọc cho cả cái thành phố này cười lăn lộn, cười nghiêng ngả, cười rung chuyển đất trời suốt một đêm ròng rã! Mặt sàn sẽ rung bần bật, các máy thu chấn động sẽ chạy hết một trăm phần trăm công suất tối đa! Tích đủ mười tám triệu megawatt-giờ nạp căng đét giàn ắc-quy dự trữ là sáng sớm mai chúng ta chỉ việc bấm nút kích hoạt cổng chuyển tiếp, bay thẳng một mạch về nhà ăn cơm mẹ nấu! Vừa vui vẻ trọn vẹn đôi đường, vừa giải quyết êm đẹp bài toán năng lượng hóc búa, lại chẳng làm hại đến một sợi tóc của ai! Các cậu thấy tớ thiên tài chưa?"

"Ý tưởng nghe thơ mộng và êm tai gớm nhỉ, nhóc con."

Một giọng nói the thé, khàn đặc như tiếng kim loại rỉ sét cọ xát vào nhau, nhuốm một vẻ mệt mỏi cùng cực đến rợn người, bỗng nhiên vang lên từ phía sau dãy công-ten-nơ hàng hóa rỉ sét nằm sát rìa bến đỗ.

Cả nhóm giật bắn mình, đồng loạt quay phắt lại.

Từ khoảng tối ẩm thấp giữa hai khối kim loại khổng lồ, một bóng người gầy guộc, lòng khòng chậm rãi bước ra. Đó là một người đàn ông trung niên với vóc dáng khắc khổ, khoác trên mình bộ yếm bảo hộ lao động may bằng vải bạt thô dày cộp. Hai bên đầu gối bộ yếm đã sờn rách, để lộ những mảng vá chằng chịt bằng chỉ cước câu cá. Vắt vẻo bên hông ông ta là một chùm cờ-lê cân lực chuyên dụng sáng bóng vì mòn vẹt và một chiếc máy đo độ rung cơ học cầm tay bám đầy dầu mỡ đen ngòm.

Khuôn mặt người đàn ông hốc hác đến thảm hại, đôi mắt sâu hoắm bao bọc bởi quầng thâm tím tái như thể đã nhiều tuần lễ không hề chợp mắt. Nhưng điều kỳ quặc và cay đắng nhất là trên khóe miệng, hai bên gò má ông ta vẫn còn sót lại những vệt phấn hóa trang sân khấu màu trắng bệch và hai vệt son đỏ loét chưa kịp lau sạch. Lớp trang điểm hề rẻ tiền ấy tương phản một cách tàn nhẫn với nét mặt nhăn nhó, cau có và cay nghiệt của ông.

"Bác là..." Linh ngập ngừng, tay phải theo bản năng hơi lùi về phía sau, ngón tay chạm nhẹ vào báng kìm đa năng giắt bên thắt lưng.

"Rít," người đàn ông đáp cộc lốc. Ông ta giơ chiếc máy đo độ rung cơ học lên, ngón tay cái bấm *tách* một cái dứt khoát vào công tắc ngắt phụ tải, lập tức cắt đứt dòng tín hiệu đang nạp từ bến bãi vào tàu Dép Trái. "Thợ chế tạo và căn chỉnh máy thu rung chấn, kiêm đại diện nghiệp đoàn kỹ thuật sân khấu khu vực số Ba. Tôi vừa đứng sau thùng hàng kia và nghe trọn vẹn cái bài thuyết trình bốc phét của cậu nhóc này về việc tổ chức một 'đại hội tấu hài' để gom điện bay về nhà ngay trong đêm."

Rít nheo mắt nhìn Bắp. Ánh nhìn của ông ta sắc như dao cạo, lạnh tanh và không chứa đựng một mảy may hài hước hay thiện cảm:

"Cậu nghĩ cái thứ dòng điện cao thế đang thắp sáng rực rỡ cái xứ này tự nhiên từ trên trời rơi xuống bằng dăm ba câu chuyện cười rẻ tiền của cậu đấy chắc? Cười ra điện à? Nghe thì văn vẻ, hoa mỹ và văn minh làm sao. Cứ như thể cái đô thị quái thai này đang tồn tại và phát triển bằng tình yêu thương và niềm hoan hỷ thuần khiết vậy."

