Gương mặt của cả chợ hay của riêng mình

Mùi hoa lài khô ướp kỹ giữa từng nếp lụa tơ tằm dường như chẳng thể nào xua đi thứ dưỡng khí đặc quánh, bồn chồn đang trùm lên gian sạp Ba Mùa. Trên mặt bàn cắt vải đóng bằng gỗ kiền kiền đã bóng loáng qua mấy chục năm tỳ tay, một xấp tài liệu in hai mặt dày cộp nằm chình ình. Từng hàng chữ đen sắc lẹm, đều tăm tắp, dập nổi bên trên là những con số thù lao phát sóng trực tiếp lớn đến mức khó tin—khoản tiền đủ sức san phẳng nửa năm tiền lời cặm cụi buôn từng thước vải, đo từng tấc đũi của cô Ba.

Gió từ phía mé sông Hoài thốc qua mấy kẽ liếp nứa nơi cửa hông, kéo theo hơi ẩm nồng của bùn bãi và vị ngai ngái của rêu chân sóng. Mỗi lần cơn gió lùa qua, mép giấy trắng tinh của tập hợp đồng lại khẽ giật lên, tạo thành những tiếng sột soạt khô khốc. Nằm đè lên góc xấp giấy bóng lộn có đóng dấu giáp lai đỏ rực là một tờ séc bảo chi của ngân hàng thương mại cổ phần. Dòng chữ in bằng mực điện tử sắc ngọt: *Năm mươi triệu đồng chẵn*. Tờ giấy bạc mệnh giá lớn phẳng phiu một cách lạnh lùng, tựa như một lưỡi dao mỏng đặt hờ trên thớ gỗ sần sùi.

Hân ngồi bất động trên chiếc đôn gỗ tròn bọc vải vụn chắp vá—chiếc đôn quen thuộc mà cô Ba vẫn hay kéo ra mời khách quen ngồi uống nước chè xanh mỗi độ trưa vắng. Hai bàn tay Hân đan chặt vào nhau đặt trên đầu gối, mười đầu ngón tay bấm sâu vào mu bàn tay đến trắng bệch.

Chếch về phía góc sạp, Quân đứng tựa lưng vào cây cột gỗ lim đỡ lấy góc mái hiên rêu phong. Hai cánh tay anh khoanh trước ngực, ống tay áo sơ mi đũi xắn cao để lộ đôi cẳng tay rắn rỏi sạm nắng. Đôi mắt sắc và tĩnh của người chuyên đứng sau ống kính máy ảnh lúc này không hề chớp, dán chặt vào dòng tiêu đề dập nhũ vàng kim loại nơi trang bìa tập hồ sơ: *Hợp đồng Hợp tác Độc quyền Phát triển Nội dung số và Đại sứ Văn hóa Chợ Bản địa*.

Không gian giữa ba người đặc quánh lại, chỉ còn tiếng tích tắc khô khốc của chiếc đồng hồ quả lắc cũ kỹ treo trên vách ván và tiếng nước sông vỗ bì bọp vào mấy cây cọc tiêu dưới bến cá ngoài xa.

Sau một hồi im lặng kéo dài đến nghẹt thở, cô Ba khẽ cử động. Bàn tay gầy guộc, những khớp ngón thô ráp vì quanh năm cầm kéo sắt và miết mép vải, từ từ đặt lên mặt bàn. Ngón tay trỏ của cô miết một đường thật mạnh qua vết xước sâu đã ngả màu xám xịt—vết tích của một buổi chợ phiên đông nghẹt người từ mười năm trước. Đầu móng tay cô còn vương một vệt bụi phấn may màu xanh lơ chưa kịp rửa.

Cô Ba ngước mắt lên. Đôi mắt một mí vốn luôn lúng liếng, đong đầy những nét tếu táo, lanh lợi của người đàn bà hát bài chòi có tiếng nhất dãy chợ vải phố cổ, giờ đây chùng xuống, mờ đục và trĩu nặng âu lo. Cô nhìn Hân, rồi chầm chậm đảo mắt sang Quân.

"Cô Ba nói thiệt lòng với hai đứa," giọng cô cất lên, khàn đặc như thể vừa trải qua một đêm dài thức trắng nuốt khan từng ngụm nước, "cầm tờ giấy này trên tay từ non nửa sáng tới chừ, cái ngực cô Ba nó đập thình thịch như gõ trống đám rước ngoài đình. Đời cô Ba từ hồi mười bảy mười tám tuổi, gánh từng thúng vải vụn ra chợ ngồi chực người ta mua về vá áo, gom góp từng mét lụa Mã Châu, chắt chiu từng thước đũi Duy Xuyên, chưa bao giờ cô thấy một bọc tiền lớn đến dường này mà người ta đem đến, cung kính đặt ngay trước mặt mình dễ như trở bàn tay."

Cô Ba ngừng lại, ngón tay bất giác run rẩy khẽ chạm vào góc mép tờ séc bảo chi, rồi vội vàng rụt lại như sợ bị bỏng:

"Người của sàn Vạn Mua họ đi chiếc xe hơi láng o, đen bóng từ ngoài lộ lớn rẽ vô. Mấy chú thanh niên mặc đồ tây phẳng phiu, mang giày da bóng loáng, xách cặp da bước vô cái sạp chật chội này của cô. Họ ngồi xuống cái đôn này, nói năng ngọt xớt. Họ bảo cô Ba không cần phải thức khuya dậy sớm khiêng vác từng cây vải nặng trịch nữa. Chỉ cần cô Ba gật đầu, đặt cái bút ký roẹt một chữ, là tờ séc năm mươi triệu này coi như tiền cọc thiện chí bỏ túi liền tay. Rồi từ tháng sau, cứ đều đặn mỗi tháng, họ chuyển khoản cứng hai mươi lăm triệu đồng thù lao. Đó là chưa tính tiền thưởng hoa hồng trên từng buổi phát sóng độc quyền trên cái ứng dụng khổng lồ của họ."

Cô nuốt nước bọt, ánh mắt vô định nhìn ra con hẻm gạch nghiêng nghiêng trước cửa sạp, nơi vài chiếc lá bàng khô đang bị gió cuốn lăn lông lốc trên nền đá phiến:

"Họ nói cô Ba sẽ mang danh 'Đại sứ văn hóa chợ'. Mỗi tuần họ cho xe ra rước cô ra Đà Nẵng, vô cái phim trường máy lạnh kín bưng, có người trang điểm, có người mặc áo dài lụa sẵn cho cô, hoặc đưa cô tới mấy điểm du lịch lớn diễn trò, hát hò, kể chuyện chợ xưa chợ nay. Mỗi tuần chỉ cần lên sóng bốn buổi, mỗi buổi đôi ba tiếng đồng hồ..."

Giọng cô Ba bỗng chùng xuống, nghẹn ngào trong cuống họng. Đôi vai gầy guộc sau tấm áo bà ba bằng lụa tím sẫm khẽ so lại:

"Hai đứa... hai đứa ở trong cái chợ này từ nhỏ tới lớn, tụi con lạ gì cái gia cảnh côi cút của mẹ con cô. Căn nhà ngói ba gian bên đường Phan Chu Trinh từ sau trận bão quét qua hồi cuối năm ngoái đến chừ dột nát tơi bời, rui mè mục nát cả mảng. Mấy bữa nay trời đổ mưa giông đầu mùa, mẹ con cô tối nằm ngủ không yên, phải đem hết thau nhôm, nồi gang, xô nhựa ra hứng nước mưa nhỏ giọt tong tỏng khắp sàn gạch. Rồi con My... con nhỏ vừa thi tốt nghiệp cấp ba xong, nó nằng nặc đòi đi học nghề làm bánh âu với pha chế chuyên nghiệp ngoài thành phố. Nó bảo mẹ cho con đi học cái nghề cho đàng hoàng, sau này kiếm việc làm ở mấy khách sạn năm sao, chớ con sợ cái cảnh cả đời bám lấy cái sạp vải ẩm mốc, bụi bặm này của mẹ lắm rồi."

