Sàn đấu thủ đô

Không khí se lạnh và làn sương sớm của Hà Nội bao trùm sảnh lớn Trung tâm Hội nghị Quốc gia, nơi băng rôn đỏ rực của Vòng Chung kết Thiên văn học trẻ toàn quốc đón chào hơn ba mươi đoàn học sinh từ mọi miền đất nước.

Những luồng gió bấc đầu mùa mang theo hơi ẩm buốt giá của đồng bằng Bắc Bộ không ngừng lùa qua các cánh cửa kính xoay tự động, quấn lấy từng vạt áo đồng phục còn vương mùi nắng biển miền Trung của năm thành viên Câu lạc bộ Thiên văn Trường THPT Hải Vân. Bước chân qua thềm đá hoa cương bóng loáng như một mặt hồ gương khổng lồ, Lý Gia Bảo không nén nổi một tiếng thở hắt ra, làn khói mỏng phả thành vệt mờ vào không gian rộng thênh thang của sảnh chính rồi tan biến giữa trần vòm cao vút. Trước mắt cậu, một khung cảnh tráng lệ và choáng ngợp vượt xa bất kỳ hình dung chật hẹp nào từng nảy sinh trong căn phòng gác mái ẩm mốc ở khu C hay hội trường xập xệ ngập mùi sơn cũ ở thành phố Đà Nẵng: trần nhà uốn cong vút cao như vòm trời nhân tạo được chạm trổ bằng những đường gân kim loại tinh xảo, hàng chục chùm đèn pha lê rực rỡ thả xuống những quầng ánh sáng vàng ấm áp soi tỏ biển người đang di chuyển nườm nượp, và âm thanh rào rào của hàng trăm cuộc trò chuyện sôi nổi hòa lẫn với tiếng bánh xe đẩy chở các thùng thiết bị quang học nặng nề lăn lạo xạo trên nền thảm nỉ dày dặn.

Hơn ba mươi đoàn học sinh đại diện cho các trường chuyên danh tiếng, các câu lạc bộ thiên văn nghiệp dư và học thuật xuất sắc nhất toàn quốc từ Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Hải Phòng, Huế, Đà Lạt… đều đang tề tựu đông đủ về đây. Ai nấy đều khoác trên mình những bộ âu phục cắt may chỉnh tề, phẳng phiu hoặc những bộ đồng phục mùa đông mang màu sắc nhận diện đặc trưng, trên ngực áo gắn huy hiệu câu lạc bộ thêu chỉ vàng chỉ bạc vô cùng sắc nét. Những chiếc thẻ đeo cổ viền dải ruy băng lụa đỏ thắm lấp lánh, những ống kính viễn vọng cao ngồng đặt cẩn mật trong các bao chống sốc chuyên dụng bọc vải dù nhung đen hầm hố, những chiếc vali hợp kim nhôm sáng loáng đựng thị kính đắt tiền, và hàng chồng hồ sơ dày cộp bóng bẩy khiến toàn bộ không gian ngập tràn một bầu không khí học thuật trang nghiêm, chuyên nghiệp đến nghẹt thở.

"Đừng có đứng chôn chân ở cửa thế chứ, Bảo," Khải huých nhẹ cùi chỏ vào mạn sườn cậu, một tay xách chiếc thùng xốp đựng củ máy bám nhật động được bọc kín băng dính dán chặt quanh mép, tay kia ôm khư khư bọc chân đế xích đạo bọc vải dù dày cộp đệm mút xốp. Dù khóe mắt của Khải thâm quầng và trũng sâu vì đã thức trắng suốt đêm qua trên chuyến tàu Thống Nhất để rà soát từng dòng số liệu, nụ cười nửa miệng đặc trưng đầy ngang tàng của chàng đội trưởng đội bóng đá trường huyện vẫn không hề tắt: "Hội trường thủ đô công nhận to thật, nhưng so với khoảng sân bóng mênh mông lộng gió của trường mình thì cũng chỉ đến thế thôi. Đi thôi nào, đừng để cô Hà phải ngoái lại tìm."

Cô Vũ Thanh Hà đang đi thoăn thoắt phía trước, tà áo dài truyền thống bằng lụa màu xanh thẫm khẽ lay động nhẹ nhàng theo từng nhịp bước chân vững chãi và dứt khoát. Nghe tiếng bước chân lẹp xẹp của học trò, cô khẽ quay đầu lại, đôi mắt hiền từ ánh lên nụ cười trấn an: "Các em tập trung lại sát bên cô nào. Đừng tản mát ra ngoài lối đi chung. Chúng ta đến thẳng quầy số ba để làm thủ tục điểm danh, nộp hồ sơ ủy quyền và nhận thẻ thi đấu trước đã."

Hoàng Thư bước sát ngay bên cạnh cô Hà, sống lưng thẳng tắp như một nhành trúc trước gió, hai bàn tay ôm chặt trước ngực tập tài liệu thuyết minh dự án đã được đóng gáy xoắn cẩn thận bằng bìa mica trong suốt. Dưới ánh đèn chùm rực rỡ của sảnh lớn, gương mặt Thư có phần nhợt nhạt và xanh xao sau một đêm dài căng thẳng đối diện với lỗi phần cứng của củ máy bám nhật động, nhưng ánh mắt của cô nữ sinh lớp mười một đã hoàn toàn lấy lại vẻ kiên định, sắc sảo và tự chủ quen thuộc. Bên cạnh cô, Mai Anh vừa rảo bước vừa tò mò đảo mắt ngắm nhìn kiến trúc mái vòm đồ sộ xung quanh, những ngón tay nhỏ nhắn không ngừng mân mê dây đeo của chiếc túi vải bạt đựng bộ poster khổ A0 cuộn tròn sau lưng. Đi tụt lại phía sau một bước là Tùng, hai bàn tay cậu đút sâu vào túi chiếc áo khoác gió đã hơi sờn chỉ ở cổ tay, ánh mắt rụt rè dán chặt xuống sàn đá hoa cương lấp loáng như thể sợ rằng mỗi bước chân ngập ngừng của mình có thể dẫm phải bóng của một vị chuyên gia hay một thí sinh xuất sắc nào đó.

Tại bàn tiếp đón số ba nằm ở góc trung tâm đại sảnh, các tình nguyện viên của ban tổ chức trong trang phục vest xanh thẫm đồng bộ đang làm việc thoăn thoắt với hệ thống máy quét mã vạch và máy in thẻ tự động kết nối mạng nội bộ.

"Trường THPT Hải Vân, đoàn trực thuộc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố Đà Nẵng, mã dự án HV-07, đúng không ạ?" Một nữ sinh viên đại học nở nụ cười tươi tắn và chuyên nghiệp, đón lấy tập công văn cử đoàn có dấu đỏ tươi và chữ ký dứt khoát của thầy Phó hiệu trưởng Nguyễn Đức Phong từ tay cô Hà. Sau khi lướt ngón tay kiểm tra chéo danh sách trên màn hình máy tính bảng mỏng dính, cô thoăn thoắt bấm ghim và trân trọng trao lại năm chiếc thẻ đeo bọc nhựa dẻo cao cấp cùng một tập tài liệu dày cộp hướng dẫn thể lệ thi đấu và sơ đồ hội trường.

