Cuộc bỏ phiếu suýt đóng dự án

Phòng họp của Ban điều phối Chợ Đèn Lồng ngột ngạt như một chiếc lồng hấp kín bưng giữa trưa hè, bất chấp việc hai chiếc quạt trần ba cánh bằng sắt đã được bật hết nấc công suất từ đầu buổi. Trục quạt rỉ sét rên lên từng hồi kèn kẹt khô khốc, cánh quạt chém vào tầng không khí đặc quánh những vòng quay mệt mỏi, quẩn quanh phả xuống đầu người hơi nóng hầm hập tích tụ từ mái ngói âm dương rêu phong bên trên. Bầu không khí u ám, nặng trịch tựa hồ có thể dùng dao xẻ ra thành từng tảng. Hơn hai mươi tiểu thương đại diện cho các ngành hàng lớn nhỏ trong chợ ngồi ken dày trên bốn dãy ghế gỗ dài đóng bằng gỗ mít đã lên nước đen bóng. Không một ai buồn phe phẩy chiếc quạt nan cầm tay. Hơn hai mươi cặp mắt với đủ mọi sắc thái, từ bàng hoàng, hoài nghi cho đến căm phẫn và thất vọng cùng cực, đồng loạt găm thẳng vào bóng dáng nhỏ bé của Hân đang đứng cúi đầu giữa gian phòng lát gạch bông cũ mòn.

Nắng quái đầu giờ chiều xiên khoai qua những ô cửa chấn song gỗ tiện hình chữ thọ, rọi thành từng vệt bụi lơ lửng, xám xịt và tàn nhẫn xuống nền nhà loang lổ vết ố thời gian. Trong cái khoảng không gian chật chội này, mùi dầu hỏa hăng nồng dùng để lau chùi máy may công nghiệp xộc lên từ góc phòng, quyện chặt lấy khói thuốc lá lào khét lẹt phả ra từ tẩu thuốc của mấy cụ già sạp chiếu cói, hòa cùng thứ hương lài nguội ngắt bốc lên từ chiếc ấm tích bọc rơm đặt nơi góc bàn. Tất cả cô đặc lại thành một thứ áp lực vô hình nhưng sắc nhọn, bóp nghẹt lồng ngực người đứng giữa.

Hân đứng trơ trọi ở đó, hai cánh tay buông thõng dọc theo hai bên đùi. Những khớp ngón tay cô co quắp, run rẩy bần bật, vội vã giấu mình sau mép vạt áo sơ mi trắng đã nhăn nhúm, bạc phếch và ám đầy mồ hôi chua chát sau hơn ba mươi tiếng đồng hồ thức trắng cày ải bên bàn máy tính. Toàn thân cô như một cành cây khô kiệt nước trước cơn giông tố. Cơn thiếu ngủ kéo dài bóp nghẹt các dây thần kinh sau gáy, hai hốc mắt cô cay xè, sưng húp và trĩu nặng như có hai viên chì nóng đè nghiến lên con ngươi. Mỗi lần chớp mắt là một lần mi mắt cọ vào nhau rát buốt, nhưng cô không dám nhắm lại, càng không dám ngẩng đầu lên đối diện với những ánh nhìn quen thuộc của những người từng bế ẵm, chia cho cô từng cái bánh, củ khoai từ thuở lọt lòng.

Ở chiếc bàn dài kê sát bức tường vôi loang lổ vết rêu ẩm mốc, ông Đặng Quốc Vinh ngồi ngay ngắn ở vị trí chủ tọa. Người cựu chiến binh kiêm trưởng ban điều phối chợ vẫn giữ nguyên tác phong quân ngũ nghiêm cẩn dù đã ngoài sáu mươi. Thân hình ông quắc thước, gương mặt vuông chữ điền phủ một màu nâu đanh thép như tượng đồng hun dưới nắng gió miền Trung. Chiếc kính lão gọng đồi mồi tụt xuống tận nửa sống mũi, hai bàn tay thô ráp với những vết sẹo chiến tranh đan chặt lấy nhau, tì nặng lên cuốn sổ biên bản dày cộp bìa bọc vải xanh. Trước mặt ông, chiếc búa gỗ lim dùng để điều hành các phiên họp khoán chợ hằng năm nằm trơ trọi bên cạnh chiếc bình thủy Rạng Đông rỉ sét và mấy chiếc cốc thủy tinh mắt trâu đã đóng cặn trà sẫm màu.

Chiếc đồng hồ quả lắc treo tường điểm đúng hai tiếng “bính boong” khô khốc.

Ông Vinh khẽ nhấc mắt lên khỏi trang giấy trắng tinh chưa viết dòng nào. Ông không vội gõ búa, nhưng cái nhìn thâm trầm, sắc lạnh quét qua một lượt khắp lượt người tham dự cũng đủ khiến những tiếng xầm xì nho nhỏ dưới các hàng ghế tắt lịm.

“Đã đúng mười bốn giờ.” Ông Vinh cất giọng, âm sắc trầm hạt, khàn đục nhưng rành rọt từng tiếng, lấn át hoàn toàn tiếng rít kèn kẹt vô vọng của hai chiếc quạt trần. “Theo đúng thông báo khẩn dán ở cửa kho chung từ lúc tám giờ sáng nay, Ban điều phối triệu tập phiên họp bất thường này để nghe các bên liên quan báo cáo toàn diện, đồng thời xem xét dứt điểm việc đình chỉ hay tiếp tục thử nghiệm đối với nền tảng mang tên Chợ Nhà Mình. Đây không phải là chỗ để cãi vã chợ búa, cũng không phải nơi để kể khổ. Tôi yêu cầu các bên phát biểu ngắn gọn, đi thẳng vào bản chất sự thật, thấy sao nói vậy, tuyệt đối không quanh co đổ lỗi cho hoàn cảnh. Cô Diệp, sạp gia dụng kim khí dãy ba, cô đăng ký ý kiến đầu tiên, mời cô lên tiếng trước.”

Lời ông Vinh vừa dứt, chiếc ghế gỗ ở đầu hàng thứ nhất bên cánh trái đã phát ra một tiếng “két” chát chúa xé toạc không gian. Chị Trương Ngọc Diệp đứng bật dậy. Đôi chân đi dép nhựa tổ ong nện mạnh xuống nền gạch, tạo nên một chuỗi âm thanh dồn dập, bức bối.

Hôm nay chị Diệp không mặc chiếc tạp dề in hoa quen thuộc mà khoác lên mình chiếc áo khoác gió sờn rách hai bên cầu vai, khuôn mặt chữ điền sắc lẹm thường ngày vốn lanh lợi, đon đả chào mời khách mua từng cái đinh, chiếc chảo gang, nay hằn sâu những rãnh nhăn giận dữ. Hai gò má chị đỏ bừng vì uất ức, đôi môi mỏng mím chặt lại thành một đường chỉ tím tái trước khi bung ra những lời đanh thép.

Chị Diệp sải bước thẳng tới chiếc bàn chủ tọa. Chị vung cánh tay gân guốc, đập đánh “bẹp” một xấp giấy tờ dày cộp lên mặt gỗ ngay trước tầm mắt ông Vinh. Mặt bàn rung lên bần bật, làm nước trà trong mấy chiếc cốc mắt trâu chao đảo, sánh ra ngoài một vệt vàng sẫm. Từng trang giấy A4 được in vội vã ở tiệm photocopy ngoài ngã ba chợ còn tỏa ra mùi mực in hăng nồng, nóng hổi. Trên đó, chi chít những dòng chữ được dùng bút dạ quang đỏ gạch chân nguệch ngoạc, kèm theo hàng chục bức ảnh chụp màn hình điện thoại ghi lại những đoạn tin nhắn chửi bới, đe dọa với những từ ngữ tục tĩu nhất.

“Bác Vinh nhìn cho rõ giùm tôi!” Giọng chị Diệp rổn rảng, chát chúa như tiếng thanh la gõ vào thùng sắt, dội ngược vào bốn bức tường phòng họp khiến ai nấy đều phải giật mình thót bụng. “Đây là toàn bộ chứng cứ của bốn mươi hai ca khách hàng bị trừ tiền hai ba lần liên tiếp từ tám giờ tối qua kéo dài cho tới tận rạng sáng ngày hôm nay! Tôi in ra đây không thiếu một chữ, không bớt một dấu phẩy! Khách vãng lai, khách trên mạng thì người ta rủa xả khắp các diễn đàn du lịch, người ta réo tên Chợ Đèn Lồng ra mà chửi là phường cấu kết lập trang mạng ma để giật tiền ban đêm! Còn khách quen của tôi thì sao? Người ta gọi thẳng vào máy bàn nhà tôi từ nửa đêm gà gáy, dựng cả dòng họ nhà tôi dậy!”