Cô Ba đưa hai bàn tay lên xoa xoa gò má hốc hác, từng đường gân xanh nổi rõ dưới lớp da mỏng:

"Tiền học phí trọn khóa của con nhỏ, người ta đòi đóng một cục gần ba mươi triệu bạc. Mấy tháng ni chợ thì ế ẩm, khách tây khách ta vắng ngắt như chùa Bà Đanh. Cô Ba chạy vạy đầu trên xóm dưới, mượn chỗ nọ đắp vô chỗ kia, đêm nào nhìn con My nằm ngủ queo trên chiếc chiếu rách mà ruột gan cô quặn thắt lại từng khúc. Số tiền năm mươi triệu này... tụi con tính coi, nó đủ cho cô lợp lại toàn bộ mái ngói mới toanh, khỏi lo bão lũ mùa này giật sập nóc. Rồi đóng học phí cho con My cả năm rưỡi, còn dư dả chút đỉnh dằn túi phòng thân lúc trái gió trở trời ốm đau..."

Quân khẽ nhúc nhích bờ vai, đôi lông mày rậm cau lại, toan cất giọng thì Hân đã nhanh chóng vươn tay sang, chạm nhẹ vào cổ tay anh để ngăn lại.

Hân nhận ra nhịp thở của cô Ba đang dồn dập một cách bất thường. Những thớ thịt trên gương mặt người đàn bà buôn bán dạn dày sương gió ấy đang giật giật nhè nhẹ. Đằng sau sự đắn đo, toan tính về món tiền khổng lồ đủ để đổi đời kia không phải là lòng tham, mà là một tảng đá ngột ngạt, một nỗi uất ức khôn cùng đã âm ỉ đè nặng trong lồng ngực cô từ rất lâu trước khi chiếc phong bì của sàn Vạn Mua xuất hiện trên bàn cắt vải.

Và quả nhiên, bàn tay cô Ba run rẩy thọc sâu vào túi áo bà ba, rút ra một chiếc khăn tay bằng vải thô đã sờn mép. Cô vò nát chiếc khăn trong lòng bàn tay, siết chặt đến mức các khớp ngón tay trắng bệch. Khóe mắt viền đầy những nếp nhăn chân chim của cô bỗng chốc đỏ hoe, ầng ậc nước.

"Nhưng mà tụi con ơi... cô Ba ngột ngạt quá. Mấy tuần nay cô Ba sống mà cứ như người đang lội bì bõm dưới đáy sông sâu, ngợp thở không tài nào ngoi lên lấy được một ngụm khí trời."

"Cô Ba..." Hân thốt lên, cổ họng cô nghẹn đắng, cảm giác lạnh buốt chạy dọc sống lưng.

"Tụi con làm dự án Chợ Nhà Mình, tụi con là dân học hành đàng hoàng trên thành phố về, có đầu óc, có tính toán cao xa, cô Ba biết hết chớ," cô Ba nói, từng lời tuôn ra như dòng nước tích tụ bấy lâu nay bỗng phá vỡ bờ đê ngăn cách, tức tưởi và đắng chát. "Cô Ba thương hai đứa tụi con như ruột thịt trong nhà. Thấy con Hân bỏ phố về quê cắm đầu cắm cổ khởi nghiệp, thấy thằng Quân lăn xả vác máy ảnh chạy ngược chạy xuôi chụp từng thớ vải, con Linh chạy đôn chạy đáo lo đơn từ sớm tới tối, cô thương quá chừng. Cô nghĩ bụng mình có cái duyên buôn bán, có chút tài mọn hát hò bài chòi thì mình đem hết ra mà giúp tụi nó, giúp cái chợ này sống lại. Hân biểu cô lên sóng nói chuyện lụa, cô nói liền. Quân biểu cô quấn xấp vải Mã Châu lên người rồi hát mấy câu chòi câu tuồng cho vui mắt khách, cô cũng quấn, cô đứng hát rát cả họng, khô cả nước miếng. Nhưng mà rồi sao nữa hả hai đứa?"

Cô Ba đưa chiếc khăn tay lên chậm vội giọt nước mắt lăn dài qua gò má:

"Tự dưng cô thấy mình bị biến thành cái bảng hiệu mặt tiền, biến thành con rối làm trò câu khách cho cả cái Chợ Đèn Lồng này! Buổi live nào Hân cũng chạy sang: 'Cô Ba ơi chuẩn bị nghen, nay cô Ba mở màn lấy hên nha', 'Cô Ba ơi ráng giữ mắt xem đừng để tụt nha cô'. Khách vô coi rần rần, tụi con vỗ tay reo hò, mừng rỡ bảo chỉ số này chỉ số nọ tăng vọt, chuyển đổi đơn hàng cao chót vót. Nhưng có bao giờ tụi con biết, sau khi cái màn hình điện thoại kia tắt ngúm, cô Ba phải đối diện với cái thứ gì không?"

Căn sạp vải bỗng chìm vào một sự câm lặng ghê người. Tiếng còi xe máy rền rĩ ngoài đường Hoàng Diệu dội vào nghe xa xăm, trơ trọi như tiếng vọng từ một thế giới khác.

"Đêm nào buông cái rèm sạp xuống, cô cũng lủi thủi ôm cái điện thoại lướt coi lại mấy đoạn video phát sóng," cô Ba run run nói, môi dưới mím chặt đến rớm máu. "Bên cạnh những người khen cô Ba có duyên, có hàng trăm hàng ngàn cái bình luận ác độc như những mũi dao găm cứa thẳng vô mặt cô. Người ta xúm vô chửi cô Ba già rồi mà còn ham hố làm trò khỉ mua vui cho thiên hạ. Người ta soi mói từ hàm răng hơi khấp khểnh của cô, chê cái giọng Quảng Nam đặc sệt nghe thô thiển, nhà quê. Có đứa ác mồm bảo cô là mụ con buôn lươn lẹo, mượn danh văn hóa phố cổ để lừa đảo móc túi bá tánh. Tệ hơn nữa... mấy bữa trước có những kẻ lạ hoắc nhắn tin thẳng vô trang cá nhân chửi rủa thậm tệ, vu oan cho cô ăn chặn tiền hoa hồng của bà con trong dãy chợ vải này!"

"Rầm!"

