Cái giá của một khoảnh khắc đẹp

Ánh đèn huỳnh quang gắn trên xà gồ gỗ của căn gác xép phả thứ ánh sáng trắng nhờ nhạt xuống mặt bàn làm việc, nơi chiếc màn hình đồ họa hai mươi bảy inch đang hiển thị giao diện phần mềm dựng phim chuyên nghiệp. Dải timeline dày đặc các tầng lớp video và âm thanh cắt xén chằng chịt, kéo dài như một dải lụa bị xé vụn. Trên khung hiển thị xem trước, giai điệu vĩ cầm bi tráng, nỉ non đến thắt ruột lồng vào từng thước phim quay chậm: hình ảnh cô Ba ngồi thẫn thờ bên xấp vải lụa tơ tằm dệt hoa cúc, ngoài trời mưa phùn bay lất phất làm nhòe nhoẹt bóng nước hắt lên từ con ngõ trũng xóm Cẩm Hà. Khung cảnh mang đậm chất điện ảnh nghệ thuật độc lập, duy mỹ đến từng hạt nhiễu sáng giả lập, nhưng lại toát lên một cảm giác xa lạ, bi lụy đến gai người.

Quân chống hai cùi chỏ lên mặt bàn gỗ thông ghép thô mộc, các đầu ngón tay khẽ gõ lách cách theo từng nhịp phách của bản giao hưởng trầm buồn mà anh đã thức trọn hai đêm ròng để lùng sục, trả phí trên kho âm thanh quốc tế. Đôi mắt anh trũng sâu vì chuỗi ngày thiếu ngủ triền miên, quầng thâm đen sẫm viền quanh mi mắt, nhưng sâu trong đáy mắt lại rực lên thứ ánh sáng đầy phấn khích, ngây ngất của một người làm nghệ thuật vừa tự tay hoàn tất một tác phẩm mà bản thân tin chắc là đỉnh cao lay động nhân tâm.

“Hân, nhìn thử đoạn chuyển cảnh này đi!” Quân vồ lấy con chuột quang, kéo chiếc ghế xoay của Hân sát rạt vào khuỷu tay mình, ngón trỏ gõ phím cách dứt khoát để chạy thử đoạn cao trào. “Bà nhìn kỹ này. Tui canh chuẩn xác từng frame hình, đúng lúc giọt nước mưa từ mép mái tôn dột rớt trúng góc mép thước gỗ đo vải thì cắt xoẹt sang cảnh bàn tay cô Ba bị đầu kim khâu đâm rướm máu hồi tuần trước. Sau đó tui hạ dải âm nền xuống ba decibel, đè câu tự sự lồng tiếng bằng giọng cô Ba chậm rãi: *‘Đời tui như thước vải dập dềnh mé sông, tự đo tự cắt, nuôi con qua từng cơn trở dạ của trời đất…’*. Thấy sao? Đỉnh chưa? Tui cam đoan người xem lướt qua đoạn này, không rớt nước mắt nghẹn ngào mới là chuyện lạ!”

Hân ngồi tựa lưng vào thành ghế gỗ đã sờn bóng lớp sơn dầu, đôi mắt hạnh chăm chú dõi theo từng nhịp chuyển cảnh mà Quân đã dồn hết tâm lực gọt giũa. Tông màu của toàn bộ đoạn phim đã bị kéo lệch sang sắc xanh xám lạnh lẽo, độ bão hòa màu bị dìm xuống mức thấp nhất, tạo nên sự tương phản gắt gao giữa ánh đèn dầu hột vịt leo lét màu vàng úa và bức tường vôi mốc thếch loang lổ rong rêu trong căn nhà chái xóm chài Cẩm Hà. Đoạn phim dài đúng ba phút mười lăm giây, được Quân nhào nặn từ những đoạn phim tư liệu quay lén lúc cô Ba buông tay nghỉ mệt giữa trưa hè nồng nặc mùi bùn nước lợ, chắp vá cùng vài ba câu thở dài bâng quơ lúc cô ngồi uống hớp trà xanh đắng ngắt sau một buổi chợ ế ẩm.

Dưới bàn tay biên tập tài hoa, những góc máy lia chậm đầy ngụ ý cùng âm hưởng kịch tính của dàn nhạc dây nức nở, hình ảnh người phụ nữ phố Hội duyên dáng, lanh lợi, sắc sảo từng câu từng chữ và luôn rổn rảng tiếng cười đối đáp với bạn hàng bốn phương bỗng chốc biến mất không còn dấu vết. Thay vào đó là một người mẹ đơn thân cơ cực đến khốn cùng, tiều tụy, bất hạnh và cam chịu, ngồi lặng câm bên sạp vải tồi tàn như chực sụp đổ tan tành trước bất kỳ một cơn gió chướng nào từ lòng sông Hoài thổi tới.

Hân khẽ cau mày, ngón tay bất giác bấu chặt vào mép bàn gỗ thông, một cảm giác lấn cấn, bức bối dội lên nghẹn ứ nơi lồng ngực:

“Quân này… cái này có bị đẩy lên quá mức bi kịch không? Cô Ba ở ngoài đời đâu có thảm thương tới mức này. Gian sạp Ba Mùa dột mái tôn thật, đợt bão vừa rồi nước tạt ướt mấy mét biên vải thật, nhưng cô Ba luôn ngẩng cao đầu tự hào sạp của cô có nguồn lụa tơ tằm dệt tay Mã Châu xịn nhất Chợ Đèn Lồng. Bán buôn ba mươi năm, cô nuôi nấng con cái bằng chính sức lao động sòng phẳng, chưa từng xin xỏ ai nửa lời. Sao coi clip này xong, tui thấy giống phim tài liệu xóa đói giảm nghèo kêu gọi từ thiện vùng sâu vùng xa hơn là giới thiệu một người làm nghề thủ công truyền thống?”

“Bà không hiểu tâm lý người dùng mạng xã hội bây giờ đâu Hân ơi,” Quân xua xua tay, nụ cười trên môi nửa đắc ý, nửa nôn nóng sốt ruột. Anh với lấy cốc trà nguội ngắt ngửa cổ uống một ngụm lớn rồi hạ giọng phân trần. “Bây giờ nội dung ngập ngụa khắp nơi, muốn kéo ngón tay người ta dừng lại giữa hàng ngàn cái lướt màn hình vô cảm thì câu chuyện phải đánh thẳng vào chỗ hiểm, phải chạm tới tận cùng đáy cảm xúc xót xa. Chị Diệp hôm qua bán được bốn mươi cái chảo gang là nhờ cái duyên thô mộc, hài hước, còn cô Ba thì chất chứa cả một trời hoài niệm, nhẫn nhục và hy sinh. Khán giả trên mạng hảo tâm lắm, thấy người phụ nữ một mình gồng gánh nuôi con ăn học cơ hàn giữa phố hội phồn hoa thì lòng trắc ẩn của họ sẽ trỗi dậy tức thì. Họ mua vải không chỉ vì vải đẹp, mà còn là mua một tấm lòng, một sự san sẻ thơm thảo. Tui đã lên sẵn tiêu đề rồi: *‘Người đàn bà ba mươi năm vá víu cuộc đời bên dòng sông Hoài’*. Tui đăng thử lên fanpage Chợ Nhà Mình lúc chín giờ tối nay nhé, đúng khung giờ vàng tương tác luôn, đảm bảo thuật toán phân phối bung nóc.”

Hân toan đưa tay ngăn lại khi nhìn thấy con trỏ chuột của Quân đã di chuyển tới nút bấm màu xanh lam nổi bật trên trang quản trị nội dung. Nhưng ngón tay Quân đã nhanh hơn một nhịp bấm. Cú nhấp chuột vang lên một tiếng *tách* khô khốc trong căn gác xép ngột ngạt mùi sơn tường ẩm và hơi nóng từ vỏ máy tính tỏa ra.