Rít cười khẩy, một nụ cười méo mó làm rạn nứt lớp phấn trắng khô khốc trên má. Ông vung cánh tay gầy guộc, chỉ thẳng về phía cánh cửa sắt nặng nề, hoen rỉ nằm sâu trong vách đá nhân tạo phía sau bến tiếp nhận. Phía trên cánh cửa, một tấm biển kim loại sơn chữ đỏ đã bong tróc từng mảng ghi rõ: *LỐI HẬU TRƯỜNG NHÀ HÁT TRUNG TÂM KHU BA — KHÔNG PHẬN SỰ MIỄN VÀO*.

"Đi theo tôi," giọng Rít trầm hẳn xuống, lạnh lùng như một bản án. "Bước vào cánh cửa đó mà tận mắt chứng kiến xem cái thứ 'năng lượng vui vẻ' mà cậu vừa ca tụng nó thực sự trông gớm ghiếc như thế nào."

Linh quay sang nhìn Quân. Cậu khẽ gật đầu, siết chặt quai đeo ba-lô trên vai. Miên lặng lẽ tiến lên một bước, giữ vị trí bọc lót phía sau. Cả nhóm nối gót Rít, rời khỏi bề mặt bập bênh khó chịu của bến đỗ để bước qua cánh cửa sắt dày cộp vừa được mở ra với một tiếng ken két chói tai.

Khoảnh khắc cánh cửa sắt khép lại sau lưng họ, thế giới bên ngoài như bị xóa sổ hoàn toàn. Sự lộng lẫy, chói lòa của những dàn đèn neon ngút trời và tiếng hoan hô dậy sóng của khán đài lập tức biến mất, nhường chỗ cho một thực tại trần trụi và tăm tối đến nghẹt thở.

Họ đang đứng giữa một mê cung đường hầm kỹ thuật hậu trường ẩm thấp, ngột ngạt. Bầu không khí ở đây đặc quánh mùi mồ hôi lưu cữu chua loét, quyện lẫn với mùi cồn tẩy trang công nghiệp nồng nặc và mùi khét lẹt của bụi bám trên các giàn tản nhiệt điện trở. Tiếng nhạc xập xình và tiếng cười rộ từ sân khấu chính vọng qua lớp tường cách âm nứt nẻ chỉ còn là những tiếng ù ù, dập dồn nghẹn ứ như tiếng tim đập của một bệnh nhân đang hấp hối.

Dọc theo bờ tường bê tông trần xám xịt, hàng chục diễn viên và nghệ sĩ biểu diễn đang nằm, ngồi la liệt trên những băng ghế kim loại hoen rỉ. Họ không nói với nhau một lời nào.

Một diễn viên xiếc nhào lộn vẫn mang trên mình bộ trang phục đính đầy lông vũ sặc sỡ nhưng đã bết dính mồ hôi, đang gục mặt vào hai đầu gối run rẩy. Lồng ngực anh ta phập phồng thở dốc từng cơn đau đớn, hai bên thái dương dán chặt hai miếng điện cực xung kích giảm đau đang nhấp nháy đèn tín hiệu đỏ quạch. Cách đó vài bước chân, hai nghệ sĩ hài kịch trong bộ quần áo rộng thùng thình, mặt mày xám ngoét không còn một giọt máu, đang phải chuyền tay nhau một chiếc mặt nạ nối với bình thở oxy nén cầm tay. Cơ hàm của họ co giật liên hồi, từng thớ thịt giật nảy mất kiểm soát – triệu chứng điển hình của chứng chuột rút và liệt cơ mặt cục bộ sau hàng chục tiếng đồng hồ liên tục phải ngoác miệng cười gượng gạo, phô diễn sự hài hước giả tạo dưới ánh đèn sân khấu công suất cực đại.

"Tăng ca! Toàn bộ kíp ba tập trung ngay!"

Tiếng thét the thé, vô cảm của một gã quản lý sân khấu cầm loa sắt vang lên chói tai dọc hành lang chật hẹp. Gã đi ủng da cao cổ, tay cầm bảng kẹp tài liệu điện tử quất chan chát vào các thành ghế kim loại:

"Ca đêm nay toàn đoàn phải diễn thêm ba màn nhào lộn trên không và hai chập hài độc thoại thời lượng kép nữa! Bảng đo tổng báo về từ kho năng lượng trung tâm khu Ba cho thấy sản lượng thực tế vẫn đang hụt mười hai phần trăm so với định mức bắt buộc của thành phố! Đứa nào kiệt sức ngất xỉu thì lôi ngay vào buồng sạc phụ, nhét ống ngậm đường glucose đậm đặc vào họng rồi tống cổ lên sân khấu tiếp! Không đủ số kilowatt-giờ định mức thì tháng này toàn bộ đoàn kịch nhịn ăn tiêu chuẩn, nghe rõ chưa hả lũ lười biếng?!"