Bảo run run đón lấy chiếc thẻ thi đấu của mình từ tay cô giáo. Tấm thẻ nhựa cứng cáp in rõ ràng, sắc nét từng dòng chữ mực đen nổi bật: *Lý Gia Bảo — Thí sinh chính thức — Đội THPT Hải Vân — Báo cáo dự án Sao biến quang SW Lacertae*. Nhìn cái tên mộc mạc của mình nằm trang trọng bên cạnh biểu trưng hình elip quỹ đạo thiên thể của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ, tim Bảo bỗng đập rộn lên từng nhịp mạnh mẽ và dồn dập. Cậu đưa bàn tay hơi thô ráp vì dầu mỡ và ốc vít vuốt phẳng dải ruy băng lụa đỏ trước ngực áo sơ mi trắng. Tấm thẻ này không còn là chiếc thẻ bằng giấy bìa ép plastic thủ công vụng về từng được ép bằng bàn là trong Đêm hội ngắm Mặt Trăng ở sân trường năm ngoái nữa. Đây là tấm vé thông hành chính thức đưa cậu, Thư, Khải, Tùng, Mai Anh và cả niềm tin của thầy trò trường Hải Vân bước vào vũ đài khoa học danh giá và khốc liệt nhất dành cho lứa tuổi học sinh trên phạm vi toàn quốc.

"Nào, các em đeo thẻ vào ngay ngắn đi," cô Hà khẽ nghiêng người, đưa tay chỉnh lại nếp cổ áo sơ mi hơi xộc xệch cho Tùng, rồi quay sang nhìn lần lượt từng gương mặt của năm người học trò. Giọng cô trầm ấm, dịu dàng nhưng chứa đựng một sức nặng nâng đỡ vô bờ bến: "Đêm qua chúng ta đã cùng nhau vượt qua cửa ải khó khăn nhất về mặt tâm lý và kỹ thuật rồi. Những gì cần làm, những gì có thể nỗ lực trong khả năng của một trường huyện ven biển, các em đều đã làm một cách trọn vẹn, kiên cường và trung thực nhất. Hôm nay, hãy cứ bước vào phòng thi với tâm thế của những người đi chia sẻ niềm say mê khoa học thuần túy, chứ không phải đi van xin một giải thưởng để làm đẹp học bạ. Hãy để các thầy cô trong Hội đồng thấy được tình yêu bầu trời của học sinh miền Trung lớn đến nhường nào."

"Dạ!" Cả năm thành viên đồng thanh đáp lời. Tiếng dạ vang lên dứt khoát làm cho những gương mặt mệt mỏi sau chuyến tàu dài dường như bừng sáng thêm một luồng sinh khí tự tin mới mẻ.

Theo bảng chỉ dẫn điện tử nhấp nháy đèn led xanh, khu vực triển lãm dự án khoa học và gian hàng trưng bày của các đoàn nằm ở cánh hữu tầng một, nơi dành cho công chúng, các nhà tài trợ, chuyên gia thiên văn học và học sinh các trường giao lưu, trao đổi học thuật trước khi bước vào các phiên thẩm định chính thức. Khải lập tức hăng hái dẫn đầu cả nhóm, sải những bước dài đầy khí thế băng qua dải hành lang lót thảm đỏ thêu hoa văn chìm. Thế nhưng, ngay khi vừa đặt chân qua cánh cửa vòm dẫn vào khu trưng bày trung tâm, sự hào hứng ban đầu của cả nhóm bỗng chốc khựng lại, nhường chỗ cho một cảm giác sững sờ ngột ngạt.

Không gian triển lãm rộng cả ngàn mét vuông được quy hoạch thành từng ô tiêu chuẩn ngăn nắp, bề thế, trang bị hệ thống đèn chiếu rọi định hướng hiện đại chẳng khác nào một hội chợ triển lãm công nghệ quốc tế. Đập ngay vào mắt họ ở vị trí trung tâm trang trọng và bắt mắt nhất là gian trưng bày mang tấm biển hiệu mica mạ bạc uốn lượn sắc sảo: *Trường THPT Chuyên Nam Phương — Dự án Trắc quang hệ sao biến quang Cepheid bằng hệ thống quan trắc tự động*.

"Kìa... đội của Nam kìa mọi người," Mai Anh khẽ thốt lên một tiếng lí nhí, những ngón tay bất giác níu chặt lấy gấu tay áo khoác của Bảo.

Cả nhóm chầm chậm bước tới gần như bị một lực hút vô hình kéo lại. Dù đã từng chạm trán trực tiếp và tận mắt chứng kiến bài thuyết minh sắc bén của đoàn Chuyên Nam Phương tại vòng khu vực diễn ra ở Đà Nẵng, Bảo vẫn không khỏi cảm thấy một luồng áp lực nặng nề tựa như tảng đá ngàn cân đè nén lên lồng ngực mình. Gian trưng bày của Nam Phương hoàn toàn không mang dáng dấp của một hoạt động ngoại khóa học sinh; nó đích thực là một phòng nghiên cứu chuyên sâu thu nhỏ của một đài thiên văn chuyên nghiệp.

Tọa lạc sừng sững ở bục trưng bày trung tâm là cỗ kính thiên văn tổ hợp Schmidt-Cassegrain Celestron đường kính 8 inch phủ lớp sơn đen bóng loáng không một hạt bụi, được gắn trên bộ chân đế GoTo tự động đắt tiền với cơ cấu bánh răng trục vít bằng đồng thau sáng lóa, có khả năng tự động bám mục tiêu theo tọa độ xích đạo với độ chính xác đến từng phần mười giây cung. Gắn liền với củ lấy nét quang học Crayford bằng nhôm tinh luyện là chiếc máy ảnh chuyên dụng cooled CCD dùng trong thiên văn học chuyên nghiệp, được làm mát sâu bằng hệ thống sò lạnh điện tử hai tầng xuống tới âm mười lăm độ C, kết nối trực tiếp bằng cáp quang với màn hình máy tính trạm đồ họa đang liên tục nhảy múa những luồng dữ liệu trắc quang theo thời gian thực.

Xung quanh vách gian hàng, Nam Phương dựng ba tháp dữ liệu dày cộp bọc bìa da màu xanh đen dập chữ mạ vàng kim loại, xếp ngay ngắn thành từng chồng vững chãi. Trên các bức vách triển lãm, những tấm bảng mica khổ lớn in đồ thị đường cong ánh sáng của sao biến quang Cepheid sắc nét đến từng micromet; các điểm đo trắc quang vi sai thẳng tắp, mượt mà đến độ hoàn hảo không tưởng, biên độ sai số biểu kiến được thu hẹp ngặt nghèo dưới 0,005 cấp sao; đi kèm bên dưới là các thuật toán làm mịn đồ thị, phân tích chu kỳ Fourier và mô hình hóa động học bầu khí quyển được lập trình bài bản bằng ngôn ngữ Python.