Chị Diệp thở hổn hển, lồng ngực phập phồng sau lớp áo gió bạc màu. Đôi mắt chị tóe lửa, xoay ngoắt nửa người lại, ngón tay trỏ chai sần vì mấy mươi năm bốc dỡ sắt thép, đập đe búa chỉ thẳng vào chóp mũi của Hân, từng lời thốt ra như đạn bắn:

“Cháu Hân! Đêm hôm qua dì đã nể tình chòm xóm tối lửa tắt đèn có nhau, nể tình mẹ cháu là người giữ sổ nợ cho cái chợ này bao năm trời, dì đã cắn răng dốc sạch hai triệu rưỡi tiền mặt vừa thu của mối hàng dưới Đại Lộc đem cho cháu mượn! Dì cho mượn nóng không lấy một đồng tiền lời, chỉ mong cháu cấn trừ bù tiền cho khách ngay trong đêm để giữ lại chút thể diện, chút mặt mũi cuối cùng cho cái chợ này! Nhưng cháu nhìn lại thực tế sáng nay xem thử đi? Uy tín gầy dựng ba chục năm ròng của cả cái dãy kim khí gia dụng bỗng chốc đổ nhào xuống sông Hoài, trôi ra biển cả! Người ta đâu có biết hệ thống máy móc của cháu là cái giống gì, người ta chỉ biết con Diệp sạp ba bán đồ gian dối! Có bà khách ruột ở tuốt Cẩm Phô, mua đồ sạp nhà tôi từ hồi bả mới lấy chồng đến giờ con bả cưới vợ, sáng nay xách nguyên cái chảo gang gõ cửa rầm rầm đòi lại tiền cọc, chửi thẳng vào mặt dì là quân lừa đảo chuyên nghiệp! Dì biết giấu cái mặt già này đi đâu hả Hân?”

Tiếng gào của chị Diệp khiến mấy ngọn đèn tuýp trên trần nhà như rung rinh theo. Chị chưa dừng lại ở đó, cơn giận nghẹn ứ nơi cổ họng tiếp tục tuôn trào:

“Đó là mới nói chuyện tiền bạc của đồ sắt đồ nhôm! Còn mớ hàng thực phẩm tươi sống tối qua thì tính sao đây? Năm chục ổ bánh mì xíu mại của chị Tư đầu hẻm nguội ngắt nguội ngơ, ỉu xìu như bánh tráng nhúng nước! Ba chục ly chè bắp, chè đậu ngự của thím Sáu chảy nước chua loét chua lợm, sáng nay phải bấm bụng đem đổ hết cho heo ăn! Tổng thiệt hại tiền vốn tiền lời của mấy thứ đồ ăn thức uống đó không dưới sáu bảy trăm nghìn đồng của người ta! Ai chịu số tiền đó? Ai đền mồ hôi nước mắt cho những con người một nắng hai sương, thức khuya dậy sớm như chúng tôi?”

Dưới bốn dãy ghế dài, làn sóng xì xào bắt đầu cuộn lên như một vạt ong vò vẽ vỡ tổ. Mấy tiểu thương bên dãy hàng mây tre đan và đồ lưu niệm khẽ nghiêng đầu chụm lại, những cái lắc đầu ngao ngán, những tiếng thở hắt ra đầy ác cảm hướng thẳng về phía cô gái trẻ đang đứng chôn chân. Suốt mấy tuần qua, khi Hân mang những khái niệm về “chuyển đổi số”, “sàn thương mại điện tử địa phương” về nói với họ, họ đã ngập ngừng, e ngại. Họ sợ những cái vô hình, sợ những con số nhảy nhót trên màn hình mà tay không thể sờ, mắt không thể đong đếm. Và rồi, cái sự cố sập mạng kinh hoàng tối hôm qua như một đòn giáng chí mạng, biến tất cả nỗi hoài nghi ngấm ngầm bấy lâu thành một sự thật hiển nhiên: thứ công nghệ hào nhoáng ngoài kia chỉ mang lại tai ương, làm vấy bẩn cái đạo lý buôn bán chữ tín làm đầu mà ông bà họ truyền lại qua bao đời phố Hội.

Hân chỉ biết cắn chặt môi dưới. Vị tanh mằn mặn của máu ứa ra nơi khóe môi làm tê dại đầu lưỡi, nhưng nỗi đau thể xác ấy chẳng thấm tháp vào đâu so với sự nhục nhã đang bóp nghẹt tâm can cô. Hai bàn tay cô giấu sau lưng siết chặt lấy nhau đến mức móng tay găm sâu vào da thịt, trắng bệch.

Cô không thể mở miệng bào chữa, bởi vì từng câu từng chữ chị Diệp thét lên đều là sự thật trần trụi. Lỗi hoàn toàn thuộc về cô. Lỗi ở sự non nớt và ngạo mạn công nghệ khi cô quyết định đẩy cơ chế khóa bi quan lên cụm máy chủ vào lúc ba giờ sáng hôm qua, ngay trong cơn mê muội vì kiệt sức mà không hề thực hiện bất kỳ quy trình kiểm thử tải nào. Cô đã nghĩ mình kiểm soát được tất cả. Cô đã ảo tưởng rằng vài dòng lệnh viết vội có thể thay thế được sự nhịp nhàng của một cỗ máy buôn bán vốn đã vận hành bằng máu và thịt suốt hàng trăm năm qua.

“Được rồi, cô Diệp. Cô bình tĩnh ngồi xuống đi.” Ông Vinh cất giọng trầm tĩnh, chiếc đầu bút bi trong tay ông gõ nhẹ hai tiếng dứt khoát xuống mặt bàn. Âm thanh không lớn nhưng mang theo uy lực của người từng cầm quân, khiến cơn tam bành của chị Diệp tạm thời bị chặn lại. Chị Diệp thở dài sườn sượt, quệt mạnh mu bàn tay lên khóe mắt rồi hậm hực quay về ghế, ngồi phịch xuống làm tấm gỗ mít kêu răng rắc.

Ánh mắt ông Vinh dời đi, dừng lại ở góc ngoài cùng của dãy ghế sát cửa ra vào, nơi có một bóng người nãy giờ vẫn ngồi thu lu, im lặng:

“Ý kiến bên hàng gia dụng và thực phẩm tươi đã rõ ràng. Còn phía đội vận chuyển thực địa thì thế nào? Chú Lộc, tình hình anh em xe ôm sáng nay ra sao, chú báo cáo cho mọi người nghe.”

Ngô Thành Lộc giật mình khi nghe gọi tên. Anh là tổ trưởng đội xe thồ kiêm giao hàng ngõ hẹp của chợ. Người đàn ông trạc bốn mươi tuổi với nước da ngăm đen vì dãi dầu mưa nắng, trên người vẫn khoác nguyên chiếc áo gió màu xanh bộ đội sờn rách, bám đầy bụi đất đỏ từ mấy cung đường ven sông. Chiếc nón bảo hiểm nửa đầu bạc màu vẫn móc hờ nơi khuỷu tay, hai bắp chân lấm lem bùn sình chưa kịp rửa. Đôi mắt anh vằn lên những tia máu đỏ quạch, biểu hiện rõ rệt của một người vừa trải qua một đêm ác mộng trên từng cây số.

Lộc chậm rãi đứng lên, chiếc nón bảo hiểm tuột khỏi tay rơi đánh “bộp” xuống mặt ghế. Anh đưa bàn tay thô kệch lên gãi gãi mái tóc bù xù, cất giọng khàn đặc, chua chát:

“Báo cáo bác Vinh… thưa toàn thể bà con cô bác… Tối hôm qua coi như mười hai anh em trong tổ xe thồ chúng tôi mất trắng trọn vẹn một ca chạy chợ. Bình thường, cứ vào tối cuối tuần đông khách bộ hành, mỗi xe chịu khó luồn lách qua mấy ngõ ngách phố cổ, chạy qua mạn Cẩm Nam hay ngược lên Cẩm Hà cũng kiếm được dăm ba cuốc, vị chi từ trăm rưỡi đến hai trăm ngàn tiền cước đem về đong gạo cho con. Vậy mà tối qua… từ lúc tám giờ hơn, cái hệ thống trên điện thoại nó đơ cứng ngắc. Màn hình cái ứng dụng cứ quay tít mù rồi trắng bệch ra như tờ giấy quyến.”

Lộc dừng lại, nuốt khan một ngụm nước bọt như cố nuốt trôi cục đắng nghét đang chẹn ngang cổ họng:

“Điện thoại của khách thì réo liên hồi, chuông kêu inh ỏi muốn nổ tung túi áo, nhưng trên màn hình máy chủ của con Hân gửi sang không hề hiện địa chỉ cụ thể, cũng chẳng có số phòng khách sạn hay tên người nhận. Tôi với thằng Tèo, rồi cả bác Năm xe thồ già cả thế kia mà phải chia nhau chạy vòng vòng như gà mất mẹ khắp mấy con hẻm đất tối om bên Cẩm Phô. Vừa chạy vừa móc cuốn sổ tay rách nát ra tra từng số nhà, gọi từng số điện thoại.”