Những người nghệ sĩ kiệt quệ chỉ biết ngước nhìn lên bằng những ánh mắt đờ đẫn, trống rỗng. Không một ai buồn cất tiếng van xin hay phản kháng; dường như chút sinh lực cuối cùng để cất lên lời nói cũng đã bị vắt kiệt trên sàn diễn.

Một nữ diễn viên trẻ tuổi ngồi nép mình trong góc tối, hai tay ôm chặt lấy đôi chân bó nẹp y tế. Cô run rẩy đưa bàn tay gầy trơ xương quệt vội giọt nước mắt lăn dài trên má. Vệt nước mắt làm trôi đi lớp phấn trắng bệch dày cộp, để lộ làn da tái nhợt và làm nhòe nhoẹt một vệt mascara đen ngòm kéo dài xuống gò má hốc hác.

Bắp đứng chôn chân giữa lòng hành lang hẹp, hai mắt trừng trừng nhìn vào cảnh tượng trước mặt. Nụ cười hớn hở, vẻ tự mãn và nét tinh nghịch thường ngày trên gương mặt cậu vụt tắt ngấm, như thể vừa bị dội một gáo nước băng tuyết. Hai cánh tay đang vung vẩy buông thõng xuống bên sườn, các ngón tay bối rối, run rẩy bấu chặt lấy mép gấu áo khoác gió.

"Thế nào?" Rít quay ngoắt lại, khoanh hai cánh tay khẳng khiu trước ngực, giọng nói lạnh lùng buốt giá như thanh sắt ngâm trong tuyết. "Kế hoạch 'Đại hội Tấu hài Khổng lồ' của cậu đến đâu rồi? Có muốn tôi mở cửa đẩy cậu lên sân khấu kia ngay bây giờ không? Lên đó mà chọc lét họ, mà kể mấy mẩu chuyện ngã xe nâng hài hước của cậu để ép họ cười, ép họ nhảy múa cho cậu thu gom vài chục kilowatt-giờ sạc pin phi thuyền chứ?"

"Cháu... cháu thực sự không biết..." Bắp lắp bắp, giọng nghẹn ắng lại nơi cuống họng. Cậu cảm thấy lồng ngực mình tức tối, khó thở như thể chính cậu đang phải hít thở bầu không khí nồng nặc mùi mồ hôi và tuyệt vọng ở nơi này. "Cháu cứ nghĩ... người ta đến nhà hát là vì họ muốn vui vẻ... và tiếng cười... tiếng cười phát ra từ niềm vui thì có thể chuyển hóa thành năng lượng..."

"Trường Đối Đáp trên hành tinh này không bao giờ vận hành bằng niềm vui, Bắp ạ," Quân đột ngột lên tiếng.

Giọng cậu trầm tĩnh, đều đặn nhưng mang một sức nặng kỹ thuật đanh thép, phá tan sự u uất đang bao trùm.

Quân bước dứt khoát tới trước một trụ thu chấn động cơ học gắn ngầm sát chân tường hành lang. Cậu đặt ba-lô xuống sàn, kéo khóa, rút ra bộ cảm biến gia tốc ba trục độc lập mà mình mang theo từ phòng thí nghiệm của tàu Dép Trái cùng một đồng hồ vạn năng kỹ thuật số đã qua kiểm định chuẩn quốc tế. Quân ngồi quỳ một chân xuống nền đất ẩm, dùng kìm nhọn cẩn thận kẹp hai đầu que đo bằng đồng mạ vàng vào hai cọc tiếp điểm của khối máy thu rung gắn dưới mặt sàn gỗ của nhà hát.

Sau đó, cậu bật công tắc máy ghi sóng dao động, màn hình lập tức sáng lên một vệt sáng quét ngang màu xanh lá cây.

"Linh, đưa tớ chiếc búa gõ kiểm định cơ học hành trình ngắn," Quân khẽ nói mà không ngẩng đầu lên.