Cô Ba đập mạnh lòng bàn tay xuống xấp hợp đồng của Vạn Mua. Tiếng đập vang lên chát chúa giữa không gian chật hẹp:

"Trong khi thực tế thì sao?! Cô Ba chưa từng cầm một đồng thù lao phát sóng nào từ tay tụi con! Cô chưa từng đòi hỏi một cắc bạc nào cho cái mặt, cái giọng của mình trên Chợ Nhà Mình! Cô làm tất cả vì cái tình làng nghĩa xóm, vì cái quầy nấm khô của má Lành tụi con, vì chiếc xe bánh mì của bà Tư đầu ngõ! Bán được vài khúc lụa, vài thước đũi thì sướng rơn trong bụng thiệt đó, nhưng còn danh dự của cô, còn giấc ngủ của cô thì ai trả cho cô đây? Mỗi bận cô mệt lả người, đau lưng thấu xương, cô muốn mở miệng nói: 'Hân ơi, nay cô Ba khan tiếng quá, cho cô nghỉ một bữa nghen con', thì vừa ngước lên đã thấy cái mặt tụi con lo sốt vó, nhìn cái bảng biểu đồ đơn hàng tụt dốc thê thảm, cô lại bấm bụng cắn răng trét phấn lên mặt, đứng trước cái ống kính mà cười toe toét! Cô không có quyền từ chối xuất hiện! Cô thấy mình mắc kẹt cứng ngắc trong chính cái sự nhiệt tình, xởi lởi của mình! Cô biến thành một con linh vật mua vui không công cho người ta, mà đến lúc bị thiên hạ đạp xuống bùn thì cô không biết bấu víu vào đâu hết!"

Từng lời, từng chữ của cô Ba giáng thẳng vào màng nhĩ Hân như những nhát búa nện trên đe sắt.

Hân ngồi chết sững. Cả thân người cô tê dại đi, máu dường như rút sạch khỏi gương mặt, để lại một vẻ trắng bệch, thất thần. Ngực cô thắt lại đau nhói, buốt buốt như có ai dùng một bàn tay vô hình bóp nghẹt lấy cuống tim.

Cô nhìn người phụ nữ trước mặt—người đã từng bế cô trên tay khi cô còn là một con bé ba tuổi chạy lăng xăng quanh những cuộn lụa tơ tằm, người luôn giúi vào túi áo cô tấm bánh tráng nướng hay củ khoai lang luộc mỗi độ tan trường—giờ đây đang ngồi co ro, bờ vai rung lên bần bật trong làn nước mắt tủi hờn.

Suốt thời gian qua, cô đã làm cái quái gì thế này?

Một cơn chấn động tâm lý dữ dội quét qua tâm trí Hân. Những hình ảnh của những tuần lễ vừa qua dồn dập ùa về, trần trụi và tàn nhẫn. Cô nhớ lại những biểu đồ tăng trưởng lưu lượng truy cập mà cô từng hí hửng chiếu lên màn hình máy tính cho Quân, Linh và An xem. Cô nhớ lại sự phấn khích của mình khi nhìn thấy những con số nhảy múa: một nghìn hai trăm lượt xem đồng thời, ba ngàn lượt bình luận tương tác, tỷ lệ bấm chốt đơn tăng gấp năm lần mỗi khi nụ cười và điệu hát bài chòi của cô Ba xuất hiện trên khung hình.

Mỗi lần hệ thống Chợ Nhà Mình có dấu hiệu nguội đi, mỗi khi lượng người xem giảm sút, phản xạ đầu tiên nảy ra trong đầu Hân luôn là: "Phải nhờ cô Ba lên sóng thôi", "Cô Ba ra kéo tương tác là ngon lành ngay".

Cô đã đối xử với cô Ba bằng đúng cái não trạng của một quản trị viên sản phẩm duy ý chí, lạnh lùng và vô cảm—thứ văn hóa vắt kiệt sức lao động mà cô từng căm ghét khi còn làm việc cho các tập đoàn công nghệ lớn ở Hà Nội. Ở đó, con người ta chỉ là những dòng "tài nguyên nhân sự" (resources) được lượng hóa thành các thông số công suất, được tối ưu hóa đến giọt mồ hôi cuối cùng để phục vụ cho các chỉ số KPI bóng bẩy.

Cay đắng thay, khi trở về mảnh đất quê hương này, Hân lại vô tình khoác lên mình chính cái lớp áo tàn nhẫn ấy. Cô nhân danh tình làng nghĩa xóm, nhân danh sự hồi sinh của một khu chợ truyền thống đang hấp hối để biến lòng tốt vô điều kiện, cái duyên trời phú và sự xông xáo của một người đàn bà lớn tuổi thành một thứ nghĩa vụ mặc nhiên.

Cô chưa từng một lần hỏi xem cô Ba có đau họng không sau hai tiếng đồng hồ đứng gào thét trước màn hình điện thoại rực lửa. Cô chưa từng nghĩ đến chuyện phải xây dựng một cơ chế thù lao xứng đáng cho hình ảnh của cô Ba. Bởi vì trong góc khuất ích kỷ và hẹp hòi của một kẻ khởi nghiệp non nớt đang cạn kiệt nguồn vốn, Hân đã ngấm ngầm tự cho phép mình cái đặc quyền được sử dụng "tình nghĩa" như một thứ chi phí bằng không.

Chính sự vô tâm tàn nhẫn núp bóng lý tưởng cộng đồng cao đẹp ấy đã đẩy cô Ba đến tận cùng bờ vực kiệt quệ về cả thể xác lẫn tinh thần. Và sự xuất hiện của sàn Vạn Mua cùng cọc tiền năm mươi triệu lạnh ngắt kia đâu phải là một sự cám dỗ từ trên trời rơi xuống. Nó là một kết cục tất yếu! Khi thị trường ngoài kia nhìn thấy một giá trị nội dung rực rỡ đang bị khai thác một cách bóc lột và miễn phí, họ sẽ lập tức mang tiền đến để thâu tóm, định giá và nuốt chửng nó.

"Con... con xin lỗi cô Ba..."

Giọng Hân run rẩy, vỡ òa ra trong sự nghẹn ngào. Cổ họng cô đắng chát. Hân từ từ đứng dậy khỏi chiếc đôn bọc vải, bước vòng qua chiếc bàn cắt vải sực mùi hoa lài khô. Đôi chân cô nặng trĩu. Trước ánh mắt sững sờ của cô Ba, Hân cúi gập người xuống, sâu thật sâu, hai bàn tay buông thõng sát mép váy.

"Con thực sự sai rồi cô Ba ơi. Bấy lâu nay con chỉ biết cắm mặt vô mấy con số vô hồn trên cái màn hình điện thoại. Con nhìn lượt mắt xem tăng, lượt thả tim nhảy múa rồi tự huyễn hoặc đó là chiến thắng của con, là công lao của dự án... mà con quên mất rằng người đang phải đổ mồ hôi, rát cổ bỏng họng, người đang phải hứng chịu trăm ngàn mũi dao độc địa từ miệng lưỡi bá tánh chính là cô. Con tệ bạc quá... Con nhân danh sự hồi sinh của chợ, mà con lại đi biến lòng tốt và sự yêu thương của cô thành một thứ miễn phí hiển nhiên. Con... con không có lời nào để biện minh cho sự vô tâm của mình hết..."

Hành động cúi đầu nhận lỗi đột ngột và chân thành của Hân khiến cô Ba khẽ giật mình. Cơn uất ức đang dâng trào trong lòng người đàn bà bỗng chốc khựng lại. Ánh mắt giận dữ, cay đắng nơi khóe mắt cô dần dần mềm đi, nhường chỗ cho sự bối rối, xót xa của một người lớn tuổi khi nhìn thấy đứa cháu ruột thịt của mình đang run rẩy tự dằn vặt.