Giọng Lộc chùng xuống, cay đắng đến nghẹn lời:

“Tới nơi được thì khách người ta mở cửa ra, nhìn thấy mặt tụi tôi là người ta xua đuổi như xua đuổi tà ma dịch hạch vậy đó bà con. Đồ ăn thì nguội ngắt đóng váng mỡ, bánh mì thì hấp hơi nước trong bọc ni lông nhão nhoét, dai nhách như giẻ lau. Người ta ném trả bọc đồ ăn xuống đất, có người còn chỉ thẳng tay vô mặt mắng té tát, nói tụi tôi là quân vô lại, làm ăn chộp giật, thất đức. Phận làm xe ôm, chạy xe kiếm từng đồng bạc lẻ đứng mũi chịu sào, tụi tôi đâu dám mở miệng cãi lại nửa lời. Cứ phải đứng cắn răng, chắp tay cúi đầu xin lỗi người ta ríu rít như đứa con nít phạm tội. Chưa hết đâu… Sáng sớm nay, tôi với mấy anh em phải tự móc tiền túi gom góp từng đồng, chia nhau đổ xăng chạy lại từng nhà khách quen ở sâu trong ngõ Bá Lễ với mạn An Hội. Mang theo từng nải chuối, chục bánh ít lá gai để tạ lỗi, giải thích cho người ta hiểu đây là do trục trặc máy móc chi đó của tụi trẻ, chứ tiểu thương cái chợ này từ xưa tới nay buôn bán thật thà, không ai có cái bụng dạ đi lừa lọc mấy chục ngàn của đồng bào. Tiền xăng xe hao mòn hết mấy chục ngàn mỗi đứa, coi như cả đêm qua nhịn đói, đạp xe làm không công, lại còn ôm trọn một bụng nhục nhã đem về…”

Lời trần tình mộc mạc mà chứa chan nỗi tủi hờn của người tài xế phong trần như một tảng đá ngàn cân ném thẳng xuống mặt nước đang dâng sóng. Căn phòng họp chìm vào một khoảng lặng nặng nề đến nghẹt thở. Không ai bảo ai, những ánh mắt lại dời từ Lộc sang Hân, từng ánh nhìn như một nhát dao cứa thêm vào vết thương đang rỉ máu trong tâm can cô gái trẻ.

Ở một góc khuất sát dãy cửa sổ phía đông, nơi bóng râm của cây bàng cổ thụ ngoài sân che khuất ánh mặt trời, cô Ba chủ sạp vải Ba Mùa ngồi co ro trên chiếc ghế đẩu bằng gỗ mít. Suốt từ đầu buổi họp, người phụ nữ vốn nổi tiếng là vui vẻ, xởi lởi nhất chợ vải dường như muốn thu mình lại thành một cái bóng vô hình. Chiếc khăn rằn Nam Bộ kẻ ca-rô xanh trắng quen thuộc quấn hờ hững quanh cổ, mái tóc dài thường ngày được chải chuốt cẩn thận nay kẹp vội bằng chiếc cặp đồi mồi đã xộc xệch, vài lọn tóc mai bết dính mồ hôi rủ xuống trán. Cô ngồi bất động, đôi bàn tay gầy gò đan chặt vào nhau trên đầu gối, các đốt ngón tay bóp chặt đến mức tím tái. Khi nghe Lộc nhắc đến mấy chữ “buôn bán thật thà, không ai có bụng dạ lừa lọc”, bả vai gầy của cô Ba bỗng giật thót lên một cái, rồi bắt đầu run rẩy dữ dội.

Ông Vinh đưa mắt nhìn về phía góc phòng, ánh mắt người cựu chiến binh thoáng dịu lại đôi phần, mang theo một vẻ xót xa kín đáo:

“Cô Ba… Cô là người đại diện cho lớp tiểu thương kỳ cựu, tối qua cô cũng là người trực tiếp ngồi trước ống kính máy tính để phát sóng trực tiếp giới thiệu lụa Mã Châu cho cả nước coi. Ý kiến của cô trong chuyện này thế nào? Ban điều phối muốn nghe tiếng nói của cô.”

Nghe gọi đến tên mình, cô Ba chầm chậm ngẩng đầu lên.

Cả hội trường bất giác phát ra những tiếng thở dài xót xa. Gương mặt cô Ba – người đàn bà tài hoa vốn được xem là linh hồn của các đêm hội bài chòi nơi phố cổ, người luôn nở nụ cười rạng rỡ như hoa nở bên những sấp lụa óng ả – nay tiều tụy đến không thể nhận ra. Hai mắt cô sưng húp, viền mắt đỏ hoe, những vết chân chim nơi khóe mắt sâu hoắm lại như già đi cả chục tuổi chỉ sau một đêm dông bão. Đôi môi cô run rẩy, mấp máy mãi mới phát ra thành tiếng. Cô đưa bàn tay thô ráp lên quệt vội giọt nước mắt vừa lăn dài xuống gò má gầy guộc:

“Thưa anh Vinh… thưa toàn thể mấy chị em, bà con trong chợ…” Giọng cô Ba nghẹn ngào, đứt quãng từng chặng, nghe thảm thiết như tiếng đàn đứt dây. “Tối hôm qua… cái lúc mà cái máy tính của con Hân nó kêu lên mấy tiếng bíp bíp rồi tắt ngúm… cái màn hình điện thoại của em đặt trên cái giá ba chân nó vẫn còn sáng trưng… Hàng trăm… hàng ngàn cái dòng chữ bình luận nó nhảy lên cuồn cuộn trên màn hình như nước lũ… Em già cả rồi, mắt mũi kèm nhem đâu có đọc kịp hết, nhưng em thấy rõ mồn một… Người ta… người ta đâu có biết máy chủ là cái chi, người ta đâu có chửi cái phần mềm hay mạng mẽo chi đâu bà con ơi…”

Nước mắt cô Ba trào ra giàn giụa, rớt tong tỏng xuống vạt áo bà ba màu mỡ gà đã nhăn nhúm:

“Người ta chụp cái hình mặt em lại… Người ta chỉ thẳng vô mặt em trên cái màn hình điện thoại đó, người ta gọi em là ‘con mụ già xảo quyệt’, là ‘con lừa đảo chuyên nghiệp đi tiếp tay cho cái sàn dỏm để gạt tiền thiên hạ’… Có đứa nó còn độc mồm độc miệng, nó rủa em buôn bán thất đức rồi con cái sau này gánh hết quả báo…”

Cô Ba òa khóc nấc lên thành tiếng, hai vai rung bần bật:

“Em bước chân vô cái chợ Đèn Lồng này từ năm mười tám tuổi, tính đến nay đã hơn ba mươi năm có lẻ. Cắt từng tấc vải, đo từng gang lụa, em luôn tâm niệm xén dư cho người ta một phân chứ chưa bao giờ dám ăn bớt của ai nửa chỉ. Cả cái đời buôn bán của em, tài sản lớn nhất không phải là mấy cây lụa Mã Châu hay mấy triệu bạc dằn túi, mà là cái danh dự, là cái nụ cười của bà con lối xóm! Đêm qua… nghe con Hân với thằng Quân nó tỉ tê, nó động viên nói là thời buổi mới rồi, đem lụa quê mình lên mạng cho cả nước người ta biết, em mới dám đem cả cái mặt già này, đem cả mấy câu hò điệu lý bài chòi mà cha mẹ dạy cho từ hồi còn để chỏm ra hát cho người ta nghe… Vậy mà chỉ sau một đêm thôi… người ta chửi em vì mấy đồng hoa hồng mà đi bán rẻ lương tâm! Người ta nói em đi làm tay sai cho phường trộm cắp để móc túi người mua… Cả đêm qua em thức trắng, hễ nhắm mắt lại là thấy hàng trăm ngón tay chỉ vô mặt mình thóa mạ… Em sợ quá… Em sợ đến run cả người… Chắc từ nay em xin anh Vinh, xin bà con cho em rút lui… Em trả lại cái sạp vải cho em bán theo kiểu xưa cũ thôi… Tiền ít một chút cũng được, ế ẩm một chút cũng cam lòng, chứ sống đến chừng này tuổi đầu rồi mà phải gánh cái nhục này, em chịu không nổi đâu trời ơi…”

Tiếng khóc nghẹn ngào, xé ruột xé gan của người phụ nữ kỳ cựu như một mồi lửa châm vào đống bổi khô, làm bùng lên nỗi uất ức dồn nén bấy lâu trong lòng những người ngồi đó. Hai nữ tiểu thương ngồi cạnh cô Ba vội vàng nhào tới, người rút khăn tay lau nước mắt, người ôm chặt lấy bờ vai đang run lẩy bẩy của cô mà vỗ về, an ủi. Những ánh mắt bắn về phía Hân lúc này đã biến thành những tia nhìn căm phẫn tột độ. Không còn là sự trách móc vu vơ nữa, đó là sự phán xét nghiệt ngã của cả một cộng đồng đang cảm thấy danh dự bị chà đạp tàn nhẫn.

Áp lực vô hình dồn nén đặc quánh lại, biến thành một khối đá tảng đè nghiến lên lồng ngực Hân. Cô thấy lồng ngực mình xẹp lép, không khí chung quanh dường như bị rút cạn kiệt, hai tai lùng bùng những tiếng vo ve chát chúa như có hàng vạn con ong đang làm tổ trong màng nhĩ. Từng lời, từng giọt nước mắt của cô Ba như ngàn mũi kim tẩm thuốc độc đâm thẳng vào tim cô. Sự kiêu hãnh của một đứa con gái học trường chuyên lớp chọn, tốt nghiệp đại học tốp đầu ở thủ đô, từng làm việc cho những công ty công nghệ lớn… tất cả những thứ hào nhoáng ấy giờ đây vụn vỡ tan tành thành tro bụi. Sự duy ý chí mù quáng, khát khao đốt cháy giai đoạn để chứng minh bản thân của cô đã vô tình giẫm đạp lên xương máu, mồ hôi và danh dự cả một đời của những con người chất phác, lương thiện nhất.