Đứng trước gian hàng ấy, bất kỳ ai cũng có thể cảm nhận được tiềm lực tài chính khổng lồ, sự bảo trợ bài bản từ các viện nghiên cứu và bề dày thành tích rực rỡ của một ngôi trường chuyên hàng đầu cả nước.

Đỗ Nhật Nam đang đứng ở trung tâm gian hàng, đĩnh đạc trong bộ vest đồng phục màu xám tro cắt may ôm sát người, chiếc cà vạt sọc xanh đen được thắt cẩn thận ngay ngắn dưới cổ áo sơ mi trắng muốt. Cậu đang say sưa và tự tin giải thích nguyên lý phân tích quang phổ vi sai cho hai vị khách tham quan lớn tuổi đeo kính lão bằng phong thái đĩnh đạc, trầm ổn của một nhà nghiên cứu trẻ đầy triển vọng. Nhác thấy bóng dáng bộ đồng phục có huy hiệu màu hải âu của trường THPT Hải Vân lấp ló ngoài lối đi, đôi mắt Nam lập tức sáng lên một tia nhìn hào hứng. Cậu lịch thiệp cúi đầu cáo lỗi với hai vị khách rồi nhanh nhẹn sải bước bước ra ngoài vách ngăn triển lãm, nở một nụ cười ấm áp, rạng rỡ và chủ động chìa bàn tay về phía Bảo:

"Chào Bảo! Chào Hoàng Thư và mọi người! Tớ cứ ngóng theo dõi danh sách đón đoàn của ban tổ chức từ sáng sớm đến giờ. Chuyến tàu Thống Nhất đêm qua từ Đà Nẵng ra đây có mệt lắm không?"

"Chào Nam," Bảo đưa tay nắm lấy bàn tay ấm áp và cái siết tay đầy thiện chí, chắc nịch của người bạn đối thủ. Cậu cố gắng điều hòa nhịp thở, giữ cho giọng nói của mình vang lên thật tự nhiên và chững chạc: "Tàu vào ga Hà Nội hơi muộn một chút so với lịch trình, nhưng cả nhóm vẫn kịp nghỉ ngơi vài tiếng ở nhà khách. Gian trưng bày của Chuyên Nam Phương năm nay thực sự quá hoành tráng và chuyên nghiệp, vượt xa những gì bọn tớ tưởng tượng."

"Cảm ơn cậu nhiều nhé," Nam mỉm cười khiêm tốn, ánh mắt chân thành lướt qua chiếc thùng xốp dán băng keo chằng chịt trên tay Khải và tập bản vẽ poster cuộn tròn trên lưng Mai Anh. "Lần này bọn tớ may mắn xin được tài trợ để bổ sung thêm chuỗi dữ liệu đối sánh từ mạng lưới kính điều khiển từ xa của một đài thiên văn đối tác phía Bắc nhằm kiểm chứng chéo mô hình toán học sai số. Nhưng tớ nói thật lòng đấy, tớ vẫn vô cùng tò mò và khâm phục cách các cậu thu thập và xử lý chuỗi dữ liệu dã chiến trực tiếp trên đỉnh Sơn Trà. Bài học về sự kiên cường và lòng đam mê thuần khiết của các cậu tại vòng loại Đà Nẵng đã buộc toàn đội tớ phải ngồi lại rà soát lại toàn bộ quy trình thực nghiệm của mình."

Dù từng câu từng chữ của Nam đều hoàn toàn xuất phát từ sự tôn trọng thực tâm của một người bạn cùng chung niềm say mê thiên văn, không hề gợn một chút trịch thượng hay kiêu ngạo, nhưng khoảng cách chênh lệch quá đỗi rõ ràng giữa hai điều kiện nghiên cứu vẫn tạo nên một sức ép vô hình, đè nặng lên tâm trí những cô cậu học trò trường huyện. Tùng đứng nép hẳn sau bờ vai vạm vỡ của Khải, hai vai co rúm lại, bàn tay giấu trong túi áo đang siết chặt lấy chiếc túi vải đựng bo mạch điều khiển tự chế bằng những thanh nhôm tái chế nhặt nhạnh từ bãi phế liệu, toàn bộ chi phí linh kiện chưa đầy nửa triệu đồng. Chiếc kính phản xạ Newton 150/750mm cũ kỹ với bộ chân đế hàn nẹp bằng duralumin xỉn màu của Hải Vân bỗng chốc trở nên quá đỗi mộc mạc, thô sơ và khiêm nhường khi đặt cạnh cỗ máy vi tính quang học Schmidt-Cassegrain tối tân đang khẽ rung động nhịp nhàng theo cơ cấu bám nhật động bên gian hàng đối diện.

Hoàng Thư khẽ bước lên nửa bước, đứng ngang hàng với Bảo, ánh mắt cô nhìn thẳng vào Nam. Cô khẽ gật đầu chào cậu bạn, giọng nói điềm tĩnh, rành rọt nhưng ẩn chứa một sự kiên định không gì lay chuyển nổi: "Cảm ơn Nam. Toàn bộ báo cáo dữ liệu thực địa dã chiến của bọn tớ đã được hoàn thiện xong xuôi đêm qua. Chiều nay tại phòng thẩm định phản biện, Hải Vân sẽ cho các cậu và Hội đồng Giám khảo thấy một góc nhìn hoàn toàn khác về giá trị của thiên văn học dã chiến."

"Tớ thực sự rất mong chờ được lắng nghe bài báo cáo ấy," Nam cười rạng rỡ, khẽ nghiêng đầu đáp lại đầy phong độ và nhã nhặn. "Chúc các cậu hoàn thành bài thi lý thuyết sáng nay thật xuất sắc. Hẹn gặp lại tất cả mọi người ở vòng thuyết trình dự án chiều nay nhé!"

Khi cả nhóm chào từ biệt Nam và rời khỏi khu vực trưng bày náo nhiệt của Nam Phương để di chuyển lên dãy phòng thi tầng hai, bầu không khí nội bộ bỗng chùng hẳn xuống, im ắng một cách nặng nề. Tùng bước đi lí nhí từng bước ngắn, đầu cúi gằm nhìn những hoa văn trên thảm trải sàn: "Các cậu... các cậu có nhìn thấy đống dữ liệu trắc quang của họ không... Cảm biến cooled CCD của họ làm mát sâu xuống tận âm mười lăm độ C, đường cong ánh sáng mượt mà phẳng lì, không hề có lấy một gợn nhiễu nhiệt hay nhiễu khí quyển nào. Còn cái hộp điều khiển chập chờn của tớ... đêm mùng bốn tháng Tư vừa bị sụt áp nguồn nuôi, làm khuyết trắng mất bốn mươi lăm phút dữ liệu quan trọng nhất ở đáy đường cong... Liệu... liệu các giáo sư trong Hội đồng nhìn vào, có nghĩ rằng chúng ta chỉ là một lũ trẻ con nghèo nàn, nghịch ngợm liều lĩnh và thiếu nghiêm túc không?"