Thanh tiến trình tải video chạy vèo vèo với tốc độ chóng mặt nhờ đường truyền cáp quang mới nâng cấp, rồi màn hình nhấp nháy dòng thông báo chữ xanh: *Bài viết đã được xuất bản thành công.*

Quân ngả toàn bộ lưng ra sau chiếc ghế xoay, thở phào một hơi dài đầy mãn nguyện. Anh vươn vai bẻ khớp các ngón tay kêu răng rắc giòn giã, gương mặt rạng rỡ như một kẻ vừa trút xong món nợ sinh tử với nghệ thuật thị giác, hoàn toàn không nhận ra cái bóng u ám bắt đầu phủ xuống từ chính quyết định vội vàng ấy.

***

Chỉ sau chưa đầy một tiếng đồng hồ xuất hiện trên fanpage chính thức của Chợ Nhà Mình, đoạn video đã tạo nên một cơn sốt dữ dội ngoài sức tưởng tượng của toàn bộ nhóm dự án.

Thuật toán của mạng xã hội, vốn được lập trình để bắt lấy mọi sự cộng hưởng cảm xúc mãnh liệt và kích thích thời gian dừng màn hình của người dùng, lập tức đẩy thước phim vào luồng phân phối ưu tiên cao nhất. Con số mắt xem và lượt tương tác nhảy múa liên hồi, tăng vọt theo từng giây trên màn hình ứng dụng điện thoại. Chỉ trong vòng sáu mươi phút ngắn ngủi: hơn năm nghìn lượt thích, một ngàn hai trăm lượt chia sẻ công khai và hàng trăm bình luận mới liên tục đổ về như thác lũ.

Đỗ Mỹ Linh ngồi ở chiếc bàn bên cạnh, hai mắt mở to hết cỡ nhìn vào màn hình máy tính bảng, ngón tay thoăn thoắt bấm làm mới trang, miệng không giấu nổi sự phấn khích mà reo lên khe khẽ:

“Trời đất ơi anh Quân ơi, nổ tương tác thật rồi! Mấy trang cộng đồng du lịch lớn của Hội An với Đà Nẵng đang chia sẻ rầm rộ luôn nè. Người ta khen góc máy nghệ thuật quá trời, khen màu phim có chiều sâu điện ảnh, rồi khen nhạc nền xúc động chảy nước mắt ròng ròng!”

Thế nhưng, khi Hân kéo con trỏ chuột xuống để đọc kỹ từng dòng chữ bên dưới bài đăng, nụ cười vừa hé nở trên môi cô dần đông cứng lại thành một khối băng giá buốt.

Bên cạnh những lời tán tụng sáo rỗng dành cho tài nghệ làm phim của người quay, đại đa số các phản hồi của người xem lại hướng thẳng vào hoàn cảnh cá nhân của chủ sạp vải bằng một giọng điệu đầy ái ngại, thương xót và hạ mình:

*“Tội nghiệp cô quá, nhìn bàn tay nứt nẻ cầm kim may vá trong đêm mưa mà thắt cả ruột gan. Chợ đêm nhìn hào nhoáng lung linh đèn lồng vậy mà tiểu thương buôn bán khổ sở, bế tắc đến mức này sao trời?”*

*“Có ai biết số tài khoản cá nhân của cô Ba không ạ? Em muốn gửi một ít tiền hỗ trợ cô sửa lại cái mái tôn dột chứ nhìn mưa dột ướt hết cả vải lụa tơ tằm thế kia thì làm sao sống nổi qua mùa lũ này!”*

*“Tội thân người mẹ đơn thân, sạp vải dột nát tiều tụy như túp lều rách mé sông. Mọi người ai có đi ngang Chợ Đèn Lồng xin ghé mua ủng hộ cô Ba vài xấp vải làm phước cứu giúp người ta đi ạ!”*

Lòng trắc ẩn ảo trên mạng bắt đầu biến tướng thành một cơn cuồng phong của sự thương hại rẻ rúng. Nhưng mọi chuyện không dừng lại ở những bình luận bố thí của người lạ phương xa. Những rắc rối thực sự, nhức nhối và tàn khốc hơn gấp bội, bắt đầu nhen nhóm từ chính thế giới đời thực sau lũy tre làng và góc chợ thân quen.

Chỉ khoảng nửa tiếng sau khi đoạn video lan truyền trên các hội nhóm địa phương, vài tài khoản cá nhân của những tiểu thương buôn bán lâu năm trong Chợ Đèn Lồng và người dân ngụ cư xóm chài Cẩm Hà bắt đầu xuất hiện dưới bài viết. Họ không thả tim, không khóc lóc, mà để lại những dòng bình luận mang đầy tính mỉa mai, săm soi và cay độc:

*“Ủa, bà Ba sạp lụa mới sắm chiếc xe tay ga xịn sò cho con My đi học đại học dưới Đà Nẵng hồi tuần trước mà ta? Lên mạng khóc lóc nghèo khổ xin từ thiện hồi nào vậy bà con?”*

*“Bán tấm vải lụa Mã Châu mấy trăm ngàn một mét mà kể khổ như ăn mày lòng thương hại vậy chị Ba? Coi bộ làm mẹ đơn thân cơ cực trên mạng dễ kiếm tiền hơn đứng sạp đo vải thiệt ha!”*

*“Mấy người làm Chợ Nhà Mình hết trò rồi hay sao mà mang cái nghèo của người trong chợ ra câu view dữ vậy? Đem danh dự người ta ra bêu rếu kiếm tiền tài trợ hả?”*

Từng dòng chữ hiển thị sắc lạnh trên nền trắng màn hình như những mũi kim độc châm thẳng vào bầu không khí đang lặng ngắt như tờ trong căn gác xép.

Nụ cười hân hoan ban nãy của Quân tắt ngấm hoàn toàn. Gương mặt anh chuyển từ hồng hào phấn khởi sang xám ngoét. Quân vội vã dí sát mặt vào màn hình, các đầu ngón tay run rẩy rê chuột bấm nút ẩn và báo cáo vi phạm nhằm lọc bớt những lời lẽ ác ý, nhưng những lượt bình luận mới cứ ùn ùn kéo đến như sóng tràn bờ đê. Không một bộ lọc tự động nào, không một đôi tay người nào có thể ngăn nổi sự tò mò hiểm độc và thói phán xét tàn nhẫn của đám đông khi họ ngửi thấy mùi kịch tính.

Hân nhìn Quân, lồng ngực cô trĩu nặng một linh cảm chẳng lành. Cơn bão này sẽ không chịu dừng lại sau chiếc màn hình máy tính.

***

Sáng hôm sau, bầu trời Hội An u ám một màu xám chì nặng trĩu. Cơn mưa rào đầu mùa quét qua những mái ngói âm dương rêu phong, làm nước từ các máng xối tôn đổ xối xả xuống mặt đường lát đá phiến, bắn tung tóe bọt trắng xóa. Gió từ sông Hoài thổi thốc vào các ngõ ngách, mang theo hơi lạnh buốt da thịt và mùi bùn non ngai ngái.

Hân vừa bước lên những bậc cầu thang gỗ dẫn lên gác xép của Quân để mang tập tài liệu đối soát sáng sớm cho phiên giao nhận mới thì một tiếng động chấn động vang lên từ phía cửa chính.

Cánh cửa gỗ mục ọp ẹp bị một lực đẩy dữ dội xô mạnh vào vách tường vôi, phát ra tiếng *rầm* chát chúa làm bụi trần rơi lả tả.