Cô Ba vội vàng vươn hai bàn tay chai sần ra, nắm lấy bắp tay Hân, kéo cô đứng thẳng dậy:

"Kìa... cái con bé này! Cô Ba nói ra mấy lời gan ruột nãy giờ là để trút cho bằng hết cái tảng đá đang đè nặng cái ngực này, chớ có phải cô trách hờn để tụi con phải quỳ lạy van xin cô đâu! Cô thương tụi con, cô coi tụi con như con My ở nhà, cô mới nói thẳng thừng, ruột để ngoài da như vậy... Thôi, ngồi xuống đây với cô, đừng có đứng lom khom vậy nữa, cô Ba xót ruột lắm..."

Bấy giờ, Quân mới chầm chậm bước tới bên cạnh mép bàn. Gương mặt anh đanh lại, nhưng ánh mắt toát lên sự tỉnh táo, sắc sảo của một gã làm nghề hình ảnh tự do từng trải qua bao va đập thương trường. Anh không nói những lời dỗ dành suông.

Quân với tay nhấc bản hợp đồng dày cộm của Vạn Mua lên. Đôi mắt anh lướt qua từng trang văn bản in phông chữ Times New Roman cỡ nhỏ li ti ở phần điều khoản chung và phụ lục pháp lý. Bằng một động tác dứt khoát, anh lật ngược tập hồ sơ lại, đặt ngay ngắn trước mặt cô Ba.

"Cô Ba, Hân sai thì Hân đã nhận, và tụi con chắc chắn phải sửa tận gốc cái sai này," Quân nói, giọng anh trầm ổn, rành mạch và đanh thép như tiếng đá va vào nhau. "Nhưng trước khi cô Ba quyết định đặt bút ký tên vô cái đống giấy tờ này, hay cầm tấm séc năm mươi triệu kia đem ra ngân hàng đổi tiền mặt, con xin cô Ba ngồi yên đây năm phút, nghe con vạch trần mấy cái bẫy chết người mà tụi Vạn Mua đã giăng sẵn trong từng con chữ này."

Cô Ba chớp chớp mắt, ngơ ngác nhìn Quân:

"Bẫy sao con? Người ta là sàn thương mại điện tử lớn bành ki, có văn phòng đại diện to đùng ngoài Đà Nẵng, có dấu mộc đỏ chót của công ty luật đàng hoàng mà bẫy bạt chi cô?"

"Tiền càng nhiều, mồi càng thơm thì cái bẫy sập xuống càng nát xương cô à. Dân tư bản lớn đời nào chịu đem tiền dâng không cho ai," Quân rút cây bút chì gỗ cài bên tai áo xuống. Anh lật nhanh sang trang thứ tư của bản hợp đồng, dùng đầu chì khoanh tròn một đường thật đậm vào một đoạn văn dài ngoằng ở Điều 4.2.

"Cô Ba nhìn kỹ chỗ này giùm con: *Bên B (tức là cô Ba) cam kết chuyển giao toàn bộ quyền sử dụng độc quyền hình ảnh, giọng nói, phong cách biểu diễn, phát ngôn và nhận diện cá nhân cho Bên A trong suốt thời hạn hợp đồng và kéo dài thêm hai mươi bốn tháng sau khi chấm dứt hợp đồng*. Cô có hiểu cái câu chữ này nghĩa là gì không?"

Cô Ba lắc đầu, đôi lông mày nhíu chặt lại:

"Nó... nó dài dòng quá, cô đọc mà cứ lùng bùng lỗ tai..."

"Nghĩa là từ cái giây phút cô Ba hạ bút ký tên và nhận năm mươi triệu này, khuôn mặt này của cô, cái giọng nói Quảng Nam này của cô, thậm chí cả cái điệu bộ hát bài chòi, cái cách cô vắt xấp lụa lên vai để diễn tả sự mềm mại... tất cả không còn thuộc về cô Ba nữa!" Quân gằn từng tiếng, mắt nhìn xoáy vào mắt người đàn bà buôn vải. "Nó trở thành tài sản độc quyền của sàn Vạn Mua! Họ có toàn quyền cắt ghép hình ảnh của cô, lồng tiếng của cô vô bất cứ video quảng cáo nào của họ, kể cả những sản phẩm dỏm, sản phẩm trôi nổi mà cô chưa từng thấy mặt bao giờ. Họ đưa cho cô một tập kịch bản viết sẵn, dù nội dung trong đó có nhảm nhí, có lố lăng, hay bóp méo sự thật về nghề dệt lụa truyền thống đến đâu, cô Ba bắt buộc phải diễn đúng từng chữ, cười đúng từng giây. Nếu cô Ba lắc đầu từ chối, cô bị quy vô tội vi phạm cam kết biểu diễn độc quyền!"

Cô Ba rùng mình một cái thảng thốt, lưng áo khẽ giật lên:

"Thiệt... thiệt vậy sao con? Họ bắt cô nói láo cô cũng phải nói hả?!"

"Chưa hết đâu cô," Quân lật tiếp sang trang thứ bảy, đầu ngòi chì gõ 'cộc cộc' xuống mặt bàn gỗ, ngay sát dòng chữ in nghiêng ở Điều 7.3. "Chỗ này mới là đòn hiểm nhất đánh gục sạp Ba Mùa của cô nè: *Bên B không được phép tham gia, xuất hiện hoặc thực hiện bất kỳ hoạt động thương mại, bán hàng, quảng bá sản phẩm trực tiếp hoặc gián tiếp nào khác ngoài hệ thống phân phối của Bên A mà không có sự chấp thuận bằng văn bản*. Cô Ba đọc kỹ lại câu này đi! Nghĩa là cô không được phép đứng tại cái sạp vải này để bán hàng của chính cô nữa!"

"Ủa! Lạ lùng chưa! Cái sạp Ba Mùa này là xương máu của cô gầy dựng ba chục năm nay, cớ sao họ cấm cô bán?!" Cô Ba bật thốt lên kinh hãi, mắt mở to trừng trừng.

"Bởi vì họ muốn biến cô thành một con rối độc quyền trên sàn số của họ, chớ họ không rảnh bỏ tiền ra nuôi một chủ sạp buôn bán tự do ngoài chợ truyền thống!" Quân giải thích cặn kẽ, giọng anh chứa đầy sự phẫn nộ trước những thủ đoạn chèn ép tinh vi. "Toàn bộ vải lụa cô lên sóng live cho họ đều phải lấy từ các tổng kho liên kết của Vạn Mua—toàn là hàng dệt công nghiệp hàng loạt từ các nhà máy lớn gắn mác thủ công để bán giá trên trời. Còn sạp Ba Mùa này của cô, nếu cô dám livestream bán một thước lụa Mã Châu hay Duy Xuyên của các nghệ nhân làng nghề, cô phải làm đơn xin phép họ, phải chia phần trăm cho họ. Nếu cô lén lén bán hàng, hoặc bước chân sang sóng của Chợ Nhà Mình, họ có quyền kiện cô ra tòa và phạt vi phạm gấp ba lần tổng giá trị hợp đồng—tức là cô phải đền một trăm năm mươi triệu đồng tiền mặt ngay tắp lự!"