"Này! Trần Minh Tùng!" Khải đột ngột dừng phắt bước chân lại, quay ngoắt người đối diện với Tùng. Cậu giơ bàn tay to bè vỗ một phát thật mạnh và vang lên vai cậu bạn kỹ thuật khiến Tùng giật thót mình, mắt tròn xoe ngơ ngác. Khải trừng mắt nhìn thẳng vào mặt bạn, nhưng nơi khóe mắt lại ánh lên ngọn lửa quyết liệt của một gã trung vệ không bao giờ chịu lùi bước: "Tối hôm qua đứa nào vừa đập bàn trong phòng trọ hứa sống hứa chết là sẽ thức trắng đêm viết xong bản phân tích lỗi phần cứng trước bốn giờ sáng hả? Hộp điều khiển của cậu tự hàn với chi phí bốn trăm năm mươi nghìn thì đã làm sao? Bốn trăm năm mươi nghìn ấy đã cùng chúng ta chịu đựng gió bão cấp bảy trên vách đá Sơn Trà, đã giữ cho đĩa gương phản xạ không bị trượt khớp vỡ vụn khi gió giật liên hồi! Đồ xịn tiền trăm triệu mà đem thả lên đỉnh núi gặp mưa đá ẩm ướt như đêm mùng bốn tháng Tư thì cũng phải vội vàng trùm bạt ni-lông mà tháo chạy thôi! Tự tin ngẩng cao đầu lên xem nào, đồ ngốc!"

Mai Anh cũng bước lên một bước, nở nụ cười tươi tắn và khẽ lắc lắc chiếc ống đựng poster sau lưng: "Anh Khải nói đúng đấy anh Tùng à. Đêm qua em đã thức trọn vẹn để vẽ lại từng chi tiết trong sơ đồ khối giải mã lỗi của con chip DS3231 rồi. Chị Thư từng bảo với em, trực quan hóa dữ liệu khoa học không phải là tìm cách dùng các thuật toán làm mượt để che giấu đi những vết nứt hay khiếm khuyết của thực nghiệm, mà là dùng sự chân thành và hiểu biết để chiếu một luồng ánh sáng rọi thẳng vào vết nứt ấy, giải thích cặn kẽ cho người ta hiểu vì sao nó tồn tại. Chúng ta không làm giả số liệu, chúng ta không giấu giếm thất bại, thì việc gì chúng ta phải sợ hãi hay tự ti trước bất kỳ ai?"

Bảo đưa mắt nhìn Tùng, rồi quay sang nhìn Thư. Nữ đội trưởng lớp mười một khẽ đưa tay nắm lấy bàn tay đang run rẩy của cậu bạn phụ trách kỹ thuật, siết nhẹ một cái đầy tin cậy: "Bảo vệ dự án và đối chất về tính chính xác của số liệu là cuộc chiến của buổi chiều nay. Còn bây giờ, việc sống còn ngay trước mắt chúng ta là bài thi kiểm tra kiến thức cá nhân. Tập trung toàn bộ tâm trí vào bài thi, gom nhặt từng nửa điểm, từng một phần tư điểm một về cho câu lạc bộ Hải Vân. Các cậu đã nghe rõ chưa?"

"Rõ!" Cả nhóm khẽ hô vang thành tiếng. Lời nhắc nhở dứt khoát của Thư như một gáo nước lạnh tạt tan mọi mặc cảm tự ti vừa nhen nhóm, kéo tất cả trở về với thực tại căng thẳng của phòng thi.

Tám giờ ba mươi phút sáng, tiếng chuông điện tử báo hiệu giờ thi vang lên dồn dập, ngân dài khắp các dãy hành lang tĩnh mịch của tầng hai. Năm thành viên của đoàn Hải Vân bị phân chia vào năm phòng thi độc lập cách xa nhau tùy theo số báo danh cá nhân. Phần thi kiểm tra kiến thức thiên văn cá nhân của Vòng Chung kết toàn quốc năm nay là một thử thách trí tuệ thực sự nghiệt ngã, kéo dài đúng chín mươi phút căng thẳng với cấu trúc bao gồm bốn mươi câu trắc nghiệm chuyên sâu nhiều lựa chọn và hai câu hỏi tự luận tính toán định lượng phức tạp. Nội dung đề thi bao quát một dải kiến thức khổng lồ: từ cơ học thiên thể cổ điển, ba định luật chuyển động của Kepler, các phép chuyển đổi phức tạp giữa hệ tọa độ xích đạo và hệ tọa độ hoàng đạo, hiện tượng tuế sai của trục tự quay Trái Đất, cho đến các quy luật vật lý thiên văn hiện đại như định luật dịch chuyển Wien, mô hình bức xạ vật đen Planck, cơ chế tán xạ Rayleigh trong khí quyển, hiện tượng quang sai khí quyển và các phương pháp trắc quang khẩu độ vi sai trong việc đo đạc độ sáng định lượng của thiên thể.

Ngồi trong phòng thi số mười bốn dưới ánh sáng trắng lạnh lẽo của dàn đèn huỳnh quang công suất lớn và sự giám sát nghiêm ngặt, sắc lạnh của hai vị giám thị thuộc Viện Hàn lâm Khoa học, Bảo hít một hơi thật sâu để làm dịu lồng ngực đang đập liên hồi. Cậu lật mở tập đề thi dày tám trang giấy A4 còn thơm nồng mùi mực in mới.

Đúng như những gì Thư và cô Hà đã cảnh báo từ trước, đây hoàn toàn không phải là một sân chơi phong trào dành cho những tâm hồn mộng mơ ngắm sao đơn thuần. Những câu hỏi toán học thuần túy yêu cầu thiết lập phương trình vi phân chuyển động elip hay tính toán ma trận ma sát tán xạ trong các tầng khí quyển dị hướng khiến đầu óc Bảo có những lúc ong lên dữ dội, các con số và ký hiệu tích phân nhảy múa trước mắt. Thế nhưng, khác hẳn với sự hoảng loạn tột cùng dẫn đến ngất xỉu trong phòng thí nghiệm của trường nhiều tuần trước, lần này Bảo không còn cố gắng học vẹt những công thức vượt quá tầm hiểu biết hay gồng mình lên để đóng vai một thiên tài lý thuyết. Cậu bình tĩnh lướt qua những câu hỏi lý thuyết trừu tượng vượt ngoài khả năng của mình, đánh dấu tạm thời, rồi dồn toàn bộ sự tập trung và trí lực vào những mảng kiến thức thực nghiệm mà bản thân đã từng đổ mồ hôi, sôi nước mắt để kiểm chứng trên thực địa.