Cô Ba đứng sững ở ngưỡng cửa, toàn thân ướt sũng nước mưa. Chiếc nón lá cũ rách bươm vành rơi lăn lóc dưới chân cầu thang, tà áo bà ba màu nâu sẫm dính bết vào hai cánh tay gầy guộc run lên bần bật vì gió lạnh. Nhưng điều khiến Hân và Quân sững sờ, chết lặng tại chỗ không phải là sự xộc xệch của trang phục, mà là gương mặt giàn giụa nước mắt và đôi mắt đỏ ngầu, bừng bừng ngọn lửa phẫn nộ cùng cực của người phụ nữ vốn nổi tiếng hiền hậu, hay cười và xởi lởi nhất nhì khu chợ phố cổ.

“Cô Ba…” Quân giật bắn mình, luống cuống đứng bật dậy khỏi bàn làm việc, hai tay buông thõng lúng túng. “Cô đi mưa ướt hết rồi, để con… để con lấy khăn lau cho cô…”

“Quân! Mày… mày coi tao là cái giống gì vậy hả Quân?!”

Tiếng thét nghẹn ngào, khản đặc của cô Ba xé toang không gian tĩnh mịch của căn gác nhỏ, át cả tiếng mưa rào rào ngoài mái hiên. Bàn tay gầy guộc, nổi đầy gân xanh của cô run rẩy rút phắt chiếc điện thoại thông minh giá rẻ có màn hình nứt toác một góc từ trong túi áo bà ba ra, đập mạnh một tiếng *chát* xuống mặt bàn gỗ trước mặt Quân. Màn hình điện thoại vẫn đang sáng trưng, dừng lại ở giao diện bài đăng video trên fanpage Chợ Nhà Mình, nơi hàng trăm lượt bình luận thương hại, gièm pha và chế giễu vẫn đang tiếp tục nhảy múa từng giây từng phút.

“Mày bảo mày quay phim sạp vải để người ta thấy lụa Mã Châu dệt tay đẹp dường nào, thấy cái công lao cực khổ của thợ dệt xứ mình, tao mới tin tưởng ruột gan cho mày vác máy vô quay!” Nước mắt tuôn trào ròng ròng trên đôi gò má sạm nắng đồi mồi của cô Ba, giọng cô lạc đi trong nỗi uất ức bị phản bội đến tận cùng. “Mày rình lúc tao mệt mỏi nhất, mày lén ghi lại mấy câu tao than thở chuyện gia cảnh riêng tư lúc vắng khách, rồi mày nhào nặn, mày dựng lên thành cái thứ quái quỷ gì đây? Mày quay cái góc nhà dột của tao, mày chĩa vô bàn tay tao bị kim đâm chảy máu, rồi mày ghép cái thứ nhạc đám ma đám chay ai oán đó vô để làm chi? Để biến con Ba này thành một đứa ăn mày khốn nạn trên mạng xã hội hả Quân?!”

Quân tái mét mặt mày, môi run bần bật, anh bước tới một bước định đưa tay đỡ lấy bờ vai đang run rẩy của cô Ba:

“Cô Ba ơi, con… con lạy cô, con thực sự không có ác ý đó! Con chỉ muốn người ta thấy được sự hy sinh cao cả, thấy hoàn cảnh vất vả nhọc nhằn của cô để cộng đồng người ta đồng cảm, người ta thương xót mà vô mua vải ủng hộ sạp Ba Mùa…”

“Ủng hộ cái kiểu bố thí, ban ơn đó hả?!” Cô Ba gạt phắt bàn tay Quân ra khỏi người mình như gạt phải lửa bỏng, tiếng nấc nghẹn ngào bật lên từ lồng ngực khô héo. “Ba mươi năm trời tao đứng ở Chợ Đèn Lồng này, tao chưa từng ngửa tay xin ai một đồng tiền cắc! Chồng tao bỏ đi biệt xứ từ hồi con My còn đỏ hỏn trên tay, tao tự mình chèo đò ngang, tự mình vác từng súc vải lụa nặng trĩu trên vai lội bộ khắp các nẻo đường nuôi con ăn học nên người. Tao nghèo tiền nghèo bạc chớ tao không nghèo lòng tự trọng! Sáng nay tao vừa dắt chiếc xe ra đầu ngõ xóm Cẩm Hà, mụ Năm xóm Chài đã bĩu môi dài cả tấc, bảo tao già đầu từng này tuổi còn lên mạng xã hội khóc lóc kể khổ xin tiền từ thiện thiên hạ. Mấy đứa con gái ngoài chợ xầm xì sau lưng tao, bảo con My đi học đại học nhờ có bà mẹ làm ăn mày online… Mày có biết con gái tao nó vừa gọi điện từ trường về khóc nức nở, nó hỏi mẹ ơi sao mẹ lại đem cảnh nhà mình lên bêu rếu cho cả thiên hạ chê cười sỉ nhục không hả Quân?!”

Cô Ba ôm ghì lấy hai bên thái dương, hai chân quỵ xuống chiếc ghế đẩu kê sát tường, bờ vai gầy nhom rung lên bần bật theo từng cơn nấc nghẹn buốt nhói.

Từng lời trách móc, từng giọt nước mắt uất ức của người đàn bà cả đời chắt chiu danh dự như những nhát búa tạ nện thẳng vào lòng tự tôn nghề nghiệp mong manh của Quân. Anh đứng chết trân như một pho tượng đá giữa phòng, hai bàn tay nắm chặt lấy mép túi quần đến trắng bệch các khớp xương, môi mấp máy run rẩy mà cổ họng tắc nghẽn, không thể thốt ra nổi một lời thanh minh nào có thể cứu vãn tình thế.

“Tụi mày học hành đàng hoàng, trường nọ lớp kia, làm công nghệ số hóa cao siêu hiện đại… mà sao tụi mày ác với một bà già như tao dữ vậy?” Cô Ba ngẩng khuôn mặt ướt nhòe nước mắt lên, ánh nhìn cay đắng quét qua Quân rồi dừng lại ở Hân. “Mày lấy cái nghèo khó, lấy nỗi đau khổ riêng tư của mẹ con tao ra làm mồi câu view, đổi lấy mấy cái tim ảo, mấy cái lượt chia sẻ vô hồn của thiên hạ… rồi ai trả lại danh dự, trả lại mặt mũi cho mẹ con tao sống tiếp ở cái đất Hội An này? Gỡ xuống! Tụi mày gỡ ngay cái thứ dơ bẩn đó xuống cho tao!”

Hân đứng bên cạnh, lồng ngực thắt lại trong một cơn đau buốt ran. Nỗi xót xa hòa lẫn sự ân hận tột độ dâng lên tận cuống họng. Không một lý thuyết truyền thông nào, không một thuật toán tối ưu lượt xem nào có thể biện minh cho sự sỉ nhục mà một con người bằng xương bằng thịt đang phải gánh chịu ngay lúc này.

Hân tiến lại gần, quỳ hẳn một bên gối xuống nền sàn gác ẩm ướt bên cạnh cô Ba. Đôi bàn tay mát lạnh của cô nhẹ nhàng nhưng kiên quyết bao bọc lấy bàn tay thô ráp, chai sần vì cầm kéo cắt vải suốt ba mươi năm qua của người phụ nữ lớn tuổi.