Linh nhanh chóng thò tay vào túi đồ nghề, lấy ra chiếc búa kim loại nhỏ có đầu bọc nhựa tổng hợp chuyên dùng để hiệu chuẩn độ cứng kết cấu, trao tận tay Quân.

Quân không cười, không nói thêm một câu thừa thãi nào. Khuôn mặt cậu lạnh băng khi giơ chiếc búa lên, gõ đều đặn từng nhịp chính xác vào thanh dầm thép chịu lực đỡ dưới mặt sàn:

*Cắc... cắc... cắc...*

Âm thanh kim loại va đập khô khốc vang lên. Trên màn hình máy quét của Quân, vệt sáng xanh lập tức uốn lượn thành một dải sóng sin hoàn hảo, biên độ dao động sắc nét, không một chút nhiễu loạn. Màn hình đồng hồ vạn năng kỹ thuật số nhảy số ngay tắp lự:

*0,15 Ampe — 24 Volt.*

Quân dừng tay, quay sang nhìn Bắp đang đứng chết lặng bên cạnh: "Bắp, bây giờ cậu thử đứng lên phiến sàn này và cười một tràng thật to xem nào. Cười gượng gạo, cười ép buộc thôi, không cần bất kỳ cảm xúc hay niềm vui nào hết."

Bắp ngập ngừng liếc nhìn những người nghệ sĩ đang nằm rệu rã xung quanh, rồi nhìn Quân. Cậu cắn môi, cố há to miệng và phát ra từng tiếng cười gượng gạo, khô khốc từ cổ họng:

"Ha... ha... ha... ha..."

Lồng ngực Bắp co thắt dữ dội. Để phát ra được những âm thanh lớn ấy, cơ hoành của cậu phải gồng cứng, rung lên bần bật theo từng nhịp thở dốc, truyền một lực chấn động sinh học qua khung xương chậu, dọc xuống hai chi dưới và nện thẳng xuống phiến sàn kim loại bên dưới.

Chiếc đồng hồ vạn năng của Quân lại lập tức nhấp nháy đèn tín hiệu:

*0,14 Ampe — 23,8 Volt.*

Đường cong dao động cơ học hiển thị trên màn hình máy quét sóng sin uốn lượn với biên độ và tần số gần như trùng khít tuyệt đối với những thông số mà chiếc búa kiểm định vừa tạo ra vài giây trước đó.

"Bằng chứng vật lý rõ ràng đây," Quân đứng thẳng dậy, chỉ thẳng ngón tay vào màn hình đồ thị đang hiển thị hai đường sóng đè lên nhau. "Toàn bộ hệ thống năng lượng của thành phố này bản chất chỉ là một chuỗi các tinh thể áp điện ceramic và máy phát điện cảm ứng từ trường thuần túy. Nó không có mắt, không có tai, và càng không có linh hồn để cảm nhận xem con người đang vui sướng hay đau khổ."

Cậu nhìn thẳng vào Bắp, giọng nói rành rọt từng từ:

"Hệ thống này chỉ đơn thuần làm một nhiệm vụ vật lý duy nhất: đo đạc và chuyển hóa những dao động cơ học sinh ra từ sự rung lắc của cơ hoành trong lồng ngực, từ bước chân người giậm mạnh xuống sàn, từ hai bàn tay trần đập vào nhau tạo ra sóng áp suất. Dù là một tràng cười thật lòng từ đáy tim, một nụ cười gượng gạo bị ép buộc bằng roi vọt, một tiếng khóc nấc nghẹn ngào làm rung lồng ngực, hay thậm chí là một chiếc máy đầm rung chạy bằng động cơ diesel nện chan chát xuống sàn... lượng điện năng sinh ra từ các cảm biến này đều y hệt như nhau!"

Quân thở dài một hơi nặng nhọc, với tay tắt công tắc máy đo:

"Định luật bảo toàn năng lượng là một chân lý tuyệt đối, không bao giờ có ngoại lệ cho bất kỳ ai. Muốn cơ thể rung động để sinh ra cơ năng nạp vào máy thu, người nghệ sĩ hay khán giả bắt buộc phải đốt cháy calo trong từng thớ cơ, tiêu tốn một lượng đường glucose và năng lượng sinh học đầu vào tương đương—thậm chí còn lớn hơn rất nhiều so với lượng điện năng mà hệ thống thu hồi được. Cái gọi là 'nguồn năng lượng vô tận sinh ra từ niềm vui thuần khiết' thực chất chỉ là một trò lừa dối nhiệt động lực học tàn nhẫn và đê tiện nhất mà người ta có thể nghĩ ra để bóc lột sức lao động của con người."