Đến câu số mười bảy — một câu hỏi tự luận định lượng yêu cầu vận dụng hệ thức Pogson và định luật nghịch đảo bình phương của ánh sáng để xác định sự suy giảm cấp sao biểu kiến của một hệ sao đôi khi khoảng cách và độ dày lớp khí quyển thay đổi — ngòi bút bi của Bảo bỗng lướt đi trên mặt giấy thi thoăn thoắt và chắc nịch. Bài học xương máu từng khiến cậu bàng hoàng khi bị Tiến sĩ Đặng Hải Yến nghiêm khắc chất vấn tại buổi thẩm định vòng khu vực ở Đà Nẵng đã khắc sâu vào từng nếp gấp tư duy: mật độ thông lượng photon chiếu tới cảm biến tỷ lệ nghịch với bình phương khoảng cách nguồn phát, sự suy giảm cấp sao biểu kiến không tuân theo hàm tuyến tính thông thường mà liên hệ chặt chẽ theo hàm logarit cơ số mười. Cậu viết mạch lạc từng bước biến đổi, vẽ đồ thị mặt cầu phân rã bức xạ rõ ràng bằng thước kẻ, giải thích cặn kẽ ý nghĩa vật lý của từng biến số với một sự cẩn trọng và chuẩn xác tuyệt đối.

Ở các phòng thi bên cạnh, những người đồng đội của cậu cũng đang kiên cường chiến đấu theo cách riêng của mình. Thư bình tĩnh dùng nền tảng vững vàng của một học sinh giỏi Vật lý cấp tỉnh để bẻ gãy từng bài toán cơ học thiên thể hóc búa; Tùng dồn toàn bộ sự tỉ mỉ của một tay thợ kỹ thuật vào việc giải quyết triệt để các bài toán quang hình, công thức thấu kính tổ hợp và các phương trình mô tả sai số lượng tử của cảm biến điện tử; trong khi Khải và Mai Anh cẩn thận, chắt chiu từng điểm số quý giá ở các câu hỏi nhận diện chòm sao, tính toán chu kỳ nhật động theo vĩ độ địa lý và các quy tắc đảm bảo an toàn quan sát thiên văn thực địa.

Mười một giờ ba mươi phút trưa, bảng điện tử led khổng lồ đặt tại trung tâm sảnh lớn chính thức phát sáng, cập nhật toàn bộ bảng điểm chi tiết của phần thi kiến thức cá nhân.

Hàng trăm học sinh, giáo viên hướng dẫn và phụ huynh từ các đoàn lập tức ùa lại vây kín chân màn hình led, những tiếng xì xào, reo hò hay thở dài thất vọng bắt đầu rộ lên. Bảo cùng cả nhóm chen qua dòng người đông đúc, ngước mắt hồi hộp tìm kiếm dòng chữ mang mã hiệu của đoàn mình.

Không có bất kỳ một phép màu bất ngờ nào xảy ra, và cũng không có một cú lội ngược dòng thần kỳ nào để đưa THPT Hải Vân vọt lên nhóm dẫn đầu tuyệt đối. Bảng điểm điện tử hiện lên phản ánh một cách trung thực và trần trụi thực lực nền tảng lý thuyết của từng thành viên: Hoàng Thư đạt 7,8 điểm; Trần Minh Tùng đạt 6,4 điểm; Lý Gia Bảo đạt 5,6 điểm; Nguyễn Mai Anh đạt 5,0 điểm; và Phạm Quốc Khải đạt 4,6 điểm.

Tổng điểm quy đổi trung bình của đội Hải Vân đạt mức 5,88 điểm — một mức điểm trung bình khá, giúp đội tạm thời đứng ở vị trí thứ 15 trên tổng số 32 đoàn tham dự Vòng Chung kết toàn quốc. Chiếm giữ những vị trí đầu bảng điểm cá nhân vẫn là những bức tường thành sừng sững: THPT Chuyên Nam Phương dẫn đầu tuyệt đối với điểm số trung bình ngất ngưởng 9,2 (riêng Đỗ Nhật Nam giành trọn vẹn 9,6 điểm với bài tự luận đạt điểm tối đa), bám sát nút phía sau là các đội tuyển cực mạnh của THPT Chuyên Hà Nội - Amsterdam và Chuyên Quốc học Huế.

"Mức điểm này... hoàn toàn nằm trong dự tính của cô và Thư, và nó đủ an toàn để giữ chúng ta tiếp tục trụ lại trong cuộc đua," Thư khẽ thở phào một hơi nhẹ nhõm, ngón tay thanh mảnh của cô lướt nhanh trên danh sách xếp hạng tổng để phân tích tương quan lực lượng. "Chúng ta không bị tụt lại nhóm chót bảng như hồi nộp hồ sơ sơ loại ở Đà Nẵng. Nhưng khoảng cách điểm số giữa chúng ta với nhóm dẫn đầu hiện tại là một khoảng cách rất lớn."

"Nghĩa là tình hình cụ thể thế nào hả chị Thư?" Khải vừa gãi đầu vừa nhai vội mẩu bánh mì khô khốc mang theo từ sáng, mắt vẫn dán chặt vào những con số nhảy múa trên màn hình lớn.

Bảo nhìn thẳng vào mắt của từng người đồng đội, giọng cậu trầm xuống nhưng rành rọt, khúc chiết từng lời: "Nghĩa là cánh cửa duy nhất để chúng ta có thể tranh chấp một tấm huy chương danh dự, để bảo vệ tên tuổi của câu lạc bộ và giữ lại căn phòng gác mái thân yêu ở khu C, hoàn toàn phụ thuộc vào phần bảo vệ dự án chiều nay. Phần thi thuyết trình và phản biện đồng đội chiếm tới 60% tổng số điểm chung cuộc. Chúng ta không thể đọ lại họ về sự bóng bẩy của các công thức lý thuyết hàn lâm hay những cỗ máy đắt tiền, chúng ta chỉ có thể giành giật từng điểm số bằng tính chân thực của dữ liệu thực nghiệm, bằng sự trung thực tuyệt đối trong khoa học và bằng giá trị ứng dụng thực tế từ chính mô hình dã chiến của mình."

"Đúng! Được ăn cả, ngã về không!" Khải siết chặt bàn tay thành một nắm đấm rắn rỏi, ánh mắt bùng cháy lên ngọn lửa quen thuộc của một trận cầu quyết định. "Chiều nay bước lên sàn đấu phản biện, cứ đá hết mình, lăn xả hết sức như một trận chung kết đi! Sợ gì chứ!"

Cả nhóm tìm một góc hành lang yên tĩnh dưới chân cầu thang tầng một, trải tạm tờ giấy báo cũ để ngồi nuốt vội bữa trưa thanh đạm gồm những suất cơm hộp đạm bạc và chai nước suối do ban tổ chức phát, rồi lập tức bắt tay vào công tác chuẩn bị thiết bị cho phiên bảo vệ. Theo kết quả bốc thăm ngẫu nhiên từ sáng, Đội THPT Hải Vân sẽ thuyết trình ở lượt thứ ba tại Hội trường phụ số 2 — căn phòng mang biển hiệu: *Phòng Thẩm định Chuyên đề Vật lý Thiên văn Thực nghiệm* — vào lúc đúng một giờ ba mươi phút chiều.

Đúng một giờ mười lăm, năm thành viên cùng cô Vũ Thanh Hà đã chỉnh tề tề tựu trước cánh cửa gỗ lim nặng trịch của phòng thẩm định. Căn phòng rộng chừng hai trăm mét vuông, được thiết kế theo cấu trúc rạp hát bậc thang dốc đứng hiện đại với sức chứa khoảng một trăm chỗ ngồi bọc nỉ đỏ thẫm. Phía dưới cùng là bục thuyết trình bằng gỗ sồi bóng loáng trang bị hệ thống âm thanh vòm, đối diện chếch một góc bốn mươi lăm độ là dãy bàn thẩm định phủ khăn nhung màu xanh thẫm uy nghiêm dành riêng cho Hội đồng Giám khảo Quốc gia.