“Con xin lỗi cô Ba…” Giọng Hân trầm xuống, run rẩy trong sự hối lỗi sâu sắc nhưng từng âm từ phát ra đều vô cùng dứt khoát. “Lỗi này hoàn toàn là của tụi con. Tụi con nông nổi, tham lam những con số tương tác vô nghĩa mà xúc phạm nghiêm trọng đến lòng tự trọng và sự tôn nghiêm của cô. Con xin lỗi cô Ba từ tận đáy lòng. Con hứa với cô, tụi con sẽ xử lý dứt điểm chuyện này ngay lập tức, không để cô và em My phải chịu thêm một lời đàm tiếu nào nữa.”

***

Hân đứng phắt dậy, bước nhanh về phía chiếc máy tính xách tay của mình đang đặt trên bàn làm việc cạnh máy của Quân.

Bằng bản năng và kinh nghiệm của một kỹ sư công nghệ từng tham gia xử lý các sự cố an toàn dữ liệu và khủng hoảng truyền thông doanh nghiệp, Hân hiểu rất rõ rằng trong những tình huống rò rỉ và bóp méo thông tin cá nhân như thế này, mỗi một giây chần chừ, mỗi một phút do dự đều là một nhát dao cứa sâu thêm vào vết thương của nạn nhân.

Cô đăng nhập thẳng vào bảng điều khiển quản trị viên cấp cao của fanpage Chợ Nhà Mình. Con số lượt tiếp cận vẫn đang nhảy múa điên cuồng, hiển thị thông báo hơn hai mươi ngàn lượt xem chỉ trong buổi sáng, nhưng đối với Hân lúc này, những con số xanh đỏ nhấp nháy kia không còn mang bất kỳ giá trị thành tích nào, mà chỉ là biểu hiện trần trụi của sự suy đồi đạo đức nghề nghiệp.

Khi Hân nhấp chuột kiểm tra vào phần tệp đính kèm và bản thảo lưu trữ trên hệ thống máy chủ nội bộ mà Quân đồng bộ tự động lên đám mây, mắt cô bỗng tối sầm lại, sống lưng lạnh toát.

Trong đoạn video đã phát sóng chính thức, Quân đã cắt cúp bớt để giữ thời lượng ba phút, nhưng trong phần tư liệu hậu trường chưa biên tập (raw footage) được lưu trong thư mục truyền thông dùng chung, máy quay của Quân đã để nguyên vẹn đoạn ghi âm lúc cô Ba vô tình vừa gạt nước mắt vừa kể tên tuổi trường lớp con gái My đang theo học dưới Đà Nẵng, cùng số tiền nợ nần cụ thể mượn họ hàng bên ngoại để đóng học phí đầu năm ngoái. Tệ hơn nữa, do thói quen chia sẻ đường link công khai cho đội ngũ cộng tác viên nội dung, tệp dữ liệu này đang nằm ở chế độ xem tự do. Chỉ cần một cư dân mạng tò mò nào đó tải được tệp dữ liệu này hoặc đào bới sâu hơn qua đường dẫn mở, toàn bộ đời tư thầm kín nhất của hai mẹ con cô Ba sẽ bị phơi bày trần trụi trước sự săm soi độc địa của xã hội.

“Không thể chỉ đơn giản là bấm ẩn bài viết hay khóa tính năng bình luận,” Hân nói nhanh, giọng sắc lạnh, dứt khoát hướng thẳng về phía Quân và Mỹ Linh đang đứng bất động. “Nếu chúng ta chỉ ẩn bài hoặc chuyển sang chế độ riêng tư, bộ nhớ đệm cache của nền tảng mạng xã hội vẫn lưu vết dữ liệu trong ít nhất bốn mươi tám tiếng, và những người đã chia sẻ liên kết cũ vẫn có thể truy cập qua các bản lưu vết. Chúng ta phải tiêu hủy hoàn toàn, không để lại bất kỳ dấu vết kỹ thuật số nào.”

Hân không hề do dự dù chỉ một phần nghìn giây. Ngón trỏ cô bấm thẳng vào nút **Xóa vĩnh viễn bài viết** trên giao diện quản trị.

Một hộp thoại cảnh báo màu đỏ chói bật lên trên màn hình, cảnh báo nghiêm khắc rằng hành động này sẽ xóa sổ vĩnh viễn toàn bộ hàng chục ngàn lượt xem, hàng ngàn lượt tương tác, các chỉ số đánh giá trang và dữ liệu tăng trưởng của fanpage, hoàn toàn không thể khôi phục dưới bất kỳ hình thức nào.

Hân không chớp mắt, nhấn chuột: *Xác nhận xóa ngay lập tức*.

Chưa dừng lại ở đó, Hân mở bảng điều khiển dòng lệnh truy cập vào ổ cứng mạng nội bộ (NAS) và dịch vụ lưu trữ đám mây của dự án. Cô cắm chiếc ổ cứng di động chuyên dụng có tính năng bảo mật vật lý của mình vào cổng kết nối máy tính. Đôi bàn tay cô lướt thoăn thoắt trên bàn phím cơ, thực hiện lệnh chuyển toàn bộ thư mục chứa đoạn video gốc, các tệp âm thanh lồng tiếng, các đoạn phim quay lén đời tư cô Ba vào một tệp nén duy nhất được thiết lập mật mã hai lớp.

Ngay sau khi thanh tiến trình chuyển dữ liệu về chiếc ổ cứng rời đạt một trăm phần trăm, Hân gõ dòng lệnh ghi đè dữ liệu rỗng và xóa vĩnh viễn toàn bộ các bản cắt thô, bản nháp, âm thanh và tư liệu hình ảnh liên quan đến cô Ba khỏi máy chủ Chợ Nhà Mình, đồng thời xóa sạch thùng rác trên chiếc máy tính dựng phim của Quân.

Chiếc quạt tản nhiệt của chiếc máy trạm rít lên một hồi ngắn ngủi rồi hạ dần tốc độ, trở về trạng thái êm ru tĩnh lặng. Màn hình điều khiển hiện lên dòng thông báo xác nhận: *Dữ liệu đã được gỡ bỏ hoàn toàn khỏi toàn bộ hệ thống lưu trữ phân tán.*

Hân rút chiếc ổ cứng ngoài ra khỏi cổng kết nối, cầm lấy nó bằng cả hai tay, bước từng bước chậm rãi lại bên chiếc bàn gỗ và đặt nhẹ nhàng vào lòng bàn tay chai sạn của cô Ba.

“Cô Ba ơi,” Hân nhìn sâu vào đôi mắt trũng sâu của người phụ nữ, giọng nói chân thành và ấm áp. “Con đã xóa vĩnh viễn bài đăng trên mạng xã hội rồi, không ai còn có thể tìm thấy hay xem lại đoạn phim đó nữa. Toàn bộ hình ảnh quay ở nhà cô, các đoạn ghi âm riêng tư về em My trong máy tính của anh Quân và trên máy chủ của dự án tụi con cũng đã bị xóa sạch hoàn toàn, không còn một bản sao lưu nào trôi nổi trên mạng hay trong máy móc nữa. Đây là chiếc ổ cứng duy nhất lưu giữ toàn bộ các đoạn phim gốc đó. Con xin trao trả lại toàn bộ quyền quyết định cho cô. Cô muốn giữ lại làm kỷ niệm gia đình, hay cô muốn ném nó xuống đáy sông Hoài để vĩnh viễn chôn vùi, toàn quyền thuộc về cô Ba.”

Cô Ba cúi đầu nhìn khối kim loại nhỏ bé, đen nhám nằm gọn trong lòng bàn tay thô ráp của mình.