Quân lật tiếp sang trang cuối cùng, chỉ thẳng vào một dòng chữ nhỏ xíu nằm lọt thỏm dưới chân trang:

"Và đây, điều tàn nhẫn nhất nằm ở chỗ này: *Mọi rủi ro khủng hoảng truyền thông hoặc tranh chấp phát sinh từ phát ngôn cá nhân ngoài kịch bản do Bên B hoàn toàn tự chịu trách nhiệm pháp lý và vật chất*. Nghĩa là sao cô Ba? Nghĩa là khi cộng đồng mạng nhảy vào chửi bới, soi mói hàm răng, xúc phạm danh dự của cô như mấy bữa nay, Vạn Mua họ sẽ lập tức phủi tay sạch trơn! Họ sẽ coi mấy vụ chửi bới đó là miếng mồi ngon để tăng tương tác miễn phí cho sàn của họ, mặc kệ cô Ba một mình cô độc giữa bão dư luận. Họ vắt kiệt cái duyên, vắt kiệt danh tiếng và sự uy tín của cô trong vòng một năm, rồi khi khách hàng chán ngán, họ vứt bản hợp đồng đi. Lúc đó, sạp vải của cô thì mất hết mối quen, bà con chòm xóm trong chợ thì xa lánh vì nghĩ cô Ba vì tiền mà theo sàn lớn bỏ rơi chợ quê. Cô Ba tính coi, tờ séc năm mươi triệu này có đủ để cô mua lại danh dự, sự thanh thản và cả cuộc đời buôn bán lương thiện của mình không?!"

Không gian trong góc sạp vải Ba Mùa như đông cứng lại.

Cô Ba ngồi chết trân trên chiếc đôn gỗ. Bàn tay đang đặt hờ hờ gần mép tờ séc bảo chi bỗng giật phắt lại như vừa chạm phải một thanh sắt nung đỏ trong lò rèn. Khuôn mặt cô chuyển từ vẻ ngỡ ngàng sang bàng hoàng, rồi tím tái đi vì kinh sợ. Từng giọt mồ hôi lạnh rịn ra trên vầng trán nhăn nheo, lăn dài xuống khóe mắt dù từng cơn gió từ mé sông Hoài vẫn đang thổi lồng lộng qua khe liếp cửa.

"Trời đất quỷ thần ơi..." Cô Ba lẩm bẩm, hai môi run bần bật, giọng lạc hẳn đi. "Nó... tụi nó nói năng ngọt xớt như mía lùi, viết chữ nghĩa quanh co uốn éo... Cô dốt nát, đọc vô cứ tưởng người ta thương cái hoàn cảnh mẹ góa con côi mà nâng đỡ... Ai dè tụi nó tính trói giò trói cánh cô Ba lại như trói một con gà đem đi cắt tiết!"

Nhìn thấy sự run rẩy, bàng hoàng của người đàn bà buôn vải và lắng nghe từng lời phân tích sắc như dao mổ xẻ của Quân, một ngọn lửa quyết tâm bỗng bùng cháy dữ dội trong lồng ngực Hân.

Nỗi hổ thẹn, ân hận lúc nãy không biến thành sự suy sụp yếu đuối, mà lập tức chuyển hóa thành một trách nhiệm nghề nghiệp rõ ràng, tỉnh táo và sắt đá hơn bao giờ hết. Cô không thể chỉ biết đứng đây cúi đầu nói những lời xin lỗi sáo rỗng, hay tiếp tục dựa dẫm vào lòng vị tha, sự xởi lởi của những người lớn tuổi trong chợ.

Muốn bảo vệ cô Ba, muốn giữ cho Chợ Nhà Mình không bị biến chất thành một cỗ máy bóc lột đội lốt tình làng nghĩa xóm, cô phải thiết lập một trật tự mới. Một thiết chế thực sự công bằng, minh bạch và sòng phẳng—nơi mà nhân phẩm, sức khỏe và quyền lợi của mỗi một con người lao động phải được đặt ngang hàng, thậm chí cao hơn mọi nguyên tắc tăng trưởng kinh doanh.

"Quân, giữ cô Ba ngồi ở đây uống nước, chờ tôi đúng mười lăm phút," Hân dứt khoát nói, giọng cô không còn một gợn run rẩy.

Hân sải bước lại góc sạp, kéo chiếc ba lô vải bố thô của mình lại gần. Cô rút chiếc máy tính xách tay màu xám bạc đặt thẳng lên mặt bàn cắt vải kiền kiền. Bằng một cái gạt tay mạnh mẽ, cô đẩy xấp tài liệu nhũ vàng của Vạn Mua và tờ séc năm mươi triệu sang một góc rìa bàn.

Nắp máy tính bật mở. Màn hình sáng lóa rọi vào gương mặt cương nghị của Hân.

Mười ngón tay cô đặt lên bàn phím, và rồi tiếng gõ phím lách tách bắt đầu vang lên giòn giã, dồn dập như một tràng pháo tép giữa mùi hương hoa lài khô thanh khiết của lụa tơ tằm.

Hân không cần tra cứu sách vở, cũng không sử dụng bất kỳ một thuật ngữ pháp lý vòng vo, tráo trở nào của giới luật sư thương mại. Cô chắt lọc toàn bộ những bài học xương máu mà cô đã nếm trải suốt những tháng ngày qua—những bài học về chi phí cơ hội, về ranh giới đạo đức trong kinh tế học nền tảng, và đặc biệt là những lời răn dạy thâm trầm về cái tình, cái nghĩa nhưng phải phân minh của má Lành và anh An.

Từng dòng chữ, từng điều khoản hiện lên trên nền văn bản trắng muốt, dứt khoát, khúc chiết và rành mạch.

Đúng mười lăm phút sau, tiếng gõ phím cuối cùng dừng lại bằng một cú nhấn mạnh mẽ phím Enter. Hân xoay ngược chiếc máy tính lại một góc một trăm tám mươi độ, đẩy nhẹ màn hình về phía trước mặt cô Ba.

Trên trang văn bản vừa soạn thảo, dòng tiêu đề in hoa đậm nét đập ngay vào mắt:

***THỎA THUẬN BẢO VỆ QUYỀN HÌNH ẢNH VÀ HỢP TÁC NỘI DUNG NỀN TẢNG CHỢ NHÀ MÌNH***

Hân hít một hơi thật sâu, ngón tay trỏ đặt nhẹ lên mép màn hình. Giọng cô cất lên, bình tĩnh, ấm áp nhưng rành rọt từng chữ:

"Cô Ba, tụi con nghèo. Tụi con không có sẵn năm mươi triệu tiền mặt để đặt cọc cho cô ngay sáng nay như cái sàn lớn ngoài kia. Tài khoản của dự án sau đợt biến động vừa rồi chỉ còn vỏn vẹn vài triệu đồng tiền quỹ duy trì máy chủ. Nhưng tụi con có sự đàng hoàng, có lòng tự trọng và sự sòng phẳng của những người con đất Quảng. Tụi con tuyệt đối không bao giờ xem cô Ba là một công cụ quảng bá miễn phí nữa. Đây là bản cam kết hợp tác mà Chợ Nhà Mình chính thức đề nghị với cô Ba, với tư cách là một đối tác bình đẳng:"

Hân bắt đầu đọc chậm rãi từng điều khoản then chốt:

"**Điều một: Quyền sở hữu danh tính và hình ảnh cá nhân tuyệt đối.** Hình ảnh, giọng nói, phong cách biểu diễn, nụ cười và toàn bộ những câu chuyện đời, chuyện nghề của cô Ba thuộc quyền sở hữu vĩnh viễn và duy nhất của cô Võ Thị Ba. Nền tảng Chợ Nhà Mình chỉ được phép sử dụng các trích đoạn phát sóng phục vụ cho mục đích giới thiệu hàng hóa của chính tiểu thương Chợ Đèn Lồng. Mọi ấn phẩm truyền thông, áp phích quảng cáo riêng lẻ có sử dụng hình ảnh của cô Ba bắt buộc phải gửi cho cô xem và có sự đồng thuận bằng văn bản của cô trước ít nhất bốn mươi tám giờ. Bất cứ lúc nào cô Ba cảm thấy không thoải mái, cô có toàn quyền yêu cầu gỡ bỏ hình ảnh đó khỏi hệ thống trong vòng mười lăm phút mà không phải bồi thường bất kỳ một đồng xu cắc bạc nào."