Tùng nhanh nhẹn rút chiếc máy tính xách tay cũ kỹ của câu lạc bộ ra khỏi ba lô, cúi rạp người cắm sợi dây cáp tín hiệu HDMI vào ổ cắm âm tường để kết nối luồng hình ảnh với hệ thống máy chiếu công suất lớn đang treo lơ lửng trên khung sắt giữa trần nhà. Trên tấm màn chiếu lớn màu trắng buông dọc từ trần, slide mở đầu mang dòng chữ kiên định mà Bảo và Thư đã cùng nhau gõ từng phím trong đêm qua lập tức hiện lên rõ nét: *Báo cáo thực nghiệm Sao biến quang SW Lacertae: Phân tích sai số thời gian thực và giới hạn động học của thiết bị trong điều kiện dã chiến.*

"Thử micro đi Bảo, kiểm tra dải tần âm thanh xem có bị rè không," Thư nhắc khẽ bên tai, mắt cẩn thận quan sát từng góc của căn phòng.

Bảo thò tay vào túi ngực áo khoác đồng phục, cẩn thận lấy ra chiếc micro cài áo không dây khử nhiễu kỹ thuật số DSP — món quà quý giá mà người anh trai Minh Quân đã gom góp tiền trợ cấp sinh viên chuyển phát nhanh từ ký túc xá Đại học Bách khoa Hà Nội gửi tới tận tay cậu trước ngày lên đường. Cậu cẩn trọng kẹp chiếc micro nhỏ nhắn màu đen vào ve áo sơ mi trắng, ngón tay gạt nhẹ công tắc nguồn bên sườn máy. Đèn tín hiệu màu đỏ nhấp nháy thăm dò trong vài giây ngắn ngủi rồi chuyển hẳn sang màu xanh lục êm dịu, báo hiệu đường truyền âm thanh đã kết nối hoàn hảo với bộ thu phát của hội trường. Cảm giác miếng kim loại mát lạnh tựa nhẹ vào lồng ngực mang lại cho Bảo một điểm tựa tinh thần vững chãi và ấm áp lạ kỳ, như thể người anh trai ít nói nhưng luôn thầm lặng bao bọc cậu đang đứng ngay sau lưng, đặt tay lên vai cậu để tiếp thêm sức mạnh.

Thế nhưng, đúng vào lúc loa phóng thanh nội bộ của ban tổ chức cất giọng thông báo chỉ còn đúng năm phút nữa là Hội đồng Giám khảo Quốc gia sẽ chính thức tiến vào phòng thẩm định, một biến cố tai hại bất ngờ giáng xuống.

*Tách! Xoẹt!*

Một tiếng nổ lách tách khô khốc và chói tai vang lên từ chiếc hộp phân phối điện kỹ thuật gắn chìm trên trần thạch cao, kèm theo một tia lửa điện màu xanh tím lóe lên rực rỡ rồi tắt phụt. Ngay lập tức, mùi khét lẹt nồng nặc của lớp vỏ nhựa cách điện bị cháy âm ỉ bắt đầu lan tỏa ngột ngạt trong không khí máy lạnh của căn phòng. Chiếc máy chiếu chính gắn trên trần nhà rung lên bần bật như một cỗ máy kiệt sức, bóng đèn chiếu công suất cao phụt tắt ngấm, cánh quạt tản nhiệt rít lên một chuỗi âm thanh the thé yếu ớt rồi hoàn toàn lịm hẳn. Toàn bộ màn hình chiếu ba trăm inch trắng xóa bỗng chốc chìm ngập vào một khoảng tối mịt mờ, trống rỗng và câm lặng.

"Cái quái gì thế này?!" Khải giật nảy mình thốt lên, ngửa cổ nhìn trừng trừng lên trần nhà đầy vẻ bàng hoàng.

Hai nhân viên kỹ thuật của trung tâm hội nghị đang túc trực gần đó hốt hoảng lao tới góc phòng, dùng chìa khóa giật tung cánh cửa tủ điện điều khiển trung tâm. Sau vài thao tác đo đạc vội vã bằng chiếc đồng hồ vạn năng kim chỉ nhảy loạn xạ, một kỹ thuật viên vừa lấy mu bàn tay quệt vội mồ hôi đang túa ra trên trán, vừa bối rối quay sang nói với cô Hà và đại diện thường trực của ban tổ chức bằng giọng thở dốc: "Cháy chập đường cáp nguồn thứ cấp trên trần thạch cao rồi! Tụ bù cao tần của máy chiếu bị quá tải phát nổ. Muốn khắc phục sự cố này bắt buộc phải bắc thang chữ A rút nguồn tổng, thay thế aptomat chống giật và kéo lại toàn bộ đường dây mới từ hộp kỹ thuật ngoài hành lang vào. Nhanh nhất cũng phải mất từ hai mươi đến ba mươi phút nữa mới có thể cấp lại nguồn điện cho màn chiếu hoạt động bình thường được!"

Đúng lúc dầu sôi lửa bỏng ấy, cánh cửa gỗ sồi nặng trịch phía cuối phòng bật mở toang. Những tiếng bước chân lộp cộp, tiếng trao đổi học thuật râm ran và phong thái trang nghiêm của đoàn Giám khảo Quốc gia — bao gồm các giáo sư, tiến sĩ đầu ngành của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ cùng Hội Thiên văn Vũ trụ Việt Nam — đã bắt đầu vang vọng dọc theo lối đi bậc thang bước vào phòng thẩm định.

Gương mặt Hoàng Thư lập tức biến sắc, hai bàn tay cô bé siết chặt lấy nhau đến mức các khớp ngón tay trắng bệch, không còn một giọt máu: "Không có máy chiếu thì chúng ta trình bày slide làm sao đây? Toàn bộ đồ thị đường cong ánh sáng, các bảng số liệu trắc quang đối chiếu sai số... tất cả những dẫn chứng đắt giá nhất đều nằm trong tệp trình chiếu kỹ thuật số!"

Người cán bộ điều phối phòng thi của ban tổ chức bước vội tới bên cạnh cô Hà và Bảo, nét mặt hiện rõ sự ái ngại và lúng túng tột cùng: "Thành thật xin lỗi cô giáo và các em học sinh đội THPT Hải Vân. Đây là một sự cố chập điện kỹ thuật hoàn toàn nằm ngoài tầm kiểm soát của ban tổ chức. Bây giờ các em có hai lựa chọn: một là ban tổ chức sẽ cho hoãn lượt thi này lại mười lăm phút để đội kỹ thuật xử lý nối điện khẩn cấp, hai là đổi toàn bộ lịch báo cáo của Hải Vân xuống vị trí cuối cùng của buổi chiều nay, sau đoàn của Chuyên Thái Nguyên. Các em chọn phương án nào?"