Rít đứng tựa lưng vào vách tường bê tông, đôi mắt trũng sâu nhìn Quân trừng trừng không chớp. Sự kinh ngạc hiện rõ trong từng nếp nhăn nơi khóe mắt ông, rồi dần dần chuyển hóa thành một sự thán phục kín đáo. Người thợ già khẽ thở hắt ra một hơi dài, hai bờ vai căng cứng nãy giờ chùng xuống đôi chút:

"Cậu nhóc kỹ thuật này... nói trúng phóc không sai một milimet nào. Cậu hiểu cỗ máy này hơn đứt cái đám quan chức bàn giấy ngồi trong tháp điều hành năng lượng trung tâm."

"Nhưng nếu bất kỳ dao động cơ học nào cũng sinh ra dòng điện như nhau," Miên đột ngột bước lên một bước, giọng cô sắc lạnh, ánh mắt dán chặt vào khuôn mặt mệt mỏi của Rít, "thì tại sao các nhà hát ở khu Ba này lại bị ép chỉ tiêu phát điện gắt gao đến mức vắt kiệt từng giọt sức lực của nghệ sĩ như vậy? Các bảng điện tử ngoài quảng trường nhảy số liên tục hàng chục ngàn kilowatt-giờ, nhưng trong đường hầm này, tay quản lý kia lại gào thét vì thiếu hụt mười hai phần trăm định mức?"

Gương mặt Rít bỗng đanh lại như đá tảng. Ông liếc mắt dòm dọc theo hai đầu hành lang tối tăm, lắng tai nghe ngóng để đảm bảo gã quản lý cầm loa sắt đã đi khuất hẳn về phía sân khấu chính. Đoạn, ông ra hiệu cho cả nhóm xúm lại gần, rồi hạ thấp giọng xuống mức chỉ vừa đủ nghe giữa tiếng ù ù của hệ thống thông gió:

"Bởi vì kho năng lượng trung tâm liên tục báo thâm hụt sản lượng một cách vô lý. Đêm nào cũng vậy, hệ thống giám sát trên đỉnh tháp đổ lỗi cho người biểu diễn diễn không đủ nhiệt, đổ lỗi cho khán giả lười vỗ tay, lười giậm chân. Họ dùng cái cớ đó để tăng ca, siết định mức và cắt giảm khẩu phần dinh dưỡng của công đoàn chúng tôi. Nhưng sự thật đằng sau không phải là do con người diễn thiếu."

Rít thọc sâu bàn tay chai sần vào túi áo ngực bên trong của chiếc yếm bảo hộ. Sau một hồi lục lọi cẩn thận, ông rút ra một tập hồ sơ kỹ thuật được bọc kỹ trong lớp giấy nilon dày gập tư. Mép giấy đã sờn rách, ố vàng loang lổ vì mồ hôi và bụi than.

Ông hé mở tập tài liệu, hướng trang đầu tiên về phía ánh đèn pin nhỏ trên mũ bảo hộ của Quân và Miên. Đó là một bản báo cáo kiểm toán năng lượng độc lập của chu kỳ vận hành năm ngoái, bên dưới có chữ ký xác nhận bằng mực xanh của chính Rít cùng dấu mộc đỏ của nhóm kỹ sư công đoàn cơ khí ngầm.

Ngay giữa trang giấy, một dòng số liệu in bằng mực đỏ đậm đập thẳng vào mắt họ:

*TỔNG THẤT THOÁT ĐO ĐẠC HỆ THỐNG: -15,2% SẢN LƯỢNG THỰC TẾ.*

"Mảnh kiểm tra thứ tư của Trường Đối Đáp mà các người đang lặn lội đi tìm," Rít thì thào, từng từ thốt ra nặng trĩu như chì đổ vào tai, "chính là khối kiểm định chuẩn dao động mang mã số Không Bốn. Nó là quả cân chuẩn, là thiết bị đo mẫu dùng để hiệu chuẩn toàn bộ mạng lưới thu chấn của hành tinh này. Và hiện tại, nó đang bị khóa chặt trong buồng an toàn cấp cao của bộ kiểm định tại kho năng lượng trung tâm Thành phố Tràng Vỗ."