Đúng lúc cơn bức bối trong căn phòng họp dâng lên đến đỉnh điểm, từ hàng ghế thứ hai, một bóng người từ từ đứng dậy.

Cả hội trường bỗng chốc lặng ngắt như tờ.

Những tiếng xì xào tắt lịm. Mọi ánh mắt đồng loạt dời khỏi cô Ba, đổ dồn về phía người đàn bà vừa đứng thẳng dậy.

Đó là bà Lành.

Bà Lành mặc một chiếc áo bà ba bằng vải thô màu tro xám giản dị, cổ áo cài khuy bấm kín mít. Mái tóc hoa râm điểm nhiều sợi bạc hơn sợi đen được búi gọn gàng sau gáy bằng một chiếc trâm sừng trâu đã mòn nhẵn bóng. Người phụ nữ giữ cuốn sổ nợ bìa da sờn rách của Chợ Đèn Lồng suốt ba mươi năm qua – người mà trong mọi cuộc cãi vã, tranh chấp chỗ ngồi hay nợ nần ở cái chợ này đều chỉ ngồi im lặng lắng nghe, dùng sự công tâm và uy tín thầm lặng để hóa giải mọi mâu thuẫn – nay đứng thẳng tắp giữa thanh thiên bạch nhật. Tư thế của bà không nao núng, hai vai buông lỏng nhưng vững chãi như một gốc kiền kiền cổ thụ cắm rễ sâu vào lòng đất mẹ phù sa.

Bà Lành không nhìn sang ông Vinh, không liếc qua xấp giấy khiếu nại của chị Diệp, cũng chẳng ngoái lại nhìn cô Ba. Đôi mắt thâm trầm, sắc sảo đã nếm trải trọn vẹn mọi nỗi thăng trầm, dâu bể của cả một kiếp người buôn gánh bán bưng chỉ hướng thẳng về một hướng duy nhất: con gái bà.

Ánh nhìn của mẹ khiến toàn thân Hân lạnh ngắt từ đỉnh đầu xuống tận gót chân. Đó không phải là ánh mắt giận dữ gào thét của một người ngoài, mà là cái nhìn xoi thấu tận tim can, một sự nghiêm khắc đến lạnh lùng, tàn nhẫn được chắt lọc từ nỗi đau đớn tột cùng của một người mẹ đang chứng kiến đứa con mình dứt ruột đẻ ra lầm đường lạc lối.

Bà Lành cất tiếng. Âm thanh của bà không cao giọng, không the thé, mà trầm đục, khô khốc và đanh thép lạ thường. Từng từ, từng chữ rơi xuống mặt sàn gạch bông nặng nề như những giọt chì nóng chảy:

“Trần Gia Hân.”

Cả người Hân run bắn lên một cái như bị điện giật. Đầu gối cô chao đảo, cô khẽ ngước đôi mắt đỏ hoe, ầng ậc nước lên nhìn mẹ, đôi môi nứt nẻ mấp máy một cách yếu ớt:

“Mẹ…”

“Mày đừng có gọi tao là mẹ ở giữa cái chốn công đường này!” Bà Lành dứt khoát chặt đứt lời cô, thanh âm lạnh băng như băng tuyết mùa đông. “Mấy tháng trước, cái ngày mày kéo chiếc vali to tướng từ ngoài Hà Nội đùng đùng quay về cái nhà này, mày đã đứng trước mặt tao nói những lời gì? Mày nói mày học hành thành tài, mày về đây là để giúp mẹ, giúp cho bà con cô bác ở cái chợ này thoát khỏi cảnh buôn bán ế ẩm, thụt lùi. Mày nói mày đem công nghệ mới của Tây của Tàu về, mày bảo dự án Chợ Nhà Mình của mày có quỹ đầu tư lớn ngoài thủ đô rót tiền, có tương lai xán lạn, vẻ vang. Mày lập ra hết cái trang web này tới cái ứng dụng nọ, mày nhìn tao ngồi ghi từng dòng nợ vô cuốn sổ da, mày nói tao làm ăn cổ hủ, lạc hậu, không biết nhìn xa trông rộng, không chịu bước ra thế giới.”

Bà Lành bước lên một bước. Tiếng đế dép xốp của bà chạm nhẹ lên nền gạch, nhưng trong tâm trí Hân, nó vang dội như tiếng sấm sét rền vang giữa trời quang. Khoảng cách giữa hai mẹ con lúc này chỉ còn chưa đầy hai sải tay, nhưng Hân cảm thấy giữa cô và mẹ đang mở ra một vực thẳm sâu hun hút của sự thật.

Đôi mắt bà Lành nhìn xoáy vào khuôn mặt hốc hác, bợt bạt của con gái:

“Đêm hôm qua, lúc cả cái chợ này nhốn nháo vì tin nhắn chửi bới đòi tiền, lúc mày nhốt mình trong cái kho hàng chung, tao đã đứng ngoài cửa sổ nhìn vô suốt năm tiếng đồng hồ. Tao đứng đó nhìn con gái tao thức trắng một đêm, thấy mày cắm đầu vô cái màn hình vi tính, thấy mày run rẩy bấm bấm gõ gõ chuyển từng món tiền nhỏ trả lại cho từng người khách để van xin người ta đừng chửi nữa. Vậy thì bây giờ, ngay tại đây, trước mặt bác Vinh trưởng ban điều phối, trước mặt chị Diệp, cô Ba, chú Lộc và toàn thể mấy chục con người ngồi kín cái phòng này… Mày trả lời thật một câu cho mẹ mày và bà con lối xóm cùng nghe…”

Lồng ngực bà Lành phập phồng dữ dội dưới lớp vải thô của chiếc áo bà ba. Bà hít một hơi thật sâu, hai bàn tay gầy guộc đầy những vết sẹo do dao lam cứa, do gánh gồng đè nén khẽ siết chặt lại bên hông. Giọng bà run lên, một sự run rẩy vì phải tự tay xé toang cái vỏ bọc dối trá của chính đứa con gái mà bà yêu thương hơn cả mạng sống:

“Mấy tháng nay con luôn miệng nói con làm dự án lớn có tiền công ty đầu tư rót vốn… Vậy con nói thật cho mẹ và bà con ở đây biết, ngay lúc này, trong cái tài khoản ngân hàng của con… còn lại chính xác bao nhiêu đồng?”

Câu hỏi xé lòng của người mẹ rơi tõm vào giữa không gian ngột ngạt như một quả lựu đạn vừa rút chốt.

Không khí trong phòng họp dường như đông cứng lại. Sự im lặng chết chóc bao trùm lên từng góc nhà, từng hàng ghế. Ngay cả tiếng rít kèn kẹt khô khốc của hai chiếc quạt trần trên cao dường như cũng lùi xa lại phía sau bức màn tĩnh lặng ghê rợn ấy.

Ở hàng ghế phía sau, Quân giật thót người, hai mắt trợn trừng kinh hãi. Cậu chồm hẳn người về phía trước, hai bàn tay siết chặt lấy thanh gỗ tựa lưng của dãy ghế trước mặt đến mức khớp ngón tay trắng bệch, ánh mắt tràn ngập nỗi âu lo tột cùng nhìn trân trân vào Hân. Mỹ Linh ngồi nép sát vào góc tường bên cánh phải, cuốn sổ tay ghi chép trên đùi cô run lên bần bật, chiếc bút bi cầm hờ trên tay tuột khỏi ngón tay, rơi đánh “cạch” một tiếng khô khốc xuống nền gạch bông mà cô không dám cúi xuống nhặt.

Hân đứng chết trân giữa phòng. Trái tim cô như bị một bàn tay vô hình bóp nghẹt, ngừng đập trong giây lát. Toàn bộ lớp vỏ bọc kiêu hãnh của một nữ kỹ sư phần mềm tài năng, toàn bộ những thuật ngữ mỹ miều về “giải pháp số hóa bản địa hóa”, về “hệ sinh thái thương mại điện tử cộng đồng bền vững”, về “chỉ số giữ chân người dùng” mà cô đã thao thao bất tuyệt suốt mấy tháng qua… tất cả bỗng chốc rạn nứt thành từng mảng lớn, đổ sụp xuống chân cô như một lâu đài xây trên cát lún.

Sự thật trần trụi, nhơ nhuốc và cay đắng nhất mà cô hằng chôn giấu sâu kín dưới đáy lòng cuối cùng đã bị chính mẹ ruột lôi ra ánh sáng ban ngày.

Làm gì có quỹ đầu tư mạo hiểm nào rót vốn?

Làm gì có công ty công nghệ lớn nào ngoài Hà Nội thèm ngó ngàng tới một dự án tự phát, chắp vá nơi một góc chợ đêm tỉnh lẻ miền Trung?