Cô Ba hé mở đôi môi, ngơ ngác nhìn từng dòng chữ chạy dài trên màn hình. Nét căng thẳng hằn sâu trên vầng trán cô dường như vừa được một bàn tay vô hình vuốt nhẹ cho giãn ra.

"**Điều hai: Cơ chế thù lao và phân chia lợi ích minh bạch.**" Hân nhấn đầu ngón tay vào mục tiếp theo, giọng cô đanh lại đầy kiên quyết. "Cô Ba sẽ không bao giờ phải làm không công vì cái gọi là tình nghĩa xóm giềng nữa. Từ nay trở đi, trên mỗi buổi livestream, cô Ba sẽ được hưởng một tỷ lệ hoa hồng cố định là năm phần trăm trên tổng doanh thu thực tế của tất cả các đơn hàng được chốt thành công trong phiên phát sóng đó—bất kể đó là đơn vải của sạp Ba Mùa, đơn nấm hương nấm linh chi của sạp má Lành, hay đơn bánh mì khô chà bông của xe bánh mì cô Tư. Khoản tiền này được hệ thống phần mềm tự động trích thẳng từ phí vận hành của nền tảng và chuyển thẳng vô số tài khoản cá nhân của cô Ba vào đúng mười hai giờ trưa ngày hôm sau. Hàng bán được càng nhiều, công sức người dẫn chuyện của cô càng được đền đáp xứng đáng."

"Ủa..." Cô Ba giật mình, ngón tay run run chỉ vào màn hình máy tính. "Tiền bán nấm của má Lành, bán bánh mì của chị Tư... mà cô Ba cũng được trích phần trăm nữa hả Hân? Làm vậy... có kỳ quá không con? Người ta có dị nghị cô ăn chặn tiền của chợ không?"

"Không hề kỳ một chút nào hết cô Ba!" Quân lập tức bước lên đỡ lời, ánh mắt anh sáng rực vẻ quả quyết. "Bởi vì nhờ có cái duyên buôn bán, nhờ có uy tín của cô Ba đứng ra nói chuyện, bảo chứng chất lượng mà khách thập phương người ta mới tin tưởng bấm nút mua hàng cho các sạp khác! Đó là mồ hôi, là chất xám, là thù lao lao động thực tế của một người đại diện sản phẩm chuyên nghiệp, chớ đâu phải tiền xin xỏ hay ban ơn bố thí của ai! Chợ Nhà Mình muốn bền vững thì người làm nhiều phải được hưởng nhiều, minh bạch trên từng con số thì không một ai trong cái chợ này có quyền dị nghị cô hết!"

Hân gật đầu thật mạnh, tiếp lời Quân để chuyển sang điều khoản thứ ba—điều khoản mà chính trái tim cô cảm thấy cắn rứt nhất suốt từ sáng tới giờ:

"**Điều ba: Quyền duyệt kịch bản và bảo vệ an toàn tinh thần.** Cô Ba nắm giữ quyền phủ quyết tuyệt đối một trăm phần trăm đối với toàn bộ nội dung phát sóng. Cô Ba muốn kể câu chuyện gì về thoi tơ làng dệt Mã Châu, muốn giới thiệu khúc đũi nào của Duy Xuyên, muốn nói năng tếu táo hay hát mấy câu bài chòi quê kiểng... hoàn toàn do cô tự quyết định. Tụi con chỉ đứng sau hỗ trợ kỹ thuật, kiểm tra mã số hàng hóa SKU và kiểm soát tồn kho thực tế để cô không bao giờ bị rơi vào cái bẫy bán khống hàng hóa. Tụi con tuyệt đối không bao giờ được phép ép cô Ba phải diễn những trò nhảm nhí, lố lăng hay nói những điều sai sự thật để câu kéo mắt xem rẻ tiền."

Hân ngừng lại một nhịp. Cô vươn tay sang, nắm lấy bàn tay gầy guộc đầy vết chai sần của cô Ba, siết nhẹ bằng sự ấm áp tự đáy lòng:

"Và điều quan trọng nhất nằm ở đây, cô Ba. Điều khoản này là để giữ cho cô Ba sống khỏe mạnh, an vui với con My:"

"**Điều bốn: Giới hạn tần suất lên sóng và quyền được nghỉ ngơi.** Thỏa thuận này quy định bằng văn bản pháp lý rõ ràng: cô Ba chỉ lên sóng tối đa không quá hai buổi trong một tuần, mỗi buổi tuyệt đối không được kéo dài quá sáu mươi phút đồng hồ. Lịch phát sóng phải được thông báo trước cho cô ít nhất ba ngày và chỉ được diễn ra khi cô cảm thấy tinh thần thực sự sảng khoái, khỏe mạnh. Nếu đến ngày đó mà cô thấy khàn tiếng, mệt mỏi, hay chỉ đơn giản là muốn ở nhà nghỉ ngơi dọn dẹp, cô Ba chỉ cần bấm một nút 'Tạm nghỉ' trên ứng dụng của tụi con. Lịch live sẽ tự động hoãn lại, và không một ai—từ ban quản trị cho tới bất kỳ tiểu thương nào trong chợ—có quyền trách móc, hối thúc hay gây áp lực lên cô!"

Dứt lời, Hân buông tay ra, nhìn thẳng vào mắt cô Ba, chờ đợi.

Căn sạp vải Ba Mùa bỗng rơi vào một khoảng lặng kỳ lạ.

Nhưng đó không còn là sự im lặng ngột ngạt, đè nén đến nghẹt thở của nỗi lo âu hay sự bế tắc như lúc ban đầu.

Ánh nắng ban trưa đã vượt qua đỉnh mái ngói âm dương của dãy phố cổ, rọi nghiêng nghiêng qua khung cửa gỗ hông sạp, trải dài những vệt sáng vàng óng như mật lên những cuộn vải lụa tơ tằm dệt hoa cúc, hoa sen xếp ngay ngắn trên kệ gỗ. Từng sợi tơ óng ả bắt sáng, lấp lánh sắc vàng, sắc tím, sắc hồng dịu ngọt. Mùi hoa lài khô ướp kỹ trong từng thớ lụa dường như lúc này mới thực sự bung nở, tỏa ra một mùi hương ngào ngạt, thanh khiết và nhẹ nhõm đến lạ kỳ.

Cô Ba ngồi im như tượng, đôi mắt dán chặt vào từng dòng chữ tiếng Việt rành rọt trên màn hình máy tính của Hân. Bàn tay bà khẽ run lên, ngón tay sần sùi chạm nhẹ vào mép màn hình như muốn sờ nắn lấy từng con chữ.