Sự dứt khoát, minh bạch đến tận cùng cùng thái độ nhận lỗi chân thành, không một lời biện bạch quanh co của Hân như một dòng nước mát lành dội vào, xoa dịu đi cơn thịnh nộ đang bốc hỏa thiêu đốt tâm can bà suốt từ sáng sớm. Đôi mắt người đàn bà phố Hội chớp nhẹ, những giọt nước mắt lại một lần nữa ứa ra qua khóe mi nhăn nheo, nhưng lần này không còn là sự uất nghẹn cay đắng hay phẫn uất, mà là nỗi nhẹ nhõm vô bờ của một người vừa giành lại được chút tôn nghiêm và danh dự cuối cùng của đời mình.

Bà không nói thêm bất kỳ một lời nào nữa. Cô Ba lặng lẽ siết chặt chiếc ổ cứng vào lồng ngực, cúi xuống nhặt chiếc nón lá rách vành dưới sàn nhà, rồi quay lưng bước từng bước chậm rãi xuống cầu thang gỗ. Tiếng bước chân nặng trĩu xa dần, bóng dáng cô đơn của người mẹ nhòa đi sau màn mưa trắng xóa ngoài con ngõ hẹp.

***

Mười một giờ trưa, trời bắt đầu ngớt mưa nhưng bầu không khí phố Hội vẫn ảm đạm, lạnh ngắt hơi ẩm từ dòng nước lũ thượng nguồn đổ về sông Hoài phả lên từng đợt gió rợn người.

Quán cà phê Bờ Hiên của anh Phan Văn Phúc nằm nép mình bên mép nước vắng hoe, không một bóng khách du lịch qua lại. Chỉ có tiếng nước mưa tích tụ từ mái lá dừa nước rỏ từng giọt nặng hạt xuống rãnh gạch nung sứt mẻ ven bờ hiên. Anh Phúc bưng hai chiếc ly thủy tinh đựng cà phê đen nóng bốc khói nghi ngút đặt khẽ khàng xuống chiếc bàn gỗ mộc kê sát lan can rồi lặng lẽ quay gót bước vào quầy pha chế, tế nhị không hỏi han hay can thiệp vào sự im lặng nặng nề khi nhìn thấy gương mặt thẫn thờ, xám ngoét của Quân.

Quân ngồi bất động như một cái bóng, hai bàn tay đan chặt quanh thân ly cà phê nóng rực như muốn tìm kiếm một chút hơi ấm để xua đi sự bẽ bàng, nhục nhã đang đông cứng trong từng đường gân thớ thịt. Hân ngồi đối diện anh, im lặng dõi mắt nhìn những vệt bọt nước và vài nhành lục bình trôi xuôi theo dòng nước đục ngầu, cuồn cuộn ngoài lòng sông.

“Tui sai rồi, Hân à…” Tiếng Quân cất lên, khàn đặc và vỡ vụn giữa không gian ẩm ướt. Anh không dám ngẩng mặt nhìn Hân. “Tui cứ tưởng tui đang làm nghệ thuật đỉnh cao, tưởng tui đang dùng tài năng của mình để giúp đỡ sạp Ba Mùa vượt qua khó khăn. Hóa ra… tui chẳng giúp ai hết. Tui chỉ đang thỏa mãn cái tôi ích kỷ, ngạo mạn của một thằng cầm máy thích tô vẽ bi kịch để người ta vỗ tay khen mình sâu sắc.”

Hân khẽ thở dài, nâng ly cà phê lên nhấp một ngụm nhỏ. Vị đắng ngắt và chát xén lan tỏa nơi đầu lưỡi:

“Anh không có ác ý muốn hại cô Ba, điều đó tui biết, và cô Ba trong thâm tâm cũng hiểu. Nhưng cái sai chí mạng của anh, và cũng là của tui khi đã không dứt khoát ngăn anh lại ngay từ đầu, là chúng ta đã nhầm lẫn giữa sự thấu cảm chân thành và sự khai thác thương mại tàn nhẫn. Tiểu thương Chợ Đèn Lồng sống bằng lòng tự trọng, bằng mồ hôi nước mắt buôn bán sòng phẳng qua từng mét vải, từng chiếc bánh. Họ nghèo nhưng họ tự hào về nghề của mình. Anh lại biến người ta thành một biểu tượng đáng thương, một đối tượng cần được ban ơn để xin xỏ lòng trắc ẩn của cư dân mạng. Lòng trắc ẩn trên mạng xã hội nó vừa rẻ rúng vừa tàn nhẫn lắm Quân ơi. Hôm nay người ta rơi vài giọt nước mắt ảo, bấm thả tim, để lại vài lời thương cảm, rồi ngày mai một video kịch tính khác xuất hiện là họ quên sạch sành sanh. Nhưng cái mác ‘kể khổ kiếm tiền’, cái danh xưng ‘ăn mày online’ thì cô Ba và con gái cô phải gánh chịu trên lưng suốt cả phần đời còn lại ở cái đất chật hẹp này.”

Quân cúi gục đầu xuống hai cánh tay khoanh trên mặt bàn, bờ vai anh khẽ run lên từng chặp. Nỗi dằn vặt, ân hận bị kìm nén bấy lâu nay trong lòng như vỡ òa, kéo theo một ký ức cay đắng, nhục nhã mà anh đã cố chôn giấu sâu kín dưới đáy lòng suốt ba năm qua.

“Bà có biết tại sao ba năm trước tui đùng đùng bỏ dở công việc ở Sài Gòn để xách ba lô về lại Hội An không?” Quân ngẩng mặt lên, đôi mắt đỏ hoe ngấn nước nhìn thẳng vào Hân, giọng nghẹn ứ từng chữ. “Hồi đó, tui tham gia một dự án ảnh tài liệu về những đứa trẻ xóm chài và những người già đẩy xe rác ở khu chợ cũ ven kênh Nhiêu Lộc. Để bộ ảnh của mình có sức nặng kịch tính, để đủ tiêu chuẩn giật giải trong một cuộc thi ảnh báo chí quốc tế danh giá, tui đã… tui đã tự tay dàn dựng hiện trường…”

Quân cười chua chát, khóe môi méo xệch trong sự khinh bỉ chính bản thân mình:

“Tui bảo một đứa bé con của chị bán hủ tiếu gõ phải bôi bùn đất đen sì lên mặt, bắt nó mặc cái áo rách nhất, ngồi co ro bên góc tường ẩm mốc đầy rác rưởi để gặm một mẩu bánh mì khô queo đã mốc meo. Trong khi sự thật là mẹ nó đứng cách đó chỉ vài bước chân, bán từng tô hủ tiếu kiếm tiền nuôi nó ăn học đàng hoàng, áo quần tinh tươm. Bức ảnh đó của tui đoạt giải Nhì cuộc thi ảnh báo chí trẻ toàn quốc…”

Quân ngừng lại, hai bàn tay bóp chặt trán, những ngón tay cào mạnh vào da đầu như muốn tự trừng phạt mình:

“Ngày tui đứng trên sân khấu nhận cúp, người ta vỗ tay rầm rộ, tui tự hào nghĩ mình là nghệ sĩ lớn của đời sống cần lao. Nhưng khi báo chí đăng tải bộ ảnh lên trang nhất, cả khu chợ nổi giận lôi đình. Người ta tìm đến tận khu trọ của tui, tìm về tận nhà mẹ Tư dưới này, chửi tui là đồ bất nhân bất nghĩa, bôi tro trát trấu vào mặt xóm giềng nghèo khó để kiếm danh kiếm giải. Đứa bé trong ảnh bị bạn bè ở trường tiểu học cô lập, trêu chọc là ‘thằng ăn mày gặm bánh mì mốc’. Mẹ nó khóc ngất đi, sang tận nhà mẹ Tư mắng tui thậm tệ… Tui xấu hổ, tui nhục nhã đến mức phải thu dọn hành lý trốn chui trốn lủi trong đêm về quê, thề với lòng mình sẽ không bao giờ cầm máy chụp kiểu đó nữa. Vậy mà… hôm qua, khi ngồi trước màn hình dựng phim, nhìn mấy thước phim của cô Ba, cái thói quen xấu xa, cái thói háo danh bóp méo sự thật đó lại trỗi dậy trong người tui. Tui vẫn là cái thằng hèn hạ thích tô vẽ bi kịch của người khác để đổi lấy vài ba tràng pháo tay ảo trên mạng…”

Hân nhìn người đồng đội đang quằn quại trong nỗi cắn rứt lương tâm. Ánh mắt cô không còn một tia gay gắt hay trách móc nào nữa, chỉ còn lại sự thấu hiểu sâu sắc và bao dung của một người đồng hành từng nếm trải cảm giác thất bại ê chề vì chính sự tự mãn công nghệ của bản thân.