Từng đồng tiền khuyến mãi bù lỗ cho hàng trăm đơn hàng freeship “0 đồng” suốt những tuần lễ qua… từng cuộn màng bọc chống sốc, từng chiếc hộp xốp giữ nhiệt mua về chất đầy góc kho… từng đồng tiền cước giao hàng ngõ hẹp trả sòng phẳng cho đội xe anh Lộc… và cả hóa đơn hạ tầng máy chủ đám mây một trăm hai mươi lăm đô la Mỹ sắp sửa bị hệ thống tự động quét trừ tiền vào ngày mai… Tất cả, tất cả đều được rút ra từ chính chiếc thẻ ghi nợ ngân hàng gắn liền với tên của cô!

Số tiền tích cóp ròng rã suốt bốn năm trời làm việc quần quật thâu đêm suốt sáng tại các công ty gia công phần mềm ở Hà Nội, khoản tiền ba mươi triệu đồng chắt bóp từ từng bữa ăn mì gói, từng đồng tiền thuê trọ chật chội – số vốn liếng phòng thân duy nhất của một đứa con gái vừa nếm mùi thất bại, ôm vết thương lòng tháo chạy về nương náu nơi quê nhà – nay đã bị ngọn lửa ảo tưởng, duy ý chí thiêu rụi đến những đồng xu cuối cùng.

“Nói!” Tiếng bà Lành lại vang lên, lần này sắc nhọn và dứt khoát như một nhát dao chém ngọt vào không khí. “Mày có dám mở cái điện thoại của mày ra, nói thật một lời trước vong linh cha mày, trước bàn thờ tổ tiên và trước toàn thể bà con ở đây không?”

Hân run rẩy dữ dội. Hai đầu gối cô mềm oặt ra, tưởng chừng như sức nặng vô hình của sự thật sắp sửa đè sụp cô quỳ xuống nền gạch lạnh lẽo. Cô không thể nói dối được nữa. Ánh mắt đau đớn đến rách toạc tâm can của mẹ, ánh mắt phán xét xen lẫn hoang mang của hơn hai mươi con người đang nín thở chờ đợi đã tước đoạt đi chút thể diện cuối cùng của cô.

Cánh tay Hân run bần bật, máy móc thò sâu vào túi chiếc quần jean bạc màu. Những ngón tay lạnh ngắt, cứng đờ như que củi khó nhọc lần tìm, rồi rút ra chiếc điện thoại thông minh đã trầy xước bốn góc viền. Màn hình cảm ứng loang lổ vết vân tay nhòe nhoẹt mồ hôi. Cô nuốt nước mắt, run rẩy chạm ngón tay cái vào phím nguồn, mở khóa rồi nhấp vào biểu tượng ứng dụng ngân hàng số quen thuộc.

Đèn

Nền điện thoại rọi một luồng ánh sáng xanh nhợt nhạt, lạnh lẽo lên khuôn mặt trắng bệch không còn lấy một giọt máu của cô. Trong gian phòng họp của ban điều phối, thứ ánh sáng nhân tạo phát ra từ màn hình tinh thể lỏng nhỏ thó ấy như một vết cắt tàn nhẫn xé toạc lớp màn che đậy cuối cùng, phơi bày toàn bộ sự kiệt quệ mà Hân đã cố công giấu giếm suốt bao tháng ngày qua.

Hân bước từng bước nặng nề về phía chiếc bàn chủ tọa làm bằng gỗ lim sẫm màu. Đôi giày vải bám đầy bụi đất của cô lê trên nền gạch hoa cũ kỹ, phát ra những tiếng ma sát rợn người giữa bầu không khí đặc quánh. Dừng lại trước mặt mẹ, hai đầu gối cô run rẩy như muốn khuỵu xuống. Cô từ từ giơ hai tay lên, nâng chiếc điện thoại trầy xước ngang tầm mắt bà Lành. Bàn tay cô run bần bật, các khớp ngón tay trắng bệch vì gồng siết. Giọng cô vỡ vụn ra thành từng mảnh nghẹn ngào, chìm nghỉm giữa tiếng quạt trần quay lạch cạch trên cao:

“Con… con xin lỗi mẹ… Con xin lỗi tất cả mọi người…”

Bà Lành chầm chậm cúi đầu xuống. Ánh mắt vốn sắc sảo, nghiêm cẩn của người đàn bà cả đời chắt bóp từng đồng tiền lẻ nơi góc chợ chiếu thẳng vào mặt kính điện thoại loang lổ mồ hôi.

Ở chính giữa màn hình, dòng chữ in đậm hiển thị số dư khả dụng của tài khoản thanh toán hiện lên rõ mồn một từng con số: **1.080.000 VNĐ**.

Hơn một triệu đồng.

Vỏn vẹn một triệu không trăm tám mươi nghìn đồng chẵn.

Đó là toàn bộ tài sản thực tế còn sót lại trong tài khoản ngân hàng của cô gái hăm sáu tuổi, sau khi hệ thống đã tự động cấn trừ khoản tiền hai triệu rưỡi mà cô phải nhắn tin mượn nóng của chị Diệp lúc nửa đêm qua để kịp thời hoàn trả cho các giao dịch khiếu nại của khách mua dở dang. Toàn bộ số tiền tích cóp ròng rã suốt bốn năm trời làm việc quần quật ngoài thủ đô, những đồng lương chắt bóp từ từng bữa cơm đạm bạc, từng gói mì tôm ăn vội giữa những ca trực hệ thống thâu đêm, từng khoản tiền chắt chiu từ căn phòng trọ ẩm thấp vùng ven để làm vốn liếng phòng thân… tất cả đã cạn kiệt. Chúng đã bốc hơi hoàn toàn vào những dòng lệnh thuật toán vô cảm, tan biến vào cơn say duy ý chí muốn dùng tiền túi đốt cháy giai đoạn để đổi lấy những biểu đồ tăng trưởng ảo trên trang quản trị.

Bà Lành đứng sững sờ. Cả thân hình gầy guộc của bà như đông cứng lại thành đá. Đôi mắt thâm quầng khẽ chớp liên hồi, những nếp nhăn sâu hoắm nơi khóe miệng giật giật theo từng nhịp thở ngắt quãng. Bà không hề gào thét, cũng không buông một lời đay nghiến gay gắt như cái tính khí bộc trực thường ngày mỗi khi thấy con làm sai. Nhưng chính sự câm lặng tuyệt đối ấy, cùng ánh mắt đờ đẫn nhìn chằm chằm vào con số một triệu lẻ tám mươi nghìn đồng, lại chứa đựng một nỗi bàng hoàng và xót xa đến rách toạc tâm can. Bàn tay gầy guộc đầy những vết chai sần, những vết sẹo do dao lam cạo nấm và củi lửa chợ búa để lại, khẽ run lên bần bật rồi buông thõng bất lực xuống bên hông tà áo bà ba bạc màu.

Chị Diệp không kiềm chế được, nhoài hẳn nửa người qua mép bàn dài, hai con mắt tròn xoe dán chặt vào màn hình điện thoại. Chị hít một hơi sâu, giọng the thé lạc đi vì kinh ngạc:

“Trời đất quỷ thần ơi… Hết… hết sạch sành sanh rồi sao? Mấy tháng trời nay mày tự móc tiền túi ra bù lỗ tiền ship, tiền thùng xốp với tiền máy chủ thiệt đó hả Hân?”

Tiếng xôn xao dưới các dãy ghế gỗ lập tức bùng lên như một cơn địa chấn ngầm quét qua căn phòng họp ngột ngạt. Hơn hai mươi tiểu thương đang ngồi căng thẳng bỗng chốc nhao nhao, người nghiêng đầu, kẻ nhổm dậy, những ánh mắt ngỡ ngàng đan chéo vào nhau.

“Trời hỡi trời, con bé này nó liều mạng dữ thần không!”

“Hèn chi bữa giờ đơn xa đơn gần gì nó cũng để miễn phí giao hàng! Tưởng đâu có công ty đầu tư mạo hiểm ngoài Hà Nội rót vốn bạc tỷ, hóa ra là nó tự cắn răng móc ruột gà gánh lỗ một mình!”

“Tiền núi lở cũng hết chứ nói chi mấy đồng bạc cắc dành dụm của đứa con gái mới đi làm mướn được mấy năm trời! Sao mà dại dột đến nông nỗi này không biết!”

Những tiếng xì xào, bàn tán ban đầu còn râm ran gay gắt, nhưng rồi chỉ sau vài khoảnh khắc, cả hội trường từ từ chìm nghỉm vào một sự im lặng tê tái, bẽ bàng. Không ai cất nổi thêm một lời trách cứ nào nữa. Bầu không khí bức bối, nồng nặc mùi mồ hôi và sự phẫn nộ vì sự cố nghẽn mạng tối qua bỗng chốc bị thay thế bằng một cảm giác cay đắng, xót xa đến nghẹn ngào. Họ giận cô gái trẻ vì sự bồng bột, giận vì việc làm tùy tiện đã kéo sập cả uy tín buôn bán mấy mươi năm của các sạp hàng trong chợ. Nhưng khi tận mắt chứng kiến bộ dạng tàn tạ, đôi mắt đỏ ngầu trũng sâu vì mất ngủ, và đặc biệt là số dư tài khoản trơ trọi chỉ còn đủ mua vài bao gạo kia, không một ai trong căn phòng này có thể nhẫn tâm buông thêm một lời cay độc để xát muối vào vết thương đang rỉ máu.