Mắt Linh sáng rực lên, cô bước tới gần hơn: "Bác biết nó ở đâu sao? Bác có thể dẫn chúng cháu vào lấy nó được không? Chúng cháu có Lệnh hành trình hợp lệ số 774-CGN do Cục Giữ Nghiêm cấp, có đầy đủ thẩm quyền—"

"Lệnh của Cục Giữ Nghiêm không có nửa xu giá trị ở cái xưởng ngầm này, cô bé ạ," Rít dứt khoát ngắt lời cô, giọng đanh thép không khoan nhượng. "Tôi không việc gì phải tuân lệnh cái Cục xa xôi ấy. Tôi tuyệt đối không trao quyền tiếp cận kho năng lượng hay giao chiếc chìa khóa điện tử của bộ kiểm định cho bất kỳ ai, trừ phi một cuộc kiểm toán độc lập toàn diện được tiến hành ngay tại kho trung tâm."

Ông dùng ngón tay cái thô ráp, chai sạn gõ mạnh lên dòng số liệu đỏ chót trên tập hồ sơ:

"Mười lăm phẩy hai phần trăm! Hơn mười lăm phần trăm sản lượng điện được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu của hàng nghìn nghệ sĩ ở đây đang biến mất một cách bí mật vào màn đêm! Đêm nào cũng có hàng trăm ngàn kilowatt-giờ bị bòn rút không để lại một dấu vết qua các tuyến cáp ngầm bí mật dẫn ra khỏi thành phố. Lũ quan chức đổ tội lên đầu chúng tôi, bắt chúng tôi cày ải đến kiệt sức để bù vào cái lỗ hổng vô đáy đó! Các người muốn lấy Mảnh Không Bốn để mở cổng về Trái Đất của các người? Được thôi. Nhưng điều kiện tiên quyết là: các người phải dùng chính những thiết bị đo đạc độc lập và kiến thức kỹ thuật của mình để chứng minh cho toàn thể cái thành phố này thấy rằng nghệ sĩ của chúng tôi không hề làm thiếu chỉ tiêu, và lôi cái lũ chuột cống đang bí mật ăn cắp dòng điện ra ánh sáng!"

Một khoảng lặng trĩu nặng bao trùm lấy góc hành lang hậu trường. Tiếng quạt gió rì rầm như tiếng thở dài của lòng đất.

Linh quay đầu nhìn sang Bắp.

Cậu thiếu niên đứng chết trân tại chỗ, ánh mắt dán chặt vào hai nghệ sĩ hài kịch trung niên ở cuối dãy ghế kim loại. Họ vừa mới gỡ cặp đạo cụ mũi hề bằng cao su màu đỏ lòe loẹt ra khỏi mặt. Bên dưới lớp cao su bó chặt và ép chặt suốt sáu tiếng đồng hồ ròng rã là những vết lằn tím tái, da thịt trầy xước rướm máu tươi. Hai người đàn ông ngồi tựa lưng vào vách tường lạnh ngắt, run rẩy bẻ đôi một mẩu bánh mì khô khốc, mốc meo chia nhau ăn. Đôi mắt họ nhìn vào khoảng không vô định, đờ đẫn, trống rỗng, không còn sót lại lấy một tia sáng của niềm vui, sự hài hước hay hy vọng.

Bắp chầm chậm cúi gằm mặt xuống. Đôi bàn tay cậu siết chặt lại thành nắm đấm đến trắng bệch các khớp ngón.

Cậu nhớ lại từng lời nói ba hoa, xốc nổi của chính mình lúc vừa bước chân xuống bến bãi. Cậu đã từng nghĩ mọi thứ thật đơn giản biết bao. Cậu từng tin rằng chỉ cần vài câu đùa cợt vô thưởng vô phạt, một chút ồn ào náo nhiệt và một màn kịch tấu hài là có thể giải quyết được tất cả mọi nan đề của vũ trụ. Cậu luôn muốn làm cho mọi người cười, muốn chứng minh rằng mình là một kẻ có ích, muốn xua tan nỗi sợ hãi và lo âu của bạn bè bằng những trò hề. Nhưng giờ đây, đứng giữa những con người đang bị biến thành những cỗ máy sinh học phát điện bị vắt kiệt đến tủy xương, Bắp cay đắng nhận ra sự hời hợt và ngây thơ của mình tàn nhẫn đến mức nào.