Cô vươn tay qua mặt bàn, đặt nhẹ bàn tay ấm áp lên mu bàn tay đang run rẩy của Quân:

“Nhận ra được cái giá đắt đỏ của một khoảnh khắc đẹp giả tạo chính là bài học đau đớn nhất nhưng cũng quý giá nhất của một người kể chuyện, Quân à. Ngày xưa ở Hà Nội, tui cũng từng tự mãn nghĩ rằng những thuật toán chuỗi cung ứng của mình là hoàn hảo tuyệt đối. Tui ngồi trong phòng máy lạnh ép những người nông dân trồng rau phải bấm điện thoại nhập dữ liệu theo đúng quy trình chuẩn của mình, mà quên mất đôi tay họ đang cóng buốt vì rét mướt ngoài đồng ruộng mùa đông. Tụi mình đều từng sai lầm khi đặt cái tôi kỹ thuật và cái tôi nghệ thuật lên trên con người thật bằng xương bằng thịt.”

Hân dừng lại một nhịp, ánh mắt kiên định và rực sáng nhìn thẳng vào mắt Quân:

“Nhưng ngã ở đâu thì phải đứng dậy sửa sai ngay tại đó. Chợ Nhà Mình sinh ra là để bảo vệ và nâng niu tiểu thương bản địa, chứ không phải để biến họ thành công cụ truyền thông. Nền tảng này không thể tiếp tục vận hành bằng sự bốc đồng cá nhân hay cảm tính nghệ thuật tùy tiện được nữa. Đã đến lúc tụi mình phải có một lằn ranh đạo đức rõ ràng, một bộ quy tắc được đóng khung bằng văn bản để không bao giờ bất kỳ ai trong chúng ta được phép bước qua ranh giới đó một lần nào nữa.”

***

Chiều hôm đó, gian kho cũ ven sông Hoài hoàn toàn vắng bóng sự ồn ào, náo nhiệt của những phiên livestream bán hàng.

Mùi thơm ngai ngái, béo ngậy của mỡ heo dùng để tôi mẻ chảo gang đúc thủ công Cẩm Hà mà chị Diệp thực hiện đêm qua vẫn còn thoang thoảng trong không khí, hòa quyện với mùi giấy in mới tinh và mùi mực bút dạ nồng nồng.

Bốn con người nòng cốt của dự án: Hân, Quân, Đỗ Mỹ Linh và chú Lâm Đức An ngồi quây quần bên chiếc bàn gỗ ghép mộc mạc kê giữa lòng kho. Trên mặt bàn là bản dự thảo viết tay gồm ba trang giấy A4 kín đặc chữ, do chính Hân và Quân cùng nhau ngồi thảo luận, tranh luận và gọt giũa suốt hơn hai tiếng đồng hồ vừa qua.

Phía trên cùng của trang giấy đầu tiên là dòng tiêu đề được viết hoa nắn nót bằng mực đen đậm: **“QUY CHẾ QUẢN TRỊ NỘI DUNG VÀ BẢO VỆ QUYỀN HÌNH ẢNH BẢN ĐỊA — NỀN TẢNG CHỢ NHÀ MÌNH”**.

Quân cầm chiếc bút dạ đen trên tay, cẩn thận gạch dưới từng điều khoản cốt lõi. Giọng anh vang lên dõng dạc, nghiêm cẩn và chậm rãi trước sự chứng kiến của toàn thể nhóm:

“Điều thứ nhất: Tuyệt đối nghiêm cấm mọi hành vi biên tập, cắt ghép hình ảnh, âm thanh mang tính chất cường điệu hóa hoàn cảnh cơ cực, bi kịch hóa đời tư của tiểu thương nhằm mục đích thu hút lượt xem, câu tương tác hoặc kích cầu thương mại dưới bất kỳ hình thức nào. Mọi câu chuyện truyền thông phát hành trên các kênh của Chợ Nhà Mình bắt buộc phải phản ánh đúng một trăm phần trăm giá trị lao động chân chính, tay nghề sản xuất thủ công và bản sắc văn hóa thực tế của sản phẩm.”

Đỗ Mỹ Linh ngồi bên cạnh gật đầu lia lịa, đôi mắt tròn xoe đầy vẻ nghiêm túc. Ngón tay cô thoăn thoắt gõ lại từng từ từng chữ vào máy tính bảng để lưu trữ thành văn bản quy chuẩn:

“Em hoàn toàn đồng ý! Từ nay fanpage hay bất kỳ kênh mạng xã hội nào của dự án cũng tuyệt đối không được giật tít, không dùng mấy từ ngữ khóc mướn hay thương hại như mấy trang mạng lá cải nữa.”

“Điều thứ hai,” Quân tiếp tục, ánh mắt anh dừng lại ở Hân rồi chuyển sang hướng chú Lâm Đức An đang ngồi điềm tĩnh lắng nghe, “Quy trình đồng thuận hai bước bằng văn bản: Bước một: Trước khi tiến hành quay phim, chụp ảnh bất kỳ tư liệu sinh hoạt đời thường hoặc phỏng vấn tiểu thương, Trưởng bộ phận Nội dung bắt buộc phải ký kết **Biên bản thỏa thuận ghi hình** với tiểu thương, nêu rõ mục đích sử dụng hình ảnh, phạm vi phát hành trên các nền tảng và các chủ đề đời tư tuyệt đối không được phép đề cập tới. Bước hai: Sau khi hoàn thiện bản dựng thô (rough cut), video hoặc hình ảnh bắt buộc phải được chiếu trực tiếp cho chính nhân vật xem duyệt từ đầu đến cuối. Chỉ khi nhân vật cảm thấy hoàn toàn thoải mái, đồng ý và ký xác nhận vào **Biên bản phê duyệt phát hành bằng văn bản**, nội dung đó mới được phép xuất bản lên các nền tảng công cộng.”

Chú Lâm Đức An khẽ gật gù, đặt chiếc kính lão xuống mặt bàn, khuôn mặt nghiêm nghị, từng trải thường ngày của một cựu giám đốc chuỗi cung ứng giãn ra một nụ cười hiếm hoi đầy vẻ khích lệ:

“Rất chặt chẽ và bài bản. Trong quản trị rủi ro doanh nghiệp hiện đại, đây chính là quy trình kiểm soát tuân thủ đạo đức truyền thông (Ethical Media Compliance). Có thể quy trình hai bước này sẽ làm chậm tốc độ xuất bản nội dung của các cháu lại, chúng ta không thể đăng bài giật gân theo kiểu bắt trend chớp nhoáng của thị trường số được nữa. Nhưng đổi lại, nó dựng lên một bức tường lửa kiên cố để bảo vệ chữ Tín của Chợ Nhà Mình và danh dự thiêng liêng của những người bán hàng bản địa. Nhanh một phút mà mất đi sự tin tưởng của bà con tiểu thương thì cái giá phải trả sẽ là toàn bộ dự án sụp đổ.”