Trên bàn chủ tọa, ông Đặng Quốc Vinh ngồi thẳng lưng, sắc mặt nặng nề như một khối chì đúc. Người cựu chiến binh từng trải qua bao thăng trầm khẽ đưa tay tháo chiếc kính lão gọng đồi mồi đặt xuống tập tài liệu dày cộp, rồi chậm rãi đảo mắt nhìn khắp một lượt căn phòng. Đôi lông mày rậm bạc phếch của ông nhíu chặt lại. Trách nhiệm nặng nề của người đứng đầu ban điều phối không cho phép ông xử lý công việc bằng sự mủi lòng hay lòng trắc ẩn đơn thuần. Sự an toàn về tài chính, trật tự buôn bán và danh dự truyền thống của hơn bốn mươi sạp hàng lớn nhỏ ở Chợ Đèn Lồng là lằn ranh đỏ tối thượng mà ông có nhiệm vụ phải bảo vệ đến cùng.

“Như vậy là mọi sự đã rõ ràng.”

Ông Vinh cất giọng trầm buồn nhưng đanh thép, từng từ từng chữ rơi xuống mặt bàn gỗ lim nặng trịch như đá tảng.

“Dự án Chợ Nhà Mình hoàn toàn không có bất kỳ năng lực tài chính bảo đảm nào. Toàn bộ quá trình vận hành vừa qua chỉ dựa dẫm vào nguồn lực cá nhân hạn hẹp và chính sách trợ giá mù quáng, phi thực tế. Chính sự duy ý chí đó đã dẫn đến cuộc khủng hoảng nghiêm trọng đêm qua, gây thiệt hại trực tiếp về kinh tế, làm đình trệ hàng quán và bôi tro trát trấu vào chữ Tín bấy lâu nay của tiểu thương Chợ Đèn Lồng. Căn cứ theo quy chế quản lý chợ đã được toàn thể bà con biểu quyết ban hành từ ngày đầu thành lập…”

Bàn tay gân guốc của ông Vinh vươn ra, nắm lấy chiếc búa gỗ lim chuyên dùng để điều hành các phiên họp đại hội cổ đông tiểu thương, đặt ngay ngắn bên cạnh cuốn sổ biên bản bìa da. Ông từ từ giơ cao chiếc búa lên không trung, chuẩn bị gõ một nhát dứt khoát xuống mặt bàn để tuyên bố bản án tử cho nền tảng số non trẻ:

“Tôi tuyên bố: Chấm dứt toàn bộ việc thử nghiệm nền tảng Chợ Nhà Mình tại Chợ Đèn Lồng kể từ mười lăm giờ chiều ngày hôm nay. Mặt bằng kho chung sẽ lập tức được thu hồi để trả lại công năng cũ. Toàn bộ các sạp tham gia quay trở lại hình thức kinh doanh truyền thống…”

“Khoan đã anh Vinh!”

Một tiếng thét giật giọng, khàn đặc nhưng vang dội bất ngờ xé toạc không gian tĩnh mịch.

Bà Tư đứng bật dậy từ hàng ghế thứ hai. Chiếc cổ tay phải của bà vẫn còn quấn chặt từng lớp băng gạc trắng toát, bốc lên mùi ngai ngái, nồng gắt của rượu thuốc xoa bóp gừng gió. Bà dứt khoát gạt phăng cánh tay đang lo lắng níu lại của Quân, sải từng bước chân tập tễnh nhưng kiên quyết tiến thẳng lên khoảng trống giữa hai dãy bàn họp.

“Anh Vinh, bà con… Xin mọi người hãy dừng tay một chút, nán lại nghe tôi nói một lời thôi!”

Bà Tư đứng sững giữa phòng, lồng ngực phập phồng dữ dội vì xúc động. Đôi mắt già nua nhưng sáng quắc của bà quét qua từng gương mặt quen thuộc đang ngồi quanh bàn:

“Mọi người ở đây ai cũng nhìn thấy cái lỗi tày đình của con Hân tối hôm qua. Mọi người nhìn thấy thiệt hại của sạp bánh mì tui, sạp chè bà Sáu, sạp vải chị Diệp… Những điều đó tui không hề phủ nhận! Chính tui đây là người chịu thiệt nặng nhất, tui mất trắng năm chục ổ bánh mì ế ẩm vứt cho heo ăn tối qua, tui xót ruột chứ, tui đau từng khúc ruột gà chứ! Nhưng bà con thử đặt tay lên ngực mà nhớ lại coi, những ngày đầu tiên con bé này nó mới tha hương trở về cái chợ này, nó đã đối xử với bà con ra sao?”

Bà Tư đưa cánh tay quấn băng trắng run rẩy chỉ thẳng về phía Hân, giọng bà nghẹn lại, run rẩy trong từng hơi thở:

“Những ngày đầu dọn cái kho chung ẩm mốc, sặc mùi chuột bọ ven sông, ai là người thức trắng mấy đêm liền đội đèn pin đi dọn từng đống rác rưởi, tự tay khiêng từng cái pallet gỗ thông kê cao lên để hàng khô của bà con không bị nước lũ liếm vào? Những buổi chiều trời mưa dầm gió bấc, khách ngoài phố không thèm ghé chợ, ai là người cặm cụi ngồi dán từng cái nhãn giấy, tỉ mẩn đóng từng gói nấm khô, gói đường phèn cho sạp chị Lành, sạp cô Ba để gửi đi cho mối quen? Con bé nó có mở miệng đòi của ai một đồng tiền công nào chưa? Nó có xén bớt của bà con một cắc, một xu nào trong tiền hàng chưa? Nó sai! Nó sai vì nó quá non nớt, nó sai vì nó ôm đồm, nó giấu giếm gánh vác mọi chuyện một mình. Nhưng cái bụng của nó là vì cái chợ này, vì nó muốn giữ lại cái nồi cơm cho mấy mươi con người già cả tụi mình không bị cái sàn Vạn Mua nuốt chửng!”

“Bác Tư nói chí phải đó bác Vinh!”

Từ góc phòng, Lộc cũng đứng phắt dậy. Thân hình vạm vỡ, nước da ngăm đen vì dầm mưa dãi nắng của gã tài xế xe thồ như choán hết cả một khoảng sáng bên khung cửa sổ. Anh bước nhanh tới, đứng sừng sững bên cạnh bà Tư. Lộc vỗ mạnh một bàn tay thô ráp lên ngực áo khoác sờn vai, giọng anh khàn đặc, gằn từng tiếng đầy khí khái:

“Tôi là thằng chạy xe ba gác, tính tôi bộc trực, ăn nói cộc cằn thô lỗ. Hồi sáng sớm nay ở cửa kho, thấy anh em tài xế nháo nhào vì mất công mất việc, tôi nóng máu tôi mắng con Hân tơi bời hoa lá. Nhưng mà nói đi thì phải nói lại cho sòng phẳng! Nhờ có cái app Chợ Nhà Mình của con bé mà suốt mấy tuần lễ qua, mấy chú xe ôm già yếu như bác Năm, hay mấy thằng nhỏ chạy xe lượm bạc cắc như thằng Tèo mới có việc làm đều đặn mỗi ngày, có tiền đàng hoàng đem về mua sữa, mua tập vở cho con. Con Hân nó chưa bao giờ quịt một đồng cước vận chuyển nào của anh em tài xế tụi tôi! Lúc nào giao hàng xong quay về kho, nó cũng quét mã chuyển khoản đủ một trăm phần trăm tiền tươi thóc thật ngay tại sạp! Nó có lỗi thì bắt nó sửa sai, phạt nó theo luật. Chứ nếu bây giờ bác Vinh gõ cái búa lim dẹp luôn cái nền tảng này, thì chẳng khác nào dâng không toàn bộ cái chợ này cho con nhỏ Khánh Vy bên sàn Vạn Mua nó nhảy vào đè đầu cưỡi cổ, ép giá bóp họng từng tiểu thương một!”

Những lời trần tình mộc mạc, thô ráp nhưng rực lửa ruột gan của bà Tư và Lộc rơi vào căn phòng như những giọt nước sôi tưới lên tảng băng giá buốt.

Không khí trong phòng họp chùng hẳn xuống. Chị Diệp đứng tựa người vào mép bàn gỗ, đôi môi tô son mỏng mím chặt lại thành một đường thẳng thớm. Ánh mắt sắc sảo thường ngày của chị giờ đây dán chặt xuống những đường vân gạch vỡ dưới chân, hai cánh tay khoanh trước ngực dần buông lỏng, không còn thốt ra thêm một lời phản bác gay gắt nào nữa. Ở dãy ghế bên cạnh, cô Ba kín đáo rút chiếc khăn tay lau vội giọt nước mắt lăn dài trên gò má nhăn nheo, khẽ ngẩng đầu lên nhìn Hân bằng một ánh mắt vừa thương cảm vừa xót xa tột cùng.

Bàn tay cầm chiếc búa gỗ lim của ông Đặng Quốc Vinh khẽ chùng xuống. Chiếc búa nặng trịch lơ lửng cách mặt bàn chỉ chừng vài phân. Ông đưa mắt nhìn sâu vào gương mặt cương nghị của bà Tư, nhìn ngực áo phập phồng của Lộc, rồi dừng lại thật lâu nơi đôi mắt đỏ hoe, ngập tràn sự ân hận tột bực của Hân. Trong tâm khảm của một người lính đã từng đi qua bom đạn, ông hiểu rõ từng lời bà Tư nói là sự thật trần trụi. Cái tâm của cô gái trẻ này là trong sạch. Nhưng sự khắc nghiệt của thương trường không bao giờ có chỗ cho lòng thương hại.