Và rồi, hai giọt nước mắt thật lớn lại từ khóe mắt bà từ từ ứa ra, lăn dài qua những nếp nhăn nơi gò má, rơi xuống mu bàn tay. Nhưng lần này, không còn là những giọt nước mắt uất nghẹn, tức tưởi của một người thấy mình bị biến thành con rối mua vui. Đó là sự xúc động sâu xa, vỡ òa của một người đàn bà lam lũ, cả đời buôn thúng bán bưng nơi góc chợ quê, lần đầu tiên trong đời cảm nhận được sự tôn trọng thực chất đối với phẩm giá, danh dự và mồ hôi nước mắt của mình.

Người đời thường thiển cận nghĩ rằng tiểu thương ở chợ thì chỉ biết có tiền, chỉ cần ném tiền vào mặt họ là xong. Nhưng cô Ba hiểu, điều bà khao khát sâu thẳm trong tim hơn cả cọc tiền năm mươi triệu đồng lạnh lùng kia, chính là cảm giác được đối xử như một con người độc lập, có tiếng nói, có quyền tự quyết, và được bảo bọc an toàn giữa những người hàng xóm thực sự biết lắng nghe và thấu cảm.

"Hai đứa..." Cô Ba nghẹn ngào, bàn tay run run đưa vạt áo bà ba lên lau nước mắt. "Tụi con làm cái bản giao kèo này... thiệt tình là nghĩ cho cô Ba tới từng chân tơ kẽ tóc. Cô buôn bán ở cái Chợ Đèn Lồng này từ cái thời chợ còn lợp mái tranh vách nứa, má Lành tụi con biết đó... chưa từng có một ai coi trọng cái mặt, cái tiếng của một bà bán vải ra cái thể thống gì đâu. Người ta coi tụi cô là dân chợ búa buôn gánh bán bưng, ưng thì ghé lại mua, ghét thì quay lưng chửi bới, coi khinh. Nay hai đứa tụi con ngồi đây, viết từng dòng chữ bảo vệ danh dự cho cô, bảo vệ sức khỏe cho cô... cô Ba thiệt tình không biết nói chi nữa bây giờ..."

Cô Ba hít một hơi thật sâu. Lồng ngực bà căng tràn thứ không khí thơm mùi lụa và gió sông mát rượi. Người đàn bà buôn vải từ từ đứng thẳng dậy, vươn vai một cái thật dài. Nét sắc sảo, kiên định và hào sảng vốn có của một người đàn bà sông Hoài từng chèo chống qua biết bao mùa mưa lũ bỗng chốc trở lại vẹn nguyên trong ánh mắt.

Bà dứt khoát vươn tay ra mép bàn, cầm lấy chiếc phong bì màu vàng kim loại bóng lộn của sàn Vạn Mua và tờ séc bảo chi năm mươi triệu đồng. Không một giây chần chừ hay tiếc nuối, cô Ba nhét tờ séc trở lại vào ruột phong bì, miết chặt mép giấy lại.

"Cô Ba quyết rồi!" Giọng bà cất lên, sang sảng và dứt khoát như nhịp gõ phách giòn tan của bài chòi ngày hội. "Cái thứ tiền dâng tận miệng mà trói giò trói cẳng người ta như phường nô lệ thì có đem tới một trăm triệu cô Ba đây cũng nhổ toẹt! Chiều nay, cái đám mặc đồ tây của Vạn Mua có quay lại lấy hợp đồng, chính tay cô Ba sẽ ném trả nguyên vẹn cái phong bì này vô mặt tụi nó! Tiền sửa sang lại mái nhà dột, tiền cho con My đi học nghề làm bánh, cô Ba này sẽ tự kiếm bằng chính đôi bàn tay chai sần này, kiếm bằng từng thước lụa, mét đũi đàng hoàng của sạp Ba Mùa!"

Cô Ba quay sang nhìn Hân và Quân, nụ cười rạng rỡ, tươi rói nở bừng trên khuôn mặt phúc hậu:

"Còn cái bản thỏa thuận này của Chợ Nhà Mình, Hân in ra giấy trắng mực đen liền cho cô Ba. Chiều nay cô Ba ký tên cái rụp! Nhưng cô Ba nói trước nghen, cô ký không phải vì nể nang má Lành hay vì thương hại hai đứa tụi con đâu nghe hôn! Cô Ba ký với tư cách một người làm ăn đàng hoàng, một đối tác sòng phẳng, độc lập của cái chợ này! Bán được hàng thì chia nhau huê hồng, cực khổ thì cùng nhau gánh, nhưng danh dự của ai thì người đó giữ cho trọn vẹn!"

"Dạ! Tụi con hứa với cô Ba!" Hân thốt lên, khóe mắt cô cay xè, một niềm hạnh phúc trong trẻo và thanh thản vô ngần dâng ngập trong lồng ngực.

Quân đứng bên cạnh bật cười rạng rỡ. Anh nhanh thoăn thoắt nhấc chiếc máy ảnh kỹ thuật số đang đeo bên hông lên, áp sát ống kính vào mắt:

"Cô Ba đứng yên đó nghen! Giữ nguyên nụ cười đó giùm con một giây thôi! Đây mới thực sự là gương mặt đại diện của Chợ Đèn Lồng—tự tin, đàng hoàng, rạng ngời và không bao giờ chịu cúi đầu trước bất kỳ cọc tiền nào hết!"

*Tách!*

Màn trập máy ảnh vang lên một tiếng giòn tan. Khung hình kỹ thuật số lập tức ghi lại trọn vẹn khoảnh khắc tuyệt đẹp ấy: cô Ba đứng kiêu hãnh giữa những cây vải lụa Mã Châu rực rỡ sắc màu, trên tay cầm chiếc phong bì niêm phong đã bị từ chối của Vạn Mua, ánh mắt ngời lên niềm kiêu hãnh của một người vừa giành lại được phẩm giá của chính mình.

Cô Ba mỉm cười, kéo chiếc ngăn kéo bằng gỗ lim nằm dưới gầm bàn cắt vải—nơi bà cất giữ những vật quý giá nhất của đời buôn bán: chiếc kéo thép gia bảo của mẹ để lại và cây thước gỗ đo vải đã mòn vẹt hai đầu. Bà cẩn thận đặt chiếc phong bì của Vạn Mua vào sâu tận đáy ngăn kéo, rồi đẩy mạnh nó vào trong. Đó không phải là một sự cất giữ trong tiếc nuối, mà là một chứng tích, một lời nhắc nhở vĩnh viễn về ranh giới sinh tử giữa sự tha hóa và lòng tự trọng mà bà đã can trường lựa chọn giữ lại.

"Mà nè," cô Ba vừa khép ngăn kéo lại vừa nghiêng đầu nhìn hai đứa trẻ, cái miệng lúng liếng tếu táo quen thuộc đã hoàn toàn trở lại. "Nói trước nghe hôn, một tuần cô Ba chỉ live tối đa hai buổi thôi đó! Bữa nào trong người bực bội hay khàn cổ là cô bấm nút nghỉ, xách xe chở con My đi uống trà sữa trân châu ngoài phố cổ đó nghe! Hai đứa tụi con liệu đường mà tính toán, tập huấn cho mấy sạp khác đi, chớ cả cái chợ bành ki này đâu phải có mình cái mặt cô Ba biết mở miệng nói chuyện!"