Đổi lịch xuống cuối buổi chiều?

Từng chữ, từng lời ấy rơi vào tai Bảo như một hồi chuông báo động. Cậu khựng người lại, trí não lập tức phân tích tình hình với tốc độ chóng mặt. Nếu đổi xuống cuối buổi chiều, nghĩa là toàn bộ năm con người này sẽ phải chịu đựng sự tra tấn tâm lý nghiệt ngã suốt hơn bốn tiếng đồng hồ chờ đợi mòn mỏi trong sự căng thẳng tột độ; nhuệ khí chiến đấu và sự tập trung cao độ tích tụ từ đêm qua sẽ bị bào mòn đến kiệt quệ; và tệ hại hơn cả, đến thời điểm năm giờ chiều, các giáo sư trong Hội đồng Giám khảo sau khi phải ngồi lắng nghe hàng chục bài thuyết trình triền miên sẽ rơi vào trạng thái mệt mỏi, uể oải về mặt tinh thần. Khi ấy, một bài báo cáo dài dòng về sai số dã chiến sẽ khó lòng nhận được sự lắng nghe thấu đáo và kiên nhẫn.

"Không hoãn!"

Bảo đột ngột cất cao giọng, âm thanh đanh thép, gọn gàng và dứt khoát đến mức chính Hoàng Thư và cô Hà cũng phải giật mình quay phắt lại nhìn cậu trân trân.

Ánh mắt Bảo lúc này không còn một tia do dự hay sợ hãi nào nữa. Ánh mắt cậu chạm thẳng vào ánh mắt của Khải, rồi quét nhanh qua gương mặt của Mai Anh và Tùng. Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc ấy, tất cả những ký ức sống động nhất của những tháng ngày gian lao vụt hiện về trong tâm trí cậu: những đêm bão gió gầm thét dữ dội trên đỉnh núi Sơn Trà, những buổi dã ngoại thực địa bị mây mù bao phủ đen kịt và sự ứng biến linh hoạt, quật cường từng giúp họ vượt qua muôn vàn trắc trở trong Ngày hội Thiên văn học toàn trường. Họ là những đứa trẻ sinh ra và lớn lên cùng nắng gió mặn mòi của dải đất miền Trung, đã từng kiên cường đo đạc các vì sao trong những điều kiện tự nhiên khắc nghiệt nhất, thì chút sự cố mất điện nhỏ nhoi trong một căn phòng máy lạnh tiện nghi này có sá gì để khiến họ phải lùi bước!

"Khải! Mai Anh! Kích hoạt phương án dự phòng dã chiến ngay lập tức!" Bảo vung tay ra lệnh, phong thái chỉ huy quyết đoán và bản lĩnh của người đứng đầu bộc lộ tự nhiên như một phản xạ sinh tồn.

"Nhận lệnh!" Khải reo to một tiếng, sự phấn khích tột cùng của một cầu thủ dạn dày kinh nghiệm khi bất ngờ đối mặt với một tình huống phản công nhanh lập tức bùng nổ trong từng thớ cơ.

Không một giây chần chừ hay lúng túng, Khải lao vút tới góc phòng, giật phăng chiếc khóa kéo bằng đồng của chiếc túi bạt dài. Bằng những động tác chuẩn xác và thuần thục đến kinh ngạc, cậu thoăn thoắt rút ra ba bộ giá đỡ chữ A bằng hợp kim nhôm có thể gấp gọn — những thanh giằng cơ khí do chính tay Tùng tỉ mỉ cắt gọt, tiện ren từ những mảnh phế liệu nhặt ở tiệm sửa chữa điện tử Minh Quân. Khải giẫm chân mở chốt hãm lò xo, dựng phắt ba chiếc giá đứng sừng sững, vững chãi ngay trước mặt bục gỗ sồi, chia đều không gian mặt tiền của sân khấu thuyết trình thành ba khu vực riêng biệt.

Cùng lúc đó, Mai Anh quỳ thụp một gối xuống nền thảm nỉ, những ngón tay mềm mại nhưng thoăn thoắt vặn mở nắp ống đựng bản vẽ bằng nhựa đen. Cô bé rút ra bộ poster ba tấm khổ A0 dày dặn được in màu sắc nét trên chất liệu giấy mỹ thuật chống lóa cao cấp — sản phẩm của một đêm thức trắng mà cô đã dồn trọn tâm huyết hội họa để hoàn thiện. Với sự phối hợp nhịp nhàng và ăn ý tuyệt đối của Hoàng Thư, Mai Anh dùng những chiếc kẹp bướm bằng thép đen cố định thật phẳng phiu từng mép tấm poster lên hệ khung giá chữ A.

Tấm poster thứ nhất hiện lên rực rỡ và trang nhã với dòng tiêu đề vẽ tay tinh tế theo phong cách đồ họa phẳng: *Quy trình trắc quang vi sai hệ sao đôi che khuất SW Lacertae trong điều kiện dã chiến*. Tấm poster thứ hai — tấm bản đồ dữ liệu quan trọng bậc nhất của toàn bộ công trình — là một hệ trục tọa độ Descartes khổng lồ biểu diễn đường cong ánh sáng thực tế thu nhận được từ bầu trời đêm Sơn Trà. Khoảng khuyết dữ liệu kéo dài gần bốn mươi lăm phút định mệnh không hề bị bôi xóa hay dùng các hàm toán học che giấu một cách giả tạo, mà được viền nổi bật bằng mực dạ quang màu đỏ thắm, nối liền trực tiếp với mười lăm điểm đo rung lắc dữ dội ở pha bão biển quét qua đỉnh núi. Tấm poster thứ ba là một bản vẽ sơ đồ khối giải phẫu kỹ thuật cực kỳ chi tiết về cấu trúc vi mạch của con chip thời gian thực DS3231, minh họa sống động và chuẩn xác hiện tượng sụt áp dao động thạch anh khi hộp máy điều khiển bị va đập cơ học trên vách đá.

Ở phía bàn bên cạnh, Tùng cẩn thận nâng củ máy bám nhật động NEMA-17 bằng nhôm phay sáng loáng bằng cả hai tay, đặt ngay ngắn lên mặt bàn gỗ đối diện thẳng hàng với chiếc ghế ngồi của Chủ tịch Hội đồng Thẩm định. Cậu nhẹ nhàng mở tung nắp hộp điều khiển bảo vệ chuẩn IP65, để lộ ra trước mắt mọi người những đường mạch hàn tỉ mỉ, bóng bẩy dưới lớp keo phủ silicone chống ẩm công nghiệp và cụm pin sạc dự phòng lithium có khóa kẹp cơ khí chống rung vừa được cậu gia cố chắc chắn vào rạng sáng nay.

Khải nhanh nhẹn cầm lấy năm tập *Cẩm nang Thiên văn học đường: Hướng dẫn quan sát và xử lý rủi ro thực địa* do chính Mai Anh biên soạn và minh họa, bước tới dãy bàn giám khảo, xếp chúng xòe ra thành hình cánh quạt vô cùng ngay ngắn và trang trọng trước từng vị trí ngồi, mỗi cuốn đều được đính kèm cẩn thận một chiếc bút chì gỗ mộc mạc có khắc dòng chữ chìm: *CLB Thiên văn THPT Hải Vân — Bầu trời đêm dành cho tất cả mọi người*.