“Ý tốt không bao giờ có thể thay thế được năng lực vận hành thực tế.” Giọng ông Vinh chùng hẳn xuống, nghe trầm đục nhưng vẫn giữ nguyên sự rắn rỏi đến lạnh lùng. “Dù tôi có muốn mở lòng cho cháu Hân một cơ hội nữa, thì lấy cái gì để bảo đảm rằng ngày mai, ngày mốt cái hệ thống này không sập tiếp? Lấy tiền ở đâu ra để duy trì máy chủ cho người ta, lấy tiền ở đâu ra để bồi thường rủi ro hư hỏng hàng hóa cho bà con, khi mà trong túi con bé bây giờ chỉ còn đúng một triệu lẻ tám mươi ngàn đồng?”

Câu hỏi đanh thép của ông Vinh như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào thực tại. Cả hội trường lại rơi vào thế bế tắc nghẹt thở. Không một ai dám cất tiếng trả lời. Một triệu đồng không đủ trả tiền điện cho chiếc tủ mát ở kho chung, nói chi đến việc gánh vác một hạ tầng công nghệ phức tạp.

“Tôi xin phép được trả lời câu hỏi đó của Trưởng ban.”

Một giọng nói trầm tĩnh, vang rền và mang âm hưởng đĩnh đạc, tự tin của giới kinh doanh chuyên nghiệp đột ngột vang lên từ hàng ghế cuối cùng sát vách tường.

Mọi ánh mắt trong phòng đồng loạt quay ngoắt lại.

Lâm Đức An chầm chậm đứng dậy. Anh mặc chiếc áo sơ mi màu xám nhạt phẳng phiu, tay xách chiếc cặp da mỏng màu nâu sẫm. Không một chút vội vã, anh bước từng bước khoan thai, vững chãi tiến lên phía trước bàn chủ tọa. Khí chất điềm đạm, ánh mắt sắc sảo ẩn sau tròng kính cận của một chuyên gia kế toán quản trị độc lập từng kinh qua hàng chục thương vụ tái cấu trúc doanh nghiệp phức tạp lập tức thiết lập một vùng trật tự vô hình, thu hút toàn bộ sự chú ý của mọi người.

An bước tới trước bàn điều phối, khẽ cúi đầu chào ông Vinh và gật đầu với toàn thể bà con tiểu thương. Anh mở khóa chiếc cặp da, rút ra ba tập hồ sơ dày dặn được đóng gáy cẩn thận, đặt ngay ngắn lên mặt bàn trước mặt người Trưởng ban.

“Thưa ông Vinh và toàn thể bà con Chợ Đèn Lồng. Tôi là Lâm Đức An, chuyên gia tư vấn tài chính độc lập, và hiện là người chịu trách nhiệm hỗ trợ hạch toán dòng tiền cho dự án Chợ Nhà Mình. Tôi xin khẳng định trước toàn thể hội trường: Tôi hoàn toàn đồng ý với nhận định sắc bén của ông Vinh. Một hệ thống công nghệ sống bằng tiền túi cá nhân và sự hy sinh mù quáng của người sáng lập là một hệ thống khuyết tật bẩm sinh. Nếu tiếp tục vận hành theo cách cũ, nó xứng đáng bị khai tử ngay trong buổi chiều hôm nay.”

Lời mở đầu đanh thép, lạnh lùng và không hề nể nang của An khiến Hân khẽ giật mình run rẩy. Nhưng cô cắn chặt môi, im lặng lắng nghe, bởi cô hiểu từng lời anh nói đều chạm trúng vào căn bệnh chí mạng mà cô đã cố tình nhắm mắt làm ngơ.

An xoay người lại, đối diện với toàn thể tiểu thương. Giọng anh rành rọt, khúc chiết, từng luận điểm được đưa ra rõ ràng như những nhát cắt phẫu thuật:

“Tuy nhiên, việc khai tử hoàn toàn một công cụ có khả năng bảo vệ sự sống còn của khu chợ này trong tương lai chỉ vì một sai lầm về mô hình chi phí ban đầu là một sự lãng phí vô cùng đắt giá và thiển cận. Tôi đứng ở đây hôm nay để chính thức đệ trình phương án Tái cấu trúc toàn diện Chợ Nhà Mình. Nền tảng này sẽ chỉ được phép tiếp tục tồn tại nếu tuân thủ tuyệt đối ba nguyên tắc sống còn sau đây:

Thứ nhất, cắt bỏ hoàn toàn một trăm phần trăm cơ chế trợ giá cá nhân. Kể từ giờ phút này trở đi, Trần Gia Hân không được phép bỏ thêm một đồng tiền túi nào vào chi phí vận chuyển hay bao bì đóng gói. Toàn bộ tiền ship, tiền thùng xốp, túi khí giữ nhiệt phải được hạch toán minh bạch, sòng phẳng vào hóa đơn của người mua theo đúng biểu phí thực tế mà chúng tôi đã tính toán chi tiết tại kho chung. Khách hàng muốn thưởng thức một ổ bánh mì nóng giòn giao tận cửa nhà, khách hàng đó phải vui vẻ chi trả đủ mười tám ngàn đồng chi phí dịch vụ. Ai không chấp nhận mức phí đó, họ có quyền ra tận chợ để mua. Chúng ta bán giá trị tiện lợi thực tế, không bán hàng từ thiện trá hình.

Thứ hai, Chợ Nhà Mình phải vận hành tự chủ và tự sinh lời ròng. Chúng tôi sẽ trích lập ngay một quỹ vận hành chung: mỗi một đơn hàng giao dịch thành công qua ứng dụng sẽ tự động trích lại đúng ba phần trăm doanh thu để nộp vào quỹ duy trì hạ tầng kỹ thuật và quỹ dự phòng rủi ro hư hỏng. Đại diện của sáu sạp tiên phong sẽ cùng tham gia kiểm toán sổ sách dòng tiền vào mỗi chiều thứ Bảy hàng tuần. Nếu sau mỗi chu kỳ, doanh thu ba phần trăm này không đủ bù đắp chi phí thuê máy chủ và vận hành tối thiểu, dự án sẽ tự động giải thể mà không cần Ban điều phối phải ra quyết định cưỡng chế.

Thứ ba, phân quyền vận hành độc lập, xóa bỏ triệt để cơ chế một người ôm đồm mọi việc. Anh Lộc sẽ nắm toàn quyền quản lý, điều phối đội ngũ giao nhận và kiểm soát biểu phí xe thồ; bà Tư, cô Ba, chị Diệp chịu trách nhiệm tuyệt đối về chất lượng hàng hóa và số lượng tồn kho thực tế tại từng sạp; cô Đỗ Mỹ Linh phụ trách mảng chăm sóc khách hàng và tiếp nhận khiếu nại theo kịch bản chuẩn hóa; và riêng Trần Gia Hân, cô ấy chỉ được phép tập trung vào việc bảo trì mã nguồn, sửa lỗi phần mềm, tuyệt đối không được tự ý can thiệp vào quy trình điều phối thực địa.”

An dừng lại một nhịp, ánh mắt bình thản nhưng đanh thép nhìn thẳng vào ánh mắt dò xét của ông Đặng Quốc Vinh:

“Thưa Trưởng ban Đặng Quốc Vinh. Đây là một bản đề án kinh doanh thực chất, sòng phẳng, dựa trên nguyên tắc kinh tế thị trường và tuyệt đối không cầu xin bất kỳ sự thương hại nào. Tôi đại diện cho nhóm vận hành đề nghị Ban điều phối cấp một cơ hội thử nghiệm sinh tử có thời hạn đúng sáu tuần lễ. Trong sáu tuần này, nếu Chợ Nhà Mình không chứng minh được khả năng tự nuôi sống bộ máy và tạo ra lợi nhuận ròng thực tế cho bà con tiểu thương, chúng tôi sẽ tự tay tắt máy chủ, xóa mã nguồn và vĩnh viễn rút lui khỏi Chợ Đèn Lồng.”

Căn phòng họp lặng ngắt như tờ. Tiếng gió xào xạc luồn qua những chấn song gỗ cổ kính ngoài hành lang nghe rõ mồn một. Từng lập luận sắc bén, khúc chiết, cùng những giải pháp cấu trúc dòng tiền minh bạch của Lâm Đức An như một liều thuốc giải cực mạnh làm tan biến đi sự hoang mang, nghi ngại đang đè nặng trong lòng mọi người. Những con số cụ thể, cơ chế giám sát chéo rõ ràng và cam kết chịu trách nhiệm sòng phẳng đã đánh trúng vào bản năng kinh doanh thực tế của những con người cả đời bám chợ.

Chị Diệp nhìn An, rồi lại liếc nhìn sang Hân, khẽ tặc lưỡi một tiếng:

“Nói có sách, mách có chứng rành rọt như vậy thì nghe nó mới lọt cái lỗ tai. Chứ cứ bảo con nhỏ cắn răng bỏ tiền túi ra gánh lỗ giùm hoài, tụi tui mang tiếng là phường buôn gian bán lận ăn chặn trên mồ hôi nước mắt của con nít!”