Quân vỗ tay cái bốp, mắt anh sáng rực lên một ý tưởng đã được ấp ủ từ nhiều ngày nay:

"Cô Ba nói trúng phóc ý đồ của con rồi! Con đã lên xong bộ giáo án rồi cô ơi. Bắt đầu từ đầu tuần sau, con với Hân sẽ mở một lớp tập huấn cấp tốc ngay tại căn gác chụp ảnh của con. Con sẽ hướng dẫn chú Bảy sạp mây tre đan, thím Sáu quầy bánh bèo, rồi cả chị Diệp sạp đồ sắt nữa... tập cách cầm nắm sản phẩm, cách nói năng trước ống kính sao cho tự nhiên, mộc mạc nhất. Ai cũng phải tự tin kể được câu chuyện món hàng của sạp mình. Chợ mình là Chợ Nhà Mình, là của toàn thể bà con tiểu thương, chớ đâu phải sân khấu riêng của một hai người!"

Cả ba người cùng bật cười. Tiếng cười giòn tan, sảng khoái vang vọng khắp gian sạp lụa, xua tan đi toàn bộ bầu không khí ngột ngạt, u ám và những toan tính căng thẳng đã đè nặng suốt những ngày dài chạy đua trợ giá vừa qua.

Suốt buổi chiều hôm đó, sau khi chứng kiến người đại diện của sàn Vạn Mua ra về với gương mặt hậm hực, xám ngoét vì bị từ chối thẳng thừng, Hân và Quân bắt tay ngay vào công việc tái cấu trúc toàn diện hệ thống vận hành phát sóng của khu chợ.

Hân không còn để bản thân bị cuốn vào những thuật toán tăng trưởng nóng hay những con số ảo ảnh về mắt xem đồng thời nữa. Ngồi tại chiếc bàn gỗ của sạp Ba Mùa, dưới sự giám sát đầy nghiêm cẩn của Quân, cô bắt đầu chia nhỏ các khung giờ phát sóng thử nghiệm trong tuần thành từng chuyên đề độc lập, cân bằng và công bằng cho toàn bộ các ngành hàng trong chợ:

Tối thứ Ba dành riêng cho những câu chuyện văn hóa tơ lụa truyền thống và thủ công mỹ nghệ tinh xảo của sạp Ba Mùa và sạp mây tre đan của chú Bảy. Sáng thứ Năm dành cho phong vị ẩm thực bữa sáng phố cổ với quầy bánh mì nướng giòn rụm của cô Tư và nồi nước lèo bún mắm nêm của thím Sáu. Chiều thứ Bảy được phân bổ cho các mặt hàng thiết yếu, đồ khô, thảo mộc ngâm chân và vật dụng gia đình...

Từng khung giờ cụ thể, từng nguyên tắc xoay tua sản phẩm hiển thị, cơ chế chia sẻ lượt truy cập công khai và chuẩn mực nghiêm ngặt về việc bảo vệ quyền hình ảnh cá nhân được Hân và Quân cẩn thận biên soạn, định dạng rõ ràng và mang ra tiệm in lớn đầu phố in thành một bản thông báo khổ A2 trang trọng, phẳng phiu.

Hân bước đi trên con đường lát đá quen thuộc của phố cổ, ngắm nhìn những lồng đèn bắt đầu được thắp sáng dọc hai bên bờ sông Hoài. Cô cảm thấy một luồng sinh khí mới, vững chãi và thanh sạch, đang thực sự chảy qua từng ngóc ngách của dự án Chợ Nhà Mình. Sau những vấp ngã cay đắng về việc bù lỗ tài chính, sau sự vô tâm suýt chút nữa đẩy cô Ba vào miệng cọp của tư bản nền tảng, dự án của cô đang từng bước rũ bỏ lớp vỏ nghiệp dư, chắp vá để bước lên một nền tảng chuyên nghiệp, nhân văn và bền bỉ hơn.

***

Sáng hôm sau, màn sương sớm đặc trưng của vùng sông nước phố cổ còn chưa tan hẳn trên những lớp ngói âm dương rêu phong cổ kính. Tiếng chuông chùa Cầu ngân nga từng nhịp trầm bổng, hòa cùng tiếng lạch cạch quen thuộc của những chiếc xe đẩy chở đầy rau củ, cá tôm đầu ngày bắt đầu khuấy động không gian tĩnh mịch của Chợ Đèn Lồng.

Mặt trời vừa ló dạng sau rặng dừa nước ngoài cồn, rọi những tia nắng sớm vàng nhạt xuyên qua màn sương mỏng, chiếu lấp lánh trên mặt nước giếng cổ giữa sân chợ.

Quân cầm bản thông báo khổ lớn mang tiêu đề: *"Lịch Phân Bổ Phát Sóng Thử Nghiệm và Quy Chế Luân Phiên Khung Giờ Vàng Nền Tảng Chợ Nhà Mình"*, bước nhanh ra khu vực bảng tin trung tâm chợ—nơi đặt ngay bên cạnh cột cờ và giếng nước rêu phong, nơi tụ tập đông đúc nhất của bà con mỗi buổi sớm mai.

Anh cẩn thận lấy bốn chiếc đinh tán bằng sắt sáng loáng, dùng chuôi kìm đóng chặt bốn góc tờ giấy phẳng phiu lên mặt bảng gỗ ép dày.

Mấy cô bác tiểu thương gánh hàng đi ngang qua bắt đầu tò mò dừng bước, xúm xít lại gần bảng tin. Người ta xì xào chỉ trỏ vào bảng phân chia lịch trình mới mẻ, trầm trồ trước những con số và quy định rõ ràng về thù lao, về quyền lợi mà lần đầu tiên họ được nhìn thấy tận mắt. Quân mỉm cười rạng rỡ, lùi lại hai bước định bụng cất tiếng chào và giải thích cặn kẽ từng điều khoản cho bà con nghe.

Thế nhưng, nụ cười trên môi Quân bỗng chốc tắt lịm.

Từ phía dãy ba—dãy chuyên doanh hàng kim khí và đồ gia dụng nặng—một bóng người đẫy đà, sừng sững xông thẳng qua đám đông như một cơn lốc.

"Soạt!"

Một bàn tay thô ráp, chai sần với những móng tay dính đầy bụi mạt sắt vươn ra, giật phăng tờ giấy thông báo xuống khỏi mặt bảng gỗ với một lực giận dữ khủng khiếp. Hai chiếc đinh tán bằng sắt bị giằng đứt, văng tung tóe xuống nền đá phiến ướt đẫm sương đêm, kêu lên những tiếng 'leng keng' khô khốc.

Tờ giấy in trang trọng bị vò nát một góc trong nắm tay siết chặt đến run rẩy.

Chị Trương Ngọc Diệp—chủ sạp đồ sắt lớn nhất chợ—đứng sừng sững chắn ngay giữa lối đi chính, hai chân giang rộng, chiếc tạp dề bằng vải bạt dày còn dính đầy dầu luyn phập phồng dữ dội theo từng nhịp thở hồng hộc. Đôi mắt sắc lẹm như hai lưỡi dao cạo của chị quắc lên, khuôn mặt vuông vức đỏ bừng vì cơn thịnh nộ kìm nén bấy lâu.

Chị vung nắm tay đang bóp nát tờ thông báo lên giữa không trung, tiếng thét the thé, chát chúa xé toang bầu không khí thanh bình của buổi sớm mai:

"Mấy người lại dồn hết giờ vàng cho sạp vải, sạp đồ sắt của tôi bị vứt ra xó chợ đúng không?!"