Toàn bộ quá trình triển khai phương án ứng phó khẩn cấp diễn ra trong sự im lặng tập trung cao độ, chỉ vỏn vẹn trong chưa đầy bốn phút đồng hồ — nhịp nhàng, chính xác, ăn khớp và thuần thục chẳng khác nào một đội cứu hộ bờ biển chuyên nghiệp đang tác chiến giữa cơn giông bão.

Khi vị kỹ thuật viên của trung tâm hội nghị còn đang loay hoay cầm cuộn dây cáp đứng chôn chân lúng túng dưới sàn nhà, cánh cửa gỗ sồi nặng nề của phòng thẩm định đã mở rộng hoàn toàn.

Hội đồng Giám khảo Quốc gia gồm bảy thành viên trang nghiêm bước vào khán phòng. Đi đầu đoàn thẩm định là Giáo sư Đào Trọng Tuyên — chuyên gia đầu ngành về Vật lý Thiên văn và Quang học lượng tử của Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, một nhà khoa học lão thành với mái tóc bạc phơ như mây trời và đôi mắt tinh anh, sắc sảo ẩn sau cặp kính lão gọng đồi mồi. Bước ngay phía sau ông là Tiến sĩ Đặng Hải Yến cùng các phó giáo sư, viện sĩ tên tuổi chuyên về cơ học thiên thể và phương pháp đo đạc quang sai khí quyển.

Nhìn thấy chiếc máy chiếu chính trên trần nhà đang tối đen như mực và hai nhân viên kỹ thuật đang lúng túng đứng nép ở góc phòng với đống dụng cụ sửa chữa ngổn ngang, Giáo sư Tuyên khẽ nhíu đôi lông mày bạc lại. Thế nhưng, ngay khi ánh mắt nghiêm cẩn của ông hạ xuống không gian bục thuyết trình, nét khó chịu thoáng qua lập tức tan biến hoàn toàn, thay vào đó là một vẻ ngạc nhiên đầy thích thú và tò mò.

Hiện ra trước mắt toàn thể Hội đồng Giám khảo lúc này không phải là một màn hình máy chiếu kỹ thuật số với những slide trình chiếu mẫu khô khan, tẻ nhạt thường thấy ở hàng chục phòng thi khác, mà là một không gian triển lãm khoa học thực địa sống động, chân thực và đầy ắp hơi thở cuộc sống đến từng chi tiết nhỏ. Ba tấm poster khổ lớn giăng ngang sừng sững với những đường nét đồ họa thủ công tinh tế và chân thực; mô hình cơ khí củ máy bám nhật động bằng nhôm phay trần trụi với những vết xước cơ học kiêu hãnh đang nằm ngay ngắn, tự tin trên mặt bàn thẩm định; và năm cô cậu học trò trường huyện trong bộ đồng phục học sinh chỉnh tề, đứng thẳng hàng với tư thế hiên ngang, đôi mắt sáng ngời không gợn một chút nao núng, sợ hãi hay lúng túng trước nghịch cảnh.

Tiến sĩ Đặng Hải Yến khẽ mỉm cười, đôi mắt nghiêm nghị thường ngày của bà ánh lên một niềm tự hào kín đáo và sâu sắc khi nhìn thấy tác phong đĩnh đạc, bản lĩnh và không chịu khuất phục của những đứa trẻ mà bà từng nghiêm khắc răn dạy tại buổi thẩm định ở Đà Nẵng.

Giáo sư Đào Trọng Tuyên chậm rãi bước tới vị trí bàn chủ tịch. Ông không vội vàng ngồi xuống ngay mà đưa bàn tay gầy guộc lật mở cuốn Cẩm nang thiên văn học đường đóng bằng bìa giấy xi măng mộc mạc đang đặt trước mặt mình. Ông chăm chú ngắm nhìn những nét vẽ tay tỉ mỉ mô tả điệu valse quỹ đạo của hệ sao đôi Algol, lướt ngón tay qua những dòng ghi chú thực địa cẩn trọng về phương pháp tính toán sai số khí quyển ven biển, rồi ngước mắt nhìn lên sơ đồ phân tích lỗi con chip thời gian thực RTC trên tấm poster A0 đặt ở trung tâm. Một nụ cười đôn hậu, ấm áp nở bừng trên gương mặt nghiêm nghị của vị giáo sư già. Ông gật đầu thật mạnh, cất giọng nói trầm vang, truyền cảm làm rung động bầu không khí tĩnh lặng và căng thẳng của cả khán phòng:

"Một sự cố kỹ thuật ngoài ý muốn vô cùng đáng tiếc... nhưng nó lại mang đến cho toàn thể Hội đồng Giám khảo chúng tôi một bất ngờ thực sự tuyệt vời và hiếm có. Nghiên cứu khoa học thực nghiệm chưa bao giờ là những bản báo cáo trơn tru, bóng bẩy được soạn thảo trong những căn phòng máy lạnh tiện nghi với những cỗ máy hoàn hảo không tì vết. Bản chất cốt lõi của thiên văn học chính là việc con người dũng cảm đối mặt với bóng đêm vô tận, đối mặt với sự khắc nghiệt khôn lường của tự nhiên và những giới hạn mong manh của thiết bị đo đạc để kiếm tìm sự thật khách quan. Sự chủ động, bản lĩnh kiên cường và cách chuẩn bị phương án dự phòng dã chiến chu đáo của các em học sinh Trường THPT Hải Vân đã hoàn toàn thuyết phục tôi ngay từ trước khi các em cất tiếng trình bày bài báo cáo của mình."

Giáo sư Tuyên từ tốn ngồi xuống chiếc ghế chủ tịch, với tay kéo chiếc cần micro về phía mình, ánh mắt ấm áp đầy khích lệ hướng thẳng về phía năm thành viên của đội tuyển: "Hội đồng Thẩm định Chuyên đề Quốc gia đã hoàn toàn sẵn sàng lắng nghe. Xin trân trọng kính mời đoàn học sinh Trường THPT Hải Vân chính thức bắt đầu bài bảo vệ công trình nghiên cứu của mình!"

Dưới hàng ghế khán giả phía sau, cô Vũ Thanh Hà khẽ mỉm một nụ cười rạng rỡ, khóe mắt người giáo viên tận tụy rưng rưng ngấn lệ vì niềm xúc động trào dâng.

Trên bục gỗ sồi, Hoàng Thư hít một hơi thật sâu, lồng ngực căng tràn sự tự tin kiêu hãnh của một người lĩnh xướng. Cô khẽ nghiêng đầu sang bên cạnh, trao cho Lý Gia Bảo một ánh nhìn trọn vẹn niềm tin cậy tuyệt đối của người đội trưởng. Thư khẽ gật đầu ra hiệu với Bảo; chiếc micro cài áo sáng đèn xanh, sẵn sàng cho những lời mở màn quyết định vận mệnh câu lạc bộ.