“Và điều khoản cuối cùng,” Hân tiếp lời, giọng cô đanh gọn, dứt khoát nhưng chan chứa sự tôn trọng, “Điều khoản rút lui và tiêu hủy dữ liệu vô điều kiện: Bất kỳ thời điểm nào, dù nội dung đã phát hành hay đang trong quá trình biên tập, nếu tiểu thương cảm thấy không thoải mái hoặc có yêu cầu bằng văn bản hay lời nói trực tiếp, Ban điều hành có trách nhiệm gỡ bỏ vĩnh viễn nội dung đó khỏi toàn bộ các kênh truyền thông trong vòng tối đa mười lăm phút. Đồng thời, nhóm kỹ thuật có nghĩa vụ bàn giao lại toàn bộ tư liệu gốc cho tiểu thương hoặc thực hiện lệnh tiêu hủy dữ liệu trước sự chứng kiến của họ.”

Cả bốn người lần lượt cầm bút ký tên vào góc dưới cùng của bản quy chế mới.

Từng nét mực tím và đen hằn sâu trên trang giấy trắng tinh như một lời cam kết danh dự của những người trẻ dấn thân, khép lại một bài học đắt giá, đau đớn nhưng vô cùng cần thiết về ranh giới mong manh giữa nghệ thuật kể chuyện chân thực và sự xâm phạm thô bạo vào đời sống riêng tư của con người.

***

Chập tối, khi màn sương mỏng bắt đầu giăng mắc trên những mái ngói rêu phong và những chiếc đèn lồng lục giác rực rỡ sắc màu được thắp sáng dọc theo các lối đi lát đá phiến của Chợ Đèn Lồng, Quân khoác chiếc ba lô máy ảnh sau lưng, bước từng bước ngập ngừng về phía sạp vải Ba Mùa.

Sạp vải hôm nay vắng lặng khác thường, không còn cảnh ríu rít nói cười của những người khách quen ghé qua đo áo dài hay chọn lụa may khăn. Những cuộn lụa tơ tằm Mã Châu dệt hoa sen, hoa cúc, lụa vân óng ánh vẫn được xếp ngay ngắn, phẳng phiu trên các kệ gỗ thông, nhưng cô Ba không còn đứng đon đả đón khách ở mép lối đi như mọi ngày.

Bà ngồi lặng lẽ ở góc trong cùng của sạp, dưới bóng ngọn đèn vàng hắt hiu, tay cầm chiếc kéo bấm tỉ mẩn cắt từng sợi chỉ thừa trên một tấm khăn lụa dệt dở dang. Ánh mắt người phụ nữ phảng phất nét mệt mỏi, u uất sau một ngày dài chống chọi với những lời đàm tiếu ác nghiệt. Vài vị khách du lịch dạo bước ngang qua tò mò ngó nghiêng vào sạp, cô Ba cũng chỉ khẽ mỉm cười gượng gạo xã giao rồi lại cúi đầu xuống đường kim mũi chỉ. Vết thương do những lời phán xét vô tình ngoài chợ rõ ràng vẫn chưa thể nguôi ngoai trong một sớm một chiều.

Quân đứng nép mình bên chiếc cột gỗ lim nâng đỡ mái sạp suốt một lúc lâu. Anh hít một hơi thật sâu để nén lại sự run rẩy trong lồng ngực, gom hết can đảm bước vào bên trong.

Lần này, trên tay anh không có máy quay, không có ống kính tele đắt tiền, không có sổ ghi chép nội dung. Anh chỉ mang theo một túi giấy đựng bánh đậu xanh nướng giòn rụm—món bánh ngọt mộc mạc thơm lừng mùi mỡ gáy mà cô Ba vẫn thích nhâm nhi bên tách trà sen mỗi buổi chiều muộn—cùng bản quy chế kiểm duyệt nội dung vừa được bốn người ký tên trang trọng.

“Cô Ba…” Quân cất tiếng gọi khẽ, âm giọng anh trầm xuống, run run đầy vẻ chân thành.

Cô Ba ngẩng mặt lên. Nhìn thấy bóng dáng Quân, bàn tay đang cầm kéo của bà thoáng khựng lại một nhịp giữa không trung. Ánh mắt người phụ nữ không còn bừng bừng ngọn lửa giận dữ dữ dội như buổi sáng mưa gió trên gác xép, nhưng vẫn còn đó một khoảng cách xa xăm, lạnh nhạt và đầy cảnh giác:

“Cậu Quân lại tới chụp ảnh, quay phim cái sạp rách nát nghèo khổ của tôi nữa hả?”

Nghe câu nói cay đắng, xót xa ấy, Quân không thanh minh nửa lời. Anh bước lại gần mép bàn cắt vải, cúi gập toàn bộ thân người xuống một góc chín mươi độ. Quân giữ nguyên tư thế cúi đầu tạ tội suốt gần nửa phút đồng hồ trước mặt người phụ nữ lớn tuổi, hai mắt nhắm nghiền trong nỗi ân hận tột cùng:

“Con xin lỗi cô Ba. Con tới đây tuyệt đối không phải để xin quay phim chụp ảnh gì nữa hết. Con tới để cúi đầu xin lỗi cô một lần nữa tự tận đáy lòng mình. Con đã làm tổn thương danh dự của cô, làm tổn thương em My và làm ô uế cái nghề bán vải thanh cao mà cô đã gìn giữ ba mươi năm qua. Con sai rồi, con đội ơn cô vì sáng nay đã mắng thẳng vào mặt con để con tỉnh ngộ ra cái thói ngạo mạn, hư danh của mình.”

Quân từ từ thẳng người dậy, hai tay kính cẩn đặt gói bánh đậu xanh nướng và bản quy chế lên mặt bàn cắt vải phẳng phiu:

“Đây là bản cam kết kiểm duyệt nội dung mới của Chợ Nhà Mình do tụi con vừa soạn thảo và ký cam kết chiều nay. Tụi con đã quy định rõ ràng bằng văn bản, từ nay về sau, nếu không có sự đồng ý và chữ ký của cô chú tiểu thương sau khi xem bản phim hoàn chỉnh, tuyệt đối không một ai trong dự án được phép đăng tải bất kỳ hình ảnh nào lên mạng xã hội. Và con xin hứa danh dự với cô Ba, từ nay về sau, nếu cô không mở lời cho phép, con sẽ không bao giờ dám chĩa ống kính máy ảnh về phía sạp Ba Mùa này thêm một lần nào nữa.”

Cô Ba nhìn chàng trai trẻ đang đứng trước mặt mình. Bà nhìn những ngón tay gầy gò của Quân đang run nhẹ vì căng thẳng và hối lỗi, nhìn đôi mắt đỏ hoe chân thành không chút đãi bôi của đứa cháu quen biết từ thuở nó còn chạy lon ton theo mẹ Tư bán bánh mì ngoài ngõ chợ. Rốt cuộc, lòng trắc ẩn và sự bao dung mộc mạc của người đàn bà phố Hội đã làm tan chảy lớp băng giá phòng thủ trong lòng bà.