Cố tỏ ra vui vẻ khi bản thân đang bất an là một gánh nặng, nhưng giễu cợt và ép buộc người khác phải cười để giải quyết một bài toán kỹ thuật thực dụng thì chính là một tội ác.

Bắp hít một hơi thật sâu, luồng không khí ẩm mốc tràn vào buồng phổi làm cậu tỉnh táo lại. Cậu ngẩng cao đầu, bước thẳng tới trước mặt người thợ già Rít. Giọng cậu không còn chút gì vẻ nhí nhố, bốc đồng thường ngày, mà trở nên trầm tĩnh, kiên định và chân thành lạ lùng:

"Cháu xin lỗi bác, bác Rít. Cháu... cháu đã nghĩ mọi chuyện quá nông nổi và ích kỷ." Cậu quay sang nhìn Quân, rồi nhìn Miên và Linh, ánh mắt tràn đầy quyết tâm: "Chúng cháu sẽ không tổ chức bất kỳ trò tấu hài nào ở đây cả. Chúng cháu sẽ đi cùng bác. Chúng cháu sẽ dùng toàn bộ máy móc trên tàu Dép Trái để cùng bác kiểm toán kho năng lượng trung tâm, tìm ra chân tướng sự việc."

Rít sững người, nhìn sâu vào đôi mắt trong veo nhưng kiên định của cậu thiếu niên. Khóe mắt nhăn nheo của người thợ già khẽ giật giật. Một thoáng ngạc nhiên lướt qua gương mặt xám xịt của ông, rồi sự cay nghiệt ban nãy dần tan biến, thay vào đó là một cái gật đầu dứt khoát, đầy tin cậy:

"Được lắm. Coi như cậu nhóc đã biết nghĩ. Đi theo tôi, lối dẫn sang tháp điều hành kho—"

Nhưng lời nói của Rít chưa kịp dứt thì toàn bộ cấu trúc ngầm của nhà hát bỗng nhiên rung chuyển dữ dội.

*RẮC! XOẢNG!*

Một tiếng nổ chát chúa vang lên từ chiếc rơ-le cao thế gắn trên trần hành lang, kéo theo một luồng hồ quang điện màu xanh lét bùng lên sáng lóa cả một vùng tối.

Toàn bộ hệ thống đèn neon rực rỡ ngoài khán đài, bảng quang báo sản lượng treo lơ lửng giữa trời và dải đèn huỳnh quang dọc hành lang hậu trường chớp giật điên cuồng ba lần liên tiếp rồi đồng loạt tắt ngấm. Không gian lập tức chìm vào cảnh tranh tối tranh sáng hỗn loạn, chỉ còn le lói vài bóng đèn sự cố màu vàng cam nhấp nháy yếu ớt ở các góc thoát hiểm.

Bên ngoài quảng trường, tiếng nhạc bỗng dưng tắt phụt. Bảng điện tử khổng lồ hiển thị sản lượng thời gian thực vốn đang duy trì ở mức hàng trăm ngàn kWh bỗng tụt dốc không phanh. Những con số điện tử đỏ rực lao dốc thẳng đứng như một chiếc phi thuyền đứt xích rơi tự do về vạch số không.

*UUUU... OÒOO... UUUU...!*

Ngay sau đó, tiếng còi hú báo động khẩn cấp xé toạc màn đêm đô thị, âm thanh rền rĩ, ghê rợn dội qua từng vách thép của thành phố. Loa phóng thanh công cộng trên đỉnh tháp kiểm soát bến cảng đồng loạt phát đi một giọng nói máy móc, the thé nhưng lạnh băng và tàn nhẫn:

"Cảnh báo sụt áp cục bộ cấp Ba! Hệ thống giám sát kho năng lượng trung tâm ghi nhận thâm hụt tải nghiêm trọng ngoài kế hoạch vận hành. Kích hoạt ngay lập tức giao thức ngắt tải khẩn cấp để bảo vệ lõi mạng lưới: Cắt toàn bộ nguồn điện sinh hoạt và đình chỉ hoạt động toàn bộ khu phức hợp nhà hát số Ba ngay lập tức!"