Ông Vinh vẫn không vội vã trả lời. Ông cầm một tập tài liệu của An lên, lật giở từng trang giấy in biểu đồ hạch toán chi phí đơn vị, quy chế xử lý rủi ro và các điều khoản phân bổ quyền hạn. Ngón tay thô ráp của người lính già miết nhẹ trên từng con số được trình bày mạch lạc.

Thời gian nặng nề trôi qua từng giây một. Tiếng quả lắc của chiếc đồng hồ gỗ treo tường gõ nhịp tích tắc khô khốc giữa sự chờ đợi thắt nghẹt lồng ngực của Hân.

Sau gần năm phút xem xét kỹ lưỡng từng điều khoản, ông Vinh chầm chậm đặt tập hồ sơ xuống mặt bàn. Ông tháo kính lão, ngẩng đầu lên nhìn Hân một thoáng, rồi đưa mắt nhìn khắp lượt những gương mặt tiểu thương đang nín thở chờ đợi:

“Ai đồng ý cho dự án Chợ Nhà Mình được gia hạn thử nghiệm sinh tử trong vòng sáu tuần theo phương án tái cơ cấu của chú An vừa trình bày, xin giơ tay biểu quyết.”

Bà Tư không một giây do dự, cánh tay quấn băng trắng giơ thẳng lên trời đầu tiên.

Tiếp theo là Lộc. Cánh tay gân guốc đầy sẹo của gã tài xế giơ cao dứt khoát. Rồi đến cô Ba, bà Sáu bán chè, chú Năm xe ôm…

Chị Diệp ngập ngừng chừng hai giây, khẽ thở dài một tiếng thật sâu, rồi cánh tay chai sần cũng từ từ đưa lên ngang vai:

“Thôi thì nể tình chị Lành buôn bán lâu năm, với coi như cho con Hân một con đường sáng để chuộc lại cái lỗi tối qua. Nhưng tôi nói trước với chú An nghe, đúng sáu tuần sau mà không chia được tiền lãi ròng cho sạp của tôi là tôi tự tay gỡ biển, dẹp cái sạp online đó nghe chưa!”

Từng cánh tay khác trong phòng họp lần lượt đưa lên. Không khí căng thẳng tan biến, thay vào đó là sự đồng thuận lặng lẽ. Hơn hai phần ba số tiểu thương có mặt trong phòng đã đồng ý giơ tay.

Ông Đặng Quốc Vinh gật đầu dứt khoát. Bàn tay ông vung lên, giáng chiếc búa gỗ lim đanh gọn xuống mặt bàn:

*Cốp!*

“Được! Ban điều phối Chợ Đèn Lồng quyết định: Gia hạn thử nghiệm dự án Chợ Nhà Mình đúng sáu tuần lễ, bắt đầu tính từ ngày mai. Điều kiện tối hậu: Tự hạch toán có lãi ròng, minh bạch sổ sách tài chính và bảo đảm giữ gìn tuyệt đối chữ Tín của khu chợ. Nếu tiếp tục tái diễn bất kỳ sự cố nào gây phá vỡ trật tự hoặc phát sinh thua lỗ, dự án sẽ lập tức bị chấm dứt vĩnh viễn không xem xét lại. Bế mạc cuộc họp!”

Tiếng ghế gỗ ma sát rộn rạo trên nền gạch báo hiệu phiên họp căng thẳng đã chính thức khép lại. Mọi người bắt đầu lục tục thu dọn đồ đạc, đứng dậy ra về. Quân vội vã chạy lại bên cạnh Hân, miệng mấp máy định nói điều gì đó để an ủi cô, nhưng khi nhìn thấy khuôn mặt tái nhợt, ánh mắt thẫn thờ như người mất hồn của bạn mình, anh chỉ khẽ đặt nhẹ bàn tay ấm áp lên vai cô một thoáng rồi lặng lẽ lùi lại phía sau, nhường lại không gian tĩnh lặng cho hai mẹ con.

Ở bên ngoài hành lang rợp bóng râm của tòa nhà ban điều phối, lẩn khuất sau một chậu cau cảnh sum sê cành lá, bóng một người phụ nữ mặc chiếc áo vest công sở hiện đại màu xám tro vẫn lặng lẽ đứng tựa lưng vào mảng tường vàng rêu phong suốt từ đầu phiên họp.

Hồ Khánh Vy khẽ bấm nút tắt chiếc bút ghi âm nhỏ xíu giấu kín trong lòng bàn tay. Đôi mắt sắc lạnh của cô ta nhìn qua những chấn song gỗ mục nát, dừng lại trên thân hình đơn độc, gầy guộc của Hân bên trong phòng họp. Một nụ cười nhạt nhòa, vừa mang vẻ thương hại vừa lộ rõ sự tàn nhẫn của kẻ săn mồi dày dạn kinh nghiệm thoáng hiện trên khóe môi người đại diện cấp vùng của sàn Vạn Mua.

Khánh Vy xoay người, gót giày cao gót nhọn hoắt gõ lách cách dứt khoát trên những bậc thềm đá phủ rêu xanh. Vừa bước nhanh ra hướng cổng chợ, cô ta vừa rút chiếc điện thoại thông minh viền vàng, bấm thẳng vào số máy nội bộ của vị giám đốc phát triển thị trường miền Trung đang ngồi tại trụ sở Đà Nẵng:

“Sếp à, tôi Khánh Vy đây. Chợ Nhà Mình vừa được ban quản lý chợ ở đây gia hạn thêm sáu tuần nữa… trong tình trạng cạn kiệt hoàn toàn toàn bộ vốn liếng cá nhân của con bé sáng lập… Vâng, chính xác là dòng tiền đã đứt gãy hoàn toàn, nội bộ tiểu thương vừa trải qua một phen hoảng loạn. Bên mình cho chuẩn bị sẵn bộ hồ sơ thâu tóm toàn diện và gói ưu đãi độc quyền dứt điểm đi là vừa. Đúng sáu tuần nữa, chúng ta sẽ mua đứt toàn bộ thị phần Chợ Đèn Lồng với cái giá rẻ như cho.”

Tiếng giày cao gót thanh mảnh của Khánh Vy xa dần, lách cách gõ nhịp đều đặn rồi mất hút sau những vòm đèn lồng ngũ sắc rực rỡ giăng kín lối ra bờ sông.

Bên trong căn phòng họp giờ đây đã vắng ngắt như tờ, chỉ còn trơ trọi lại hai bóng hình.

Bà Lành vẫn đứng sững ở đó, không nói thêm một lời nào. Khuôn mặt bà sạm đen vì nắng gió, trầm mặc và lạnh ngắt như một pho tượng tạc từ đá hoa cương. Bà bước tới gần, bàn tay khô ráp bỗng vươn ra, siết chặt lấy cổ tay gầy gò của Hân. Lực siết mạnh đến tàn nhẫn, các ngón tay chai sạn bấu sâu vào da thịt con gái đến mức làm hằn lên những vệt đỏ tấy buốt nhói. Đó là một cái nắm tay run rẩy dữ dội, truyền tải toàn bộ những cơn sóng ngầm đớn đau, tức tưởi và phẫn uất đang cuộn trào dữ dội trong lồng ngực mà người mẹ đã phải cắn răng kìm nén suốt hơn hai tiếng đồng hồ chịu đựng nhục nhã trước mắt bàn dân thiên hạ.

Bà Lành giật mạnh tay, lôi Hân bước đi.

Suốt dọc con đường lát gạch nghiêng dẫn từ cổng chợ đi sâu vào trong phố, qua những ngõ hẻm quanh co hun hút phủ đầy rêu phong cổ kính, qua những mái ngói âm dương trầm mặc đang nhuốm một màu đỏ ối tàn tạ dưới bóng hoàng hôn buông xuống dòng sông Hoài, bà Lành không hề hé răng nói lấy nửa lời.

Tiếng bước chân của hai mẹ con nện dồn dập trên nền đá cổ khô khốc, cô độc và nặng trĩu những dự cảm giông bão sắp sửa ập xuống. Hân ngoan ngoãn cúi đầu bước theo từng nhịp giật của mẹ, hai mắt nhắm nghiền, những giọt nước mắt nóng hổi, mặn chát âm thầm tuôn rơi lã chã, thấm ướt vạt áo và nhỏ xuống từng phiến đá xanh xám xịt dưới chân.

Bước qua ngưỡng cửa gỗ lim bóng loáng của căn nhà cổ nằm sâu trong ngõ vắng, bà Lành vung tay đẩy mạnh then cài cửa.

*Rầm!*

Tiếng then gỗ va đập chát chúa vang lên giữa không gian tĩnh mịch. Bà Lành quay phắt người lại, hai mắt đỏ ngầu găm thẳng vào đôi mắt sưng húp, đầm đìa nước mắt của Hân. Giọng bà run lên bần bật vì một nỗi đau đớn bị dồn nén đến tận cùng giới hạn:

“Bây giờ không còn ai ở đây nữa, con nói hết cho mẹ nghe: ngoài Hà Nội rốt cuộc đã xảy ra chuyện gì?”