Cô Ba thở dài một hơi thật khẽ, đặt chiếc kéo bấm xuống tấm vải lụa, đưa bàn tay chai sần đẩy nhẹ gói bánh đậu xanh nướng về phía góc trong của bàn:

“Thôi… người ta bảo đánh kẻ chạy đi chứ ai đánh người chạy lại. Biết sai mà nhìn thẳng vô cái sai để sửa là còn có phước rồi. Mấy đứa trẻ tụi mày cái gì cũng nhanh, học nhanh, làm nhanh, kiếm tiền cũng muốn cho thiệt nhanh, nên đôi khi quên mất cái bụng dạ người ta đi chậm hơn cái máy tính nhiều lắm. Mày làm tổn thương tao một, nhưng mày làm con My nó khóc mười, cái đó tao giận mày nhất. Nhưng sáng nay thấy con Hân nó dứt khoát xóa sạch sẽ, lại mang cái ổ cứng trả tận tay tao, tao cũng hiểu tụi mày không phải quân lừa đảo…”

Cô Ba ngước mắt nhìn Quân, ánh mắt đã lấy lại chút ấm áp quen thuộc của một người cô trong xóm:

“Tao tha lỗi cho mày. Nhưng mấy ngày tới sạp Ba Mùa này tao không lên hình, không tham gia livestream bán hàng gì đâu nghen. Cứ để tao yên ổn ngồi đây cắt vải, đo áo cho khách quen trong phố. Khi nào cái bụng tao thấy nhẹ nhõm, vui vẻ trở lại thì tính sau.”

“Dạ, con cảm ơn cô Ba! Con đội ơn cô nhiều lắm!” Quân ngẩng lên, hai khóe mắt anh hoe đỏ rưng rưng, nhưng một nụ cười nhẹ nhõm, thanh thản thực sự đã nở lại trên gương mặt sạm gầy.

***

Màn đêm buông xuống hoàn toàn trên các nếp nhà cổ kính của Hội An, đem theo cái lạnh se sắt của những ngày giao mùa cuối năm.

Dòng người dạo chợ đêm bắt đầu thưa thớt dần dưới ánh sáng vàng vọt, ấm áp của những dãy đèn lồng giăng ngang qua các con phố nhỏ. Những người bán hàng rong lục tục dọn dẹp quang gánh, tiếng lách cách của những chiếc bánh xe thồ chở hàng va vào mặt đường đá phiến quen thuộc tạo nên nhịp điệu sinh hoạt muôn đời, bình dị và kiên cường của Chợ Đèn Lồng.

Hân và Quân cùng nhau đi bộ qua con hẻm nhỏ lát gạch nghiêng dẫn về gian kho chung nằm ở cuối chợ để kiểm tra lại hệ thống khóa cửa và cầu dao điện trước khi kết thúc một ngày đầy giông bão.

Sau sự cố khủng hoảng truyền thông vừa trải qua, bầu không khí giữa hai người dường như trở nên lắng đọng, sâu sắc và thấu hiểu nhau hơn bao giờ hết. Họ không còn chỉ là hai người bạn cùng chung một dự án khởi nghiệp công nghệ đầy tham vọng và tính toán logic, mà đã thực sự trở thành những người đồng đội chung chiến hào, cùng nhau nếm trải những vết xước rớm máu của sự trưởng thành và học cách cúi mình trước những giá trị nhân văn cốt lõi của mảnh đất này.

“Nè Hân,” Quân bỗng lên tiếng phá tan sự tĩnh lặng, hai bàn tay anh đút sâu vào túi chiếc áo khoác gió đã ngả màu, bước chân bước chậm lại để sóng đôi cùng nhịp bước của cô. “Cảm ơn bà nhiều lắm nghen. Thú thiệt với bà, hồi sáng này lúc cô Ba đập cái điện thoại xuống bàn rồi mắng tui xối xả… đầu óc tui tối tăm mặt mũi hoàn toàn. Lúc đó nếu không có bà giữ bình tĩnh, dứt khoát xóa sạch bài viết rồi đứng ra gánh vác trách nhiệm cùng tui, chắc tui buông xuôi tất cả, lại xách ba lô trốn chạy thêm lần nữa rồi.”

Hân khẽ mỉm cười, một nụ cười nhẹ nhõm hiếm hoi sau chuỗi ngày dài căng như dây đàn:

“Tụi mình là một đội mà Quân, đã cùng đứng chung một thuyền thì sóng gió nào cũng phải cùng nhau chèo chống chứ. Chú An hồi chiều nói rất đúng đó, một hệ thống mạnh không phải là một hệ thống không bao giờ gặp lỗi hay trục trặc, mà là một hệ thống biết dũng cảm nhìn thẳng vào lỗi sai để thiết lập lại quy trình cho tử tế và đàng hoàng hơn. Cú vấp ngã lần này đau thật, đau điếng người luôn, nhưng nó đến rất đúng lúc. Nó kéo tụi mình trở lại mặt đất, giữ cho tụi mình không bị tha hóa, biến chất thành những kẻ săn đuổi chỉ số tương tác vô cảm của thế giới ảo.”

Hai người dừng bước trước cánh cửa gỗ bạc màu của gian kho chung nằm sát mép bờ kè sông Hoài.

Mặt nước sông đêm nay đen thẫm, phẳng lặng như một tấm gương khổng lồ soi bóng những ánh sáng lung linh, huyền ảo từ những chiếc hoa đăng trôi muộn của khách thập phương dạt vào bờ cỏ. Một cảm giác bình yên, vững chãi hiếm có bao trùm lên gian kho nhỏ bé, xua tan đi mọi âu lo, căng thẳng của một ngày biến động dữ dội.

***

Sáng sớm hôm sau, sương mù bảng lảng màu sữa còn chưa kịp tan trên những rặng dừa nước bạt ngàn ven bờ sông Cẩm Nam.

Không khí buổi ban mai của phố Hội mát lạnh, trong vắt và tĩnh mịch lạ thường, chỉ có tiếng mái chèo khua nước lách bách của những người đi cào hến sớm ngoài bãi bồi xa xa. Mùi thơm nồng đượm, ấm áp của mẻ bánh mì nóng hổi đầu ngày từ chiếc xe đẩy của mẹ Tư thoang thoảng bay qua các con ngõ ngách, báo hiệu một ngày lao động mới lại bắt đầu.

Hân là người đến kho gom hàng sớm nhất như thường lệ để bật hệ thống cầu dao điện, thông gió cho gian hàng và kiểm tra lại danh sách các đơn hàng thủ công mỹ nghệ hẹn giao sáng cho các khách hàng đặt qua ứng dụng.

Cô rút chiếc chìa khóa đồng quen thuộc tra vào ổ khóa sắt treo trước cửa kho, xoay nhẹ hai vòng. Ổ khóa bật mở với một tiếng *tách* giòn giã. Cánh cửa gỗ nặng trịch cọt kẹt mở ra, đón lấy những tia nắng sớm đầu tiên rọi xiên qua những khe cửa thông gió trên cao, tạo thành những vệt sáng lấp lánh bụi vàng bay lơ lửng giữa không trung.

Hân bước vào trong gian kho, với tay bật công tắc đèn tuýp rồi định tiến về góc tường lấy chiếc chổi đót quét dọn lại gian tiếp nhận hàng hóa trước khi các thành viên khác tới.

Nhưng vừa bước tới chiếc bàn làm việc gỗ thông ghép kê ở góc kho—nơi thường ngày Đỗ Mỹ Linh vẫn ngồi chăm chú đối soát sổ sách đơn hàng và Ngô Thành Lộc ngồi phân chia các tuyến đường giao nhận cho đội shipper—bước chân Hân bỗng khựng lại. Toàn bộ cơ thể cô đông cứng.

Trên mặt bàn gỗ phẳng phiu, sạch sẽ không một hạt bụi, hai chiếc phong bì dày dặn bằng chất liệu giấy mỹ thuật cao cấp màu cam chói lọi, in dập nổi sắc nét logo hình chữ V cách điệu của sàn thương mại điện tử khổng lồ Vạn Mua, đang nằm ngay ngắn, trang trọng ngay dưới góc màn hình máy tính của Lộc và tập sổ sách đối soát của Mỹ Linh.